Tractatus de Gratia Divina Actuali

Quamvis autem non quaevis gratia interna sit in ratione entis praestantior gratia quavis externa; in ratione tamen beneficii gratia interna per se praestat externae.

I. Haec non est divisio gratiae Christi, sed gratiae supernaturalis; potest enim haec divisio, non secus ac sequentes, valere etiam in gratia Dei. Imo haec divisio, de qua in hac Thesi agimus, in gratia quoque naturali locum habere potest; dividimus autem tantummodo gratiam supernaturalem, quia de gratia naturali non est nobis tractandum.

II. Gratia interna sunt dona divina, quae nobis insunt tanquam in subiecto, gratia externa sunt ea dona, quae extranos sunt nosque afficiunt. Utramque gratiam exsistere in ordine supernaturali manifestum est. Gratia enim externa est positiva lex Dei, revelatio, praedicatio fidei, incarnatio et exempla Christi, divina Scriptura, Ecclesiae magisterium et cetera huiusmodi, quibus promoventur homines in vitam aeternam. Patet haec esse tum gratias, quia sunt indebita, tum gratias supernaturales vel secundum quid, ut positiva manifestatio legis naturalis et revelatio veritatum quarumdam naturalium, vel simpliciter, ut revelatio mysteriorum, incarnatio, sacramenta et similia; nam priora sunt medium naturae indebitum clarioris notitiae legis et veritatum, posteriora sunt indebita universae naturae et causae aut instrumenta sunt, quibus elevantur ad participationem ordinis divini. Gratia interna est iustitia Dei, qua Deus non iustos facit, sunt virtutum infusarum habitus, sunt illustrationes mentis et inspirationes voluntatis, quibus donis et filii adoptivi efficimur vitamque divinam vivimus, qua in re ordo ipse supernaturalis essentialiter consistit. Cf. s. Thomam I Ilae q. CVI. a. 2.

III. Distinctio gratiae externae et internae manifeste se prodit in controversia pelagiana; neque enim onmem gratiam negabat Pelagius neque ob id haereticus est habitus: sed cum concederet ad recte et salutariter operandum nos adiuvari gratia Dei posita in lege atque doctrina atque exemplis Christi, negabat tamen interius adiuvari voluntatem per subministrationem virtutis Spiritus S. Haec pars negans reprobata est in ipso ut haeretica: non vero haereticus habitus est quia vellet gratias esse externas, quas Patres omnes cum ipso profitebantur; sed quia excluderet gratiam interiorem speciatim voluntatis, quae comparata cum externa et ratione habita operationis dicitur κατ᾽ ἐξοχήν gratia, quia ipsa reapse est, quae facultatem operantem elevat principiumque est efficax operis boni supernaturalis. Distinguebant ergo Patres inter gratiam externam et internam et hanc quidem alteri praeferebant, ita ut externa sine interiori inutilis haberetur; at nihilominus gratias Dei esse quoque ea dona exteriora fatebantur. Nusquam (ait Aug. Cont. duas epist. pelagg. L. IV. c. 15. n. II) isti inimici gratiae ad eandem gratiam vehementius oppugnandam occultiores moliuntur insidias, quam ubi legem laudant, quae sine dubitatione laudanda est. Legem quippe diversis locutionum modis et varietate verborum in omnibus disputationibus suis volunt intelligi gratiam, ut scilicet a Domino Deo adiutorium cognitionis habeamus, quo ea, quae facienda sunt, noverimus, non inspirationem dilectionis, ut cognita sancto amore faciamus, quae proprie gratia est.Cont. duas epist. pelagg. L. IV. c. 15. n. II

IV. Ipsa protectio Dei, qua tentationes et peccandi occasiones arcentur et ea providentia, qua quis ad finem vitae perducitur, cum idoneus est ad aeternam assequendam vitam, quandoquidem nihil realiter in anima ponant, sunt gratia extrínseca; gratia autem vere sunt: quae gratia, ratione finis propter quam confertur, supernaturalis dici debet; spectat enim ad providentiam supernaturalem. Hinc Aug. Serm. XCIX, n. 6. Deum loquentem inducit: «Hoc tibi dicit Deus tuus: regebam te mihi, servabam te mihi: ut adulterium non committeres, suasor defuit: ut suasor deesset, ego feci: locus et tempus defuit et ut haec deessent, ego feci.... Agnosce ergo gratiam eius, cui debes et quod non admisisti. Mihi debet iste quod factum est et dimissum vidisti: mihi debes et tu quod non fecisti. Nullum est enim peccatum, quod facit homo, quod non possit facere alter homo, si desit rector, a quo factus est homo.» Ad alterum quod spectat beneficium, illud profecto indicatur verbis Sapient. IV. 11. (etsi de Henoch speciatim coll. Gen. V. 24 ea dicta velimus.) Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius etc.; hanc autem gratiam esse et per se patet et testatur August. De Praedest. Sanct. c. XIV, n. 29. «Non debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem pelagiani erroris impugnant, huic pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam: Raptus est ne malitia mutaret intellectum eius: destruere moliantur.... Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari.»

V. Distinctionem inter gratiam externam et internam inculcatam a Patribus luculenter tradiderat Apostolus tum in epistola ad Romanos tum in epistola ad Galatas. Distinguit enim Paulus legem a Deo populo Iudaeorum traditam, per quam est cognitio peccati, a fide, qua credimus in Christum, qua justificamur, inhabitante in nobis Spiritu S. et caritatem Dei diffundente. Fides proinde et caritas dona sunt interiora, quibus iusti efficimur. Negat autem Apostolus per legem esse justitiam; secus enim frustra mortuus esset Christus: fidem vero gratiam appellat Gal. II, 20. 21. Rom. III, 21. seqq. Iam vero donum Dei seu gratiam esse legem a Deo traditam per se liquet; est enim mandatum Dei ad vitam, mandatum sanctum, justum et bonum, Rom. VII, 10. 12; at nihilominus non est id quod simpliciter gratia vocatur a Paulo; praeter legem, aliam gratiam necessariam docet, quae nos justos faciat, quae nos intrinsece vivificet. Cum itaque lex sit gratia externa et fides, quae nos intrinsece vivificat et iustos facit, sit interior; patet distingui a Paulo gratiam interiorem ab exteriore.

VI. Maius in ratione beneficii illud dicimus, quod nobis utile magis est ad nostram perfectionem et felicitatem assequendam. Iam vero gratia externa et interna ita se habent, ut in praesenti ordine, si externa sola conferretur, homo iustus et salvus non fieret: e contrario si conferretur sola interna, homo justificaretur et salvaretur: utilior est ergo homini gratia interior, quam exterior. Et re quidem vera gratia interior est finis ceterorum beneficiorum externorum, prout beneficia sunt, sive in nostrum bonum et utilitatem ordinata: finis autem prout talis praestat ils quae sunt ad finem. Et sane per gratiam interiorem homo reapse elevatur formaliter ad ordinem supernaturalem; gratia autem externa est vel causa vel dispositio quaedam ut elevari possit et ut maneat et proficiat in eo statu. Ergo maius est beneficium gratia interior, quam exterior. Porro cum ita praefertur gratia interior exteriori, seorsim utraque spectanda est quoad id quod est ei proprium et quatenus ab alia secernitur potestque separari. Quod si aliqua gratia externa spectetur prout simul internam complectitur, aut vicissim, tunc sub hoc respectu comparatio fieri nequit; quia nulla est oppositio.

VII. Nihiloninus si comparetur utraque gratia in ratione entis. Nempe spectata intrinseca utriusque perfectione ontologica: evidens est aliquam saltem gratiam exteriorem praestare interiori; nam incarnatio e. g. Verbi, quae gratia est externa, excedit perfectione sua quodcumque aliud donum nobis collatum. Ergo.