Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Seponimus eos, qui quovis habitu supernaturali carent et necdum sunt conversi ad Deum, ab aliis qui secus se habent. Ratio huius distinctionis ex ipsa tractatione apparebit. Quaestio non est utrum sit necessaria gratia, sed quaenam gratia sit necessaria. Quidam censent solam immediatam illustrationem intellectus sufficere, eo quod (ut ipsi putant) ad cognitionem intellectus potest immediate sequi actus deliberatus voluntatis (cf. Suarez De Gratia L. III. c. 7). Verum assertio certa est (ait ibid. Suarez) et in ea conveniunt omnes moderni scriptores, est enim manifesta doctrina Augustini, quod gratia ex- citans non solum in intellectu, sed etiam in voluntate infun- ditur ante deliberatum consensum. In hac demonstratione opus non est, ut testimonia, quae afferemus, de iis solis hominibus determinate loquantur: sed satis est quod eos certe compre- hendant, quare id necesse erit, ut post recitata Traditionis testimonia ostendamus ea certe valere in huiusmodi hominibus.

II. Itaque primo constat gratiam Dei necessariam ad salu- tariter agendum esse gratiam interiorem. Id enim constat ex appellationibus quibus frequenter insignitur (quas iam superius exposuimus cf. Th. VIII. et Synopsim historicam n. 111.) dicitur enim infusio Spiritus, diffusio caritatis in cordibus nostris per Spiritum S., operatio Dei in cordibus nostris et in ipso libero arbitrio et huiusmodi, quae immediatum illapsum Dei, sive immediatam Dei operationem significant. ex eo quod praeter externam gratiam legis et doctrinae Christique exemplorum admissum certe a pelagianis, aliam Patres profitebantur, qua voluntas et actio iuvaretur; atqui haec alia non potest esse nisi immediate interior. Unde Augustinus Cont. duas epistt. pelagg. I. I. c. 19. «Vos autem in bono opere sic putatis adiuvari hominem gratia Dei, ut in excitanda (excitatione suggerente vires) eius ad ipsum bonum opus voluntate, nihil eam credatis operari.» «Quod cum refellisset exemplo Pauli, concludit: «Trahitur ergo miris modis (voluntas) ut velit ab illo, qui novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut homines, quod fieri non potest, nolentes credant, sed ut volentes ex nolentibus fiant.»» Et hinc proscripta est in Synodo Diospolitana Chelestii doctrina Gratiam Dei et adintorium non ad singulos actus dari, sed in libero arbitrio esse, vel in lege ac doctrina.

III. Porro haec gratia necessaria interior sive immediata, est duplex, immediata nempe illustratio et immediata inspiratio. Qua in re sedulo adverte, quod utraque gratia duplici elemento constat, nimirum elevatione facultatis, qua facultas potens fit edere actus supernaturales atque actu vitali cognitionis cuiusdam et volitionis, quo moraliter (si per se hoc elementum spectetur seorsim a primo) voluntas flectitur ad actum liberum salutarem. Iam vero prioris elementi necessitas pro utraque facultate et etiam alterius pro intellectu est evidentior camque absque ullo dubio demonstrant argumenta, quae sumus allaturi. Verum et alterius elementi pro voluntate necessitas ex doctrina Patrum conficitur, si de gratia voluntatis necessaria loquentes, eam exhibent sub ratione alicuius actus vitalis voluntatis inspirati a Deo.

Iam de hac re egimus in 1° capite, ubi probavimus existentiam huius duplicis gratiae; nunc probanda est utriusque necessitas. Ex iisdem quidem fontibus argumenta petenda erunt, quae tamen poterunt enucleatius proponi.

Primum ergo probamus necessitatem immediatae illustrationis. Sane illustratio mentis immediata asserta est necessaria in Conciliis. 1) In Conc. Carthag. c. 4. docemur gratiam, qua nobis revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, esse donum Dei simul cum caritate, qua nobis praestatur ut faciamus. Porro gratia, qua revelatur et aperitur intelligentia mandatorum, quae est gratia ea, quam concedebat Pelagius esse precibus exorandam, est gratia intellectum immediate afficiens, ut iam alibi demonstravimus. Formula vero, qua dicitur scientia huiusmodi esse donum Dei, significat non esse in potestate naturae eam scientiam, sed a Deo nobis conferri; quia vero intelligentia mandatorum est necessaria ad ea exsequenda, idcirco per eam formulam significatur necessitas huius doni Dei, quod ita exhibetur, ut sit aperitio intelligentiae seu gratia immediata intellectus.

2. In Concilio Araus. II. c. 7. docemur necessariam esse illuminationem Spiritus S. ut possimus evangelicae praedicationi consentire, ut expedit. Atqui haec illuminatio distinguitur omnino a praedicatione Evangelii, nam propter illam huic consentimus et supponitur deesse ea posse, licet haec haberetur. Nequit vero esse alia gratia pariter externa, quia si non sufficit evangelica praedicatio, eadem ratione nec alia gratia exterior intellectum illustrans sufficiet; est ergo gratia illustrationis immediata interior. Unde id probatur a Concilio verbis Pauli: sufficientiam nostram cogitandi esse a Deo, quibus diximus (Th. VII.) auxilium aliquod immediate subiectivum significari.

3. In Concilio Tridentino Sess. VI. capp. 5. 6. docemur iustificationis exordium in adultis sumendum esse a praeveniente Dei gratia, quae est gratia excitans et adiuvans homines ad conversionem sui, quae gratia dicitur illuminatio Spiritus S. qua Deus tangit cor hominis; homines autem hac divina gratia excitatos et adiutos, fidem ex auditu concipientes libere moveri in Deum etc. Itaque hic duplex gratia manifeste distinguitur; illuminatio Spiritus S. qua cor tangitur a Deo, et fides, quae auditu accipitur ideoque praedicatio fidei; atqui ea illuminatio, sive spectes distinctionem eius a praedicatione fidei, sive spectes formulam qua describitur, tangente Deo cor hominis per Spiritus S. illuminationem, (quae est eadem ac illa qua Africani Patres gratiam interiorem immediatam significarunt in literis ad Zosimum, ut refert Caelestinus c. 8. Auctorr. Sedis Apost.) ea illuminatio, inquam, est interior immediata. Iam vero his capitibus a Patribus Tridentinis traditur id quod necessarium est ad iustificationem: unde dicitur exordium iustificationis sumendum esse. Ergo.

4. Eadem gratia tanquam necessaria asserta est a Caelestino ac Zosimi auctoritate confirmata. Ait enim c. 9. «Quod ita Deus in cordibus hominum atque in ipso libero operetur arbitrio, ut sancta cogitatio, pium consilium omnisque motus bonae voluntatis ex Deo sit; quia per illum aliquid boni possumus, sine quo nihil possumus. Ad hanc enim nos professionem idem doctor (Zosimus) instituit, qui cum ad totius orbis Episcopos de divinae gratiae opitulatione loqueretur: quod ergo, ait, tempus intervenit, quo eius non egeamus auxilio? in omnibus igitur actibus, causis, cogitationibus, motibus adiutor et protector orandus est.» Sermo est ergo de gratia necessaria, de gratia necessaria quoque ad quamcumque sanctam cogitationem. Porro haec gratia ita describitur, ut dicatur Deus ita in cordibus hominum operari ut sancta cogitatio sit a Deo; atqui cor, unde est cogitatio, non est sola voluntas, sed et intellectus: operatio vero Dei in cordibus, quae eadem est ac illa, qua operatur in ipso libero arbitrio, est operatio immediata. Ergo.

5. Eamdem doctrinam asseruisse Patres patet ex testimoniis quae dedimus in Th. VII. ex quibus etiam efficitur Scripturis hanc doctrinam contineri. Tam vero ex his testimoniis constat 1) gratiam illustrationis duplici elemento constare, nempe tum cogitatione aliqua, in qua illuminatio mentis sita est, excitata a Deo tum elevatione facultatis; quia est illuminatio Spiritus S., qui per eam dat potestatem cogitandi quae non est in natura. Et sane utraque gratia certe requiritur. Requiritur elevatio facultatis; quia gratia datur ut possit mens supernaturaliter cogitare, assentiri praedicationi, credere etc.: requiritur actualis aliqua cognitio excitata a Deo; quia non sufficit sola elevatio facultatis. Nam elevata etiam facultas potest adhuc naturaliter agere, cum vires purae naturae maneant et si ab obiecto naturali modo determinetur (ut semper contingit) pronum est ut agat tantum secundum vires naturales. Oportet ergo ut divina virtute determinetur exercitium virium supernaturalium, sive moveatur intellectus ad aliquam cogitationem a Spiritu S. Atqui si quae a Patribus generatim asseruntur, valent generatim pro omnibus, valent certe pro iis, qui nondum sunt conversi ad Deum et quovis habitu, supernaturali carent. Nam unica ratio dubitandi an ea necessitas gratiae quoad utrumque elementum habeatur pro omnibus, haec esset, quia iam conversi ad Deum possunt ex pia praecedente cogitatione ad aliam determinari, et habentes habitum puta fidei iam habent mentem elevatam ad ordinem supernaturalem. Atqui haec desunt iis qui nondum sunt conversi ad Deum nullumque adhuc obtinent habitum supernaturalem: ergo.

IV. Nunc probanda est necessitas immediatae inspirationis. Ea sic probatur. 1) In controversia pelagiana agebatur de gratia voluntatis (cf. Synop. hist. q. ult.) quae est distincta a gratia cognitionis eâque maior (Conc. Carth. c. 4. Aug. de Gratia Christi c. 26., et de Gratia et lib. arb. c. 19). Itaque contendebant Patres adversus pelagianos aliam gratiam necessariam esse praeter gratiam cognitionis admissam vel concessam a pelagianis. Atqui 1) pelagiani scientiam interiorem sive immediatam illustrationem concedebant, ut probavimus in Synopsi. 2) Abstractione facta ab hac hypothesi, si Patres loquentes de adiutorio necessario voluntatis, putassent sufficere auxilium solius immediatae illustrationis, qua mediate inspiratur voluntas, illud non opposuissent gratiae cognitionis, cum et ipsum esset formaliter gratia cognitionis, sed solum opposuissent gratiae exteriori, utpote id habens proprium quod sit interius. Neque ex eo capite potuissent illud opponere gratiae cognitionis, quia est adiutorium voluntatis; nam et ipsa illustratio immediata est adiutorium quoddam voluntatis: ideo enim datur et hac tantum ratione datur, ut voluntas agere possit. Neque ex eo capite rursus potuissent eam oppositionem instituere, quia inspiratio mediata est subiective in voluntate; nam haec non est novum auxilium, sed effectus necessarius auxilii cognitionis.

Et re quidem vera 2) in can. 4. Concilii Carthag.: mentio occurrit disserte gratiae tum aeternae (divina mandata), tum illustrationis immediatae (qua aperitur intelligentia mandatorum) tum gratiae inspirationis immediatae (caritatis nempe, quae aedificat et praestat ut scientia non possit inflare) atque contra eos qui solum gratiam illustrationis admittebant, definitur necessariam esse quoque gratiam caritatis atque utramque esse Dei donum caritatem et scientiam. lam vero si gratia voluntatis non est nisi gratia illustrationis, quae ad voluntatem quoque excitandam se porrigit, quoniam haec excitatio sponte sua et naturaliter exsistit ex illustratione mentis; pronum est quaerere: quomodo qui dicuntur admittere gratiam illustrationis, dicantur negare gratiam voluntatis et cur praeter eam gratiam, alia postulatur? ad summum poterat requiri ut faterentur pelagiani hunc quoque effectum eiusdem gratiae in voluntate. Verum nec potuerunt pelagiani negare hunc effectum, qui ex ea causa necessario oritur nec reapse negarunt imo fassi sunt; docebat enim Pelagius per gratiam scientiae a Deo stupentem suscitari voluntatem. Cf. in Synopsi hist. IV.B.

Hoc autem in canone non alter effectus eiusdem gratiae in individuo, sed duplex gratia secernitur, scientia et caritas sine qua scientia inflare potest. Igitur in hypothesi sufficientiae inspirationis mediatae, canon iste nullam habet rationem sufficientem sui: atqui; ergo.

3. Ea gratia voluntatis asserta est a Patribus, quae vires subministret libero arbitrio, per quas non solum facilius sed simpliciter possit et sine quibus nihil possit. Atqui haec praerogativa nequit competere soli mediatae inspirationi. Nam cum haec sit formaliter in solo intellectu sitque formaliter tantum cognitio, et non moveat voluntatem nisi moraliter, relinquit ipsam formaliter in propriis viribus: quare potest quidem ea gratia esse ratio, cur voluntas aliquid facilius possit ex illa speciali morali motione, non vero cur aliquid simpliciter possit, quod sine gratia illa nullo modo posset: atqui; ergo. Hoc argumentum rationem intrinsecam aperit necessitatis huius gratiae.

Iam vero ex hoc argumento liquet gratiam voluntatis, quae necessaria est, complecti certe elevationem facultatis. Alterum quoque elementum quod est actus quidem vitalis, quo excitatur immediate ipsa voluntas, gratiam voluntatis complecti sic probatur. Gratia haec, cuius necessitas a Patribus defenditur, dicitur inspiratio: porro haec appellatio motum quemdam impressum animae significat sive excitationem alicuius actus. Huiusmodi vero actus vel est actus deliberatus vel indeliberatus. Cum actus quoque deliberatus possit esse gratia (Th. X.), poterit et inspiratio actus deliberati esse gratia voluntatis pro alio deliberato actu sequenti. Verum inspiratio est quoque gratia praeveniens, qua nempe praeparatur voluntas; talis enim est gratia voluntatis, cuius necessitatem tuetur Augustinus quam praeparationem voluntatis negabant pelagiani (cf. cont. duas epistt. pelagg. L. IV. c. 6. L. II. c. 5), ut proinde haec inspiratio dicenda sit necessaria ad quemlibet actum. Inter gratias autem praevenientes est etiam pure praeveniens, quae nequit esse sita in actu deliberato. Si ergo inspiratio est motio voluntatis ad quemlibet actum, non omnis inspiratio erit motio actus deliberati, sed et indeliberati in voluntate; ideoque universim gratia voluntatis complectetur motionem eius ad aliquem actum sive indeliberatum sive deliberatum, qui ab aliquo indeliberato praeventus fuerit.

Sane doctrina est Augustini Deum inspiratione actus indeliberati voluntatis, praeter interiorem illustrationem, praeparare voluntatem. De Spiritu et litera c. 3. «Nos dicimus humanam voluntatem sic divinitus adiuvari ad faciendam iustitiam, ut praeter doctrinam... accipiat Spiritum S. quo fiat in animo eius delectatio dilectioque summi Boni.» Quod deinceps ita explicat: «Cum id, quod agendum est, ceperit non latere (incipit autem iuxta Augustinum non latere per interiorem illustrationem Spiritus S. cf. eius verba in Th. VII. IV.), nisi etiam delectet et ametur, non agitur, non suscipitur, non bene vivitur.» Cf. Suarez de Gratia L. III. c. 7.

Concludimus ergo gratiam propriam voluntatis, quae est necessaria ad agendum, complecti utrumque elementum, et elevationis facultatis et excitationis actus vitalis. Jam vero ut iterum eodem modo ratiocinemur, si haec generatim vera sunt, certe vera esse debent quoad illos, qui nondum sunt conversi ad fidem omnique habitu supernaturali carent. Eadem enim occurrit ratio, quae superius in parte praecedente allata fuit nec opus est instaurare argumentum. Probata est ergo Thesis.

V. Nihilominus contra doctrinam duplicis distincti adiutorii possunt nonnulla obiici. Dices enim 1) in Conc. Arausic. c. 6. hanc adhiberi formulam: per infusionem et inspirationem Spiritus S. et c. 4. per Spiritus S. infusionem et operationem: at infusio non videtur significare aliquid aliud distinctum ab inspiratione vel operatione. Ergo licet diversa sint nomina, potest eadem esse res: quare videtur quod et illustratio et inspiratio dici possint esse eadem gratia.

Respondeo 1) distinctionem gratiarum harum nos non repetere ex diversis nominibus tantum, sed ex diversis rebus, quas his nominibus repraesentari probavimus. Quare etsi concedamus primam partem consequentis, negamus tamen alteram. Ceterum ut declaremus eas formulas Conc. Araus., advertimus quod operatio, de qua in cn. 4. sermo est, determinatur ex contextu ad significandam inspirationem voluntatis: afferuntur enim ad eam probandam haec testimonia; praeparatur voluntas a Domino et Deus in nobis operatur velle. Habemus ergo infusionem et inspirationem simul positas. lam vere nihil impedit quominus infusio Spiritus accipiatur pro ipsa illustratione, ita ut eaedem res exhibeantur per has duas formulas: infusio et inspiratio atque illustratio et inspiratio. Nam infusio Spiritus, quae per gratiam actualem fit, est per se transiens. Porro si considerentur solum operationes excitatae in nobis a Spiritu S. et invicem comparentur, prima operatio transiens, quam Spiritus excitat in nobis, est illustratio; quocirca per eam obtinetur formaliter infusio Spiritus, quae ab altera operatione, h. e. inspiratione iam supponitur, unde per inspirationem Spiritus S. non proprie infunditur, sed iam est infusus. Cum ergo proprium sit illustrationis, ut per eam Spiritus nobis transeunter infundatur, h. e. in nobis operetur excitans animum ad primum actum, potest illustratio nomine infusionis significari. Si haec teneantur, reapse infusio significat aliquid distinctum ab inspiratione.

Dices rursus in Conc. Trid. Sess. VI. cap. 5. eamdem, quae illuminatio dicitur, mox inspirationem vocari «ita ut tangente Deo cor hominis per Spiritus S. illuminationem, neque homo ipse nihil omnino agat, inspirationem illam recipiens;» ergo res eadem est illustratio et inspiratio.

Resp. Inspiratio non significatur solum per vocem illuminationem, sed et per alias tangente Deo cor hominis, oratione indirecta; nam quoniam cor non est solum intellectus sed potissimum voluntas, cum tactus cordis dicitur, significatur non solum illustratio, quae motum cordis praecedit, sed et inspiratio, quae eum motum gignit; quapropter illuminatio non est id, quo formaliter tangitur voluntas, sed id, quo dispositive ea tangitur.

Ceterum ipse Augustinus plus semel gratiam voluntatis immediatam, quam certe docuit, significavit solo nomine lucis, nec immerito; cum lux non solum illuminet sed et calefaciat, ex quo traduci potest ad significandam metaphorice gratiam voluntatis propriam. Audiatur De Natura et gratia c. 26: «Sicut vulnere verbi gratia claudicans ideo curatur, ut sanato malo praeterito, futurus dirigatur incessus; sic mala nostra non ad hoc solum supernus medicus sanat, ut illa iam non sint, sed ut de cetero recte ambulare possimus: quod quidem etiam sani non nisi illo adiuvante poterimus... Sicut enim oculus corporis etiam plenissime sanus, nisi candore lucis adiutus non potest cernere; sic et homo etiam perfectissime iustificatus, nisi aeterna luce iustitiae divinitus adiuvetur, recte non potest vivere. Sanat ergo Deus, non solum ut deleat quod peccavimus, sed ut praestet etiam ne peceemus.»

VI. Obiicies contra assertam necessitatem gratiae interioris immediatae doctrinam Scripturarum, qua Verbum Dei per suos ministros praedicatum commendatur. Etenim Verbum dicitur, in quo quis salvatur: Actuum XI, 14. Verbum reconciliationis 2. Cor. V, 18. Verbum non hominum, sed vere Verbum Dei 1. Thessal. II, 13. Verbum, quod operatur in iis qui credunt ibid. virtus Dei in salutem Rom. I, 16. Verbum vitae Act. V, 20. per quod in Christo gignimur. 1. Cor. IV, 15. et qui Verbum annuntiant, dicuntur gignere filiosque habere ibid. ideo missi ut aperiant hominum oculos atque ita convertantur homines a tenebris ad lucem et de potestate satanae ad Deum, ut accipiant remissionem peccatorum et sortem inter Sanctos per fidem, quae est in Christo Act. XXVI, 18. Iam vero huiusmodi loquendi formulae significant efficaciam quandam propriam Verbi Dei, quae immediate nexa sit cum actibus salutaribus ita, ut propter ipsum Verbum Dei auditum excitetur in animo illustratio et inspiratio supernaturalis propemodum sicut Sacramenta gratiam in nobis efficiunt. Porro si ita res se habet, non est amplius opus illustratione et inspiratione, quae immediate sit a Deo.

Contra necessitatem vero immediatae illustrationis videtur esse Augustinus, qui I. I. ad Simplicianum q. 2. n. 2. ait: «Incipit autem homo percipere gratiam, ex quo incipit Deo credere, vel interna vel externa admonitione motus ad fidem.» Unde mox de Cornelio subdit: quod «nullo modo credidisset nisi vel secretis per visa mentis aut Spiritus vel manifestioribus per sensus corporis admonitionibus vocaretur.» Cf. et de Spir. et lit. c. 34.

Respondeo 1) Formulae a Scripturis allatae eam certe interpretationem non patiuntur, quam quidam e protestantibus subiicere vellent, quaeque ab ipsa obiectione videtur excludi, nempe illustrationem et inspirationem mentis contineri actibus qui naturaliter excitentur ex audito Evangelio; haec enim est haeresis, quam Patres in pelagianis reprobarunt revocantibus adiutorium Dei ad legem atque doctrinam.

Respondeo 2) Argumentum adversariorum, datis etiam (quae quidem non concedimus) iis omnibus, quae contendunt, probat nihil contra thesim. Nam ea efficacia, quae Verbo audito tribuitur in obiectione ad actus supernaturales in nobis excitandos, vel simplicis conditionis fines non egreditur, vel aliquam proprie dictae causalitatis rationem habet. Si primum, requiritur ergo immediata Dei operatio interior. Si alterum, ea efficacia nequit esse physica, cum neque talis competat Sacramentis, sed ad summum in verbo audito moralis erit, quatenus scilicet ex divina institutione praedicatio Verbi Dei moveat Deum ad infundendas animo audientis illustrationes et inspirationes supernaturales. Atqui in hac hypothesi postulatur rursus illustratio et inspiratio, quae sint immediate a Deo; ergo.

3. Si vero quaeratur utrum Verbum praedicatum conditio tantum sit, an etiam causa actus supernaturalis: haec reponimus. Cum Verbum Dei praedicatum sit aliquid extrinsece sonans et sensibile, se habet in ratione efficaciae ad movendum intellectum sicut aliae locutiones naturales. Ea tamen praedicatione posita adest Deus, qui intrinsecus incrementum dat illustrans et inspirans. Quare interior actus ontologice spectatus est effectus Dei, at praedicatio Verbi tum se habet ut conditio ut exsistat actus supernaturalis, tum est etiam causa determinans cur sit talis actus obiective, talis nempe apprehensio, talis amor etc. cum divina immediata illustratio non sit per se revelatio (Th. VII.). Id porro et non amplius postulatur ab iis formulis ex Scriptura desumptis, quae afferuntur in obiectione. Causalitatis enim moralis, positae in quadam dignitate Verbi praedicati derivata ipsi a Verbo Dei, quae moveat Deum infallibiliter ad infundendas gratias actuales, huius inquam causalitatis asserendae sufficientem rationem in iis testimoniis Scripturae ac similibus non videmus. Circa quae testimonia et formulas, quibus efficacia Verbi praedicati exprimitur, duo sunt advertenda. Primum, quod solet Scriptura effectum, qui a pluribus causis pendet, uni causae adserere, aliis causis non memoratis: Secundum, quod Scriptura frequenter efficaciam Verbi commendans, ipsum non seorsim considerat, sed simul cum iis, quae ex lege Dei nexa sunt cum eo h. e. cum gratiis interioribus, quibus ipsum Verbum praedicatum viam veluti munit.

Non erit tandem abs re advertere quod ea efficacia, quae Verbo praedicato adseritur, tribuenda est quoque ceteris extrinsecis mediis, quae pias cogitationes affectusque pios excitare valent et quibus exsistentibus gratiam Deus actualem impertit. Tribuenda est, inquam, ea efficacia iis mediis saltem analogice, h. e. quatenus Verbum Dei praedicatum plus minus repraesentant eique plus minus aequivalent.

Ad Augustini testimonia quod spectat, collatis iis quae Thesi VII. ex eodem sunt allata et inspecta doctrina catholica de necessitate illustrationis immediatae, a qua certe Augustinus non discessit, imo quam ipse professus est in Canone 4. Conc. Carthag., cuius auctor ipse fuit, vel quem certe probavit, respondendum est Augustinum non negare iis testimoniis allatis necessitatem immediatae illustrationis. Itaque termini, qui opponuntur in hac disiunctiva admonitio interna vel externa, non sunt illustratio interior immediata et illustratio interior mediata, sed illustratio immediata cum praevertente extrinseco ministerio, quae illustratio dicitur admonitio extrinseca, et illustratio immediata sine extrinseco ministerio, per excitationem internam vel phantasmatum vel idearum in memoriam vel per simplicem revelationem quae esse potest.