Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Actus vitalis vel est indeliberatus vel deliberatus: gratia ergo actualis, quae in actu vitali consistit vel alteruter erit vel uterque. Iam vero constat 1) posse indeliberatos actus esse gratiam actualem. Potest enim supernatıraliter excitari in mente cogitatio et in voluntate affectio spontanea, qua cogitatione et affectione moveatur et afficiatur homo ad actum bonum et salutarem: atqui haee cogitatio et affectio est auxilium quoddam ad agendum h. e gratia actualis: ergo.

Constat 2) reapse actibus indeliberatis gratiam actualem contineri. Etenim a) appellationes omnes, quae gratiae actuali fiunt (Th. VIII. n. II.), maxime per se conveniunt actibus indeliberatis. $) Ita exhibetur eius origo in animo, ut primus motus indeliberatus facultatum evidenter significetur. August. ad Simplic. I. I. q. 2. n. 21. «Quis potest credere nisi aliqua vocatione, h. e. aliqua rerum testificatione tangatur? Quis habet in potestate tali viso attingi mentem suam, quo eius voluntas moveatur ad fidem?» Et ibid n. 22. «Voluntas ipsa, nisi aliquid occurrerit quod delectet atque invitet animum, moveri nullo modo potest; hoc autem ut occurrat, non est in hominis potestate.» Prosper adv. Collat. c. 71. «Et quis perspicere aut enarrare possit per quos effectus visitatio Dei animum ducat humanum, ut quae fugiebat sequatur, quae oderat diligat, quae fastidiebat esuriat ac subita commutatione mirabili quae clausa ei fuerant sint aperta, quae onerosa sint levia, quae amara sint dulcia, quae obscura sint lucida?» August. De Spir. et lit. c. 34. «Visorum suasionibus agit Deus ut velimus et ut credamus, sive extrinsecus per evangelicas exhortationes... sive intrinsecus, ubi nemo habet in potestate quid ei veniat in mentem.» v) Gratia actualis ideoque actus vitales dicuntur esse in nobis, fieri in nobis a Deo sine nobis; atqui hoc est proprium actuum indeliberatorum, quos homo physice quidem elicit, non vero prout dominus est suorum actuum, unde non sunt actus humani. August. cont. duas epist. Pelagg. I. II, c. 9. «Multa Deus facit in homine bona, quae non facit homo (loquitur de piis cogitationibus, quibus praeparatur cor); nulla vero facit homo quae non facit Deus, ut faciat homo.» Et De Gratia et lib. arb. c. 17. «Ipse ut velimus operatur incipiens, qui volentibus cooperatur perficiens. Ut ergo velimus, sine nobis operatur; cum autem volumus et sic volumus ut faciamus, nobiscum cooperatur:» Bernardus De Gratia. et lib. arbit. 14. idem ait: «Deus tria haec operatur in nobis, bonum cogitare, velle, perficere. Primum profecto sine nobis, secundum nobiscum, tertium per nos facit; siquidem immittendo bonam cogitationem nos praevenit.») Gratia praevenit opera bona meritoria, omne autem opus meritorium est deliberatum, gratia ergo praeveniens omnia opera bona, in aliquo actu indeliberato ponenda est. August. De natura et gratia c. 31. in ea verba: Revela Domino viam tuam et ipse faciet, ait: «Nullos videtur attendisse cum dixit: et ipse faciet, nisi eos qui dicunt: nos facimus idest nos ipsi nos ipsos iustificamus. Ubi quidem operamur et nos: sed illo operante cooperamur, quia misericordia eius praevenit nos. Praevenit ut sanemur, quia et subsequitur ut etiam sanati vegetemur; praevenit ut vocemur, subsequitur ut glorificemur; pravenit ut pie vivamus, subsequitur ut cum illo semper vivamus.»

II. Porro indeliberati actus, qui ad illustrationem mentis spectant, sunt tum simplex apprehensio, tum apprehensio comparativa, quae iudicium praecedit, vel ipsum iudicium. Et sane apprehensiones simplices conferunt ad actus pios et salutares initiumque sunt vitae sanctae eaedemque significantur testimoniis iam allatis. Verum et inter illustrationes mentis connumerandae sunt quoque eae apprehensiones, quae immediate iudicandi actum praecedunt reique indicandae notitiam continent sive, quod perinde est, connumeranda sunt ipsa iudicia, quae sponte ex apprehensionibus excitatis fluunt. Etenim et haec conferunt eaeque magis ad actus salutares atque haec quoque a Patribus inter gratias recensentur. Nam ea profecto significantur, cum gratiae tribuitur scire quid agere debeamus (Conc. Carthag. c. 1), exhortationibus suaderi (Auctor De vocatione omnium Gentium L. II. c. 9), doceri (August. De Gratia Christi c. 14) atque huc facit quod ait Bernardus De Interiori domo c. 26: «Quando te movet Deus? cum admonet. Admonet autem sic: vane occuparis, o cor sapiens: non te decet his subesse, sed praeesse: tu his neque ad beatitudinem indiges.» Huc quoque spectat quod ait August. in Psal. XXXIV: «Cum dixerit animae meae, salus tua ego sum, tunc iuste vivet.»

III. Actus indeliberatos voluntatis ad gratias actuales spectare iam probatum est. Restat probandum quod etiam actus salutares deliberati, non quidem omnes indiscriminatim, sed certi iique plures, inter gratias actuales sunt numerandi. Sane ut actus vitalis gratia actualis (h. e. auxilium praeparans ad salutariter operandum) dici possit, id postulatur ut sit donum Dei gratuitum, principium operis boni et salutaris. Iam vero actus aliquis salutaris, puta actus liber caritatis, principium esse potest aliorum actuum piorum, quos ipse determinet; ille autem prior actus eo quod et ipse ex gratia actuali factus est, donum Dei reapse est ideoque gratia: ergo hic actus deliberatus gratia Dei actualis dici debet. Scilicet actus aliquis deliberatus meritorius potest esse huiusmodi, ut nullius alterius pii actus possit esse causa, puta ultimus actus bonus in fine vitae: hic actus est Dei donum et gratia, quia ex gratia factus, ideoque a Deo donatum; sed non est proprie gratia actualis, quia nequit esse causa actus boni. At si quis actus bonus est ratio et principium alterius, qui sit vel esse possit; tum actus ille, prout ab alia gratia praeveniente pendet, donum Dei est et simpliciter gratia, quia a gratuita Dei operatione procedit: prout vero hic actus utrumque obtinet et a Deo esse et principium esse actus boni, appellationem meretur gratiae actualis. Haec per se satis constant: verum insuper et testificatione Maiorum certa sunt. «Quomodo voluntate credo, si trahor? (inquit August.Tract. XXVI. in Ioan. n. 4. in ea verba: Nemo potest venire ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum) Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est trahi voluptate? Delectare in Domino (actus hic delectationis, cum Propheta hominem ad eum exhortetur, est deliberatus) et dabit tibi petitiones cordis tui. Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est ille caelestis. Porro si poetae dicere licuit: trabit sua quemque voluptas, non necessitas sed voluptas, non obligatio sed delectatio: quanto fortius nos dicere debemus trahi hominem ad Christum, qui delectatur veritate, delectatur beatitudine, delectatur iustitia, delectatur sempiterna vita, quod totum Christus est?» Concilium autem Arausic. II. post canonem 25 inquit: «Deus nobis nullis praecedentibus meritis et fidem et amorem sui inspirat, ut et baptismi sacramenta fideliter requiramus, et post baptismum cum ipsius adiutorio ea quae sibi sunt placita, implere possimus.» Et canone 17: «Fortitudinem gentilium mundana cupiditas, fortitudinem Christianorum Dei caritas facit, quae diffusa est in cordibus nostris, non per voluntatis arbitrium quod est a nobis, sed per Spiritum S. qui datus est nobis." Inde est ea celebris sententia Augustini De Gratia et lib. arbit. c. 16: «Ille facit ut faciamus praebendo vires efficacissimas voluntati.» Cuiusmodi vero sint istae vires mox explicat nempe voluntas pia, deliberata eademque magna, qualem Martyres habuerunt. «Qui ergo vult facere Dei mandata et non potest, habet quidem voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam: poterit autem cum magnam habuerit et robustam: quoniam enim martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate h. e. magna caritate fecerunt.»