Tractatus de Gratia Divina Actuali

Fidelibus etiam peccatoribus gratia tribuitur ad praecavenda peccata et gratia pro opportunitate necessaria ut ad iustitiae statum redire valeant.

I. Prima pars est contradictoria propositioni 1a, Iansenii. Propositio 1a Iansenii haec est: Aliqua Dei praecepta hominibus iustis volentibus et conantibus secundum praesentes, quas habent, vires sunt impossibilia: deest quoque illis gratia, qua possibilia fiant. Iansenius quidem non negat, iustis eam possibilitatem servandae legis, quae sita dicatur vel in capacitate liberi arbitrii, quod per se spectatum flecti potest ad bonum sicut et ad malum, vel in capacitate recipiendi auxilium, quo lex valeat observari: hanc possibilitatem ultro iustis concedit

Iansenius. Neque negat eam possibilitatem, quae ex gratia habituali oritur: quatenus scilicet per ipsam potestas quoque, quae tamen sola non sufficit, ad bene agendum datur, haec potestas, gratia habituali manente, manet. (L. III. De Gratia Christi c. 15.). Non est ergo quaestio de hac possibilitate. Neque est quaestio utrum observatio praeceptorum sit possibilis iustis per aliquam gratiam, quae, praecisis adiunctis, in quibus homo versatur sive quae in aliis adiunetis posset opus efficere; nam hane quoque potestatem Iansenius non negat, qui concedit iustos habere posse delectationem caelestem sed parvam, non praevalentem delectationi terrenae, h. e. non victricem, cuiusmodi postulatur ut actus bonus fieri possit: quae tamen parva delectatio caelestis posset esse victrix et effectum obtinere, si minor adversaretur delectatio terrena. Iansenius quidem asserit peccare iustos, quia desunt vires eo quod non oraverint; si orassent enim, potuissent impetrare gratiam: idcirco cum peccant, habere potentiam remotam non peccandi. Verum hic non est nisi lusus quidam. Nam potestas orandi, quae supponitur, est tantum conditionata, si nempe gratia detur, quae tamen non datur donec praevalet concupiscentia; quia hac praevalente non potest fieri quidquam boni. Neque tandem quaestio est an singulis momentis gratia sufficiens ad operandum iustis conferatur, sed cum opus est ut bene agant.

II. Quaestio est ergo 1) an, cum praeceptum urget, possint semper iusti, secundum praesentes, quas habent, vires servare praeceptum; quia vero observatio praecepti debet esse salutaris, quaestio est 2) an vires habeant per gratiam sive an ipsis detur gratia, qua salutariter quoque possibilis fiat observatio praecepti. Utrumque negat Iansenius, qui affirmans gratiam aliquando deesse, de ea gratia loquitur, quae efficax est quaeque iuxta ipsum unice est principium operis boni salutaris; nam sine hac gratia nullum opus bonum fieri censet reiicitque opera bona solum naturalia. Ita negat Iansenius possibilia esse identidem iustis praecepta Dei, ut simul eos peccare affirmet peccato formali poenamque mereri cum non servant legem; infirmitas enim naturae, cum sit ex culpa primi hominis, non eos excusat a peccato.

Quamvis autem dicat: aliqua praecepta Dei esse impossibilia, re tamen vera toties haberi hanc impossibilitatem asse­ rit, quoties iustus peccat. Ratio enim cur lansenius affirmaverit (Lib. III. de Gratia Christi c. 13.) «aliqua Dei praecepta iustis volentibus atque conantibus secundum praesentes, quas habent vires, esse impossibilia, deesse quoque illis gratiam, qua possibilia fiant,» pendet ex eius haeresi de gratia efficaci. Si enim gratia necessaria ad agendum est tantum gratia effi­ cax, quae efficax sit hac ratione ut necessario inferat actum, pro quo datur, ita ut ea praesente fieri non possit ut desit actus, ea autem deficiente, fieri nullo modo possit actus: se­ quitur eos qui peccant, carere gratia efficaci, ideoque carere gratia necessaria ad bene agendum ipsisque esse impossibilem praecepti observationem. Quoties ergo iusti peccant, carent gratia, qua possint non peccare ipsisque impossibile est non peccare. Quocirca vides non dici tantum aliqua praecepta esse impossibilia iustis, sed volentibus et conantibus quoque secun­ dum vires praesentes, quas habent; quantumvis enim velint et conentur, si gratia efficax victricis delectationis deest, irritus est conatus; quia a delectatione terrena necessario trahuntur ut libere (libertate ianseniana) peccent. Ex quo liquet in syste­ mate Iansenii secundam partem propositionis damnatae necti cum priore tanquam rationem ipsius: unicum enim medium, quo possint possibilia fieri praecepta hominibus et quo exsi­ stente fiunt necessario praecepta, est gratia eademque efficax: quare dicitur a lansenio gratia, qua possibilia fiant praecepta. Non contendimus quidem sub hac praecisa ratione damna­ tam esse propositionem Iansenii; ut ideo tantum negetur esse aliqua praecepta iustis impossibilia, quia gratia supernaturalis eis semper praesto est: nam prior propositio non coniungitur cum alia sub forma causali, qua alterum membrum cum priore vinciatur: posset autem prius propositionis membrum esse falsum, etsi gratia supernaturalis pro quavis observatione legis non dare­ tur. Praeterea cum in secundo membro a nobis statuitur non deesse gratiam, qua possibilia fiant praecepta, non dicitur ex­ plicite gratia supernaturalis. Attamen quoniam ea, quae probant gratiam supernaturalem nunquam pro opportunitate deesse iu­ stis, probant quoque non iis deesse alia quaecumque media necessaria ad bene operandum; hinc satis esse arbitramur si probaturi gratiam non deesse iustis, de sola gratia proprie dicta ad salutariter agendum requisita loquamur. Manifestum est autem quod integrae propositionis iansenianae falsitas demonstrabitur, si alterutrius membri falsitas demonstretur. Sensu enim catholico possibilitas iustorum recte agendi est possibilitas salutaris, qua nempe regnum caelorum mereri possunt: haec autem per gratiam supernaturalem habetur; hinc si ipsis adest possibilitas servandi legem, adest et gratia supernaturalis, qua possibilitas datur et si gratia haec adest, possibilitas quoque servandae legis adest. Scilicet eo res tandem redit ut idem utroque membro sub diversa forma a Iansenio negetur ideoque iisdem argumentis falsum utrumque membrum demonstretur.

III. Doctrina ergo Ecclesiae opposita doctrinae iansenianae est, nulla esse Dei praecepta impossibilia iustis secundum praesentes quas habent vires nec deese illis gratiam, qua possibilia fiant. Quaeres de quibus praeceptis sermo sit. Respondeo propositionem esse universalem. Nihilominus si ratio habeatur sensus ianseniani, qui proscribitur et sensus Ecclesiae qui statuitur, liquet sermonem praecipue esse de iis praeceptis, quorum violatione iustus desinit esse iustus. In his enim exempla ponit Iansenius, doctrinam suam explicans loco citato. Ecclesiae vero sensus ex Trid. Concilio erui potest, quod Sess. VI. c. 11. primum data opera proscribit temerariam eam vocem quod Dei praecepta homini iustificato ad observandum sint impossibilia, tum advertit sententiae suae non adversari, quod iusti labantur in quotidiana peccata, quia nempe per haec non desinunt esse iusti. Ceterum et quoad peccata venialia, singula vitari possunt et si iustus relit et conetur secundum vires, quas habet, certe tunc potest, quod tamen Iansenius negat.

Porro potestas, quae negatur a Iansenio, est ea quae dicitur relativa, respectu nempe adiunctorum, in quibus iustus reperitur ac virium quas habet; secundum praesentes, ait, quas habet vires. Aliam enim, ut vidimus, potestatem concedit, quae absoluta dicitur, sive est potestas rei absolute spectatae praecisis adiunctis, in quibus versatur iustus atque est possibilitas per se actionis vel possibilitas gratiae recipiendae, qua possit lex observari.

IV. Itaque haec est manifestissima doctrina catholica asserta tum in Synodo arausicana II. tum in tridentina. Illa enim c. 25. ait «hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere.» Quibus in verbis auxilium et cooperatio Christi gratiam actualem significat. Aiunt ianseniani sententiam Synodi veram esse, etsi identidem propter defectum gratiae laborare nolint baptizati: quia propositio Synodi est conditionata; si velint, quae conditionata propositio vera manet, licet quavis ex causa, puta ex defectu gratiae, homines actu non velint. At talis exceptio est ridicula. In huiusmodi enim propositionibus conditionatis, quae ad ordinem factorum spectant, conditio si apponitur illi parti, quae incerta est potestque non esse, non illi, quae est certa. Iam vero in sententia ianseniana pars incerta et quae deesse potest, esset Christi auxilium efficax; hoc enim existente voluntas laborandi deesse nequit: debuisset ergo dicere Synodus: si Christus auxiliari et cooperari voluerit. At de Christi auxilio nulla dubitatio: solum incerta est voluntas hominis laborandi. Ergo semper adest auxilium et semper proinde potestas habetur volendi laborare; quia habetur gratia, non tantum quia potest haberi gratia.

Ait Trident. Syn. Sess. VI. c. 11. «Nemo temeraria illa et a Patribus sub anathemate prohibita voce uti debet, Dei praecepta homini iustificato ad observandum esse impossibilia; nam Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet et facere quod possis et petere quod non possis et adiuvat ut possis.» Hinc can. 18. «Si quis dixerit Dei praecepta homini etiam iustificato et sub gratia constituto esse ad observandum impossibilia. A. S.»

Eodem in capite Tridentina Synodus hoc statuit principium: «Deus sua gratia semel iustificatos non deserit, nisi ab eis prius deseratur.» Respondent ianseniani ibi sermonem esse de gratia habituali secundum quam Deus non deserit hominem, nisi hic prius peccaverit. Atqui illud principium adhibetur a Patribus ad probandum posse iustos servare sermones Dei cum divino auxilio seu Deum impossibilia non iubere, quia adiuvat ut possis; ergo sermo non est tantum de desertione Dei, quae fiat per subtractionem divinae amicitiae, quae subtractio supponit hominem actu peccati deseruisse Deum. sed de desertione Dei per substractionem auxilii ad agendum ut conservari possit amicitia divina. Et sane si antequam ab homine Deus deseratur, ipse subtrahit auxilium necessarium; etsi amissio gratiae habitualis sequatur actum peccati, quia tamen hoc vitari non poterat eo quod Deus auxilium negav De Gratia Christi. Lib. II. cc. 14. 17. et L. IV. De statu naturae lapsae cc. 24. 25. erit, Deus vere prius deseruisset hominem quam desereretur. Porro hic est sensus verborum Tridentini: quae enim interseruntur de lapsu in quotidiana peccata, eo spectant, ut quaedam obiectio solvatur: quia scilicet iusti quotidie peccant; docet enim Synodus quod his levibus peccatis homines non desinunt esse iusti. Quo facto ad superius redit statuens posse iustificatos sobrie et pie viventes proficere per Iesum Christum; Deus namque sua gratia ete. Eadem doctrina confirmata est proscriptione propos. 54. Baii. «Definitiva haec sententia Deum homini nihil impossibile praecepisse, falso tribuitur Augustino, cum Pelagii sit.»

Iam vero principium hoc expressum a Patribus Tridentinis, cui eorum doctrina ontologice innititur quodque est etiam revelatum: Deum impossibilia non iubere, eadem evidentia fulget humanae rationi, qua nitet veritas Deum esse iustum, Deum esse perfectissimum eiusque testes sunt omnes Patres, qui peccandi necessitatem negant. Quid porro Iansenius? Plura quidem excogitavit, ut absurditatis notam ab hac sententia sua abstergeret, quorum praecipuum est istud a calvinianis acceptum (cf. Dechamps De haeresi ianseniana L. I. c. V.): Deum iniuste non praecipere hominibus lapsis impossibilia eosque reos fieri, cum legem non observant, quam non possunt observare; quia impotentia ea ex primi parentis peccato originem ducit, cuius peccati continuatio haberi potest quidquid ex concupiscentia deinceps necessario fit. Ut enim actus aliquis sit liber, satis est, quod in causa sui liber sit: liber autem fuit actus Adami. Iure ergo Deus pergit exposcere ab hominibus observationem legis, quam natura accepit in Adamo, licet ex culpa sua haec natura nequeat eam observare. Atqui hac doctrina 1) discrimen essentiale tollitur inter peccatum originale et peccata personalia, quae imputantur iis, a quibus admittuntur: hac doctrina negatur iustis remissum esse peccatum originale; si enim illud remissum est, nequit iis imputari peccatum Adae et si illud non imputatur, nequit ratione illius peccati haberi tanquam culpa id quod necessario consequitur ex effectu quodam illius peccati, qui mansit, qualis est concupiscentia. Etsi enim remisso peccato, manere possit poena; at manere nequit reatus culpae seu culpa: cum vero id quod deinceps necessario consequitur imputetur in culpam tantum propter praecedentem reatum, a quo est omnis malitia actus sequentis, sequitur quod si desit ille reatus et ita quoad hunc hominem se habeat ac si nunquam fuerit, desit quoque omnis ratio cur actus ille sequens ad culpam imputetur. Sic qui servo, qui sibi praeciderit pedes, delictum hoc remisit, nequit amplius eum punire eo quod non pergat eo quo officium suum postularet. Vel e contrario in hac sententia peccata quaevis hominis baptizati omni prorsus culpa carent; culpae enim rationem habent ex solo reatu liberi peccati Adami nobis imputati: hoc ergo reatu remisso per baptismum, omnis culpae ratio cessat pro sequentibus actibus necessariis non liberis. Reatus enim liber, propter quem solum imputari possent, iam est remissus. 3) Hac doctrina statuitur Deum iuste posse homini caeco a nativitate praecipere ut aspiciat et videat et si non obediat, aeterna morte multare; nam est eadem impossibilitas et bene agendi sine gratia et videndi sine oculis et tum caecitas illa, a qua est impossibilitas videndi, tum infirmitas naturae, a qua est impossibilitas bene agendi, sunt effectus peccati Adae et sane caecitas, surditas et quidquid est huiusmodi, sunt non secus ac necessitas peccandi, Iansenio auctore (De statu naturae purae L. III. c. 11.), poenae peccati Adami.

VI. Si Scripturarum doctrinam consulamus, falsitas primum huius sententiae, quod iustis sint aliqua Dei praecepta impossibilia, probatur iis argumentis, quae attulimus in Th. XXXVI, p. 11. Tum idem docemur verbis 12° Ioannis V, 3. 4. Haec est caritas Dei ut mandata eius custodiamus et mandata eius gravia non sunt (cf. Matth. XI, 29.). Ac ratio subditur cur non sint gravia; quoniam omne quod natum est ex Deo vincit mundum, et haec est victoria, quae vincit mundum, fides nostra. Scilicet omnis iustus vim habet vincendi mundum (concupiscentiam carnis, concupiscentiam oculorum, superbiam vitae, ut ait ibid. II. 16.); vincit autem per fidem, quae victrix est mundi. (cf. Hebr. XI, 33; 1. Petr. V, 9). Idem docet Apostolus inquiens 1. Cor. X, 13: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faciet cum tentatione proventum, ut possitis sustinere. Certum est ergo quod Deus non permittet nos tentari supra id quod possumus (vires nedum physicae, sed morales considerandae sunt) et haec certitudo innititur fidelitati Dei. Imo Deus cum tentatione faciet τὴν ἔκβασιν τοῦ ὑπενεγκεῖν, efficiet nimirum felicem exitum pugnae, ut ideirco eam ferre leve sit sive, ut explicat Chrysostomus in h. 1., faciet Deus ut «tentationes pervadamus et antequam pervadamus, feramus. Ipse namque patientiam dat et promptam liberationem affert, ita ut hac ratione tentatio ferri possit. Hoc enim subindicavit dicens: faciet exitum ut possitis sustinere.» Iam vero ab his prorsus abhorret doctrina ianseniana.

VII. Augustini autem doctrina est «stultum esse praecepta dare ei, cui liberum non est quod praecipitur facere et iniquum esse damnare, cui non fuit potestas iussa complere» (De Fide cont. manichaeos c. 9.), «Deum impossibilia non iubere sed iubendo admonere et facere quod possumus et petere quod non possumus» (De Natura et Grat. c. 43): scilicet in ipsa latione legis continetur divina admonitio ut petamus quod non possumus h. e. exoremus vires, quas nobis deesse sentimus. Gratia ergo orandi semper parata est, gratia illa nimirum, quam Augustinus vocat parvam, qua via munitur ad gratiam magnam (Th. XLVIII. n. IX.). Certum est enim Augustini principium: cum lege coniunetam esse gratiam, qua lex fieri possit. Ita enim concludit c. 4. n. 9. De Gratia et lib. arb. «Homo ergo gratia iuvatur, ne sine causa voluntati eius inbeatur.» Hinc (Lib. de Grat. et lib. arb. c. 10) ait: «magnum aliquid pelagiani se scire putant, quando dicunt: non iuberet Deus quod sciret non posse ab homine fieri. Quis hoc nesciat? sed ideo iubet aliqua, quae non possumus (naturae viribus, ut pelagiani volebant), ut noverimus quid ab illo petere debeamus.» Fit enim viribus gratiae, quae nemini rite petenti negatur: potestas vero rite orandi omnibus iustis praesto est; secus Deus iuberet quod sciret non posse fieri. Auxilium vero necessarium iustis, cum peccant, non defuisse, Augustinus iis omnibus doctrinae capitibus tradit, quibus gratiae suff... cientis professio continetur, quaeque dedimus Th. XLVII. n. X.

VIII. Et sane ut homini imputetur actio ad culpam et poenam, non satis est quod liberum arbitrium habeat (quod tamen in sententia ianseniana deest), sed requiritur potestas faciendi quod praecipitur; neque enim si me iubes volare, satis est me liberum esse, ut me punias nisi volavero; sed debes et potestatem volandi facere. Nec satis est quod aliquis alius habuerit hanc potestatem, sed is debet habere, qui iubetur, si actio ei tanquam personae agenti imputanda est. Nec satis est proinde quod eam potestatem habuerit homo in capite suae naturae, cum scilicet is nondum actu erat, quam potestatem peccato illo primo amiserit: sed heic et nunc adhuc habere debet, quoniam heic et nunc hic homo praecepto urgetur eiusque personalis voluntas singularis, non universae naturae, convenitur; secus non nisi illud unum peccatum primum licebit homini imputare. Potestas autem quae requiritur, non est potestas conditionata, sed absoluta h. e. non est potestas, quae haberetur si aliqua conditio posita fuisset, sed potestas quae habeatur; quia quod non est, nihil facit nec est potestas, quae tota sit in capacitate habendi vires, si alius dare velit, sed est potestas posita in certis viribus actu habitis, quibus et aliae, si opus sit, comparari possint; prior enim non est potestas agendi, sed sola passivitas recipiendi ab alio potestatem, si velit dare. Quare urgente praecepto, cuius violatio imputanda sit homini ad culpam, requiritur potestas praesens faciendi id, quod nunc instat et saltem potestas orandi pro assecutione ulterioris auxilii, quo inimicus prorsus profligetur, si pugna aut exercitium virtutis produci debet. Haec est potestas, qua sunt possibilia iusta praecepta secundum praesentes quas habet vires et dicitur proinde potestas relativa. Atqui potestatem hanc negat Iansenius iustis, cum legem non servant et tamen reos illos esse culpae et poenae vult: absurda est ergo et impia haec doctrina.

IX. Argumentum praecipuum, cui haec doctrina Iansenii innititur et cuius non est nisi necessarium corollarium scilicet nullam esse gratiam pure sufficientem, iam eversum est Th. XLVII. et XLVIII.

X. Arguunt ex Augustino, ut solent. Itaque monent 1° Augustinum in lib. De Perfect. iustitiae Caelestio contendenti praecepta Dei possibilia esse debere, respondet n. 6.: «consultissime homini praecipi ut rectis passibus ambulet ut cum se non posse perspexerit, mediatorem requirat.» Et iam superius n. 5. dixerat «debet homo iste esse sine claudicatione et si debet, potest. Nec tamen cum vult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuverit voluntatem.»

Verum eo in libro agitur de perfectione iustitiae, quae non est sita tantum in cavendis peccatis vel venialibus, sed in remotione cuiusque imperfectionis ac concupiscentiae extinctione (Vide Synopsim de Impeccantia pelagiana). «Ipsa enim sanitas est vera libertas, quae non perisset, si bona permanisset voluntas (primi hominis). Quia vero peccavit voluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas (physica peccati improprie dicti h. e. motuum concupiscentiae, moralis peccati proprie dicti et quidem gravis sine gratia, levis autem sine privilegio), donec tota sanetur infirmitas et accipiatur tota libertas.» ibid. n. 9. Cf. Tract. de Deo Creant. Th. LX. nn. IV et V. Cum dicitur hic, qui vult, non continuo posse, non significatur ipsum non posse quod hic et nunc debet, sed quod hic et nunc vult h. e. plenam absolutamque victoriam de concupiscentia reportare. «Qui ergo vult facere Dei mandata et non potest, iam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam, poterit autem cum magnam habuerit et robustam.» De Gratia et lib. arb. c. 17. At iam tum habere cum vires orandi et impetrandi gratiam validiorem, ita ut semper possit se immunem servare a peccato docet Augustinus, ut vidimus Th. XLVIII. «Qui dicit (ait Prosper optimus Augustini interpres, in Responsionibus ad 12 obiectionem Gallorum) quod quibusdam vocatis et pie iusteque viventibus obedientia (h. e. gratia obedientiae) subtrahatur, ut obedire desistant, male opinatur de bonitate Dei atque iustitia.»

Advertunt 2) Augustinum affirmare quod Deus perseverantiam non det quibusdam ex iis, quibus, ut christiane viverent, dederat dilectionem. De Corrept. et grat. c. 8. Respondeo, hoc verissimum esse et omnes fateri; agitur enim de ipsa formali perseverantia, sen de gratia ipsam efficiente. Sed nos modo agimus de potestate, de qua Augustinus docet (De Corrept. et gratia c. 7.) quod iustus in eo quod audierat et tenuerat, perseveraret, si vellet quod »homines Deum deserunt et deseruntur.« Cf. Th. XLVI. Proferunt 3) in medium quod exstat c. 22. de Dono perseverantiae. Massilienses ex doctrina Augustini consequi dicebant sic verba facienda esse ad populum, cum mysterium praedestinationis praedicatur: «si qui obeditis, si praedestinati estis reiiciendi, subtrahentur obedientiae vires, ut obedire cessetis.» Porro Augustinus id in hac sententia reprobat quod per secundam personam sermo ad populum efferatur, potiusque dicendum esse monet per tertiam personam; si qui obediunt etc. Ergo sententiam ipsam probabat, subtrahi iustis vires et quidem in hunc finem, ut cessent obedire.

Respondeo. Augustinus non solum illud improbat, quod commemoratum est; nam emendationem illam proponens significat se aliud quoque habere quod reprehendat; ait enim n. 61. «cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos.» Si hoc est primum; ergo altera emendatio exspectanda. Quaenam autem? nempe ut sic dicatur: «Si qui autem obediunt, sed in regnum eius et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt,» quae congruunt illis, quae paulo ante dixerat n. 58. et quae quidem ab iis etiam omnibus, qui praedestinationem ad gloriam post praevisa merita admittunt, dici possunt et debent. Monet Augustinus quod, si hoc altero modo verba ad populum fiant, nihil deperit sententiae propositae priori modo: ex quo ianseniani colligunt Augustinum non improbare sententiam contentam formula priore. Quod non aegre dabimus, si et ipsi concedant sententiam eandem esse in utraque formula, ideoque nihil amplius Augustinum probasse in priore, quam quod in posteriore continetur. Sane priorem formulam sic Augustinus accepit, ut per eam significaretur simplex factum negationis ulterioris et potentioris gratiae, quam Deus dare non tenetur et factum cessationis obedientiae ante finem utique ex culpa hominis, ita ut illa verba: ut obedire cessetis non exprimant rationem finalem, sed solum effectum consequentem seu permissum a Deo, qui tamen potuisset illum, si voluisset, impedire. Etenim advertit «quod illo modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certo negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur: «et si qui obeditis, si praesciti estis reiiciendi, obedire cessabitis.» Ergo non de subtractione auxilii necessarii, sed solum de negata gratia efficaci agit heic Augustinus.

Tandem aiunt, Augustino auctore, Petrus cum lapsus est negans Christum, caruit gratia, qua posset stare. Serm. 296. n. 1: «plus ausus erat, quam eius capacitas sustinebat, plus promiserat, quam poterat» et de Gratia et lib. arb. c. 17: «Caritatem Petrus nondum habuit, quando timore Dominum ter negavit et tamen, quamvis parva et imperfecta, non deerat quando dicebat: Domine animam meam pro te ponam; putabat enim se posse, quod se velle sentiebat.» Idem et Chrysostomus dicit homil. in Matth. LXXXII, n. 3 seq.: «divino subtracto auxilio (Petrus) stare non potuit.»

Respondeo: ex horum doctorum sententia Petrus caruit gratia sufficiente, nec caruit gratia efficaci, scil. qua Petrus indignum se reddidit praesumens et non orans ut oportebat, conc. quam Deus negaverit volenti et conanti secundum vires quas habebat, neg.

Scilicet in lapsu Petri Patres considerant evidens exemplum humanae imbecillitatis, quid possit homo agens ex viribus suis. Petrus volebat et ardenter volebat mori pro Christo, sed voluntate non humili, non ordinata; in occasione positus vilissime cessit. Ut suam imbecillitatem agnosceret Petrus, permisit Deus eum agere secundum vires suas naturales, quibus confidebat: ex quo ostensum est nobis quid natura sola possit. Iam vero ut id permitteret Deus, non erat opus negare Petro gratias sufficientes saltem orandi, sed satis erat negare gratias efficaces, quarum indignum se exhibuerat et haec est ea subtractio auxilii, de qua loquuntur Patres.

Quod autem ait Christus Petro ante passionem: «non potes me sequi modo» Ioan. XIII, 30, si referatur ad simplicem confessionem Christi, quam Petrus facere debuisset, non significat impossibilitatem antecedentem ortam ex defectu gratiae necessariae, sed consequentem ortam ex ipsa voluntate Petri, quae volens negare Christum nequibat illum sequi, quam negationem iam Christus praevidebat. Si autem referatur ad sequelam in martyrio, ut videtur, significat impossibilitatem ortam ex co quod Deus alio tempore destinaverit constituere Petrum in iis adiunctis, in quibus martyrii gloriam consequi deberet.

XI. Quod alteram partem Thesis, quae de peccatoribus fidelibus agit, duo defendimus: primum, gratiam iis dari, qua cavere possint peccata atque hanc dari quoties praeceptum urget, alterum, gratiam eis dari ut resipiscere possint: quoad hoc vero non defendimus dari ipsis semper gratiam, sed pro opportunitate, ut e. g. cum exterius vocantur, Deus gratia sua interiore vocet et cum ipsi gratiis primis consentiunt, certe Deus non neget ulteriores gratias, quibus ad iustificationem possint pervenire.

Iansenius loco citato non solum de iustis, sed et de fidelibus generatim affirmat quod volentibus et conantibus aliqua praecepta Dei sint impossibilia desitque gratia, qua possibilia fiant. Idque cum sua sententia de gratia efficaci cohaeret.

XII. Primum caput doctrinae assertae demonstratur iis fere argumentis, quibus pars praecedens demonstrata est. Nam et pro peccatoribus valet, quod Deus impossibilia inbere nequit atque pro iis valet doctrina Pauli 1. Cor. X. 13. et 1. Ioan. V. 3. atque Augustini auctoritas omniumque Patrum, qui peccandi necessitatem negant, tum ratio allata n. VIII.

Dices: peccatum aliquod, iuxta Theologorum doctrinam, potest esse poena peccati; ergo cum quis peccavit, potest privari a Deo gratia, qua posset non peccare, in poenam peccati praecedentis et sic necessario peccare. Sic s. Thomas I, II. q. LXXXVII, a. 7. «Per accidens peccatum potest esse poena peccati tripliciter. Primo quidem ex parte causae, quae est remotio prohibentis. Sunt enim causae inclinantes ad peccatum passiones, tentatio diaboli et alia huiusmodi: quae quidem causae impediuntur per auxilium gratiae, quae subtrahitur per peccatum. Unde cum ipsa subtractio gratiae est quaedam poena et sit à Deo, ut supra dictum est (q. LXXIX, a. 3.), sequitur quod per accidens etiam peccatum, quod ex hoc sequitur, poena dicatur.» Porro subtractio gratiae loco citato ea repraesentatur: «ex qua sequitur quod mens divinitus non illuminetur ad recte videndum et cor hominis non emolliatur ad recte vivendum,» quae est gratia duplex actualis necessaria operationi. Potest ergo Deus subtrahere gratiam peccatori, qua subtracta fit ut peccet.

Respondeo. Vel peccatum, quod est poena peccati, est peccatum proprie dictum seu culpa formalis, vel non est: si non est, vagamur extra quaestionem; agimus enim de potestate vitandi peccata proprie dicta: si autem est peccatum proprie dictum, retorquemus argumentum. Nam ut peccatum aliquod sit poena peccati, debet esse peccatum novum, distinctum a praecedente; atqui, si sit ex necessitate inducta a peccato praecedenti, quod meruit subtractionem auxilii necessarii, nullus est eius reatus nisi in causa, h. e. non est formaliter culpa nova, sed prius tantum formalis culpa fuit admissa: ergo.

Scilicet subtractio gratiae, quae est poena peccati, non est subtractio cuiusque gratiae vel auxilii sufficientis, sed subtractio gratiae efficacis vel identidem proxime sufficientis atque de hac loquuntur Theologi et s. Thomas qui in l. c. ex q. LXXIX disputat de excaecatis et obduratis, quibus, ut videbimus Th. seg., gratias sufficientes non negat.

Alterum doctrinae caput huius partis probatur rursus ex eo quod peccatores obligatione tenentur se convertendi ad Deum; possunt ergo: at repugnat eos posse tum incipere tum perficere conversionem sine gratia eaque proprie dicta supernaturali; ergo ea non destituuntur. Huc praecipue faciunt divinae protestationes iure iurando firmatae penes Ezechielem XXXIII, 11. seq. Vivo ergo, dicit Dominus Deus: nolo mortem impii, sed ut convertatur impius a via sua et vivat. Convertimini, convertimini a viis vestris pessimis. Irrisoria foret haec cohortatio ad conversionem et affirmatio voluntatis Dei, ut peccator convertatur, si Deus, qui solus dare potest, negat gratiam, qua sola possunt converti peccatores. Et verba Petri 2. Epist. II, 9. Non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant, sed patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ut poenitentiam reverti. Sane in hunc finem institutum est a Christo Sacramentum Poenitentiae, ut quaecumque peccata, cuicumque fideli peccatori remitti possent. Est ergo voluntas Christi, ut omnes fideles peccatores, si faciant quantum in se est, reconciliationem consequantur per istud sacramentum. Ni autem haec Christi voluntas vera est, dicendum est posse fideles peccatores facere quod Deus exigit ut fructum Sacramenti consequantur; non possunt autem sine gratia; ergo et reapse possunt et gratiam habent, qua possunt.