Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Cum multipliciter dicatur (1. II. q. CIX, a. 10.) perseverantia, nunc loquimur tantum de perseverantia finali in statu gratiae, quam vita aeterna consequitur, ante quam perseverantiam plures possunt, licet non semper et necessario, distingui perseverantiae partiales. Perseverantiae nomen significat proprie actum, non puram potestatem perseverandi atque in hac significatione usurpatum fuit ab Augustino in libro de Dono Perseverantiae; ait enim cap. 1. «hanc certe, de qua nunc agimus, perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus est qui non perseveraverit usque in finem potiusque hanc habuit unius anni fidelis et quantum infra cogitari potest, si, donec moreretur, fideliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fidei stabilitate defecit." Haec est formalis sive actualis perseverantia, quae quidem ex duplici veluti elemento dependet, intrinseco et extrinseco. Intrinsecum est conservatio status gratiae, quae in adultis ratione utentibus obtinetur per sanctas operationes sive per debitum usum gratiarum, quae iusto conferuntur; ita ut iustus ab ea saltem iustificatione, in qua perseverat, semper inste vivat, seu non peccet. Extrinsecum elementum est mors tune obveniens, cum homo est in statu gratiae. Porro conservatio status gratiae active spectata, cum pendet scilicet ab operatione hominis, dicitur perseverantia activa: coniunctio vero mortis cum statu gratiae prout ad hominem refertur, dicitur perseverantia passiva, quia homo quoad eam passive se habet; instans enim mortis ex sola Dei voluntate pendet.

Donum perseverantiae tum formaliter tum causaliter accipitur. Formaliter est ipsa perseverantia formalis, quam explicavimus: causaliter sunt ea auxilia sive interna sive externa, quibus non solum posse perseverare, sed ipsa actualis perseverantia infallibiliter obtinetur.

II. Docemus primo perseverantiam formalem esse in potestate iusti utique instructi gratia Dei, h. e. posse iustum, si velit, per gratiam Dei, quae praesto ipsi est, assequi ipsam formalem perseverantiam, ita ut terminus suae perseverantiae activae sit tandem ipsa formalis perseverantia. Ut id demonstretur, haec duo probanda sunt: a) iusto praesto esse semper auxilia sufficientia, quibus possit recte agere, b) his positis posse assequi perseverantiam formalem.

Itaque «) ut a primo exordiamur, docemus iustificatis subministrari semper auxilia necessaria et sufficientia ad operandum sicut oportet ad salutem. Non loquimur nunc de omnibus hominibus generatim, sed de iustificatis; non tamen sensu exclusivo, ac si solis iustis auxilia necessaria dentur, sed sensu praecisivo: praescindimus scilicet a ceteris et solos iustos consideramus; hi enim soli perseverare possunt. Sermo est de subministratione auxiliorum, quae successive fiat iusto; ideoque cum dicimus iusto subministrari semper auxilia, haec propositio huic aequivalet: si primis auxiliis iustus bene usus fuerit et iustus manserit, ei rursus alia pro sequenti tempore necessaria auxilia suppeditabuntur et ita porro. Cum dicimus praesto esse auxilia necessaria et sufficientia continue, id intelligendum est saltem tum cum iustum oportet operari salutariter, quod sine auxilio Dei facere nequit. Loquimur autem, ut patet, de auxiliis sufficientibus, quibus nempe possit homo, si velit, iuste agere, non de efficacibus, quae nempe sunt praeterea, cooperante homine, coniuncta cum effectu h. e. actu salutari. Iam vero sic id, quod proposuimus, demonstratur.

a) Status iusti exigit huiusmodi auxilia. Etenim iustus est actu et formaliter constitutus in ordine supernaturali, filius exsistens adoptivus Dei et heres regni caelorum, qui ex lege Dei tenetur operari opera convenientia suo statui et fini suo proportionata, ut tandem hereditatem suam mereatur adire. Atqui, posita hac lege, Deus debet subministrare iusto media necessaria et sufficientia ad operandum sicut oportet; huiusmodi enim media non sunt in hominis potestate, cum sint auxilia supernaturalia; ergo Deus reapse confert omnibus iustis haec auxilia necessaria et sufficientia; quod namque Deus ex lege a se statuta debet, profecto facit.

β) Haec Dei voluntas conferendi iustis auxilia necessaria et sufficientia constat quoque ex doctrina Scripturarum. Sane docemur Scripturis 1) iustos, eo ipso quod iusti sunt, non quia praedestinati, diligi a Deo atque diligi amore actuoso et fecundo, conferente nempe media et auxilia, quibus ipsis est opus; Prov. VIII, 17. 20. 21. X, 6. XII, 2. Ioan. XIV, 21. Matth. XI, 28. seg. Roman. V. 8. 9. Psalm. XXII, 4. XXVI, 1. XXXII, 18. 19. 1a. Cor. X, 13. docemur 2) iustos certos reddi quod eis vita aeterna retribuetur h. e. quantum est ex parte Dei, paratum esse Deum ac velle iis vitam aeternam retribuere, misi ipsi sibimetipsis desint, Sapient. V. 16. Psal. XXXVI, 18. Marci XVI, 16. docemur 3) iustos non deseri a Deo, nisi ipsi prius deserant Deum, Psal. XXXVI, 21. 33. 39. 10. Eccli. II. 12. XXVII, 9. XXXIV, 19. Ezech. XVIII, 21—32. Atqui haec falsa prorsus forent, si Deus negaret iustis auxilia necessaria et sufficientia: ergo. Et sane iubemur sperare beatitudinem et auxilia ad eius assecutionem nec ullum est tempus: quo liceat desperare: ergo Deus semper paratus est auxilia huiusmodi conferre et si ea petamus, ut oportet, certe confert possumusque orare semper ut oportet; secus iusta esset identidem ratio desperandi. Idem traditum a Patribus Conc. Arausic. II. c. 25. omnes nempe baptizatos, Christo auxiliante et cooperante, posse adimplere quae ad salutem pertinent, si fideliter laborare voluerint. Atque Trid. Syn. Sess. VI. cp. 11. docens quod Deus impossibilia non iubet, sed iubendo monet et facere quod possis et petere quod non possis et adiuvat ut possis.

y) Praeterea habitudo Christi cum iustis, quae est tum sponsi diligentis et nunquam odio habentis sponsam Ephes. V, 23. seq. tum capitis sibi adunantis et regentis membra corporis sui Colos. I, 18. collato I Cor. XII, 27. persuadet continuam esse participationem bonorum, quae a Christo communicantur iustis iugemque esse influxum, qui a Christo ad iustos promanat. Atqui id rursus falsum foret, si negaret Deus iustis suis auxilia necessaria: ergo. Cf. Conc. Trid. ibid.

β) Imo addimus ad idem magis confirmandum, mereri posse iustos huiusmodi auxilia, ideoque propter meritum et quidem condignum iustorum Deum conferre iustis ea auxilia, quae sint sufficientia; excepto tamen primo. Excludendum est enim a merito primum auxilium, quod iustificato ad operandum confertur; hoc enim iustificatus mereri nequit et loquimur de iustificato prout iustificatus est: nimirum dicimus primum auxilium non posse esse obiectum meriti exsistentis post iustificationem. Huiusmodi enim auxilium iustificatus mereri non potest, quia est principium cuiuscumque meriti quod iustificatus acquirit. Confertur ergo hoc auxilium iustificato ex ea lege, quam diximus in parte hae a) argum. primo. Et quia nexum est cum gratia sanctificante, propter quam debetur; sicut ea merito condigno non comparatur, sed solum merito congruo comparari potest, ita et illud auxilium nequit esse obiectum meriti condigni, sed ad summum meriti congrui quod praecessit iustificationem.

Iam vero sententia est communis Theologorum iustum mereri de condigno auxilia necessaria et sufficientia. Probant id plures, quia iustus meretur de condigno gloriam, ideoque et media necessaria ad ipsam assequendam, quae tamen ratio non omnibus probatur. Cf. Ripalda, De Ente Supernat. Disp. 93. Suarez autem, De Gratia I. XII, c. 26, probat hac ratione. Scilicet iustus certe mereri potest merito condigno augmentum gratiae (Synod. Trid. Sess. VI. Can. 32.): augmenti autem gratiae fructus sunt ea auxilia actualia, quae illi respondent et propter illud debentur; idcirco iustus merendo augmentum gratiae meretur simul auxilia ea actualia, quae eo sunt conserta. Porro certum est iustum per gratiam quam habet ita semper operari posse, ut augmentum gratiae habitualis mereatur ideoque ut mereatur quoque auxilia actualia, quae eidem respondent.

Negat Ripalda l. c. mereri iustum auxilia actualia, non quidem eo quod desit operibus iusti dignitas sufficiens ad merendum, sed quia auxilia necessaria et sufficientia non sunt obiectum meriti, quia iam debentur et destinata sunt ante praevisionem cuiusque meriti, ut liquet ex eo quod diximus in arg. primo. Verum nihil impedit quominus aliquid pluribus titulis diversis debeatur, sicut gloria iustis adultis debetur et titulo hereditatis et titulo mercedis. Id saltem concedere debet Ripalda, quod iustorum merita sunt talia, ut si iustis ex aliqua lege non deberentur auxilia actualia, iis certe propter meritum deberentur ea auxilia, quae augmento gratiae respondent; ideoque concedere debet esse reapse in iustis bene operantibus duplicem titulum quo auxilia exigi possint.

III. Nunc alterum caput probandum est: nimirum his auxiliis positis posse assequi iustum perseverantiam formalem. Id vero est evidens. Si enim iustus habet haec auxilia, potest semper iuste operari; operans autem semper iuste perveniet in statu gratiae ad exitum vitae quantumvis longissime is producatur; perveniens iustus in statu gratiae ad exitum vitae, obtinet perseverantiam formalem h. e. actu et formaliter perseverat: ergo, cum per gratiam Dei possit iustus semper sancte operari, est in eius potestate perseverantia formalis. Et sane potest omnis iustus salvari, si velit; sed non potest salvari nisi perseverando in gratia (h. e. assequendo perseverantiam formalem): ergo potest perseverare, si velit. Consequentia (ait Suarez, De Gratia I. X. c. 3.) optima est et per se evidens; utraque autem praemissa est in fide certissima: ergo.

IV. Nunc probandum est id, quod specie quidem tenus inspectum, paradoxum videatur formalem nempe perseverantiam esse tamen donum gratuitum. Formalis perseverantia tunc habetur, cum iustus in statu gratiae exsistens a morte occupatur.

Ut ergo perseverantia habeatur, non satis est, quod iustus per gratiam possit semper sancte operando perseverare, sed necesse est ut reapse perseveret seu statum gratiae conservet pro eo instanti quo moriendum ipsi est. Iam vero haec formalis perseverantia finalis donum est seu beneficium Dei donumque distinctum a dono iustificationis et potestatis perseverandi atque est donum gratuitum. Quod dicimus donum distinctum a dono iustificationis et potestatis collatae perseverandi, possumus vocare donum speciale, ita ut per terminum hunc speciale non eius raritas, sed distinctio ab aliis donis saltem inadaequata significetur. Quod autem asserimus demonstramus ex duplici capite ita tamen ut potissimum pro adultis vim faciamus in secundo, ut postea declarabitur, ut idcirco primum non sit seorsim accipiendum ab altero, licet in illo specialis quaedam ratio quoque reperiatur.

Itaque 1) perseverantia ex eo pendet quod mors coniungatur cum statu gratiae sive in eo instanti contingat, quo homo est in gratia. Atqui coniunctio huiusmodi est donum sive beneficium Dei; nam potuisset homo mori in alio instanti, in quo vel fuit, vel futurus fuisset in peccato: b) est beneficium distinctum a ceteris donis; nam et pluribus, qui habuerunt gratiam sanctificantem et potestatem perseverandi, non est datum: c) est donum gratuitum; quia iustus quantumvis sancte operatus sit et operetur, in nullo instanti acquirit ius exigendi ut tunc morte rapiatur, cum est in statu gratiae; terminus enim probationis situs est prorsus in potestate et libera voluntate Dei Domini vitae et mortis, cuius dominii actus est praestituere singulis terminum probationis. Videte (ait August. De Dono perseverantiae c. 17.) a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque in finem huius vitae, cum vitae huic, quando voluerit, ipse det finem; quem si det ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem." Atque ad idem probandum provocat ad verba

Sap. IV. 11. Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius. (De Praedest. SS. c. 14.).

Gratia haec, qua perseverantia datur, non est gratia interior, sed exterior est providentia, quae finem vitae statuit pro eo instanti, quo quis iustitiam habet. Hoc autem tantummodo donum perseverantiae confertur infantibus baptizatis atque iis, qui post acceptam iustificationem usque ad mortem non sint capaces actuum liberorum.

Verum 2°. ut in adultis, quos post acceptam iustificationem sancte operari oportet, mors coniungatur cum statu gratiae, necesse est ut ab iisdem gratiae status conservatus fuerit; quare ipsa conservatio status gratiae, quocum tandem coniungitur mors, elementum est doni perseverantiae. Haec autem conservatio ex eo pendet quod iustus sancte operatus sit, h. e. consenserit gratiis a Deo acceptis et per eas operatus sit. Porro gratiae quidem omnes, quibus homines excitantur ad sancte agendum, accommodatae sunt iis, quibus dantur, ita ut sequi excitantem possint si velint: plures tamen ex illis, propter culpam hominis, effectu carent: aliae, cooperante homine effectum obtinent et hae efficaces et congruae speciali ratione vocantur, quarum effectum infallibiliter obtinendum Deus, cum eas destinat, novit. Destinat quidem eas gratias Deus ex intentione ut sit actus bonus; quod quidem est commune destinationi cuiusque gratiae. Iam vero hae gratiae congruae sunt, quas perseverantes habent et propter quas actu perseverant: eas autem quatenus tales, etsi plures ex illis potuerit iustus suppliciter emereri, Deus tamen gratuito dat; ut paulo post heic demonstraturi sumus. Petimus scilicet a Deo ut ipse in nobis operetur bonum, faciat nos facere, adiuvet nos et nobiscum operetur, quod est petere collationem earum gratiarum, quas Deus novit fore efficaces; eas proinde oratione impetramus, non tamen merito condigno easdem promeremur. Collatio ergo gratiarum, quae non solum sint sufficientes, sed et futurae sint infallibiliter efficaces, est causaliter collatio conservationis status gratiae ideoque et perseverantiae. Iam vero collatio huiusmodi gratiarum a) est donum seu beneficium Dei; datur enim per ea perseverantia, quae sine iis non haberetur, b) est donum distinctum a dono iustificationis et potestatis perseverandi, quae per gratias sufficientes habetur. donum proinde speciale; nam hae sine illo possunt esse illudque prioribus aliquid superaddit: c) est donum gratuitum iustis; quia iustus ius tantum habet ad gloriam assequendam post vitam et ad media ad hoc necessaria: haec autem media sunt gratiae sufficientes, quibus potest, si vult, perseverare; quod enim gratiae, quas habet, non sint actu efficaces, id homo sibi imputare debet, qui mediis sufficientibus non utitur. Quare iustus nequit unquam mereri de condigno ut sibi conferantur eae gratiae, quae praevisae sunt a Deo fore efficaces.

Igitur ex hac quoque parte, spectatis nempe auxiliis, quibus iustus iuvatur in conservanda iustitia, quam accepit atque ita in perseverando, perseverantia est donum Dei, distinctum a ceteris donumque gratuitum. Unde Augustinus l. c. cp. 6. «At enim (aiebant qui negabant donum esse Dei perseverantiam) voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. Quis (respondet Augustinus) hoc negaverit? sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exaudimur, utique non fit; quia Deus non permittit fieri. Nihil enim fit nisi quod aut ipse facit aut fieri ipse permittit. Potens ergo est et a malo in bonum flectere voluntates et in lapsum pronas convertere ac dirigere in sibi placitum gressum.»

Gratiae vero efficaces quibus bona operatio et conservatio status gratiae obtinetur, non sunt tantum gratiae interiores sed et exteriores, cuiusmodi sunt remotio occasionum peccati, cohibitio tentationum, occasiones bene agendi, consilia, sancta exempla et similia (cf. Th. II.).

Ex his porro colligitur donum perseverantiae quoad adultos non esse unam simplicem gratiam, sed coalescere ex collectione plurium gratiarum tum internarum, tum externarum, inter quas postremas potissima est mors decreta pro eo instanti quo homo iustitiam obtinet.

V. Iam vero advertere licet quoad adultos penitiorem rationem, cur perseverantia sit beneficium Dei distinctum, esse eam quam attulinus secundo loco. Nam si supponas quod quis semper sancte victurus sit (id enim fieri potest si velit), mors, quae aliquando contingat oportet, ipsum in statu gratiae reperire debebit et idcirco ex eo quod nunc potius quam alia vice rapiatur, non obtinet is beneficium speciale perseverandi, quod certe obtineret quocumque alio in instanti vocaretur. Exemplum habes in beatissima Dei Matre. Verum etiam tunc donum est speciale perseverantiae; quia donum sunt speciale gratiae eae efficaces tum internae tum externae, quibus sancte operatus est et operaturus esset iustus. Et sic demonstrata est haec pars thesis.

VI. Certa est sententia, posse iustum impetrare, sive suppliciter emereri et quidem infallibiliter formalem perseverantiam finalem, impetrare nempe ut gratiae efficaces non desint utque tunc rapiatur cum est in statu gratiae et idcirco impetrare illud donum, quod diximus gratuitum. Haec est sententia Augustini, quam docuit De Dono perseverantiae c. 12: «Hoc Dei donum suppliciter emereri potest; sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest» (loquitur de ipsa perseverantia formaliter accepta). Et sane in eo libro Augustinus probat perseverantiam esse Dei donum quia illa est nobis a Deo poscenda; atqui quod iubemur poscere a Deo, possumus quoque certe impetrare, si, ut par est, oremus. Et re quidem vera sunt universalissima verba Christi: petite et accipietis: omnis, qui petit, accipit, quae verba proinde etiam perseverantiam comprehendunt. Perseverantiam ergo formalem, quam a Spiritu S. docemur petere a Deo, possumus certe impetrare, si oremus sicut oportet. Sane possumus certe impetrare a Deo, quod oratione dominica continetur; atqui, si Augustino credendum est, «ipsa oratione, quae dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud, quam perseverantia posci intelligitur.» Lib. citato c. 2. Huc profecto spectant petitiones secunda, tertia, quinta, sexta, septima, quibus si quod petunt iusti assequuntur, perseverantiam certe obtinebunt.

Quia vero vis impetratoria orationis innititur manifestae promissioni Dei, quae fallere non potest; hinc impetratio perseverantiae, quae, sicut oportet, petatur, est infallibilis.

VII. Diximus si oretur sicut oportet; servandae enim sunt conditiones requisitae in oratione, ut ea effectum suum nanciscatur, de quibus hic non est opus disputare. Duas tantum indicabimus, quae rei quoque declarandae conducent. Scilicet primo iugis et constans, quoad iustus vivit, debet esse petitio. huius doni. Nam, ut ait Suarez De Gratia I. XII. c. 38. n. 14: «Duobus modis potest intelligi iustum mereri vel impetrare donum perseverantiae. Primo per unum actum vel per plures in certo tempore vel usque ad certum instans vitae factos, impetrando perseverantiam et quasi confirmationem in gratia pro reliquo tempore vitae. Secundo successive per totum vitae tempus quasi per partes perseverantiam impetrando, verbi gratia nunc impetrando auxilium efficax ad non cadendum in praesenti occasione et post illam iterum orando et impetrando aliud auxilium ad servandum praeceptum iterum occurrens et sic consequenter semper orando et nunquam deficiendo. Dico ergo, priorem modum merendi vel impetrandi perseverantiam non esse infallibilem. Hoc suadet a posteriori argumentum Medinae (nempe quia viri sanctissimi post multas similes orationes saepe cadunt et quia alias iustus sic orans posset esse securus et absque timore et tremore salutem suam operari, quod videtur esse contra Paulum). A priori vero ratio est, quia nulla exstat de hac re divina promissio... quia ex promissione facta orationi talis infallibilitas colligi non potest. Probatur, quia illa promissio facta est sub certis conditionibus, quibus non concurrentibus, oratio non infallibiliter impetrat,... una autem est perseverantia» (nempe in orando). Altera conditio est, quam ibidem Suarez docet, «quamvis absolute loquendo, oratio possit esse impetratoria, etiamsi orans non sit in gratia; nihilominus hanc orationem, qua petitur perseverantia in gratia, ratione rei postulatae, quae intrinsece gratiam supponit, postulare gratiam in orante, ut impetratoria sit et consequenter postulare perseverantiam in gratia, ut infallibiliter impetratoria sit; quia ut oratio habeat perseverantiam debitam, perdurare debet cum illis circumstantiis moralibus, quas a principio habere etiam debuit, ut congrue fieret. Unde eo ipso quod novum impedimentum ponitur (peccando) effectui orationis, deficit perseverantia in orando, saltem debito modo.»

VIII. Quaeris utrum iustus possit quoque mereri congrue hoc donum perseverantiae? Respondeo solere simul Theologos nomina impetrationis et meriti congrui hac in re usurpare, ut videre est in verbis citatis Suarezii, cf. quoque Bellarminum De Iustificatione L. V. cap. ultimo. Porro ad quaestionem affirmative respondet Ripalda De Ente supern. Disput. XCIV.

Sect. 2. quia in ordine praesentis Providentiae impetrandi vis nexa est cum merito saltem congruo, quod ex eo probat iste theologus, quod Patres ut removeant merita naturalia gratiae, negant illam dari desideriis ac petitionibus naturalibus, quia non daretur sine merito naturae, quod naturae orationibus impetraretur. Censent ergo Patres orationem omnem esse quoque meritoriam. Igitur actus orandi est etiam meritorius. Quod si actus orandi meritorius est, cur non etiam alii actus, qui quoad rationem meriti excellentiores oratione esse possunt? Et generatim quoad omnes actus bonos iustorum idem a priori probat Ripalda, non quidem quod omnes actus mereantur, sed quod aliqui, puta praestantissimi, possint mereri; quia nempe is actibus dignitas tanta inest, quae valeat Deum movere ad conferendum donum perseverantiae. Haec sententia probabilis saltem est; verum monendum est cum Suarezio l. c. quod «infallibilitas (consecutionis perseverantiae) non convenit merito de congruo ratione sui, ut ita dicam (h. e. ex dignitate perfectionis operis), sed ratione impetrationis, quae proprie soli orationi, ut talis est, respondet. Ratio est, quia haec infallibilitas solum fundatur in promissione divina, quae non invenitur facta operibus iustorum, quatenus meritoriis de congruo, sed tantum orationi. Quare ut fructus huius meriti certior sit, adiungenda semper est petitio perseverantiae.»

COROLLARIUM. Ergo iustus potest perseverantiam finalem assequi non tantum quia per gratias sufficientes sibi debitas perseverare potest; sed etiam quia orando, ut oportet, potest infallibiliter impetrare donum perseverantiae. Id vero non officit doctrinae traditae sub n. IV.; nam et oratio eaque talis qualis oportet, fructus est gratiae efficacis.

IX. Synodus Tridentina ad hanc quaestionem quod spectat, quatuor docet. Primum, perseverantiae donum esse magnum Sess. VI. cn. 16. Alterum, sine speciali auxilio Dei non posse iustum perseverare in accepta iustitia ibid. cn. 22. Tertium, cum eo speciali auxilio posse ibid. cn. 22. Quartum, neminem perseverantiae donum absoluta certitudine polliceri sibi debere, quamvis in Dei auxilio firmissimam spem collocare et reponere omnes debeant ibid. et cp. 13. Porro primum ex his facile intelligitur. Tantum enim gratia habitualis perseverans in nobis usque ad finem vitae, nos introducit in regnum caelorum; ideoque perseverantia, quae ipsam gratiam sanctificantem includit, donum est ratione benefici prae stantius gratia habi- tuali se solâ, quae in illa includitur et quam tamen potest aeterna perditio consequi. Est ergo magnum Dei donum per- severantia; comparata enim cum ceteris donis praecedentibus, est complementum eorum seu ratio est cur ea nos frustra non obtinuerimus. Quoad secundum et tertium quaestio occurrit quid sit illud auxilium speciale. Adverte non dici speciale pri- vilegium, sed tantum auxilium speciale. Quaeritur ergo quale sit hoc auxilium speciale, sive in quo sita sit huius auxilii specialitas. Nimirum triplex potest afferri interpretatio. Vel enim auxilium speciale sunt gratiae actuales sufficientes tum externae tum internae, prout sufficientes sunt, vel sunt gratiae actuales prout sunt congruae et efficaces, vel tandem sunt sim- pliciter gratiae actuales in confuso utramque determinationem complectentes, quae efficaces sunt in perseverantibus, inefficaces in non perseverantibus. Priusquam vero quaestionem dirimamus, advertimus probabile haud esse quod inter auxilia, quorum mentio fit in eo canone 22°. voluerit Synodus comprehendere ipsam coniunctionem mortis cum statu gratiae seu mortem, quae tunc obveniat cum homo est in statu gratiae. Nam 1) haec gratia potius quam auxilium ad perseverandum, est ipsa perseverantia formalis collata, 2) de eo auxilio loquitur Syn- odus, quo etiam dato supponitur a Synodo posse esse aliquem qui dicat: quod iustus non possit perseverare, ut liquet ex secunda parte canonis; atqui Tridentinis Patribus imaginari non licuit esse aliquem qui dicat iustum morientem in statu gratiae non posse perseverare. Itaque Tridentini Patres lo- quuntur de his auxiliis sive externis sive internis, quae prae- cedunt perseverantiam formalem. Ex facta animadversione etiam liquet sermonem esse in canone de perseverantia iustorum adultorum, non infantium.

Itaque in primis certum est auxilium hoc speciale non esse gratias actuales sufficientes sub hac praecisa ratione qua- tenus manent tantum sufficientes et non sunt efficaces; nam neque sub hac ratione dantur a Deo haec auxilia nec ulla causa excogitari potest cur Synodus sub hoc respectu auxilium Dei spectaverit. Erunt utem qui censeant auxilium speciale Dei esse gratias actuales tum extrinsecas tum intrinsecas, congruas et efficaces, quatenus tales sunt; nam huiusmodi sunt reapse speciale auxilium, quippe quod non datur omnibus atque iis vere perseverantia obtinetur. Verum difficultas statim occurrit; nam docemur eo canone quod sine eo auxilio speciali iustus perseverare nequit et cum eo potest, atqui sine iis auxiliis congruis iustus quidem non perseverabit, sed habet veram potestatem perseverandi. Et licet supposita scientia Dei, quae videt auxilia quaedam fore inefficacia, dicere liceat quod nequit homo cum iis auxiliis perseverare, sicut nequit Deus falli; haec tamen est impotentia consequens ipsum factum, quod certe praevidetur a Deo eoque redit ut dicatur quis non posse cum iis auxiliis perseverare; quia non potest perseverare qui non perseverat. Jam vero non arbitramur Synodum loqui de huiusmodi impotentia consequente; quis enim illam negabat, aut quae controversia poterat de ea esse?

Dices auxilium speciale esse auxilia congrua, quae sunt in nostra potestate, quia auxilia congrua possunt infallibiliter impetrari, et hac ratione sunt in nostra potestate, sicut oratio. Verum orandum est et orandum sicut oportet; oratio autem et ipsa fit per auxilium congruum: Porro hoc auxilium non datur omnibus; secus omnes, ut oportet, orarent et sie assequerentur infallibiliter perseverantiam. Non ergo de hoc auxilio loquitur Synodus; nam redit difficultas prior: etenim sine ea potestas est orandi et ita potestas impetrandi perseverantiam et tamen negatur sine Dei auxilio speciali posse perseverari.

Restat ergo tertia interpretatio; nec alia re opus est nisi ut declaretur cur hae gratiae actuales dicantur auxilium speciale. Scilicet speciale auxilium est quia diversum et distinctum est ab eo, quo quis fit iustus h. e. a gratia sanctificante et habitibus virtutum. Docemur nempe quod ad perseverandum non satis est esse iustos gratiaque sanctificante instructos, sed praeterea requiri alia auxilia ut in iustitia accepta per bona opera perseverare possimus. Haec sunt auxilia, quae postulat s. Thomas, auxilia nimirum dirigentia et protegentia contra temptationum impulsus, quae sunt gratiae actuales I. II. q. CIX. a. 10.

Quartum, quod docet Synodus, post ea quae hactenus in hac Thesi dicta sunt, non amplius indiget explicatione.

COROLLARIUM. Doctrina huius thesis est maxime practica. Constat omnes iustos posse perseverare si velint: constat omnes iustos posse infallibiliter consequi formalem perseverantiam; nihil vero refert eos hanc non posse de condigno mereri, quando certum sit eos posse illam infallibiliter assequi, si orent sicut oportet, quod est certissime in eorum potestate per auxilium Dei. Cum timore quidem et tremore operanda est nostra salus; quia Deus est qui operatur in nobis velle et perficere, scilicet quia salus nostra pendet ab auxilio Dei, qui propter negligentiam nostram negare nobis potest auxilia efficacia; at si Dei gratiae, quae subinde nobis confertur, non defuerimus, spem firmissimam concipere debemus, quod qui cepit in nobis opus bonum, ipse perficiet.

X. Obiicies. Sententia est Augustini perseverantiam iusto dari a Deo gratis; at si in potestate iusti est perseverare, non est vere gratuitum perseverantiae donum. Praeterea non videntur satis haec duo cohaerere: in potestate iusti esse perseverare si velit et tamen perseverantiae donum esse gratuitum.

Respondeo ad 1^m^. Augustinus docens perseverantiam esse gratuitum donum, excludit primo merita naturae, quibus mediate perseverantia redderetur, ut notum fiet in Synopsi seq. Deinde quia etsi in potestate iusti sit perseverare; quod tamen actu perseveret, donum est gratuitum Dei, qui sciens dat eas gratias, quas efficaces praevidit, non eas, quas inetificaces vitaeque finem imponit cum homo est Deo acceptus, qui posset alio tempore mori.

Ad 2. dicimus quod ad perseverandum active satis sunt auxilia sufficientia, quae profecto sufficientia non forent, si non essent satis. Oportet quidem haec auxilia esse efficacia seu coniuncta cum effectu, sed haec coniunctio pendet ab ipsa voluntate recipientis auxilia; unde in eius est potestate perseverare. Nec negamus iustum mereri posse auxilia, quae accedente suo consensu possunt esse efficacia, sed negamus posse de condigno mereri seu exigere ut ei conferantur ea auxilia, quae certe futura sunt efficacia, non alia quamvis sufficientissima atque ut morte occupetur in eo instanti in quo est Deo acceptus. Porro in his consistit perseverantiae donum et hoc probavimus esse gratuitum.

XI. Verum si quaeras cur huic concedantur gratiae, quae ex scientia media praevisae sunt efficaces, alteri concedantur gratiae, quas ex culpa quidem hominis carituras effectu Deus praevidet, sicut si quaeras cur hunc Deus revocet a vita cum est in statu gratiae, ille iustus permittatur cadere et ante reparationem moriatur; si haec, inquam, quaeras, attingis quaestionem de gratuita distributione gratiarum, in qua mysterium esse libenter fatemur. Cf. ultimam Th.

Cetera in quaestione de praedestinatione quaerenda sunt.