Tractatus de Gratia Divina Actuali

Hoc quidem catholico certum esse debet, qui novit doctrinam quovis saeculo ab Ecclesia praedicatam et definitam non nisi antiquam esse posse. Verum hoc extrinseco argumento omisso, propriis argumentis probatur thesis. Et 1) constat id immediate ex testificatione Patrum saeculi V., qui testantur doctrinam pelagianam esse novam doctrinamque catholicam à praecedentibus Patribus acceptam esse. Sane August. De Grat. et lib. arb. c.4. ait: «Talis est haeresis pelagiana non antiqua, sed ante non multum tempus exorta.» Et Contr. duas epistt. pelagg. L. IV. C.8: «Admoneantur qui putant istos (pelagianos) aliquid dicere, quemadmodum de his rebus, ante nova istorum vaniloquia, catholici antistites eloquia divina secuti sint et sciant a nobis rectam et antiquitus fundatam catholicam fidem adversus recentem pelagianorum haereticorum praesumptionem perniciemque defendi.» Caelestinus in epistola ad Galliarum Episcopos ait: «Desinat, si ita res sunt, incessere novitas vetustatem; desinat Ecclesiarum quietem inquietudo turbare.»

Constat 2) sensum communem fidelium seculo V. abhorruisse a doctrina Pelagii; id vero fieri non potuit, nisi a praecedentibus Pastoribus ita grex Christi fuisset institutus. Illud vero rursus testatur Augustinus Serm. XXVI. c. 7: «Haec vobis contra novellam haeresim, quae tentat assurgere, saepe disputare cogimur... Disputantes contra gratiam pro libero arbitrio fecerunt auribus pis et catholicis offensionem. Ceperunt horreri, ceperunt ut certa pernicies devitari, cepit de illis dici quod contra gratiam disputarent.» Idem testatur Vincentius Lirinensis in Common. c. 34: «Quis unquam ante profanum illum Pelagium tantam virtutem liberi praesumpsit arbitrii, ut ad hoc in bonis rebus per actus singulos adiuvandam necessariam Dei gratiam non putaret?» Erat ergo res omnibus exploratissima ante et post Pelagium.

Exstant 3) directae testificationes Patrum praecedentium, ex quibus aliquas ex utraque Ecclesiae parte occidentali et orientali recitare sit satis. Ex Ecclesia occidentali. Clemens Romanus in epist. 1. ad Corinth. n. 32. docet «omnes gloriam et augmentum consequutos fuisse non se ipsis aut suorum virtute operum, sed Dei voluntate» eodemque pacto nos iustitiam adipisci non virtute nostra aut sapientia neque bonis operibus a nobis puro corde factis, sed per fidem, qua Deus omnes ab initio sanctificavit» atque adeo n. 38. vetat castum superbia efferri; quandoquidem scit alium esse, qui largitur continentiam. Irenaeus L. III. adv. haeres. c. 20. n. 3; ait «Paulus infirmitatem hominis annuntians ait: Scio enim quoniam non habitat in carne mea bonum, significans quod non a nobis sed a Deo est bonum salutis nostrae.»

» Edocuit Dominus quoniam Deum scire nemo possit nisi Deo docente, h. e. sine Deo non cognosci Deum.» Lib. IV, c. 6, n. 4. Et eodem lib. III, c. 17, n. 2: «Dominus pollicitus est mittere Paracletum, qui nos aptaret Deo. Sicut enim de arido tritico massa una fieri non potest sine humore, neque unus panis, ita nec nos multi unum fieri in Christo Iesu poteramus sine aqua quae de caelo est. Et sicut arida terra, si non percipiat humorem, non fructificat, sic et nos lignum aridum exsistentes primum, nunquam fructificaremus vitam sine superna voluntaria pluvia.»

Tertullianus, De Anima, c. 21: «Non dabit arbor mala bonos fructus, si non inseratur; et bona malos dabit, si non colatur. Et lapides filii Abrahae fient, si in fidem Abrahae formentur. Et genimina viperarum fructum poenitentiae facient, si venena malignitatis exspuerint. Haec erit vis divinae gratiae potentior utique natura, habens in nobis subiacentem sibi liberam arbitrii potestatem.»

Cyprianus (ad quem plus semel provocat Augustinus, ut in lib. IV contra duas epistolas Pelagianorum, c. 9) in Epistola ad Donatum: «Scis ipse (miris in me effectus baptismi) nec praedico, in proprias laudes odiosa iactatio est: quamvis non iactatum possit esse, sed gratum quidquid non virtuti hominis adscribitur, sed de Dei munere praedicatur: ut iam non peccare esse ceperit fidei, quod ante peccatum est, fuerit erroris humani. Dei est, inquam, Dei omne quod possumus; inde vivimus, inde pollemus, inde sumpto et concepto vigore hic adhuc positi futurorum indicia praenoscimus.»

Et in lib. III Testimoniorum ad Quirinum docet «in nullo gloriandum quando nostrum nihil sit.» Quod et probat testimoniis Scripturae: «Quid habes quod non accepisti? etc. Nemo potest quidquam accipere nisi datum fuerit illi de caelo.»

Arnobius Afer, Contra Gentes, lib. II, c. 33: «Vos vestram animarum salutem in vobis ipsis reponitis fierique vos Deos vestro fiditis intestinoque conatu. At vero nos nobis nihil de nostra infirmitate promittimus, naturam intuentes nostram virium esse nullarum et ab suis affectibus in omni rerum contentione superari. Vos cum primum soluti membrorum abieritis e nodis, alas vobis adfuturas putatis, quibus ad caelum pergere atque ad sidera volare possitis; nos tantam reformidamus audaciam, nec in nostra ducimus esse positum potestate res superas petere.»

Hilarius in Psal. 118, v. 1: «Iustificationes sunt plures...» atque diversae in observandis singulis officiorum generibus temperandie, ad quorum custodiam nisi a Domino dirigamur, infirmi semper per naturam nostram erimus. Adiurandi igitur per gratiam eius dirigendique sumus, ut praeceptarum ordinem iustificationum consequamur ... Neque beatae illius vitae aeternitatem consequi merito suo poterit, nisi miserationibus eius, qui pater miserationum est, provehatur." Et in Psalm. 123. n. 2: «Quis relictus est nobis gloriandi locus recordantibus omnia ex Deo esse? Si non in omnibus opus est misericordia Dei, etiam omnia nobis, tanquam ex nostro sint, vindicemus.» Ambrosius (cuius plura cum Cypriano lib. cit. refert testimonia Augustinus) in Lucam Lib. II. n. 84. ait «Vides utique quia ubique Domini virtus studiis cooperatur humanis, ut nemo possit aedificare sine Domino, nemo custodire sine Domino, nemo quidquam incipere sine Domino.» Et in expositione Isaiae prophetae (cf. August. in op. nunc cit. c. 11.) docet quod quia humana cura sine divina ope imbecilla est ad medendum, Deum auxiliatorem requirit et quod orare Deum gratia spiritalis est; nemo enim dicit Dominum Iesum, nisi in Spiritu S. Et in lib. de fuga seculi c. 1. «Quis tam beatus, qui in corde suo semper ascendat? sed hoc sine auxilio Dei qui fieri potest? nullo profecto modo» et c. 3: «Lex os omnium potuit obstruere, non potuit mentem convertere» et c. 7. «Lex factum damnat, non aufert malitiam.»

Ex Ecclesia Orientali. Ignatius ad Smyrnenses c. 1: «Ego glorifico Iesum Christum Deum, qui vos reddidit tam sapientes.» Quomodo autem? collige ex sequentibus: c. 11. «secundum voluntatem (Dei) dignus effectus sum, non secundum meam conscientiam, sed per Dei gratiam, qualem totam mihi concedi rogo, ut per orationes vestras Deo potiar.» Et in epist. ad Polycarpum: n. 7. «Vos Deo vacare et Dei opus est et vestrum.» Iustinus in Dialogo cum Tryphone n. 102. citans verba Psalmi: Deus meus es tu, ne discesseris a me, docet ea nos prece doceri, «in Deum, qui omnia creavit, sperare omnes debere et ab eo salutem et auxilium quaerere.» Cyrillus hierosol. Catech. XIII. n. 8. docet actum fidei donum esse Dei precibusque exorandum: «Deus precibus vestris exoratus et nobis, qui verba facimus et vobis, qui auditis, credere concedet.» Basilius in Psalm. 33. v. 3 docet quod «non in hominis potentia aut sapientia, sed in Dei gratia consistit salus» et in homilia de humilitate, n. 3. ait: «nihil tibi relictum est homo, de quo gloriari possis; cuius gloriatio et spes in eo sita est ut omnia tua mortifices et futuram in Christo vitam quaeras, cuius primitias habentes in his nunc sumus, totaliter in gratia ac dono Dei viventes. Et Deus est, qui operatur in nobis velle et efficere pro bona voluntate.» Nazianzenus Orat. XXXVII, al. 31a n. 31: «Cum illud audis: Non est volentis neque currentis, sed miserentis Dei, idem tibi existimandum censeo. Quoniam enim nonnulli sunt, qui ob recte facta ita animis efferuntur, ut id totum sibi ipsis adscribant nec quidquam creatori et sapientiae eorum auctori ac bonorum omnium suppeditatori acceptum ferant, his verbis eos docet Paulus quod ipsum etiam recte velle divino auxilio indigent, imo, ut rectius loquar, voluntas quoque ipsa et electio eorum, quae recta et cum officio coniuncta sunt, divinum quoddam beneficium sit, atque a Dei benignitate manans. Oportet enim ut et hoc in nostra sit potestate et per Deum servemur. Idcirco ait non volentis, idest non solum volentis neque currentis solum, sed etiam miserentis Dei. Ita quoniam velle quoddam ipsum a Deo est, optimo iure totum Deo assignavit.» Chrysostomus homil. XII. in 1. Cor. IV. nn. 1. 2: «Nihil habes proprium sed a Deo acceptum. Quid ergo te habere prae te fers, quod non habes?… Acceptum habes non hoc aut illud, sed omnia, quae habes. Non enim tua sunt haec recte facta, sed Dei gratiae. Etiamsi fidem dicas, ea existit ex vocatione et si dicas remissionem peccatorum… omnia inde accepisti. Quid ergo habes, inquit, quod non habes acceptum? At ipse ex te ipso recte egisti: Non potes hoc dicere, sed accepisti. Et propterea te effers et tibi places? propter idipsum vero oportebat te intra fines modestiae contineri. Non enim tuum est, quod datum est, sed eius, qui dedit. Si enim accepisti, ab illo accepisti.» Idem hom. VIII, in 1. Timoth. III. docet mali omnia ea nostra solummodo voluntate fieri; bona vero omnia ex nostra voluntate et eius adiutorio.

II. Iam vero si haec testimonia conferantur, constat quidem deesse modum distinctiorem proponendi dogmatis, qui proprius est statui controversiae; qui proinde defectus in pacifica quoque traditione aliorum dogmatum locum habet: ad rei summam quod spectat, licet traditio sit minus distincta, liquet eadem doctrinae capita, quae sec. V. propugnata sunt, fuisse antiquitus tradita. Constat enim docuisse Patres viribus naturae insitis comparari non posse iustitiam christianam, necessariam esse gratiam eamque interiorem illustrationis et inspirationis, qua Deus ipsum velle operetur, ipsam fidem donet, gratiam, sine qua lex, sive externa gratia non sufficiat, gratiam, quae incipiat in nobis opera bona eaque operetur nobiscum, ut opera dona sint Dei, dum mala sunt tantummodo nostra, gratiam precibus esse impetrandam, totum bonum nostrum esse a Deo et in nullo nobis esse gloriandum, quia nostrum nihil est. Atqui haec est ipsa doctrina Augustini et ceterorum saeculo V. Ergo.