Tractatus de Gratia Divina Actuali
Domenico Palmieri (1829–1909)
First published 1885
Dominicus Palmieri, S.J.'s Tractatus de gratia divina actuali (Gulpen, 1885) is a systematic Roman-school treatise on actual grace. After defining grace and its divisions, Palmieri examines its effects, necessity for fallen humanity, gratuitous character, efficacy, distribution, and relation to predestination, engaging Augustine, the Fathers, councils, Jansenism, and the scholastic disputes over physical predetermination. The sixty-two-thesis format exemplifies late nineteenth-century neo-scholastic dogmatic method: historical authorities are gathered into tightly argued theological conclusions. Schola presents the Latin work from the 1885 edition.
Prolegomenon I: Prolegomenon. De notione et partitionibus praecipuis gratiae divinae
Thesis I: Gratia, prout dicitur de bono aliquo alteri collato, definitur: beneficium ex benevolentia collatum citra exigentiam eius, cui confertur: ad quam definitionem redit illa communis Scholasticorum: donum gratis datum.
Thesis II: Gratia creata tum in donum naturale tum in donum supernaturale dispesci potest: supernaturale tamen donum potiore iure et magis proprie gratia dicitur; ita ut ea dona in ipsa ratione gratiae specifice differant.
Thesis III: Ratione habita tum status sive integritatis sive lapsus creaturae rationalis, tum principii meritori, quod proprium est alterius status, gratia supernaturalis distinguitur in gratiam Dei et gratiam Christi.
Thesis IV: Gratia supernaturalis alia est externa, alia interna.
Thesis V: Rursus gratia supernaturalis dividi debet in gratiam gratis datam, et gratiam gratum facientem, quae potior est illâ.
Thesis VI: Gratia gratum faciens alia est in habitu sita et permanens, alia actualis et transiens.
Caput I: De Gratiae actualis natura
Articulus I: De iis, quibus gratiae actualis ratio competit
Thesis I: Ad gratias actuales spectant mentis illustrationes tum quae tantum ab extrinseco excitantur in nobis, tum potissimum quas operatur quoque immediate Spiritus in mente nostra.
Thesis II: Ad gratiam actualem spectant quoque inspirationes voluntatis tum mediatae tum immediatae atque inspirationes immediatae inter gratias actuales enumeratas principem obtinent locum.
Thesis III: Gratiae actuales illustrationis et inspirationis continentur certe actibus vitalibus intellectus et voluntatis.
Thesis IV: Actus vitales, quibus continetur gratia actualis illustrationis et inspirationis, quae principium est deliberati actus et operis boni, sunt primo quidem actus indeliberati utriusque facultatis tum vero etiam actus deliberati.
Thesis V: Ex quo corollarii instar consequitur inter auxilia, quibus voluntas adiuvatur, aliqua exsistere, quae sint per se efficacia.
Thesis VI: Ratio gratiae actualis extendi potest etiam ad actus indeliberatos sensus et appetitus sensitivi.
Thesis VII: Ratio gratiae actualis ad universam quoque providentiam externam tum positivam tum negativam, qua ad opera salutaria et ad beatitudinem homines promoventur, extendi debet. 1.
Articulus II: De viribus quas gratia actualis confert
Thesis I: Gratia actualis confert vires morales voluntati ad honeste agendum.
Thesis II: Tenendum est actualem gratiam nedum morales, sed physicas quoque vires addere facultatibus nostris ad actus salutares eliciendos.
Thesis III: Non demonstratur inter gratias actuales recensendas esse qualitates quasdam reales, non vitales et suapte natura fluentes, quae principium intrinsecum sint actus vitalis indeliberati supernaturalis: tenere autem licet quod actualis gratia absolvatur tum actibus vitalibus tum divina operatione elevante facultatem et cum ea producente actus supernaturales.
Articulus III: De generali habitudine gratiae ad voluntatem
Thesis I: Constat ita addi per gratiam formaliter vires tum physicas tum morales voluntati, ut ex voluntate et gratia unum constituatur principium actus deliberati salutaris, quod est nempe voluntas elevata, illustrata, inspirata.
Thesis II: Gratia actualis interior multipliciter dividitur, nempe in excitantem seu vocantem et adiuvantem, in operantem et cooperantem, in praevenientem et subsequentem, in antecedentem et concomitantem.
Caput II: De Gratia actuali necessaria hominibus lapsis
Articulus I: De potestate naturae ad actus ordinis naturalis
Thesis I: In ipsa natura intellectus humani positum est, ut per solas naturae vires sit ei impossibile cognoscere veritates sibi naturales omnes simul collective sumptas.
Thesis II: Liberum quoque arbitrium gaudet naturaliter potestate physica semper honeste agendi servandique legem naturalem; quamvis ad idem praestandum impotentia quadam morali laboret.
Thesis III: Merito proscripta est doctrina, quae statuit omne, quod agit peccator, peccatum esse et omnia opera infidelium esse peccata liberumque arbitrium sine gratiae Dei adiutorio non nisi ad peccandum valere.
Articulus II: Quid natura humana per se sola non possit
Thesis I: Certum est, quoties in monumentis Ecclesiasticis doctrinam revelatam proponentibus legimus credendum esse quod bonum aliquod esse non possit in nobis vel actus aliquis fieri a nobis non possit citra auxilium gratiae, id de bonis et actibus salutaribus intelligendum esse.
Thesis II: Cum testificatione catholica satis constet citra gratiam nihil boni et salutaris in hominibus esse posse, speciatim affirmamus gratiae quoque deberi fidem saluturam eisdemque pium quodvis initium spiritumque precum.
Thesis III: Necessitas gratiae actualis ad agendum sicut oportet asserta a Patribus contra pelagianos, est necessitas non solum moralis, sed physica et absoluta.
Thesis IV: Ex qua doctrina Patrum consequitur actus salutares esse intrinsece h. e. entitate sua supernaturales.
Thesis V: Eamdem doctrinam necessitatis gratiae, quae saeculo V. a Patribus contra pelagianos propugnata est, iam Patres praecedentium saeculorum in Oriente et Occidente continenter tradiderant. 1.
Thesis VI: Gratia porro necessaria ad salutariter agendum iis, qui necdum sunt conversi ad Deum et quovis habitu supernaturali carent, est gratia duplex interior immediata, nempe illustrationis mentis et inspirationis voluntatis.
Thesis VII: Ut tandem de necessitate gratiae actualis pro iustis quoque disseramus, primum advertendum est quod cum gratia praeveniens dicitur necessaria ad omnes actus salutares, non eo ipso dicitur quod ad singulos actus nova gratia praeveniens sit necessaria.
Thesis VIII: Praestituto Tridentinae Synodi Sess.
Appendix I: De sententia Augustini circa necessitatem gratiae actualis in statu integritatis
Parergon I: De quadam sententia Ripalda
Caput III: De Gratiae actualis gratuitate et de praeparatione ad gratiam
Thesis I: Distincto merito operis condigno et congruo, docemus nullum esse posse in natura meritum, quo gratia comparetur atque utrumque pariter meritum naturae condignum et congruum a Patribus fuisse reiectum. 1.
Thesis II: Negandum est quoque naturam viribus suis posse sibi positivam dispositionem ad gratiam comparare.
Thesis III: Neque precibus naturae adseri potest vis impetratoria gratiae, ratione saltem habita huius, in quo versamur, providentiae ordinis.
Thesis IV: Calumnia est plurimos graecos Patres et nominatim Chrysostomum primas partes in ordine salutis tribuisse naturae et idcirco gratiam merito cuidam naturae congruo rependi affirmasse. 1.
Thesis V: Etsi illius theologici effati: *Facienti quod in se est Deus non denegat gratiam*; interpretatio, quae statuit facientem quod in se est viribus naturae, se disponere negativa dispositione ad gratiam, permitti possit tanquam non derogans dignitati gratiae; attamen animadvertendum^[15.
Thesis VI: Gratuitas gratiae optime componitur cum impetrutione et meritis ope praecedentis gratiae comparatis.
Thesis VII: Formalis perseverantia, licet sit per gratiam, quae ex divina ordinatione ipsis debetur, in potestate omnium iustorum; est tamen adhuc donum Dei, distinctum a donis tum iustificationis tum illius potestatis divinitus collatae, ideoque donum speciale atque est donum iustis gratuitum; quod tamen iustus potest suppliciter emereri.
Caput IV: De Gratiae actualis efficacia
Articulus I: Synopsis historica controversiae Patres inter et Massilienses
Thesis I: Massilienses negarint ad salutare fidei initium necessariam esse gratiam interiorem immediatam praevenientem.
Thesis II: Gratia, quam Massilienses ad cetera opera necessariam fussi sunt, si in se spectetur prout est auxilium ad operandum, est illa eadem gratia, quam Augustinus contra pelagianos defendit.
Articulus II: Controversia circa gratiae efficaciam
Controversia cum haereticis
Thesis I: Haeretica est sententia, quae statuit ita voluntatem humanam per gratiam Dei antecedenter moveri, ut libertate indifferentiae sub eadem gratia sit destituta.
Thesis II: Sententia Iansenii: gratiam Dei ita esse efficacem, ut inter ipsam et libertatem exsistat habitus line quidem delectationis inde liberatae praevenientis victricis, inde autem voluntatis victae et ad unum insuperabiliter determinatae, qua parte statuit gratiam necessitatem inferentem, haeretica est nec a praecedente differt; quatenus vero gratiam, quae necessitatem infert, in delectatione collocat, falsa est.
Thesis III: Haeretica est haec divinae gratiae notio, quam Quesnellus systema Iansenii emendaturus tradidit, ut sit nempe ipsa omnipotens Dei voluntas vel operatio manus sive voluntatis Dei omnipotentis.
Thesis IV: Inepte vero ad plures Scripturarum locutiones provocant haeretici, ut suam haeresim tueantur.
Thesis V: Perperam ex iis, quae pelagiani ac massilienses contra Augustini doctrinam obiciebant atque ex difficultate, quam ipse Augustinus se experiri fatebatur in conciliando utroque dogmate libertatis et gratiae, colligunt haeretici sententiam, quam ipsi defendunt, esse ipsam Augustini doctrinam.
Thesis VI: Neque proficiunt magis afferentes doctrinam Augustini, qua traditur et explicatur sive gratiam operari ipsum velle, facere ut velimus, dare bonam voluntatem, dare omnia merita, totum esse gratiae, sive gratiam esse, quae nos discernit et opus bonum non esse volentis aut currentis, sed miserentis Dei, sive gratiam esse omnipotentissimam, efficacissimam, insuperabilem, indeclinabilem et a nullo duro corde respui.
Thesis VII: Inscite quoque Jansenius abutitur Augustini doctrina in Expositione Epistolae ad Galatas: quod amplius nos delectat, secundum id operemur necesse est atque appellatione victricis facta gratiae, ut evincat a maiori delectatione voluntatis consensum necessario extorqueri.
Thesis VIII: Falsa est doctrina, quam Iansenius asserit, enarrans distinctionem ab Augustino (*De Correp. et Grat.* cc. 10. 11. 12.) traditam duplicis adiutorii, nempe adiutorii sine quo non et adiutorii quo; falsaque est pariter interpretatio ab eodem Iansenio adlibita in Augustini locis.
Thesis IX: Gratia omnis potestatem tribuens operandi est vere sufficiens ad id propter quod datur, sive operatio consequatur sive non.
Thesis X: Ut gratiae pure sufficientis doctrina catholica impugnetur, frustra obiicitur 1) quod Augustinus aliam gratiam non agnoverit nisi efficacem sive praeter hanc non agnoverit nisi naturalem possibilitatem pelagianam, quod docuerit gratiam Dei nullo duro corde respui negaveritque gratiam Dei omnibus dari; 2) quod idem censuerit frequenter gratiam deesse, qua tentationes superari ac praecepta servari possint.
Controversia inter scholasticos
Thesis I: Sunt qui putant gratiam efficacem, per quam Deus praestat ut velimus, esse motionem Dei in voluntate receptam eamque praeviam prioritate saltem naturae ad actum secundum, quae ex ipsa sua natura sit efficax ita, ut eam necessario necessitate consequentiae sequatur voluntatis consensus atque ita necessario sequatur, ut quamvis voluntas libere vere agat, attamen contradictionem implicet ea gratia praeparari voluntatem eandemque voluntatem ei gratiae non consentire.
Thesis II: Omissa, quia non amplius necessaria, responsione ad argumenta quae ex testimoniis Scripturarum petuntur, ad Augustinum quod spectat, cui praecipue vel unice ex Patribus innituntur Thomistae, docemus Augustinum eam tradere notionem gratiae, quae theoriam gratiae physice praedeterminantis prorsus excludat.
Thesis III: Ex principio philosophico, cui sententia gratiae praedeterminantis innititur, petito ex dignitate causae primae, necessario consequitur Deum praedeterminare ad entitatem actus mali, quod nequit admitti.
Thesis IV: Alterum principium philosophicum, cui doctrina gratiae praedeterminantis innititur: nempe voluntatem, utpote facultatem indifferentem, indigere determinatione accepta ab alio, si eo intelligatur sensu, quo in hac quaestione adhiberi solet, infert libertatis interemptionem et est idcirco prorsus falsum.
Thesis V: Immerito tandem Thomistae obiiciunt nobis doctrinam s.
Thesis VI: lisdem pene omnibus argumentis hactenus allatis reiiciendum censemus quoque systema illud circa gratiam, quod Augustinianum audit. 1.
Thesis VII: Suppositis principiis fidei in hac materia: gratiam nempe interiorem praevenire et adiuvare nostram voluntatem, omnium actuum salutarium principium esse gratiam Dei, gratiam Dei vere sufficientem dari, liberum arbitrium integrum manere sub gratia gratiamque Dei abiicere posse seu Dei gratiae resistere: ita doctrinam catholicam hanc explicandam censemus.
Thesis VIII: Infallibilis proinde connexio futura gratiae, si haec datur, cum bono opere non est adaequate petenda ex efficacia virtutis gratiae et ex divina omnipotentia, sed ea supposita, formaliter petenda est ex divina praescientia, quae noscit quid sub qualibet gratia actura sit voluntas creata, si ea gratia ipsi donetur.
Quare singulare est Dei beneficium quod Deus misericorditer ita hominem vocet, quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat. Congruitas vero gratiae prout talis est et infallibiliter talis futura cognoscitur, est sita proprie in eiusdem vi moral.
I. Infallibilitas refertur ad intellectum. Proprie est in intellectu et cognitionis eius dos est; tribuitur vero etiam obiectis, prout subsunt cognitioni intellectus illudque, e. g. dicitur infallibiliter eventurum, quod intellectus falli nescius scit certe eventurum. Haec obiectiva infallibilitas necessitas quaedam est, quatenus posita infallibili scientia rei, non potest res aliter esse ac scitur. Unde et infallibilitatis nomine, cum fit rebus, necessitas quaedam significari solet. Jam vero gratia efficax, prout talis, non solum est coniuncta cum opere bono sed et ab aeterno a Deo cognoscitur infallibiliter futura connexio haec gratiae cum opere.
Adverte: si quaereretur ratio connexionis gratiae cum opere bono; huic quaestioni iam responsum est, nempe esse ipsam liberam voluntatem ope gratiae agentem et quia exsistens haec connexio exsistit necessario, necessitate quidem consequente, huius quoque necessitatis ratio est rursus libera voluntas. Quare si nomine infallibilitatis haec necessitas connexionis intelligatur, iam factum est satis huic quaestioni. Sed aliquid aliud quaeritur, cum quaeritur unde petenda sit infallibilitas connexionis gratiae cum opere bono. Nimirum quaeritur unde sit quod conferens eam gratiam certissimus sit antecedenter effectum consecuturum: spectatur scilicet connexio gratiae cum actu prout subest divinae cognitioni et quaeritur quaenam sit ratio illius infallibilis cognitionis, quam Deus habet eiusdem connexionis ante visionem absolutam effectus: sive quaeritur in quo Deus infallibiliter videat hanc connexionem.
II. Qui ponit gratiam per se ab intrinseco efficacem, qua cum necessario consensu coniungitur, is putat et recte putat, in efficacia virtutis gratiae sufficienter et adaequate, quatenus nihil aliud postulatur, videri a Deo infallibiliter connexionem eius cum consensu et quia haec efficacia virtutis gratiae non pendet nisi a divina omnipotentia, quae ita voluntatem movet ut suae motioni resistere non possit, hinc pariter dicunt Deum in sua omnipotentia agente sive in operatione suae omnipotentiae videre infallibiliter consensum voluntatis.
III. At negata huiusmodi gratia per se efficaci et praedeterminante, liquet id asseri non posse. Sicut ergo, ut docet s. Thomas 1ª p. q. XIV. a. 13. in causa adhuc indifferenti effectus cum certitudine cognosci nequit vel a Deo, ita et in sola efficacia virtutis gratiae, quae adhuc relinquit indifferens exercitium libertatis, nequit infallibiliter cognosci connexio eius gratiae cum consensu. Restat ergo ut sicut ea connexio pendet a libero exercitio voluntatis, ita et infallibilis cognitio eius connexionis requirat cognitionem illius liberi exercitii; quo infallibiliter cognito, infallibiliter cognoscitur futura connexio gratiae cum opere bono. Quod nihil est aliud quam dicere, infallibilem cognitionem connexionis determinari extrinsece (sicut scientia Dei determinari obiective potest) ab ipsa connexione sive ab ipsa determinatione voluntatis praesente divino intellectui. Iam vero duplex distinguenda est infallibilis Dei cognitio quoad hanc connexionem, absoluta nempe et conditionata. Nam posito decreto creandi voluntatem et conferendi ei gratiam, quae futura est efficax, videt Deus infallibiliter connexionem futuram scientia absoluta, quia videt futurum absolute consensum voluntatis.
Verum etiamsi non decerneretur a Deo collatio huius gratiae, videt tamen Deus scientia conditionatorum, quod si ea gratia decerneretur, efficax foret! id porro videt in consensu qui certissime esset, si voluntati ea gratia conferretur. Haec scientia Dei, eo quod est obiecti, quod ut verum sit, non exigit aliquod absolutum Dei decretum operandi al extra, dicitur prior scientia visionis.
Itaque sicut connexio gratiae cum opere bono et necessitas consequens huius connexionis formaliter constituitur per voluntatem libere se exercentem; hoc enim liberum exercitium est ipsa connexio: ita et cognitio divina huius connexionis ideo est infallibilis, quia scientia futurorum conditionatorum videt ipsum exercitium voluntatis, quod futurum esset, si certa conditio poneretur. Haec cognitio prior est ipso decreto conferendi talem gratiam. Quare infallibilitas connexionis petenda est formaliter ex praescientia, qua Deus scit, quid voluntas tali gratia praeventa et adiuta esset actura.
IV. Neque alia est sententia Augustini. Nam Augustinus quidem in quaestione cum pelagianis et massiliensibus provocat ad divinam omnipotentiam, ut et refellat errorem dicentium Deum non posse gratiam suam conferre nisi volentibus h. e. prius se ad illam per solas vires liberi arbitrii disponentibus et ideo doceat Deum posse, si velit, quorumcumque corda gratia sua convertere et efficere ut ex nolentibus volentes fiant, quae profecto potestas quaedam est, ideoque omnipotenti adserenda est. At quonam modo Augustinus docet posse Deum flectere quamcumque voluntatem? Liquet ex huius quaestionis solutione colligendum esse, quid Augustinus sensit de infallibilitate connexionis gratiae cum bono opere.
Iam vero satis est legere ea, quae Augustinus docet in Lib. I. ad Simplic. q. II. nn. 13. 14. (Vide Th. L. n. II. 5.); ex iis enim constat asserere quidem Augustinum non posse dici quod Omnipotenti defuerit modus persuadendi alicui fidem h. e. aliquem efficaciter vocandi ad fidem; sed hoc ideo Augustinum asserere quia Deus potest hominem vocare quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat. Haec ergo potestas vocandi efficaciter complectitur scientiam modorum, quibus homines congruenter rocentur eiusque usu opportuno exercetur. Hanc autem scientiam modorum dicimus esse scientiam mediam, qua praelucente scit infallibiliter Deus quomodo aliquis vocandus sit, ut libere quidem et infallibiliter operetur bene. Itaque non asseritur Deus omnipotens in flectendis cordibus, quatenus vi sua physica praedeterminando possit in voluntatibus efficere consensum, quem ipse velit, sed quatenus propter suam infinitam scientiam potest uti iis mediis, quibus infallibiliter id assequatur quod vult et idcirco efficaciam actualem gratiae sive infallibilem connexionem eius cum opere bono in ordine historico sive absoluto (de hoc enim loquitur) Augustinus non repetit a divina omnipotentia prout est principium productivum ad extra, sed a divina praescientia repetit, ita tamen ut a divina omnipotentia, prout est principium productivum ad extra, pendeat usus eorum mediorum, quae infallibiliter efficacia a scientia praemonstrantur.
V. Posita voluntate salvifica universali Deus debet (utique sibi) conferre omnibus gratias sufficientes, quae habeant proinde efficaciam virtutis. Cum autem efficacia connexionis pendeat a voluntate, quisque sibi imputare debet quod actu gratia efficax non sit. Quare etsi Deus conferat alicui gratias, quas non futuras efficaces actu praevidit; satis ipse fecit obligationi, qua se obstrinxit, conferendi gratias sufficientes. Collatio itaque gratiae, quam Deus fore efficacem praevidit, cum posset conferre aliam praevisam non actu efficacem, est beneficium indebitum et est beneficium in se maius; quia est donatio potestatis et actus et est signum maioris amoris; omne enim beneficium Dei ex amore procedit maiusque proinde beneficium ex maiore amore. Est ergo singulare beneficium, quod Deus ita hominem vocet quomodo scit ei congruere ut vocantem non respuat, nam ita fit non tantum ut possit, sed ut infallibiliter operetur bene et assequatur salutem.
VI. Huiusmodi gratuitam gratiae praedestinationem, cui praeluceret scientia ea conditionata, satis clare Augustinus significasse videtur. Cum enim loco citato ad Simplicianum dixerit Deo non deesse modos persuadendi alicui ut credat; in lib. de Spir. et lit. c. 34. proposita quaestione: cur illi ita suadeatur ut persuadeatur, illi autem non ita, nihil aliud respondet quam ad inscrutabilia iudicia Dei provocando. Atqui si Augustinus quaestionem habuisset, cur haec gratia sit efficax, facile respondisset, quia nempe voluntas consentit; sed si quaerebat cur huic conferatur ea gratia, quae futura est efficax, potius quam alia, alteri vero secus, tunc profecto recurrendum est ad iudicia inscrutabilia Dei: verum haec supponunt Deum scivisse, citra visionem futuri consensus, quid voluntas esset actura et libere elegisse hanc gratiam prae aliis. Itaque patet sententiam fuisse Augustini, scientiam illam mediam praeluxisse praedestinationi gratiarum; ex quo consequens est et beneficium singulare conferri illi, cui ita suadetur ut persuadeatur et huius beneficii tributi huic, negati alteri, rationem non esse nisi Dei occultissimam voluntatem.
VII. Hanc quoque arbitramur Augustini esse doctrinam, ut congruitas gratiae congruae prout talis est in vi eiusdem moralis sita sit. Sane explicans loco citato ad Simplicianum n. 14. quomodo Deus vocet homines eo modo, quo aptum est eis ut vocantem sequantur; ait: «cum alius sic, alius sic moveatur ad fidem eademque res saepe alio modo dicta moveat, alio modo dicta non moveat aliumque moveat, alium non moveat; quis audeat dicere defuisse Deo modum vocandi?» et deinde: «quis credat modum, quo ei (Esau) persuaderetur ut crederet, omnipotenti defuisse?» Et praeced. n. 13. inquit (quod deinceps approbat): «An forte illi, qui hoc modo vocati non consentiunt, possent alio modo vocati accomodare fidei voluntatem, ut et illud verum sit: multi vocati, pauci electi; ut quamvis multi uno modo vocati sint, tamen quia non omnes uno modo affecti sunt, illi soli sequantur vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei? et illud non minus verum sit: igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit quomodo aptum erat eis, qui secuti sunt vocationem?... Si vellet etiam ipsorum misereri, posset ita vocare modo illis aptum esset ut et moverentur et intelligerent et sequerentur.» Quocirca (ut ait in 68. q. Lib. IXXXIII. qq. quod non improbat certe in Retract. I. I. c. 26.) «nec illi cibi debent tribuere qui venerunt; quia vocati venerunt nec illi, qui noluerunt venire, debent alteri tribuere, sed tantum sibi; quoniam ut venirent vocati erant in libera voluntate.» Gratia cui consentimus, vocatio dicitur, h. e. gratia vocans, excitans, praeparans voluntatem, vocatio utique interior, vocatio apta ei, qui vocatur, ut vocantem sequatur, qui vocatus, secundum quod affectus est, modo sequitur, modo non sequitur. Atqui vocatio dicit moralem efficaciam, nec gratia per se ab intrinseco physice efficax posset esse alteri apta, alteri non apta atque iidem modo apta, modo non apta. Cum ergo inxta dicta (Cap. I. Art. I.) duplex efficacia gratiae tribuenda sit, physica, qua facultas elevatur fitque potens ad eliciendos actus supernaturales, moralis, qua allicitur, suadetur, afficitur ad bonum; efficacia gratiae prout congrua ea est et effectum obtinet, affirmanda est moralis. Sane efficacia moralis gratiae potest in diversis gratiis esse diversa, maior aut minor; at efficacia physica non videtur posse esse diversa; est enim elevatio facultatis ad ordinem supernaturalem, quae eadem pro omnibus est, sicut in ordine naturae eadem est pro omnibus vis physica voluntatis. Et hanc esse rationem arbitramur cur Augustinus, qui frequenter de gratia loquitur prout est efficax h. e. effectum obtinet, eam distincte repraesentet nobis potius ex parte efficaciae moralis, quam physicae; per illam enim congruentem ei, qui vocatur, fit ut actu consensus sequatur.
Porro cum Deus physicas supernaturales vires non tribuat nisi ad bonum; nec nisi ad bonum illustrationibus et inspirationibus suis alliciat suadeat et trahat, patet prorsus diverso modo se habere Deum erga actus bonos et salutares, ac erga actus malos. Cf. Th. XLIX. n. XV.
Nota. Si cum dicitur gratia per se et ab intrinseco efficax, spectetur efficaciae infallibilitas, quam gratia mutuatur ab omnipotentia et sapientia divina atque hoc unum significetur Deum per huiusmodi gratias posse obtinere a voluntate quemcumque actum ipse velit nec posse ab ulla causa impediri: concedendum est gratias huiusmodi esse per se et ab intrinseco efficaces, h. e. divinam operationem in anima ex ipsius Dei omnipotentia et praescientia efficaciam infallibilem sortiri.