Tractatus de Gratia Divina Actuali

I. Quod antequam probemus, declarandum est breviter id quod convenit inter omnes, admisisse nempe Massilienses gra- tias aliquas exteriores easque necessarias ad initium fidei. Sane testatur Prosper epist. ad August. c. 3. hanc fuisse sententiam Massiliensium «omnem hominem ad credendum et sperandum divinis institutionibus admoneri»; idemque refert Hilarius epist. ad August. c. 2. «id conveniens asserunt veritati vel congruum praedicationi (quod nempe publice doceantur fideles) ut cum prostratis et nunquam suis viribus surrecturis annunciatur obtinendae salutis occasio, co merito, quo voluerint et crediderint a suo morbo se posse sanari, et ipsius fidei augmentum et totius sanitatis suae consequantur effectum.»

Et re quidem vera audivimus Massilienses, ut se expedirent a difficultate petita ex negata pluribus gentibus praedicatione Evangelii, confugisse ad scientiam Dei quandam futurorum, quae nunquam essent futura: atqui haec responsio indicat eos arbitratos esse quod adultis necessaria sit aliqua exterior vocatio Dei; etenim si certum hoc ipsis non fuisset, respondissent utique potuisse ac posse eas gentes aliis mediis ad fidem venire ideoque defectum praedicationis argumentum non esse quod probet Deum non velle omnes homines credere; ut Prosper cum aliis contra eos arguebant.

Praeterea Massilienses, ut suam doctrinam tuerentur, provocabant ad quaedam opera s. Augustini praesertim ad Expositionem quarumdam propositionum in epistola ad Romanos ac fatebantur se acceptare et probare omnia, quae ibidem docuerat, ut testatur Hilarius epist. ad August. c. 3. Ipse autem Augustinus De Praed. SS. c. 3. testis est se cum en. opuscula scriberet in eodem fuisse errore, ac tune Massilienses versabantur. Iam vero in ea Expositione Augustinus docebat necessitatem gratiae exterioris. Ait enim in eo cap. 3. De Praed. SS. «Similiter errabam, putans fidem, qua in Deum credimus, non esse Dei donum, sed a nobis esse in nobis et per illam nos impetrare Dei dona, quibus temperanter et iuste et pie vivamus in hoc seculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illam nobis daretur quod posceremus utiliter, nisi quia credere non possemus, si non praecederet praeconium veritatis; ut autem praedicato nobis Evangelio consentiremus, nostrum esse et nobis ex nobis esse arbitrabar.» Ergo.

Quare ii, qui teste Prospero ibid. c. 4. dicebant hominem ad gratiam Dei vocari sive per naturalem sive per scriptam legem, sive per evangelicam praedicationem, distinguentes ita inter naturalem legem et scriptam sive extrinsecus traditam; dicendi sunt nomine legis naturalis statum significasse, qui dicitur legis naturae, qui profecto plures gratias exteriores tum extrinsece tum intrinsece quoque supernaturales non excludebat.

Et sane cum ille primus actus diceretur a Massiliensibus fides, fides in Christum, credulitas, desiderium sanitatis, medici et salvatoris postulatio, requirebatur aliqua revelatio positiva, per quam morbus et medicus agnoscerentur, qui sola revelatione cognosci possunt et cui revelationi fides responderet, quae Dei loquentis auctoritati innititur.

Il. His expeditis veniamus ad demonstrationem Thesis. Pluribus eam argumentis probant Theologi. Et primo quidem testificatione eorum, qui seculo V. et VI. mentionem fecerunt errorum Gallorum circa gratiam eumque refutarunt. Constat enim ex his testimoniis Massilienses initium fidei soli naturae vindicasse, voluisse naturam praevertere, gratiam subsequi meritoque credulitatis viribus naturae parto gratiam tandem conferri. Atqui haec est aperta negatio necessariae gratiae interioris et immediatae ad initium fidei; necessitati enim interioris immediatae gratiae repugnat contradictorie id quod asseritur, soli naturae deberi initium fidei, naturam praevertere, gratiam subsequi etc.

Testimonium Prosperi iam dedimus in synopsi historica praecedente n. VI. Idem Hilarius ad August. refert c. 2. «Haec sunt, quae Massiliae, vel aliis etiam locis in Gallia ventilantur. Novum et inutile praedicationi, quod quidam secundum propositum eligendi dicantur, ut id nee accipere valeant nec tenere, nisi credendi voluntate donata. Excludi putant omnem praedicandi vigorem, si nihil quod per eum excitetur in hominibus remansisse (post peccatum Adami) dicatur. Consentiunt omnem hominem in Adam periisse, nec inde quemquam proprio arbitrio liberari. Sed id conveniens asserunt», et cetera quae paulo ante dedimus.

Augustinus De Praedest. SS. c. 1. «Pervenerunt isti fratres nostri... ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia faterentur atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista, in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt.» Tum paucis interiectis pergit c. 2. «Prius itaque fidem, qua Christiani sumus, donum Dei esse debemus ostendere: si tamen diligentius id facere possumus, quam in voluminibus tot tantisque iam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum eius ex Deo, tanquam fides non ab ipso donetur nobis sed ab ipso tantum augeatur in nobis, co merito, quo cepit a nobis.» Confer et apertum hac super re testimonium paulo ante recitatum, in quo suum errorem veterem similem huic describit. Et in fine libri concludit, dicens quod nova quaestio eum ad disputandum compulerat. Explicat vero cuiusmodi sit nova. quaestio; nimirum «cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei, quo in Christum primitus creditur, a homine ipso esse nec esse donum Dei, sed hoc erigere Deum, ut cum id praecesserit, cetera tamquam hoc merito consequantur, quae Dei dona sunt.» Bonifacius II. in epistola ad Caesarium, qua Canones Synodi Arausicanae II. confirmavit, ait c. 1. «Indicas quod aliqui episcopi Galliarum, cum cetera iam bona ex Dei acquieverint gratia provenire, fidem tantum, qua in Christo credimus, naturae esse velint, non gratiae.» Porro opus non est monere per huiusmodi phrases: Donum Dei, in Deo esse, significari penes Augustinum ceterosque eius aetatis Patres contra Pelagianos, id quod per gratiam suam Deus operatur in nobis, id quod natura viribus suis efficere aut assequi non potest. Atque e contrario hae phrases: a nobis esse, esse a natura, vel naturae significabant penes eosdem id, quod per solas naturae vires, citra auxilium gratuitum Dei, fieret vel obtineretur a nobis.

Deinde idem efficitur si considerentur theoremata, quibus Massiliensium systema veluti continebatur. Etenim statuebant primo in natura, licet vitiata et corrupta per peccatum primi hominis, remansisse aliquid boni, illud nempe quo posset credere et velle sanari. Hilarius 1. c. c. 4. «Nec de hac fide posse dici (aiunt) quid habes quod non accepisti? cum in eadem natura remanserit, licet vitiata, quae prius sana et perfecta donata sit.» Statuebant secundo eam habitudinem esse inter fidem et gratiam, ut fidem Deus exigat, exigat a natura et ideo exigat, ut eius merito gratiam rependat. Hilarius 1. c. c. 2. «Quod enim dicitur: crede et salvus eris, unum horum erigi asserunt, aliud offerri, ut propter id quod exigitur, si redditum fuerit, id quod offertur deinceps retribuatur. Unde consequens putant exhibendam ab eo fidem, cuius naturae et voluntate conditoris concessum est et nullam ita depravatam vel exstinctam putant, ut non debeat vel possit se velle sanari.» Statuebant praeterea hoc esse discrimen inter opera et fidem, ut fides tantum praesciatur a Deo, opera vero etiam praedestinentur. Praedestinare dicitur Deus ea quae se facturum ex aeterno decreto cognovit.

Augustinus De Praed. SS. c. 19. «Sed hi nostri, de quibus et pro quibus nunc agimus, forsitan dicunt pelagianos hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit (Ephes. I. 13.) ideo nos electos in Christo et praedestinatos ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu eius in caritate. Ipsi (pelagiani) enim putant acceptis praeceptis iam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio sanctos... quod futurum quoniam Deus praescivit, inquiunt, ideo nos ante mundi constitutionem elegit et praedestinavit in Christo.... Nos autem, inquiunt (Massilienses), dicimus, nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipimus et ideo nos elegisse ante mundi constitutionem ac praedestinasse, ut etiam sancti et immaculati gratia atque opere eius essemus.» Statuebant tandem, ut iam vidimus, aliquos ideo non vocari per praedicationem Evangelii ad fidem, quia praevisi erant non credituri bona voluntate naturae. Prosper.l. c. c. 5. Hilarius l. c. c. 3. Atqui, qui haec omnia statuit is profecto negat ad initium fidei gratiam dari et requiri, negat gratiam immediatam, per quam fides sit opus Dei: ergo.

Iam tertio probatur, si considerentur argumenta, quibus contra Massilienses usi sunt Patres, quae profecto nihil valerent, si pro initio fidei gratiam necessariam illi fassi essent. Huc enim redeunt argumenta usurpata a Patribus. a) Testimonia Scripturae huiusmodi: misericordiam consecutus sum ut fidelis essem: vobis datum est pro Christo non solum ut in eum credatis, verum etiam ut pro eo patiamini: Gratia salvati facti estis per fidem et hoc non ex vobis; Dei enim donum est. (August. De Praed. SS. Conc. Araus. II. c. 25. et Bonifacius II. in epist. ad Caesarium). Atqui his testimoniis non contradicit, qui fidem fructum esse docet gratiae interioris praevenientis. b) Argumentum desumptum ex verbis Apostoli: quid habes quod non accepisti: unde consequens esset quod beatus Cyprianus docet, in nullo esse gloriandum, quia nostrum nihil est (August. ibid. c. 3. Africani Episcopi in Sardinia exules, in Synodica Epistola cc. 3. 5.), ex quo colligebant Patres fidem quoque esse à Deo: atqui si Massilienses concessissent fidem etiam esse ex gratia, et ipsi fassi essent nihil nos habere quod non accepissemus et nostrum esse nihil; ideoque nullam vim contra eos hoc argumentum poterat exercere. y) Omnium nostrum bonorum

Deum esse auctorem omniumque virtutum, quibus ab initio fidei ad Deum tenditur, quemadmodum Antistites Apostolicae Sedis tradiderunt (Caelestinus in Auctorit. Sedis Apostolicae): atqui neque huic doctrinae contradixissent Massilienses, si fidem consensissent gratia Dei immediata praeveniri. d) Massilienses interimere veram rationem gratiae, eo quod in eorum sententia non amplius esset gratuita. August. De Praed. SS c. 2. «Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali iudicio palaestino, sicut eadem gesta testantur, damnare compulsus est; gratiam Dei secundum merita nostra dari, si non pertinet ad Dei gratiam quod credere cepimus.» At perperam contra eos hoc telum intorqueretur, si fides effectus esset gratiae Dei. e) Iuxta Massilienses voluntatem humanam praecedere, gratiam subsequi, priorem esse obedientiam hominis, quam gratiam. Prosper epist. ad August. c. 6. «Priorem volunt esse obedientiam, quam gratiam, ut initium salutis ex eo qui salvatur, non ex eo credendum sit stare qui salvat et voluntas hominis divinae gratiae sibi pariat opem, non gratia sibi humanam subiiciat (quatenus praevenit) voluntatem.» Quod quidem cum ratione gratiae componi nequit. At si pro initio quoque fidei gratiam praevenientem postulassent Massilienses, non iuxta ipsos humana voluntas praecederet, gratia sequeretur: ergo.

Idem quarto demonstratur definitionibus contra eos latis. Sententiam enim Massiliensium perstringit Bonifacius II. confirmans decreta Concilii Arausicani II.; porro eos damnat, qui docent fidem tantum, qua in Christo credimus, naturae esse, non gratiae, qui negant fidem rectam in Christo totiusque bonae voluntatis initium per praevenientem Dei gratiam singulorum sensibus inspirari; qui naturae bonum, quod Adae peccato noscunt depravatum, auctorem nostrae fidei dicunt esse magis quam Christum. Eadem Synodus pariter damnat eos, qui docent per invocationem humanam gratiam conferri, Deum expectare nostras voluntates, initium fidei ipsumque credulitatis affectum non esse Dei donum, misericordiam Dei conferri his, qui sine gratia desiderant, petunt, pulsant, per naturae vigorem posse hominem consentire evangelicae praedicationi, per liberum arbitrium posse hominem venire ad gratiam baptismi (cann. 3, 4, 6, 7, 8) ac tandem can. 25. statuit et probat Scripturae testimoniis fidem non per bonum naturae sed per gratiam Dei esse in nobis.

Atqui haeresis his opposita est ea, quam hactenus declaravimus. Ergo.

Porro si argumenta hactenus prolata perpendantur, liquebit Massilienses ad initium fidei negasse necessitatem cuiuscumque gratiae interioris immediatae h. e. ne dum gratiae inspirationis, sed etiam illustrationis. Sane testificationes Patrum tradunt negatam gratiam ad initium fidei fuisse a Massiliensibus ita ut universim, absque ulla limitatione, id testentur. Theoremata Massiliensium: naturae esse fidem, bonae voluntati naturae rependi gratiam ideoque oppositio instituta inter naturam sive naturae bonum quod post peccatum remansit et gratiam, manifeste excludunt aliquam supernaturalem interiorem gratiam, quae fidei sit necessarium principium. Item definitiones Synodi contra eosdem, quae statuunt ad consentiendum praedicationi evangelicae necessitatem gratiae illustrationis et inspirationis, persuadent utriusque gratiae necessitatem quoad illud negatam fuisse a Massiliensibus.

III. Ex completa demonstratione hactenus allata constat 1) certissime Patres id coarguisse in Massiliensibus quod necessitatem gratiae ad initium fidei negaverint. 2) Ex cunctis monumentis sive referentibus sive impugnantibus sive proscribentibus errorem Massiliensium constat pariter certissime id unum in eis fuisse reprobatum, negationem nempe necessitatis gratiae, non vero negationem cuiusdam modi agendi gratiae, quo scilicet ad unum determinet voluntatem: imo de modo agendi gratiae ne quaestionem quidem fuisse.

IV. Quid itaque Iansenius? Is (quodque improbari satis non potest, consentientibus nonnullis Catholicis non deterritis a damnatione propositionis quartae iansenianae) De haeresi pelagiana I. VIII. c. 6. statuit primum, et recte quidem, sibi non omnium semipelagianorum sensum esse indagandum, cum non una fuerit omnium sententia, «sed illorum dumtaxat, quorum opinionem ac dogmata Prosper et Hilarius Augustino censuerunt et refutanda prodiderunt. Errantium quippe opiniones nosse non ita multum prodest, nisi simul quid de singulis iudicandum sit, quid fugiendum, quid tenendum, quid tolerandum, certa probataque alicuius doctoris interposita auctoritate noscatur.» Porro de sententia horum ita decernit: «Massiliensium opinionibus et Augustini doctrina diligentissime ponderata certum esse et indubitatum esse debere sentio, quod Massilienses praeter praedicationem atque naturam, veram etiam et internam et actualem ad ipsam etiam fidem, quam humanae libertatis et voluntatis adscribunt viribus, necessariam gratiam esse faterentur.Vult enim Iansenius quaestionem fuisse cum Massiliensibus de modo agendi gratiae in nobis Patresque contendisse adversus Massilienses id negantes, talem esse gratiam, quae lapsis hominibus confertur, ut voluntatem ad unum determinet neque in potestate proinde sit liberi arbitrii uti gratia, vel non uti, consentire, vel dissentire. (De haeresi pelag. L. VIII. c. 8. coll. De Gratia Christi L. II, c. 4.) Ea tamen Iansenii assertio, quae videtur complecti omnes Massilienses, de quibus Prosper ad Augustinum retulit, reapse non comprehendit omnes; nam iam superiore L. VII. c. 2. Iansenius concesserat quosdam semipelagianos negasse gratiae interioris actualis necessitatem atque id probaverat ex testimonio epistolae Prosperi ad Augustinum, in qua sermo est profecto de iis Massiliensibus, quorum opinionem Prosper Augustino censendam et refutandam prodidit. Concedit ergo Iansenius aliquos Massilienses negasse necessitatem gratiae ad initium fidei, imo ad universa opera, ut ipse quidem censet, sed pariter contendit alios e Massiliensibus, de quibus Prosper et Hilarius ad Augustinum, admisisse gratiae interioris actualis necessitatem ad fidei initium.

V. Verum, ut id breviter dicamus, huiusmodi distinctio inter eos Massilienses, quorum opiniones Prosper et Hilarius Augustino detulerunt (de his enim et nos loquimur) inter vanae mentis commenta est reiicienda. Ea innititur praecipue his Prosperi verbis in epistola sua ad Augustinum, quibus aliquos, ut Iansenius putat, inter ipsos Massilienses Prosper designat, qui pelagianis omnino consentirent gratiaeque necessitatem funditus tollerent. Sic enim habet c. 4: «Quidam vero horum in tantum a pelagianis semitis non declinant, ut cum ad confitendam eam Christi gratiam, quae omnia praeveniat merita humana, cogantur, ne si meritis redditur, frustra gratia nominetur; ad conditionem (creationem) hanc velint uniuscuiusque hominis pertinere, in qua eum nihil prius merentem, quia nec existentem, liberi arbitrii et rationalem gratia Creatoris instituat, ut per discretionem boni et mali et ad cognitionem Dei et ad... obedientiam mandatorum eius possit suam dirigere voluntatem atque ad hanc gratiam, qua in Christo renascimur, pervenire per naturalem scil. facultatem petendo, quaerendo, pulsando, ut ideo accipiat, ideo inveniat, ideo introeat; quia bono naturae bene usus ad istam salvantem gratiam initialis gratiae ope meruerit pervenire... Et quantum quisque ad malum, tantum habeat facultatis ad bonum parique momento animus se vel ad vitia vel ad virtutes moveat." Ecce aiunt, expressa sententia pelagiana negans necessitatem gratiae ad initium fidei: atqui haec a Prospero dicitur esse sententia aliquorum; ergo alii probabant eam gratiae necessitatem, quam isti negabant.

Respondeo quod isti quidam non discernuntur ab aliis Massiliensibus, eo quod diversa dogmata docerent; sed eo quod ad incitas redacti ut gratiam praevenientem omnia merita faterentur, aliis formulis uterentur, iis nempe, quae propriae erant pelagianorum dicentes gratiam praevenientem esse naturam liberumque arbitrium, quae gratuito collata fuerunt per creationem. A qua explicita explicatione abstinebant alii, dicentes potius: non penitus per peccatum Adami corruptam et extinctam esse potestatem ab eo acceptam ad bonum, sed aliquid remansisse in natura, licet vitiata. Hae duae formulae loquendi, si bene considerentur, dicunt idem; sed altera tum obscurior tum modestior est minusque sapit impudentiam pelagianam. Itaque distributio haec Massiliensium in duas classes ut commentitia est rencienda. Cetera autem, quae ad eandem probandam distributionem afferuntur, plusquam inania sunt.

VI. Quare ut efficacius demonstrent Massilienses admisisse necessitatem gratiae interioris etiam ad initium fidei, provocant ad Scriptores certe, ut ipsi censent, semipelagianos, nempe Cassianum, Faustum Regiensem, Arnohium iuniorem, Gennadium, quorum in scriptis professio eius necessitatis aperte continetur; unde colligunt semipelagianos non ex negata huiusmodi necessitate reprobatos fuisse (Iansenius De Haeresi pelag. L. VII. cc. 2.3). At quibus de Massiliensibus controversia nobis est? certe de iis, quorum opiniones Prosper et Hilarius ad Augustinum detulerunt. Porro opiniones Fausti, Gennadii, Arnobii Prosper et Hilarius non potuerunt Augustino significare. Quid autem docuerint ii, quorum errores Prosper et Hilarius ad Augustinum retulerunt, ex horum scriptis, quae supersunt, omnino colligendum est nec nisi sophistica methodo, iis sepositis, ad alios ineptos testes provocatur. Item controversia nobis est de iis, quorum opiniones Synodus Arausicana et Bonifacius II. proscripserunt. Ia vero ab iis error proscriptus est ille, qui negat gratiam necessariam ad initium fidei, non error qui, admissa ad omnes prorsus actus necessitate gratiae, negat quemdam specialem modum operandi gratiae. Quocirca, ut rem breviter concludamus, alterutrum de duobus; vel auctores citati concedunt gratiam necessariam ad omnes omnino actus bonos, non exeluso initio fidei, vel negant. Si negant, perperam ad eos provocatur; si concedunt, nego esse eos connumerandos iis, de quibus disputamus, eos nempe, quorum opiniones Prosper et Hilarius Augustino prodiderunt et Synodus Arausicana et Bonifacius damnavit.

VII. Insuper quomodo probantur auctores citatos admisisse necessitatem gratiae ad omnes actus, etiam initium fidei? Nempe productis quibusdam testimoniis, quibus eam docent vel docere videntur. Verum argumentum istud simile est huic: Cassianus illius sectae massiliensis facile princeps, disserte professus est, teste ipso Prospero contra Collatorem, doctrinam catholicam; ergo Cassianus ceterique massilienses non nisi catholice senserunt. Nimirum videndum restat utrum consentanei sibi semper fuerint omnes Massilienses, utrum omnis eorum de gratia doctrina, an tantum ea, qua sibi ipsis contradicentes a catholica deficiebant, fuerit reprobata. Atqui constat aliquos, quorum doctrina fuit a Patribus improbata, sensisse identidem prorsus catholice, ut in Cassiano liquet et tantum impugnata fuisse a Patribus ea capita doctrinae, quibus sibi ipsis catholice sentientibus contradicebant. Ergo testimonia quorundam, quae asserant necessitatem gratiae ad omnes actus, non probant ipsos non negasse necessitatem gratiae ad initium fidei et propter hunc errorem non fuisse reiectos a Patribus (Cf. Franciscum Annatum in opere Augustinus a Baianis vin-elicatus b. VII, c. 2. §. 2). Ceterum utrum omnes illi auctores citati fuerint necne in errore semipelagiano, discere potes ab Alticotio Summa Augustiniana, in Praefatione partis V.

VIII. Simile est praecedenti argumentum, quod petunt ex operibus Augustini (Lansenius De haeresi pelag. L. VIII, c. 8.). Augustinus enim De Praed. SS. c. 3. testatur se aliquando haesisse in ea opinione, quae fuit postea Massiliensium aitque id satis indicari a nonnullis opusculis ante suum episcopatum ab eo scriptis. Quid ergo moliuntur Ianseniani? Plura ipsi opera ab Augustino nondum episcopo scripta (Lib. 83. 9q. q. 6.8 — De quantitate animae c. 28 — Lib. de beata vita n. 35 — Soliloq. I. I. c. 1. L. II. c. 6.) evolvunt, reperiunt in ipsis traditam luculenter necessitatem gratiae ad omnes actus; ergo, concludunt, negatio necessitatis gratiae ad initium fidei non est ille error, quo Augustinus aliquando imbutus fuit, quem nonnulla eius opuscula scripta ante initum episcopatum satis indicant.

Verum quis indicavit Tansenio eos esse libros, in quibus Augustini error quaerendus sit? an dixit Augustinus omnia sua opuscula ante Episcopatum scripta esse eo errore infecta? Rursus incertosne nos reliquit Augustinus, cuiusmodi esset hic error, ut illum divinare oporteret? nonne ibidem de Praed. SS. apertissime significavit errorem in eo esse, ut fidem non crederet Dei gratia praeveniri, cetera autem opera praeveniri? Igitur an ex opusculis Augustini (quorum quaenam sint adeunda nescimus, cum ipse Augustinus ea omnia saltem non indicaverit) error eius est determinandus, an potius ex errore, quem Augustinus aperte significavit, determinandum est quaenam sint ea nonnulla opuscula labe semipelagiana aspersa? id sine dubio faciendum. At Iansenius maluit priorem inire viam, ut posset tanquam haereticam nobis traducere doctrinam catholicam.

Et re quidem vera haec in primis sunt certa: alterum, in suis Retractationibus Augustinum emendasse et explicasse accuratius quidquid in suis operibus ei videretur minus recte dictum, praesertim si quid pelagiano errori quoquomodo favere posset; alterum, cum initio sui Episcopatus scripsit libros ad Simplicianum, intellexisse plene Augustinum doctrinam catholicam de gratuita electione ad fidem, sicut ipse testatur De Praed. SS. c. 4. Iam vero L. I. Retrat. recensens ordine chronologico libros omnes scriptos ante Episcopatum, in omnibus usque ad c. 23. nihil advertit a se minus caute aut vere dictum in hac materia, de qua agimus. Capite autem 23. retractans Expositionem quarumdam propositionum ex Epistola ad Romanos, notat hunc suum errorem, in quo, cum eam scriberet, versabatur. Item in capite 24 et 25 recensens expositionem Epistolae ad Galatas et inchoatam expositionem Epistolae ad Romanos, aliquid in iis notat quod posset errorem illum saltem subobscure indicare; ait enim c. 24: «Item quod dixi: gratia est qua nobis donantur peccata, ut reconciliemur Deo; pax autem, qua reconciliamur Deo: sic accipiendum est, ut tamen sciamus etiam utrumque ad generalem Dei gratiam pertinere, quomodo in populo Dei aliud specialiter Israel, aliud specialiter Judas et tamen utrumque generaliter Israel.» Idem repetit c. 25. Restat opus de Mendacio post praecedentia scriptum ante initum Episcopatum, in quo nihil quoad hoc notatur. Tum sequuntur libri ad Simplicianum. Igitur libri, in quibus ille error quaerendus est, sunt eae expositiones supra citatae in epistolas Pauli.

IX. Et sane, quandoquidem, iuxta Iansenium, error, in quo Augustinus fuit ante Episcopatum, non est positus in negatione necessitatis gratiae ad fidem, sed in negatione certae cuiusdam gratiae, quae dat ipsum actum determinando ad unum voluntatem, hic autem error, teste Augustino, in nonnullis suis scriptis ante Episcopatum reperitur; profecto si Augustinus illum arbitratus esset errorem, quem Iansenius putat, idem Augustinus retractans omnia sua opuscula scripta ante Episcopatum, notasset eumdem errorem in aliquibus ex his opusculis. Atqui nunquam Augustinus notat illum errorem, nunquam indicat se ideo aliquando errasse quod negaverit vel non docuerit eam gratiam determinantem. Somniatur ergo Iansenius.

X. Tandem Iansenius (De haeresi Pelag. L. VIII, c. 6. seq.) advertit Massilienses reprehensos fuisse a Patribus quod 1) affirmarint omnibus paratam esse salutem, si tamen illam accipere velint, 2) cunctos gratia vocari et invitari, sed proprio quemque arbitrio parere vocanti (Prosper. carm. De Ingr. v. 253. 256), 3) Nulli se gratiam subtrahere, sed cupidos recti iuvare ac illustrare volentes (ibid. 259), 4) Deum exspectare voluntatem nostram ut a peccato purgemur (Synod. Araus. c. 4). Atqui, ait, hae sunt formulae, quibus utuntur ii, qui gratiam negant ex se efficacem; ergo hanc gratiam negabant Massilienses atque hanc Patres adstruere volebant.

Verum cum Massilienses aiebant homines accipere gratiam si velint, proprio arbitrio parere vocanti, adiuvari, illustrari volentes, eorum voluntatem exspectari, 1) de voluntate loquebantur naturali citra gratiae interioris auxilium elicita et hoc est quod Patres refellunt; 2) gratiam, qua Massilienses dicebant homines vocari, gratiam exteriorem intelligebant; gratiam vero interiorem immediatam subsequi volebant ad merita naturae et hoc est rursus quod damnant Patres. Porro nullum ex his asseritur ab iis, qui negant gratiam ex se efficacem atque efficacem ita ut actum determinet. Neque magis id probat quod idem Iansenius ex Prospero profert (epist. ad August. c. 6.) reprehendente Massilienses, quod detrectarent eam gratiam fateri, quae «humanam sibi subiiciat voluntatem.» Etenim haec gratia non ea est, quae voluntatem constringit et subiugat determinando ad unum, sed gratia, quam subsequitur bona voluntas, gratia nempe praeveniens, non praeventa a voluntate naturae, ut ex toto contextu et omni controversia cum Massiliensibus liquet.

Denique ut dissolvas argumentum, quod Iansenius proponit (De haeresi Pelag. L. VIII, c. 1. seq.), adverte Massilienses non docuisse tantum hominem posse ad fidem venire libero arbitrio, sed solo libero arbitrio; ideoque nomine naturae, cui hanc potestatem concedebant, intellexisse naturam quovis supernaturali intrinseco praesidio destitutam. Idcirco et Augustinus, cum negat Massiliensibus liberum arbitrium naturamque sufficere, accipiens, ut par est, eas voces eadem significatione, qua accipiebantur ab adversariis, naturam et arbitrium intelligit omni interiori gratia destitutum. Qui sensus apparet in ea sententia (De Praed. SS. c. 5): «posse habere fidem naturae est hominum; habere autem gratiae est fidelium.» Quocirca, etsi Augustinus alibi nomine naturae et liberi arbitrii significaverit naturam et liberum arbitrium auctum gratia, quod ex eiusdem declarationibus satis liquet; non sequitur hoc eodem sensu accepta fuisse ea nomina ab Augustino in hac quaestione cum Massiliensibus et proinde etiam Massilienses nomine naturae et liberi arbitrii intellexisse naturam et liberum arbitrium praeditum aliqua gratia.

Merito ergo proscripta est a Sede Apostolica tanquam falsa prior pars propositionis Iansenii superius recitatae. Et quidem ea censura iustitiae ad priorem partem propositionis spectat, sicut censura haeresis ad posteriorem; neque enim poterat absque nota praeteriri ea pars, a qua altera prorsus penderet, ita ut si prior permitteretur, non posset amplius secunda pars ut haeretica damnari, nisi notam haeresis aut suspicionem eius omnibus inurendo Patribus, qui Massilienses impugnarunt.

Ut autem alteram quaestionem expediamus, hanc alteram statuimus thesim.