Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Quod gratia praeveniens vires morales addat, constat ex dictis. Vis haec moralis, si per se sola spectetur, vim physicam agendi non immutat. Quaeritur itaque utrum physicas quoque vires gratia conferat nobis, ita ut per eam physice potestas agendi sit maior. Potestas physica seu vis physica est principium efficiens actus, ita ut sine ea non solum difficile, sed absolute fieri non possit id, quod per ipsam fit. Potestas physica oritur ex ipsa entitativa perfectione principii agentis, imo est illa ipsa perfectio prout est ordinata ad agendum.

Cum ergo asseritur quod per gratiam addantur vires physicae facultati ad agendum, dicitur 1) negative, quod vis absolute necessaria ad eliciendos actus salutares non tota sit a natura dicitur 2) positive, quod ea vis sit quoque ex gratia; ideoque per gratiam formaliter in natura exsistentem vis physica facultatis sit maior, ita ut facultas actum sive effectum in ratione entis perfectiorem edere possit, quam sine gratia.

Hoc porro est quod defendimus, seposita tamen quaestione, quae postea agitanda erit, quid nempe et quomodo natura simul et gratia conferant ad actum salutarem eliciendum. Demonstratio ad id probandum petenda est ex eo conceptu gratiae, quem Patres omnes de ea accurate disputantes animo informarunt nobisque tradiderunt.

II. Itaque ratio loquendi testium divinorum de vi et efficacia gratiae huc redit: a) sine gratia nihil nos facere quod expedit ad salutem, Deum operari in nobis velle et perficere, sine gratia non esse nos sufficientes ad cogitandum salutariter, per gratiam praestari ut quod faciendum cognoverimus facere valeamus; sine gratia non posse nos implere divina mandata, fieri in nobis per infusionem et inspirationem Spiritus S. ut sicut oportet agere valeamus: gratiam dari non solum ut facile, sed ut simpliciter possimus implere mandata, per solum naturae vigorem non posse nos nedum omnia aut plura, sed nec aliquid agere quod pertinet ad salutem vitae aeternae, Deum praeparando voluntatem per gratiam suam, conferre potestatem: c) sine gratia nullum opus bonum fieri posse vel minimum: imo d) neque Adamum in natura integra, neque Angelos in statu viae potuisse aliquid boni facere sine auxilio actuali Dei. Cf. Auctoritates Apostolicae Sedis allatas a Caelestino, Concilia Carthag. et Arausicanum II. Augustinum passim in operibus contra Pelagianos, Prosperum adv. Collatorem etc. Patet quod in his formulis sermo est non de aliqua tantum dignitate actus, quae illi adveniat ex Dei gratia, sed per se et directe semper sermo est de potestate agendi, quae confertur per gratiam, per auxilium Dei ac per solum auxilium Dei et de impotentia naturae solius ad idem agendum. Ergo nisi ludere velimus verbis aut lusisse censeamus Patres, vis quaedam et efficacia his formulis asseritur gratiae ad opera salutaria. Iam vero haec vis vel est moralis tantum vel etiam physica: alterutra autem esse debet; quia inter eas non est medium. Atqui evidens est non esse tantum moralem. Nam manifestum est quod, si solum vis moralis conferretur, falsum esset sine gratia nullum opus salutare esse possibile, illud quoque quod nullam ex naturae corruptione patitur difficultatem, ut cogitare, ita ut etiam naturae integrae et Angelicae impossibile fuerit: etenim si vires morales tantum per gratiam conferrentur, opus salutare sine ea foret tantum difficile, ideoque non quodcumque esset impossibile; sed aliquod, in quo praesertim nulla est difficultas et ubi natura non est vitiata, fieri posset et reapse fieret nec infrequenter. Ergo vis, quae adseritur gratiae, est vis physica. Dices sine cogitatione congrua naturali nequit fieri a voluntate quodvis bonum naturale et tamen non vires physicas, sed morales ea confert. Respondeo falsum esse quod sine ea cogitatione et subsequente affectione indeliberata congrua fieri non possit bonum, si alia cogitatio eiusdem rei adsit: sed solum verum est quod non fiat et ideo non fiat quia voluntas non vult. Patres autem non docent solum sine gratia nihil fieri boni salutaris, sed nihil posse fieri, non esse in natura vigorem ad ullum bonum vel piam cogitationem, piumve amorem eliciendum; etsi aliae adsint cogitationes ad illud ferentes.

II. Ex analogia quoque fidei id probare licet. Etenim tenendum est gratiam actualem esse principium vitae sitae in actu secundo, quae propria est ordinis supernaturalis; ideoque gratiam eandem intrinsece spectare ad ordinem supernaturalem. Iam vero constat ex dictis in Tractatu de ordine supernaturali (de Deo Creant. Th. XXX. seq.) quod ipse secundum perfectionem ontologicam excedit ordinem naturalem; potestas proinde agendi propria ordinis supernaturalis debet ontologice praestare potestati ordinis naturalis: cum ergo per gratiam ea potestas conferatur, oportet quod gratia excellentiorem perfectionem ontologicam facultatibus nostris tribuat, quod non aliud est quam vires physicas ei conferre. Quod quomodo fiat declarare possumus ex iis quae in Th. seq. statuemus.