Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Impetratio proprie dicta est moralis motio liberalitatis aut misericordiae alicuius per humilem deprecationem alterius. Quare impetrandi vis tribuitur proprie orationi. Quaeritur utrum impetratio sit quoddam meritum. Si materialiter res consideretur, patet quod oratio hominis ad Deum, cum sit actus bonus, in salutem conducens Deoque obsequium praestet, est actus quoque meritorius. At si formaliter utraque res consideretur, est ne alia et alia ratio impetrationis et ratio meriti, ita ut impetratio in sui essentia nullam rationem meriti includat, an, licet imperfecte, sub genere meriti impetratio quoque continetur? Theologi quidam eum Vasquez (1°. 2ae. D. 216. c. 4.) non distinguunt inter impetrationem et meritum congruum. Suarez (De Grat. L. XII. c. 34.) sic distinguit, ut impetrationem tanquam propriam adseribat soli orationi, meritum vero omnibus operibus commune sit. Ripalda (De E. S. D. XV. § I.) monet impetrationem praecipue et primario denotare vim exorandi superiorem per preces, quod docuit s. Thomas 1. 2ae, q. LXXXIII. aa. 15. 16. distinguens in oratione efficaciam merendi omnibus operibus communem ab efficacia impetrandi orationis propria. Accedit communis modus loquendi theologorum asserentium inter virtutum actus orationem esse magis impetratoriam apud Deum et actum caritatis magis meritorium. Ergo stricta ac praecipua significatione impetratio denotat vim flectendi alium, quae propria sit humilium precum.

Quod sic a priori idem declarat. Aliter nimirum movetur Deus a meritis, aliter a precibus fidelium; ergo motio piarum precum propria recte significatur per impetrationem, cum nullo aptius vocabulo significari possit. Antecedentis probatio huc redit. Motio scilicet Dei propter merita innititur iustitiae vel cuidam aequitati; motio vero propria impetrationis innititur misericordiae eius, qui oratur: supponitur quidem in eo, qui orat, exclusio alicuius positivi demeriti, quod tale sit ut valeat impedire exercitium misericordiae alterius, sed id supponitur tanquam conditio vel dispositio subiecti; at non supponitur aliquod positivum meritum praeter id quod ipsi orationi intrinsecum est, est enim ipsa certe obsequium quoddam praestitum ei qui exoratur, at rursus hoc meritum ita se habet ut propter illud moveatur alter proprie quatenus misericors est et liberalis, non quatenus iustus est aut ex quadam aequitate agens, sed quatenus libere ex sua insita bonitate sinit se flecti ob miseriam alterius: haec autem motio propria est impetrationis, qua misericordia flectitur et sic orationis proprium est impetrare. Ita pauper eleemosynam petens a divite obsequium quidem ei praestat, sed hoc obsequium ex intentione pauperis et acceptatione divitis eo spectat, ut huius liberalitatem et misericordiam flectat et veluti ad actum determinet per ostensionem miseriae suae; ita ut ratio cur dives flectatur sit, quia ex insita bonitate sinit se flecti ad sublevandam miseriam pauperis, non propter aliquam exigentiam eiusdem. Idem de Deo dicatur prout orationes impetrant apud eum.

Itaque impetratio convenit cum merito; quia oratio impetrans est obsequium quoddam in honorem alterius nec potest esse acceptabilis oratio quae non sit talis: differt a merito vel congruo stricte sumpto, quia oratio prout talis ad misericordiam aut liberalitatem Dei pure refertur atque ad eam flectendam dirigitur, quae proinde si flectitur, ideo flectitur quia sinit libere se flecti ex insita sua bonitate: e contrario meritum ad iustitiam vel benevolam aequitatem refertur.

Quia vero in merito congruo misericordia quoque locum habet, cum ex proprie dicta iustitia nihil ei debeatur, hinc et meritum congruum solet vocari impetratio et impetrare dicimur quod huiusmodi meritis obtinemus. Unde Trid. Synodus Sess. XIV. c. 4. ait attritionem impetrare gratiam in sacramento.

Poenitentiae. Hinc vicissim impetratio sub genere meriti congrui recensetur; nam misericordiam flectit et quoddam obsequium est oratio: unde Augustinus dicebat de dono perseverantiae quod potest suppliciter emereri. Liquet tamen ex dictis quod impetratio presse accepta, si sub merito congruo recensetur, speciem quamdam propriam constituit, quatenus non iustitiam aut aequitatem, sed misericordiam Dei movet.

Tandem sicut in actu orationis distingui potest ratio impetrationis et ratio meriti, ita vis impetratoria participari quoque potest ab aliis operibus meritoriis: unde Theologi distinguunt in quovis opere bono rationem meriti et impetrationis. Ratio meriti, quia opus bonum est obsequium exigens praemium, ratio impetrationis; quia etiam praecisione facta ab eo quod opus bonum sit exigens praemium, ex eo tantum quod actus bonus est obsequium, potest movere misericordiam Dei ad bona conferenda.

Loquimur autem de vi impetratoria precum non tantum in actu primo, sed et in actu secundo (cf. quae diximus de merito in Th. XXX. p. 1.). Addimus in thesi saltem ratione habita huius ordinis Providentiae, in quo versamur. Nam utrum in alio Providentiae ordine, sive utrum absolute possibile sit ut natura precibus suis impetret gratiam, disputabimus seorsim in fine thesis.

II. Quaestio ergo huc redit: an Deus velit acceptare preces naturae ad gratiam conferendam. Solutio huius quaestionis pendet ex cognita voluntate Dei. Si enim constat Deum nolle, evidens est nullam vim impetratoriam in actu saltem secundo competere precibus naturae quoad gratiam. Atqui certa est lex Deum moveri nolle ad dona supernaturalia conferenda, nisi precibus ex gratia factis, sive ex precibus, quarum ipse sit inspirator et auctor. Constat id ex doctrina Scripturae et Patrum, quam attulimus Th. XXXIII., qua doctrina asseritur et impotentia naturae ad orandum sicut oportet, h. e. ut Deus flectatur ad conferendam gratiam et proinde necessitas gratiae ut oremus sicut oportet. Conferatur in ea thesi huius rei probatio ibid. p. II.; neque enim opus est alias addere probationes.

Dices ideo Patres docere impotentiam orationis naturae, quia orationem considerant Patres ut actum meritorium, sive quia rationem impetrationis non distinguunt a ratione meriti, quae orationi competit; idcirco enim vim impetrandi negant, quia secus gratia daretur secundum merita.

Respondeo 1) ex hac animadversione confirmari quod defendimus; sequitur enim ex ea quod iuxta Patres nulla est oratio accepta Deo, nisi sit simul meritoria; hoc enim supposito, dici potest quod quia natura mereri non possit, nec orare potest ita ut impetret. Ergo verum est preces naturales vim non habere impetrandi; non enim habent vim merendi et sic verum est nolle Deum acceptare preces solius naturae.

Ceterum 2) cum Patres negant naturali orationi vim impetrandi gratiam, quia secus gratia daretur secundum merita, dicendi sunt significationem meriti ita ample accepisse, ut ea comprehenderet quamcumque rationem moventem Deum ad conferendam gratiam, propter quam verum foret aliquo sensu hominem incipere negotium salutis, Deum subsequi, quod Massilienses contendebant et idcirco ita Patres ample accepisse meritum ut ipsam vim impetrandi complecteretur. Ergo et vim impetrandi per preces excluserunt Patres a natura.

Ergo in praesenti saltem ordine nulla efficacia impetrandi gratiam adseri potest precibus, quas viribus suis fundat natura.

III. Verum si quaestio fiat an repugnet Deum moveri precibus naturae ad conferendam gratiam, vera nobis videtur sententia Ripalda, qui id negat asseritque absolute fieri posse ut precibus naturae vis insit impetratoria gratiae (De Ente Supern. Disp. XIX. Sect. 3.). Sane distinguendum, ut diximus, meritum formaliter ab impetratione. In merito namque est ante Dei acceptationem aliqua dignitas praemii in actu primo, quod ex iustitia aut benevola aequitate rependitur: in impetratione vero, prout talis est, nulla est dignitas praemii quod ex iustitia aut aequitate rependatur, sed impetratio ad liberalitatem aut misericordiam acceptantis preces refertur eamque movet. Unde quod quis mereatur, non est ex sola benigna voluntate alterius, qui meritum acceptat, sed aliquid in merente supponitur, quod est ratio requirens praemium; etsi illud per se solum non sit ratio sufficiens aut illud ex alia gratia donantis procedere potuerit. Hinc meritum opponitur per se gratuitati gratiae. At quod quis impetret, id ex pura misericordia aut liberalitate eius qui preces exaudit procedit. Misericordia seu benignitate est donantis, qui talis est ut sinat se flecti ad preces alterius, qui miseriam suam ostendit. Ideo im- petrandi vis non obstat per se gratuitati doni alicuius.

Iam vero poterat Deus velle flecti etiam precibus solius naturae: in hoc enim nulla repugnantia apparet. Et re quidem vera sola paupertas naturae movit divinam liberalitatem ad eam elevandam et sola miseria naturae lapsae movit divinam misericordiam ad redimendam naturam: atqui liberalitatem et misericordiam, quam natura pauper et misera commovit, po- terat certe commovere ipsa natura exorans sive suam pauper- tatem et miseriam confitens Deo eiusque beneficientiam im- plorans; ergo si voluisset Deus, potuisset quoque flecti precibus naturae.

Dices naturam non potuisse gratiam exorare, quia eius notitia caruisset.

Respondeo 1) id esse prorsus per accidens, ad hanc quae- stionem quod spectat.

Respondeo 2) quod natura per se potuisset habere notitiam sufficientem ad orandum. Etenim natura rationalis potuisset cogitare Deum, visibilem certe sibi ipsi, posse forte visibilem esse intellectibus creatis, imo hac in re nullam repugnantiam esse cognoscere potuit: atqui vel prior cognitio sufficiens erat quae voluntatem moverit ad desiderandum et petendum hoc donum gratuitum a Deo.

Ex his tamen inferre non licet inesse absolute precibus naturae in actu primo vim impetrandi eamque frustraneam reddi ex negata acceptatione Dei: sed solum inesse hypothetice potestatem impetrandi, si nempe Deus dignetur acceptare. Nam preces prout tales non movent impetrando nisi eum, qui velit sinere se flecti. Quare preces naturae nec habent ex absolute vim impetrandi gratiam in actu primo nec eam habent ullo modo in praesenti Providentiae ordine; sed potuissent habere in alio ordine.