Tractatus de Deo uno secundum naturam

Explicantur alii textus Scripturae, qui a nonnullis opponuntur.

« Nihil magis pertinent ad docendam praedestinationem gloriae ante praevisa merita supernaturalia textus alii, qui a theologis quibusdam proferri solent Sap. IV. 11; Matth. XXIV. 32. 24; Act. XIII. 48; Rom. VIII. 28-30. »

Sicut Rom. IX. ita et locis quibusdam aliis Scripturae non modo haeretici abutuntur ad suum errorem de absoluta praedestinatione et reprobatione persuadendum, quem in thesi LIV. confutavimus; sed etiam quidam Doctores catholici ad testimonia huiusmodi non recte provocant, ut ex iis suam opinionem confirment de praedestinatione ante praevisa merita. Accidit id, quia parum sunt solliciti ut dispiciant in contextibus, de qua electione et praedestinatione in locis singulis sermo sit; utrum eius obiectum sit revera gloria aeterna seorsim spectata, an potius donum gratiae vel tota series donorum quae a gratuita gratia incipit; utrum de voluntate antecedente omnem praevisionem iustitiae et sanctitatis agatur, an de voluntate consequente, quae hanc praevisionem supponat. Videntur enim sibi persuasisse, praedestinationem et electionem in Scripturis numquam referri ad aliud obiectum quam ad aeternam gloriam tamquam ad finem absolute praedefinitum, ad quem deinde merita tamquam media decernantur, ut ipsi quidem ordinem inter coelestem gloriam et merita gratiae sibi composuerunt. Haec autem quam falsa sint, satis ostendimus th. LVI. LX. Paucis examinabimus testimonia quatuor in enuntiatione theseos indicata; nam de Eph. I. 4. 5. sq.¹ ex quo loco etiam quidam velitantur, non videtur operae pretium quidquam addere iis, quae paucis attigimus th. LX.

1°. Adfertur Sap. IV. 11: « raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius.» Ex his verbis serio argumentantur in hunc modum: quando Deus praevidet, iustum lapsurum, si diutius viveret, illum rapit morte immatura; ad decernendam mortem Deus adductus est, inquiunt, quia antecedenter noluit illum labi; hoc antecedens Dei propositum impediendi finalem lapsum connotat voluntatem absolutam illum iustum salvandi. Ergo voluntas absoluta salutis praecedit et imperat electionem mediorum. Vide cl. P. Cercia Apparat. de Grat. lect. VII. p. 145.

At vel obvia verborum inspectio ostendit, nihil hic dici aliud, nisi quod mors immatura non est malum, ut vulgus aestimat, sed magnum bonum a Deo collatum, ut homo adhuc innocens «periculis vitae huius et tentationum subtrahatur incerto,» quemadmodum loquitur Augustinus (supra p. 457.). Si autem hoc magnum Dei beneficium laudari non potest, quin eo ipso asseratur praedestinatio ante praevisa merita; sane fateor Christianos universos in hac esse sententia. Interim videamus contextum. Induxerat Sapiens c. II. impios Epicureorum more negantes animae immortalitatem, totamque felicitatem constituentes in voluptatibus scelestissimis huius vitae, simulque iustum eis contrarium internecino odio persequentes. Inde cc. III-V. comparationem instituit inter impios qui nunc videntur felices, in futurum erunt infelicissimi, ac inter iustum qui in hac vita videtur miser, in futura erit beatissimus, ut probet aerumnas huius vitae iusto non esse vera mala, sed eas a Deo vel permitti vel immitti ad maius eius bonum (cf. Rom. VIII.). Nominatim his capitibus III. et IV. confert impii vitam longaevam et numerosam prolem cum morte immatura et orbitate iusti. Hanc itaque mortem ait IV. 7-15. iusto non esse malum sed bonum magnum et a Deo ordinatum ex dilectione, qua iustum ob eius vitae sanctitatem adamavit. «Iustus si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio erit» v. 7. Ergo ea mors immatura non est malum. «Placens Deo factus (iustus ille) est dilectus (ἐναρεστος θεῳ γενομενος ἠγαπηθη); et vivens inter peccatores translatus est» v. 10.². Quia virtute sua Deo placens factus est, ideo Deus eum dilexit et beneficiis affecit, inter quae beneficia et dilectionis testimonia est, quod Deus eum eripuit e medio impiorum, inter quos vivere non est parvum malum, et transtulit in refrigerium, quod est magnum bonum. Hoc ipsum magis explicat. «Raptus est (quod versiculo antecedente dixerat: translatus est), ne malitia mutaret intellectum eius aut ne fictio (δολος)³, deciperet animam illius. Fascinatio enim nugacitatis (φαυλοτητος⁴ improbitatis) obscurat (ἀμαυροι evanescere facit) bona, et inconstantia (ῥεμβασμος⁵ vagatio huc illuc transvolans, numquam satiata) concupiscentiae transvertit sensum sine malitia» (νουν ἀκακον mentem innocentem) v. 11. 12. Tantum scilicet malum est, tantum periculum vivere inter peccatores, ut etiam iusti facile pervertantur, velut fascinati ipsa propinquitate improbitatis et gyrovagae concupiscentiae improborum. «Consummatus in brevi explevit tempora multa» v. 13. Coram Deo eius vita licet brevis aequivalet vitae longissimae; non ergo dolendum de morte immatura. «Placita enim erat Deo anima illius (paulo ante = placens Deo factus), propter hoc properavit educere illum de medio iniquitatum» v. 14. (paulo ante = «vivens inter peccatores translatus est;» «raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius»).

Vides versiculos 7. 10. 11. 14. omnes nihil enuntiare aliud quam magnum pro homine iusto beneficium mortis quantumvis immaturae, quia per eam iustus transfertur in refrigerium et eripitur periculis perversionis⁶. Hoc autem beneficium Deus non dicitur conferre, quia ante praevisam iustitiam eum praedestinavit ad vitam aeternam; sed dicitur Deus diligere iustum propter eius sanctitatem, et ex hac dilectione consequente ad sanctitatem eum transferre, rapere, educere de medio iniquitatum per mortem, dum iustus est; ac propterea etiam consequenter ad sanctitatem ei decernere vitam aeternam, quae cum tali morte est connexa, et propter quam connexionem mors habet rationem beneficii. Dei itaque propositum impediendi finalem lapsum iusti includit praevisionem iustitiae, consequenter ad quam praevisionem Deus vel gratuito vel ex merito congruo, quod posterius Sapiens h. l. prae oculis habet, decernit beneficium mortis in iustitia atque ideo etiam vitam aeternam. Non ergo Deum absoluta voluntate vitam ante omnem iustitiae praevisionem praedestinasse, sed potius oppositum ex hoc loco probatur.

2°. Testimonium alterum, quod illi theologi dicunt sibi videri «apodicticum,» est Matth. XXIV. 22. 24. (coll. Marc. XIII. 20. 22.). «Nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro, sed propter electos breviabuntur dies illi... Surgent pseudochristi... ita ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi.»

Consideremus primo «breviationem dierum propter electos,» de qua apud Matth. v. 22; apud Marc. v. 20. At haec pertinent ad eam partem orationis Christi, in qua agit de Hierosolymorum eversione⁷. Ait ergo Christus, nisi dies illi belli ferocissimi breviarentur, omnes morte miserrima perituros esse; sed propter electos, h. e. usu loquendi in N. T. frequenti (th. LVI.) propter Christianos fore, ut brevientur dies illi. Quae quid quaeso ad rem nostram?

Concedimus nihilominus, electos intelligendos esse etiam praedestinatos, et sermonem esse non de temporali tantummodo, sed de aeterna quoque salute. Hoc dato quibus argumentis suadebis, illos absoluta voluntate fuisse electos ad gloriam aeternam ante praevisionem iustitiae et meritorum, in quibus supponuntur tum esse, quando dies breviabuntur, et ante decretam eis breviationem dierum, dum praevisi sunt futuri in iustitia comparata utique per gratiam, sed non sine libera sua cooperatione? In verbis Christi de tali ordine electionis absolutae primum ad gloriam, deinde ad merita et ad perseverantiam in meritis certissime nullum est indicium.

Quando dicuntur electi (in hypothesi quam nunc damus); electio seu praedestinatio in divina praescientia supponitur completa a prima gratia usque ad gloriam. Si iam quaeritur, quo ordine dona sese excipiant in praedestinatione, hic ordo non potest erui ex eo, quod in executione praeservatio a lapsu, perseverantia, et generatim omnis gratia conferri dicitur propter electos. Omnis enim gratia etiam illis, qui in praescientia Dei sunt reprobi, confertur voluntate antecedente, ut fiant electi; a fortiori ergo iis, qui in praescientia Dei sunt praedestinati, confertur ex voluntate electionis, et ut sint electi. Ergo certe in omni sententia praedestinationis sive ante sive post praevisa merita, vere dicitur praeservatio a lapsu, amotio tentationum, breviatio dierum fieri propter electos (cf. p. 617.sqq.). Ex illis ergo verbis Christi Domini nihil potest confici de ordine praedestinationis ad gloriam. Immo si in illis hic ordo reperiri deberet, is potius esset inversus. Ratiocinando enim in ea hypothesi, concludendum esset in hunc modum: antecedenter et in signo priori ante praevisam iustitiam in qua tum futuri sunt, et ante decretam ac praevisam amotionem periculorum tum ingruentium nondum sunt absolute electi; sed in eo signo salus est adhuc velut suspensa: «non fieret salva omnis caro;» sicut alibi in Scriptura ante praevisam iustitiam finalem exhibetur salus ut adhuc incerta (supra th. LIX. n. 2.). Unde illud incisum: «breviabuntur dies illi propter electos,» (in hypothesi concessa) non significaret: quia antecedenter ad praevisionem meritorum et perseverantiae absolute iam sunt electi, ideo breviabuntur dies illi; sed significaret: dum Deus videt pro eo tempore illos esse iustos per gratiam et per suam cooperationem sub gratia⁸, eis decernit gratiam praeservationis a magnis tentationibus, sub quibus caderent, ut sint absolute electi ad gloriam voluntate consequente ad praevisa merita et ad perseverantiam.

Altera pars textus, qui obiicitur Matth. v. 24; Marc. v. 22. pertinet utique ad illam orationis partem, in qua Dominus declarat secundi adventus sui proxime secuturi indicia. Inter haec sunt pseudochristi et pseudoprophetae, qui portenta patrabunt, «ut, si fieri potest, in errorem inducantur etiam electi » penes Matthaeum; seu « ad seducendos, si fieri potest, etiam electos, » ut habet Marcus. Non video, quid ex his consequatur ad confirmandam praedestinationem potius ante quam post praevisa merita; in omni enim sententia quae haeretica non sit, indubitatum est, praedestinatos in sensu composito non posse, in sensu diviso posse labi finaliter. Vide supra p. 592. 593. Nemo dubitat de praedestinationis infallibilitate, quae sola ex his verbis potest colligi; at de ordine, quo se excipiant praevisa merita et praedestinatio ad gloriam, nulla est mentio.

3°. Testimonium sequitur ex Act. XIII. 48. « Crediderunt, quotquot erant praeordinati ad vitam aeternam. » Animadverto a) hic dici credidisse omnes et solos praeordinatos in vitam aeternam. Si ergo praeordinatio in vitam aeternam significat absolutam praedestinationem ad gloriam, Spiritus Sanctus revelasset nobis, omnes illos qui tum crediderunt, fuisse praedestinatos; omnes alios qui in hac Pauli praedicatione Antiochiae Pisidiae non crediderunt, fuisse reprobos: quae omnia sunt saltem non probabilia. b) Concedamus interim ita esse; quid inde consequitur? Enuntiatur factum, omnes in illa civitate praedestinatos ad gloriam, Paulo praedicante suscepisse fidem; sed non dicitur, eos fuisse praedestinatos ad gloriam antecedente voluntate ante praevisionem fidei et meritorum supernaturalium. Ita sine dubio affirmari debet e. g.: credent, iustificabuntur, perseverabunt, quotquot sunt praedestinati ad vitam aeternam; neque tamen ideo affirmatur praedestinatio ad vitam ante praevisa merita. Cf. supra p. 647. 648. Ceterum c) genuinus sensus huius loci videtur esse omnino alius, nihil pertinens ad praesentem disputationem. Ordinatio enim (ταξις) in vitam aeternam h. l. nihil est aliud, quam animi per gratiam dispositio necessaria ac per sese tendens et ordinata ad vitam aeternam tamquam finem: graece enim non legitur προτεταγμένοι vel προωρισμένοι, sed ὅσοι ἦσαν τεταγμένοι εἰς ζωὴν αἰώνιον. Quotquot igitur tum ita erant dispositi per gratiam cum non resistentia contra illam, ii omnes et soli crediderunt.

4°. Remanet explicandus locus Apostoli Rom.VIII. 28–30.

Post descriptam cap. VII. et VIII. infirmitatem carnis, aerumnarumque praesertim internarum perpessionem ex una parte et virtutem Spiritus, quo sumus filii Dei, ex parte altera, Paulus prosequitur: « Scimus autem, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum iis, qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et glorificavit » v. 28–30.

In primis animadverto, ss. Patres ex hoc ipso loco valde frequenter docere, praedestinationem ad vitam aeternam esse ex praescientia meritorum. Vide Ambrosium, Ambrosiastrum, Theodoretum citatos in thesi LIX. n. II. Porro Origenes in Rom. I.VII. n. 8, Chrysostomus hom. XV. n. 1, Isidorus Pelusiota l. IV. ep. 51. ad Theonem, Theodoretus, Oecumenius, Theophylactus in h. l. propositum interpretantur non Dei, sed propositum et voluntatem hominis. Quae huius vocis explicatio licet vera non sit, ostendit tamen clarissime, quomodo hi Patres intellexerint ordinem inter praescientiam et praedestinationem nominatim in his verbis Apostoli: « quos praescivit et praedestinavit. » Unde ait Oecumenius, sicut in vocatione, iustificatione et glorificatione per gratiam, ita in praedestinatione ubique subintelligi oportere etiam praevisum liberum propositum hominis. « Quos praescivit, hos etiam praedestinavit, qui secundum propositum sunt... ut nihil absurdi occurrat, si Deus quibusdam benefacit, quibusdam vero non. Quum autem subauditur secundum propositum, statuitur illorum virtus (sub gratia utique), qui secundum proprium propositum (libere sed adiuti gratia) crediderunt, et a personarum acceptione Deus liberatur » Oecumen. in h. l. T. I. p. 314. Gemina habet Theophylactus. « Vocatus est homo secundum propositum, h. e. secundum propriam voluntatem: non enim sufficit vocatio (quae sit ex voluntate Dei antecedente); secus omnes essent salvati, omnes enim sunt vocati: sed opus est etiam libera voluntate... Prior est praescientia, deinde praedestinatio » Theophylact. in h. l. T. II. p. 63. Non minus diserte locum eundem de praedestinatione post praevisa merita explicant Sedulius in commentario (Bibl. Max. PP. T.VI. p. 519.), Remigius (Altisiodorensis?) (ibid. T. VIII. p. 917.).

Accedimus ad textum ipsum, et primum quidem singulas locutiones de quibus potest oriri dubitatio, deinde sensum totius περιχοπης declarare studebimus.

a) Declaratio singularum sententiarum. « Qui secundum propositum vocati sunt sancti. » In textu graeco nomen sancti non exstat, legitur vero in Vulgata et penes aliquot PP. latinos; graece est τοις κατα προθεσιν κλητοις ουσιν⁹. Sancti in libris N. T. sunt ipsi Christiani; adeoque sensus illo nomine addito vel dempto non mutatur.

Propositum (προθεσις) de Deo in N. T. praedicatur quinquies, nempe h. l.; Rom. IX. 11; Eph. I. 11; III. 11; 2. Tim. I. 9, quibus in locis omnibus significatur Dei propositum et voluntas, prout ab aeterno refertur ad beneficium¹⁰ supernaturale effectu ipso conferendum in tempore; proindeque adsignificatur effectus reapse futurus, et excluditur meritum naturale aut ius humanum ad ipsum beneficium. Unde propositum non est voluntas antecedens conditionata; sed semper est voluntas absoluta, quae ubi ad liberos creaturarum actus refertur, praescientiam includit (th. LVI.).

Porro vocati (κλητοί) possunt quidem in oppositione ad electos dici etiam illi, qui vocationem non sunt secuti, ut Matth. XX.16; XXII. 14; in aliis tamen locis κλητοί sunt fideles vocationem re ipsa secuti, quo sensu Paulus in commate sequente adhibet verbum vocare: « quos vocavit, hos et iustificavit. » Ubi vero additur « propositum, » nullo modo possunt dici secundum propositum vocati, nisi qui etiam sunt secuti, ut patet ex declarata significatione nominis προθεσις.

Locutio altera ceteris difficilior est v. 29: « quos praescivit. » Triplicem huius verbi significationem aliqui referunt, simpliciter praescire futura, amare seu eligere, et praedefinire. At praescire per se actum esse intellectus, quo cognoscitur obiectum futurum, non autem voluntatis, quo praedefinitur vel amatur, satis per se constat. Verum tamen est, scientiam et praescientiam divinam, ubi refertur ad bona, esse approbationis, adeoque includere amorem, atque si agitur de scientia eorum quae a Deo efficiuntur, esse praescientiam practicam, quae includat voluntatem effectricem. Hoc modo scire et praescire Deus dicitur in Scripturis praesertim fideles suos in sensu composito, ut ab ipso gratiis et donis supernaturalibus cumulantur Io. X. 14. 15; 2. Tim. II. 19; 1. Pet. I. 2. etc. (th. XL. n. 4.). Hoc ergo sensu sicut πρόθεσις in Deo directe significat benignam voluntatem et oblique praescientiam, ita προγνώσις significat praescientiam cum adsignificatione benignae voluntatis. De vocabulo praedestinare (προορίζω) sufficiunt dicta th. LVI. n. II.

His itaque nominibus praescientia practica approbationis, propositum, vocatio secundum propositum, praedestinatio, ubi ad ea referuntur, quae sine libera cooperatione creaturae non fiunt, significatur operatio voluntatis divinae et praevisa libera cooperatio voluntatis creatae; qui autem inter operationem Dei et nostram cooperationem sit habitus, non ex significatione nominum, sed aliunde demonstrari debet (supra p. 560. 561.).

Aliud potest esse dubium, de qua conformitate cum Christo loquatur Apostolus, quando ait: qui vocati sunt secundum propositum et quos Deus praescivit, esse et praedestinatos conformes fieri imaginis filii sui. Conformitatem cum Christo Paulus solet considerare dupliciter, ut moriamur cum Christo secundum veterem hominem, et resurgamus cum Christo ac glorificemur in nova vita. Hanc utramque conformitatem commendavit in toto contextu praecedenti huius capitis. « Deus Filium suum mittens in similitudinem carnis peccati..... ut iustificatio legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus sed secundum spiritum. » « Si Christus in nobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter iustificationem. » « Si facta carnis mortificaveritis, vivetis. » « Heredes quidem Dei, coheredes autem Christi, si tamen compatimur, ut et conglorificemur. » Ita etiam superius VI. 3–11: « Si enim complantati facti sumus similitudini mortis eius, simul et resurrectionis erimus. » « Si autem mortui sumus cum Christo, credimus quia simul etiam vivemus cum Christo. » Cf. Colos. III. 1. sqq. Conformitas igitur, ad quam praedestinati dicuntur, ex contextu ipso duplex est seu potius triplex, ut fiant conformes similitudini mortis eius compatiendo, et eius glorificationi per conglorificationem hic inchoatam, illic consummandam.

Postremo quaeritur de significatione glorificationis v. 30, utrum sit glorificatio iustorum in vita futura, an potius glorificatio in vita praesenti, quod alterum aliqui probare contendunt ex forma verbi glorificavit (ἐδόξασε), quasi Paulus loquatur de glorificatione iam facta in omnibus iustis. Idque magis confirmari potest ex eo, quod Deus omnes quos iustificavit, etiam glorificasse dici videtur; hoc enim solum de praesenti gloria adoptionis, inhabitantis Spiritus Sancti, charismatum etc., non autem de futura gloria beatitudinis verum est. « Glorificavit per gratiam, per adoptionem, » inquit Chrysostomus hom. XV. n.2. Eodem modo cum aliis Theodoretus in h. l.: « iustificatos glorificavit filios nominans, et Spiritus Sancti eis dans gratiam. » Re tamen vera sicut conformitas cum Filio Dei, ita et glorificatio ex contextu totius capitis ad praesentem quidem vitam etiam, sed simul ad futuram pertinere videtur, ut alii intelligunt. Cui interpretationi forma temporis aoristi nihil obest. Coniunctio vero glorificationis cum iustificatione: « quos iustificavit, hos et glorificavit, » solum indicat, quo per se et ex intentione Dei pertineat iustificatio, dummodo in ea perseveretur. Insuper sermo hic est de iis, qui sunt in praescientia Dei praedestinati ad conformitatem cum Christo non solum inchoatam, sed inchoatam et completam simul, in quibus iustificatio utique cohaeret cum glorificatione etiam in vita aeterna.

b) Nunc praeoccupatis difficultatibus, quae ex locutionibus singulis oriri potuissent, totius sententiae interpretatio consequitur. « Scimus autem, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum propositum vocati sunt sancti » v. 28. Subiectum de quo aliquid affirmatur, sunt « vocati secundum propositum et diligentes Deum; » praedicatum quod de iis affirmatur, est omnium eventuum cooperatio in bonum ipsorum; nominatim quod omnia adversa (de his enim adversis sermo erat in antecedentibus) eis « cooperantur in bonum: » adeoque adversa nulla eis timenda sunt, quamdiu manent Deum diligentes, quia Deus ea mittit et permittit ad bonum ipsorum. Hanc plenam consolationis doctrinam probat et declarat Apostolus sequentibus. « Nam quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus » v. 29. Haec nempe adversa non fortuito et absque Dei consilio accidunt « vocatis et diligentibus Deum; » sed quos tales praescivit, eos praedestinavit conformes fieri Filio suo, quae ipsa conformitas tum laboriosa in hac vita tum gloriosa in altera obtinetur compatiendo cum Christo, adeoque adversorum tolerantia, ut multis declaraverat in antecedentibus hoc capite. Eo igitur consilio, quo illos praedestinavit ad conformitatem cum Filio suo primum per labores et per gloriam donorum ac meritorum gratiae deinde per gloriam consummatam, eis etiam mittit adversa, quorum tolerantia fiant conformes. At in tali praedestinatione conformitatis cum Christo non solum non includitur praedestinatio ad gloriam nullis suppositis et praevisis meritis, sed omnino contrarium; conformitas enim per labores et merita est conditio sub qua, et ratio propter quam praedestinatur conformitas in gloria regni aeterni: « heredes quidem Dei, coheredes autem Christi; si tamen compatimur, ut et conglorificemur. » Insuper clare dicitur: quos praescivit praescientia utique benevola et practica (ut concedimus), sed praescivit ut vocatos et dilectores, eos hac supposita praescientia praedestinavit ad conformitatem completam in gloria aeterna; quae iterum est praedestinatio post praevisa merita.

Nec ad probandum contrarium quidquam proficitur ex versiculo ultimo. « Quos autem praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et iustificavit; quos autem iustificavit, illos et glorificavit » v. 30. Praedestinatio enim debet intelligi eodem modo ut in versu praecedente, et glorificatio eodem modo ut conformitas cum Christo, quod paulo ante demonstravimus. Unde redit totum argumentum, quod deduximus ex versiculo antecedente. Insuper praedestinatio nullo modo potest hic sumi ut praedestinatio ad gloriam seorsim spectatam; sed necessario est praedestinatio conformitatis cum Christo sive partialis ad gratiam et merita, sive completa ad gratiam simul et gloriam. Unde dicitur: ad praedestinationem aeternam suppositam consequitur ordo exsecutionis in tempore, vocatio, iustificatio, glorificatio. Hoc autem in omni sententia aeque verum est; nisi quod in nostra ordo exsecutionis respondet ordini praedestinationis (th. LVII.), atque hoc etiam nomine verbis S. Pauli plenius congruit.

Superest id, quod est maximum et unum necessarium, quod si fecerimus, nulla quae videntur mala, obsunt; si neglexerimus, nulla quae videntur bona, prosunt; ut obsequamur nimirum monito Apostoli: « fratres magis satagite, ut per bona opera certam vestram vocationem et electionem faciatis; haec enim facientes non peccabitis aliquando » (2. Pet. I. 10.). Ad hoc autem magnum negotium firmemur sensu illo non minus veritatis certissimae quam humilitatis et spei in Deo tutissimae, quod a divina gratia et misericordia est, ut salvemur; a nobis, si damnemur. « Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum, sperare debetis et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi eius alienos, quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere iubemini non in vobis... Hanc spem tenentes servite Domino in timore et exultate ei cum tremore, quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram; sed faciet nos perseverare in se usque in eius vitae finem, cui quotidie dicimus, ne nos inferas in tentationem » (Aug. Don. persev. n. 62.), et cui pro nobis omnium nostrum Mater supplicat Ecclesia, « ut omnium fidelium nomina beatae praedestinationis liber adscripta retineat. » Signa itaque praedestinationis nostrae apud Deum, qui « suos fide et opere futuros esse praenoscit » in scientia incommutabili, nobis ad spem bonam sunt generatim ea omnia, quae novimus esse necessaria vel proficua ad assequendam vitam aeternam. « Quod si, ut certum est, certitudo nobis omnino negatur, numquid non tanto delectabiliora erunt, si qua forte electionis huius signa possimus invenire? Quam enim requiem habere potest spiritus noster, dum praedestinationis suae nullum adhuc testimonium tenet?... Iam ut breviter repetam, a sanguine et aqua et spiritu habere est testimonium, si contines a peccatis, si dignos agis poenitentiae fructus, si facis opera vitae » (S. Bernard. Serm. II. in Octava Pasch.). Specialiora signa numerant theologi et viri spirituales octo benedictiones enuntiatas ab ipso Domino Matth. V; studium perfectionis pro sua cuiusque vocatione, charitatem intensam Dei et proximorum, contemptum rerum mundanarum et desiderium coelestium, orationis et sacramentorum frequentiam, devotionem erga Virginem Dei matrem, cui assidue supplicamus, ut oret pro nobis nunc et in hora mortis nostrae; his merito addimus pietatem erga alios patronos coelestes, maxime erga sponsum Virginis et nutritium Dei Filii S.Ioseph, singularem in hora mortis intercessorem. Intuitu horum signorum, ut in iis quotidie proficiamus, sane recte commendatur sollicitudo per illam sententiam, cuius sensum genuinum suo loco declaravimus: « si non es praedestinatus, fac ut praedestineris. »

TERRIBILIS DOMINUS ET MAGNUS VEHEMENTER.... QUIS VIDEBIT EUM ET ENARRABIT ET QUIS MAGNIFICABIT EUM, SICUT EST AB INITIO? MULTA ABSCONDITA SUNT MAIORA HIS: PAUCA ENIM VIDIMUS OPERUM EIUS (Eccles. XLIII.)

NON EST ALIUS DEUS QUAM TU, CUI CURA EST DE OMNIBUS... VIRTUS ENIM TUA IUSTITIAE INITIUM EST, ET OB HOC QUOD OMNIUM DOMINUS ES, OMNIBUS TE PARCERE FACIS (Sap. XII.)

O ALTITUDO DIVITIARUM SAPIENTIAE ET SCIENTIAE DEI: QUAM INCOMPREHENSIBILIA SUNT IUDICIA EIUS, ET INVESTIGABILES VIAE EIUS! (Rom. XI.)