Tractatus de Deo uno secundum naturam

De privata S. Augustini sententia circa praedestinationem ad gloriam.

« Nulla suppetunt argumenta ad persuadendum idonea, S. Augustinum privata saltem sua opinione tenuisse et docuisse, omnes salvandos ad gloriam coelestem praedestinatos esse ex voluntate Dei antecedente praevisionem meritorum supernaturalium. »

Quamvis ex demonstratis praedestinatio, quam Augustinus adversus Pelagianos et Semipelagianos summo studio defendit, et ex cuius negatione consequens esse affirmat gratiam secundum merita nostra humana et naturalia dari, certissime non sit praedestinatio gloriae per se spectatae ante praevisa merita supernaturalia; et quamvis proinde fas non sit cum Iansenianis tam impudenter quam stolide catholicorum theologorum ac veterum Patrum sententiam de praedestinatione gloriae consequente praevisionem meritorum gratiae erroribus Semipelagianis accensere: dubitari tamen potest et inter catholicos Doctores in controversiam vocatum est, quae fuerit ipsius Augustini opinio de praedestinatione gloriae modo, quo diximus spectata. Fieri enim fortasse potuit, ut S. Doctor adversus Pelagianos et eorum reliquias tamquam dogma fidei revelatum defenderit quidem praedestinationis independentiam a meritis naturalibus, quemadmodum in superiori thesi demonstratum est; simul vero in huius catholici dogmatis vindicatione ea usus sit argumentorum forma iisque loquendi modis, ex quibus appareat, eum censuisse ipsam praedestinationem ad gloriam antecedere praevisionem quorumcumque meritorum etiam supernaturalium. Qua admissa hypothesi Augustinus longe alia auctoritate et ratione doctrinam Apostolicam de gratuita praedestinatione ac collatione gratiae, quam suam illam privatam opinionem defendisset; atque ideo nihil mirandum esset, quod ab adversariis Apostolicae tantum doctrinae numquam autem huius suae privatae opinionis professionem postulasset. Multi theologi censent, Augustinum hac in re a Patribus graecis et latinis ipso vetustioribus dissentire, si ii intelligantur, ut eos intelligendos esse demonstravimus et ex ipsis eorum verbis est evidens. Alii non minoris auctoritatis omnino tuentur, ab Augustino numquam in dubium vocatam fuisse praedestinationem ad gloriam ex voluntate Dei consequente praevisionem meritorum gratiae.

Id argumentis probant inter ceteros Petrus de Comitibus Ordin. S. Augustini de Praed. et Reprobat. disp. 3. a. 4. sqq., et in lectione Operum Augustini exercitatissimus Carolus Ioseph Tricassinus Ord. Capuc. qui sepositis aliis quaestionibus suum ingenium et industriam omnem huic uni impendit, ut genuinam sententiam Augustini in doctrina de gratia et praedestinatione assequeretur et explicaret. Legi possunt etiam Vasquez in 1. P. disp. 89. c. 6–8; Valentia in 1. q. 23. punct. 4. §. 5; Stapleton in Rom. IX. (Antidota Apostolica T. II.); Lessius de Praed. sect. 2. et 4; Alticotius Summa Aug. T. VI. a. 3. et 4; Kilber (Theol. Wirceb. T. II.). Cf. Maffei Hist. theol. l. X.

Miror, cur theologi in hac disputatione noluerint sequi eadem principia, quae in aliis similibus quaestionibus hermeneuticis rata sunt ac fixa. Si Augustinus obscurius quandoque loquitur, iuxta principia alibi a nobis declarata (Tract. de Tradit.) videndum est, utrum considerato scopo, contextu, quaestionis statu, proprio eius modo loquendi, instituta collatione variorum locorum conciliari non possit cum communi antecedentium Patrum sententia, quorum se doctrinam sequi ipse ubique profitetur; atque ideo locutiones ambiguae quae duplicem admittunt sensum, semper essent interpretandae non contra sed iuxta doctrinam reliquorum Patrum. Si vero dissensus esset manifestus, ut prudenter conciliari non posset, tum sane non dubitarem cum Pighio, Catharino, Osorio, Camerario, Maldonato (de Praedest. q. 4.)¹, Toleto in 1. q. 23. a. 5. conclus. 2°, Petavio (l. X. coll. IX.) reverenter ab Augustino discedere, cum haec non posset esse nisi privata eius sententia, et iuxta totam disputationis indolem nonnisi opinando ab ipso sanctissimo auctore fuisset proposita aut proponi potuisset (cf. th. LXII.).

Ceterum relinquendo aliis suam cuique propriam interpretationem, mihi videtur undequaque clarissimum, Augustino aeque ac reliquis Patribus numquam in mente fuisse aliam rationem praedestinationis ad gloriam quam suppositis et praevisis meritis supernaturalibus. Sunt argumenta duplicis ordinis, positiva ex testimoniis probantibus sententiam nostram, negativa ex infirmitate rationum pro sententia adversa.

I. Doctrina Augustini, quoties spectat praedestinationem gloriae per se et seorsim a praedestinatione gratiae, innotescit ex sequentibus.

1°. Est principium ratum penes Augustinum, dona quae in tempore conferuntur a Deo propter merita, eodem modo propter merita praevisa praedestinari in aeternitate. Gratuitam praedestinationem donorum Augustinus unice in disputationem induxit, ut demonstraret aeque gratuitam eorundem donationem; eodem igitur sensu gratuitam censuit praedestinationem sicut donationem. Atqui fide certum est et Augustinus ubique inculcat, vitam aeternam ut coronam iustitiae reddi meritis supernaturalibus tamquam gratiam pro gratia; eodem ergo modo eam praedestinari penes Augustinum certum est (th. LVII.).

Insuper constat, Massilienses et Augustinum ipsum ante suum episcopatum constituisse hunc donationis ac praedestinationis ordinem: regnum coelorum conferri meritis; merita acquiri per gratiam Dei; gratiam impetrari per fidem; fidem denique comparari ex viribus naturae non autem per gratiam Dei. Hinc de praedestinatione eodem omnino modo sentiebant, citra controversiam regnum praedestinari ex meritis operum, haecque praedestinari ex impetratione fidei; fidem vero, cum ea non sit donum Dei supernaturale sed ex viribus naturalibus liberi arbitrii, non pertinere ad praedestinationem divinam. Iam vero hunc ordinem praedestinationis Augustinus Episcopus et propugnator doctrinae catholicae adversus Pelagianos et Semipelagianos non solum permittit, sed habet velut certissimum, dummodo corrigatur error de initio in via salutis, ac fides ipsa et fidei initium credatur donum gratiae, quod non meritis sed gratis datur et praedestinatur (Vide demonstrationem in th. LVII. LVIII. LXII.).

2°. Verbis disertis docet Augustinus eo ipso, quod in exsecutione electio ad mercedem fit ex meritis, electionem aeternam seu praedestinationem ad mercedem eandem nullo modo posse intelligi nisi factam ex praevisione meritorum. Propterea ait, in iis locis Scripturae, ubi sermo est de aeterna electione quae non sit ex operibus (ut Rom. IX. 11.), necessario debere intelligi electionem ad illa dona, quae etiam in exsecutione conferuntur nullis praecedentibus meritis; cuiusmodi certe non est pro adultis vita aeterna, sed sunt vocatio ad fidem et aliae gratiae multiplices. Vide th. LVII. n. 3°.

Hinc sicut Chrysostomus docet, praedestinationem esse « neque a sola charitate neque a nostra virtute sed ab utrisque; » et sicut Fulgentius ait, « praeparari gratiam per misericordiam et praedestinari praemium per iustitiam » (supra th. LIX.): ita in eandem doctrinam plene consentit Augustinus. « Quos voluit Dominus, hos elegit; elegit autem, sicut ait Apostolus (Rom. XI. 4.), et secundum suam gratiam et secundum illorum iustitiam » Aug. serm. 100. n. 3. Sicut Epiphanius, Cyrillus, Ambrosius etc. illud Matth. XX. 23. « quibus paratum est a Patre meo, » explicant de regni praeparatione pro laboribus, virtutibus, meritis (supra l. c.): eodem sensu interpretatur etiam Augustinus in Ps. 126. n. 5. « Aliis paratum est a Patre meo (humilibus, non superbis)... et vos alii estote, et vobis paratum est. » Sicut alii Patres communi sententia docent, praemia non esse praedestinata nisi in praescientia meritorum (supra l. c.): ita Augustinus consentit in eandem doctrinam. « Quia (propositum Dei) manet ut iustificet credentes, ideo invenit opera quae iam eligat ad regnum coelorum..... Unde quod dictum est (Eph. I. 4.), quia elegit nos Deus ante mundi constitutionem, non video, quomodo sit dictum nisi praescientia » ad Simplic. l. I. q. 2. n. 6.

3°. Idem probatur ex modo, quo Augustinus censuit numerum praedestinandorum ad gloriam, formaliter spectatum ut numerum, esse quidem antecedenter determinatum; sed qui homines beato huic numero inserantur, seu ut dici solet, numerum materialiter spectatum pendere ex praevisis meritis singulorum. Hinc etiam docet, consummationem praesentis oeconomiae futuram esse ex consilio divino citius vel tardius, prout magis minusve sollicita fuerit cooperatio hominum ad complendum praedestinatum numerum Sanctorum. En verba disertissima Augustini in ipso libro de Corrept. et grat., in quo adversarii potissimum reperisse sibi visi sunt praedestinationem ad gloriam ante praevisa merita. « Certum esse numerum electorum, inquit, neque augendum neque minuendum quamvis et Ioannes Baptista significet, ubi dicit: facite ergo fructum dignum poenitentiae... potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae (Matth. III. 8.), ut ostendat sic istos esse amputandos, si non fecerint fructum, ut non desit numerus, qui promissus est Abrahae; tamen apertius in Apocalypsi (III. 11.) dicitur: tene quod habes, ne alius accipiat coronam tuam. Si enim alius non est accepturus, nisi iste perdiderit; certus est numerus » De Corrept. et gr. n. 39. Clarius eundem sensum explicat in libello de Bono viduitatis² scripto anno 414 iam fervente disputatione adversus Pelagianos (cf. ib. n. 21.). Hortatur viduas n. 28: « non vos ab hoc studio.... frangat querela vanorum, qui dicunt: quomodo subsistat genus humanum, si omnes fuerint continentes? Quasi propter aliud retardetur³ hoc saeculum, nisi ut impleatur praedestinatus numerus ille Sanctorum, quo citius impleto profecto nec terminus saeculi differetur. » Iterum in libro quem scripsit iam Episcopus de Bono coniug. n. 10: « utinam omnes hoc vellent (continentes esse), dumtaxat in caritate de corde puro et conscientia bona et fide non ficta; multo citius Dei civitas compleretur, et acceleraretur terminus saeculi. »

4°. Augustini fidelissimi interpretes S. Prosper et S. Fulgentius falsum esse dicunt, ex mente Augustini cuiquam negari praedestinationem ad vitam aeternam voluntate Dei antecedente praevisionem ruinae et impoenitentiae; et consequenter etiam docent, Deum « praedestinasse ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros.» Vide testimonia supra th. LV. n. II. 4°; th. LIX.

II. Examinandus est valor argumentorum, quibus sententia contraria Augustino tribuitur, eorumque inefficacia demonstranda.

1°. Expendemus methodum demonstrationis, qua necessario utatur oportet, quisquis evincere velit, ab Augustino doceri non solum gratiae vel gratiae simul et gloriae, sed gloriae per se spectatae praedestinationem nulla supposita praevisione meritorum supernaturalium; hic enim unice verus est status quaestionis. Itaque nihil plane efficient adversarii, nisi demonstraverint: a) in testimoniis, quae ex Augustino proferuntur, non agi de praedestinatione gratiae fidei, bonorum operum et perseverantiae, sed de praedestinatione gloriae; b) non esse sermonem in complexu de tota serie effectuum praedestinationis a prima gratia usque ad gloriam; hoc enim modo complete spectatam praedestinationem ab aliquo merito pendere, soli Semipelagiani affirmare possunt (th. LVII.): sed demonstrent oportet, inter praedestinationem gloriae per se spectatam et inter praedestinationem gratiae ex mente Augustini esse hunc ordinem, ut praedestinatio gloriae antecedens et absoluta sit principium et norma praedestinationis meritorum ac gratiarum. c) Necesse est ostendant, excludi ab Augustino in praedestinatione gloriae opera sensu catholico supernaturalia; non autem solum opera vel in se naturalia vel in suo initio pendentia a merito naturali, cuiusmodi Semipelagiani admittebant. Necesse vero est haec demonstrare ex claris verbis Augustini, quia S. Doctor pro indole controversiae cum Pelagianis et Semipelagianis praedestinationem semper intelligit praedestinationem gratiae vel gratiae simul et gloriae; opera autem excludit sensu haereticorum accepta, quae scilicet vel immediate vel mediate pendeant ex solis naturalibus viribus liberi arbitrii (th. LXII.). Unde numquam valet praesumptio sed in locis singulis demonstratione opus est, si persuadere velis Augustinum alicubi loqui de praedestinatione gloriae seorsim, et ab ea excludere praevisionem meritorum gratiae; praesumptio enim semper militat pro parte contraria eo ipso, quod indoles totius controversiae et universa S. Doctoris intentio ac contentio gratuitatem gratiae et exclusionem meritorum naturalium unice spectabat. « Audi et intellige, non ex operibus dictum est (Eph. II. 9.) tamquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tamquam his in quibus te Deus finxit, id est formavit et creavit... non illa creatione qua homines facti sumus, sed ea, de qua ille dicebat qui utique iam homo erat: cor mundum crea in me Deus... Itaque, carissimi, si vita bona nostra nihil aliud est quam Dei gratia, sine dubio et vita aeterna, quae bonae vitae redditur, Dei gratia est, et ipsa etiam gratis datur, quia gratis data est illa cui datur. Sed illa cui datur, tantummodo gratia est; haec autem quae illi datur, quoniam praemium eius est, gratia est pro gratia, tamquam merces pro iustitia » de Grat. et lib. arbit. n. 20. Denique d) non satis est ostentare doctrinam Augustini, quod supposita iam praedestinatione a prima gratia usque ad coronam, infallibiliter consequitur in tempore exsecutio et ipsa donatio vocationis efficacis, iustificationis, perseverantiae, vitae aeternae. Quis enim hoc neget, nisi qui negaret infallibilitatem divinae praescientiae et praedestinationis? Nominatim non sufficit ostendisse, iuxta Augustinum praedestinatos omnes infallibiliter perseverare; qui enim non perseverant, certe non sunt praedestinati: « ideo praedestinati non sunt, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt » S. Prosper ad Obiect. III. Gallorum. Sed ut aliquid conficiatur, ostendendum est, propter antecedentem absolutam praedestinationem ad gloriam velle Deum dare fidem, bona opera, perseverantiam. Quod qui ab Augustino affirmari persuadere posset, simul etiam illum sibi contradicere demonstrasset. Etenim ad quaestionem, cur Deus uni det gratiam fidei, alteri non det; uni det donum perseverantiae, alteri non det; cum tamen spectata voluntate secundum amplitudinem omnipotentiae posset dare omnibus, spectata vero dignitate recipientium nullum praecedat meritum ante primam gratiam, et praecisione facta a donis gratiae sint omnes indigni: ad hanc inquam quaestionem Augustinus numquam respondet aliud, quam se id ignorare (cont. Iulian. l. IV. c. 8; de Corrept. et grat. c. 8; de Dono persev. cc. 9. 11. 13. etc.). At vero contradictio est manifesta docere, causam cur uni detur, alteri non detur perseverantia, esse antecedentem praedestinationem ad gloriam vel huius negationem, et simul omni data opportunitate asserere, se ignorare causam cur detur vel non detur. Qui hanc tenet sententiam de absoluta antecedente praedestinatione gloriae, ex qua consequatur praedestinatio et distributio gratiae, is profiteatur oportet, se optime scire causam, quam Augustinus ait se ignorare; sed ignorare, cur Deus hunc praedestinet antecedenter ad vitam, illum non praedestinet, quod Augustinus, si praedestinatio gloriae seorsim spectetur, numquam dicit se ignorare, sed immo optime se scire satis declaravit. Vide supra p. 559.560.

Iam vero in testimoniis omnibus, quae ab auctoribus interpretationis nobis contrariae prolata sunt vel proferri possunt, Augustinus agit de praedestinatione gratiae vel de tota serie effectuum praedestinatorum in complexu a prima gratia usque ad gloriam; et gratuitatem praedestinationis semper intelligit omnino eandem ac ipsius iam donationis et exsecutionis in oppositione ad errorem Pelagianum et maxime Semipelagianum, adeoque ad exclusionem meritorum quae vel in se vel in suo initio sint naturalia.

2°. Argumenta quorundam theologorum ex principiis hucusque declaratis primo statim intuitu intelliguntur ad rem non pertinere; unde de iis neque opus esset dicere. Sic Gonetus (disp. II. §. 5.) promittens se velle « mentem et doctrinam huius S. Doctoris operosius inquirere et diligentius investigare, » profert unum argumentum et tria testimonia. Argumentum est: Massilienses testibus Prospero et Hilario in epistolis ad Augustinum defendebant sententiam de praedestinatione post praevisa merita, et improbabant sententiam Augustini de praedestinatione. Augustinus tamen suam doctrinam oppositam Massiliensibus inculcat in libris de Praed. SS. et de Dono persever. Vide responsionem supra in th. LXI. LXII. De testimoniis disertis ex Augustino adferri solitis, mox dicemus; quae vero Gonetus citat nempe efficacissima, hic statim expediri possunt. Testimonium 1ᵐ ex l.⁴ de Corrept. et gr. c. 6: « Apostolos debemus intelligere electos per misericordiam, Iudam per iudicium; illos ergo elegit ad obtinendum regnum suum, istum ad effundendum sanguinem suum. » Testimonium 2ᵘᵐ ex l.⁵ de Grat. et lib. arbit. c. 9: « cum posset dicere Apostolus: stipendium iustitiae vita aeterna, maluit dicere: gratia autem Dei vita aeterna (Rom. VI. 23.), ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. » Res est per se clara, et si in citandis verbis Augustini perrexisset paulo ulterius, etiam caecus vidisset, hic agi non tam de praedestinatione quam de exsecutione, in qua merita supernaturalia affirmantur et sola naturalia negantur; prosequitur enim S. Augustinus: « numquid non corona bonis operibus redditur? Sed quia ipsa bona opera ille in bonis operatur.... ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tamquam suis extollantur operibus. » Testimonium 3ᵘᵐ et ultimum citat Gonetus velut Augustini ex c. 28 « Soliloquiorum animae ad Deum, » in quo sermo est de tota praedestinationis serie, cui sane nulla praesupponuntur merita. Sed non est necesse verba referre, cum quaestio nobis sit de sententia Augustini, non vero auctoris anonymi, qui haec Soliloquia scripsit certe non ante saec. XIII. post editum Cap. « Damnamus » Concilii Later. IV. anno 1215. (cf. Soliloq. c. 32.).

His levissimis praetermissis respondebimus potius ad duplex argumentum, quod duci solet ex doctrina Augustini de « massa damnata, » et ex eius appellatione ad gratuitam praedestinationem parvulorum. Ad hoc ultimum quod spectat, Augustinus numquam inducit exemplum parvulorum, ut ostendat modum praedestinationis adultorum ad gloriam per se spectatam. Quoties eo exemplo utitur, directe agit de gratuita collatione gratiae baptismi et per hanc regni coelorum nullis praecedentibus meritis parvulorum; atque hinc concludit gratuitam vocationem et collationem gratiae pro adultis. Loquitur ergo de ordine exsecutionis, ubi certum est, vitam aeternam tribui adultis ut coronam iustitiae pro meritis supernaturalibus; ac propterea exemplum infantium non potest valere, neque adhibetur ab Augustino nisi ad declarandam gratuitatem gratiae tum in collatione tum hoc ipso etiam in praedestinatione. « Ex ore quippe infantium et lactentium suam (Deus) perficit laudem, ut quod in his videmus, quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in maioribus fieri nequaquam omnino cunctemur; id est non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri » Don. persev. n. 25. In eundem sensum constanter loquitur Augustinus ep. 186. n. 12; de pecc. merit. et remiss. l. I. n. 29. 30; contr. duas epp. Pelagian. l. II. n.11.sqq.; contr. Iul. l. IV. n. 45; de Don. persev. n. 21. 27. 28.; Op. Imperfect. l. I. n. 38.

Ad argumentum alterum sufficit exposuisse doctrinam Augustini de « discretione a massa damnata, » ut intelligatur, ibi semper agi aequo modo tum de collatione tum de praedestinatione gratiae, vel gratiae simul et gloriae, et de tota serie gratiarum in complexu a primo initio usque ad perseverantiam et gloriam. Massa vel aliquando conspersio damnata h. e. rea damnationis dicuntur ab Augustino omnes infecti peccato vel originali vel personali (desumpto nomine ex Rom. IX. 21.). Unde repugnat, ut ab hac massa quispiam liberetur nisi misericordia indebita; non enim potest liberari nisi per gratiam, quae est principium omnis meriti in via salutis. Duplex vero consideratur discretio ab illa massa damnationis: una temporaria eorum, qui iterum suis peccatis in eam relabuntur; alia completa eorum, qui perseverant usque in finem. « Vocati fuerant, et vocantem secuti, ex impiis iustificati et per lavacrum regenerationis renovati.... Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quandam discretionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum » Don. persev. n. 21. Iam quaeso cum praedestinatione ad gloriam ante praevisa merita supernaturalia quid habet commune haec doctrina penes omnes Catholicos certissima, quod nemo a statu peccati et reatu damnationis eruitur nisi indebita misericordia et gratia Dei ? et quod si tota series beneficiorum Dei in praedestinatis consideretur, nec initium nec progressus et perseverantia potest cum Pelagianis et Semipelagianis constitui in meritis humanis; cum non bonum sed malum meritum praecedat, et subsequentia merita ipsa sint dona Dei per gratiam. « Nam quis nos, nisi qui venit quaerere et salvare quod perierat, ab illa perditionis massa et concretione discernit ?... Quis enim te discernit ? Ubi si dixerit homo: fides mea, voluntas mea, bonum opus meum; respondetur ei: quid enim habes, quod non accepisti; si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Hoc utique totum ideo, non ut homo non glorietur, sed ut qui gloriatur, in Domino glorietur.... Non quia bona opera frustrantur, cum Deus reddat unicuique secundum opera eius.... sed quia opera ex gratia, non ex operibus gratia.... nec ipsa fides esset in nobis, nisi Deus unicuique partiretur mensuram fidei » Aug. ep. 186. ad Paulin. n. 4; cf. ep. 196. n. 21. 22; Enchirid. c. 99. etc.

3°. Singula testimonia quae ex Augustino obiici solent vel possunt, non est nobis animus examinare. Sed ut ex principiis hactenus expositis⁶ modus facillimus intelligatur verae interpretationis; speciminis gratia placet periculum facere in testimonio celebri ex l.⁷ de Corrept. et gratia c. 7. n. 13, quod pro sententia adversa omnium clarissimum, in nostra difficillimum existimari solet. « Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium, quod et procuratur eis audiendum evangelium, et cum audiunt credunt, et in fide quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant, redeunt; et nonnulli accepta gratia in qualibet aetate periculis huius vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit eos in Filio suo ante constitutionem mundi per electionem gratiae; si autem gratia, iam non ex operibus, alioquin gratia iam non est gratia. Non enim sic sunt vocati, ut non essent electi; propter quod dictum est, multi enim vocati, pauci electi: sed quoniam secundum propositum vocati sunt, profecto et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum, quia gratia illis est omne meritum. »

Iam iuxta regulas superius descriptas examinetur sensus huius testimonii, quod, ut dixi, ceteris clarius favere videtur adversariis. Imprimis in toto contextu numquam consideratur gloria per se et seorsim spectata; unde etiam nulla est mentio ordinis inter praedestinationem gloriae et praedestinationem gratiae (cf. regulas a. b.). Sed spectatur tota series praedestinationis in aeterna praescientia et praeparatione Dei: « qui gratiae largitate discreti sunt; » « elegit eos ante mundi constitutionem. » Ulterius sicut effectus ab aeterno praesciti sunt et praeparati⁸, ita infallibiliter consequuntur in exsecutione temporaria: « non est dubium, quod et procuratur eis audiendum evangelium etc. » (cf. regulam d.). Quinam sit ordo in illa discretione per gratiae largitatem complexe spectata; utrum antecedenter praedestinet Deus ad coronam et consequenter ad merita, an potius ordine inverso, Augustinus verbis quidem citatis non declarat: si vero ex principiis eius aliunde compertis hoc quaeratur, apparet quid dicendum sit, ex demonstratis initio huius theseos, et apparet clarissime ex consequentibus in hoc ipso loco, quem interpretamur. Ad interrogationem enim, quare aliqui aliquandiu bene viventes non sint electi, non respondet: quia electio ad gloriam facta est antecedente voluntate, et ideo se id nescire; sed respondet, ideo non esse illos inter electos, quia « Deus novit eos perseverantiam non habere, et praescit esse casuros. » Ad quaestionem contra, quare Deus eis perseverantiam non dederit, cum profecto absolute volendo id potuisset, non respondet, quia eos antecedenter non praedestinavit ad vitam; sed si hoc, inquit, a me quaeratur, « me ignorare respondeo » (cf. regulam d.). Porro electio haec plene spectata h. e. ab electione ad primam gratiam usque ad electionem ad perseverantiam et gloriam, utique nulla habet opera antecedentia, quae esse non possent nisi naturalia; nam opera supernaturalia, ut expresse declaratur, sunt ipsamet in serie praedestinatorum effectuum: « per electionem gratiae non praecedentium meritorum suorum, quia gratia illis est omne meritum. » Haec vero operum naturalium exclusio, a quibus pendeat saltem initialiter praedestinatio et donatio, scopus est princeps totius huius loci (cf. regulam c.). Simili plane modo principia posita applicari possunt ac debent ad solvendas difficultates, quae ex S. Augustini aliis textibus promoveri consueverunt (Vid. Tricassin. in Opere de Praedest.).

Quam sit difficile demonstrare, doctrinam de praedestinatione gloriae ante praevisa merita gratiae ex Augustini placitis esse, exemplo est magnus Petavius. Per plura continenter capita hanc telam texuit et retexuit l. IX. de Deo c. 6. sqq. Iam statim in ingressu c. 6. n. 1. non satis discernit duo haec, primum quod Deus praedestinet gloriam certis hominibus, omnibus scilicet salvandis, voluntate antecedente praevisionem meritorum, qua praedestinatione posita iisdem demum merita et gratias efficaces praedestinet; alterum quod Deus « ad gloriam ob merita decernendam nullis adductus est meritis. » Illud prius de quo solo inter Catholicos potest esse disputatio, Petavius nullo modo demonstravit esse ex Augustini sententia; hoc alterum nemo nisi absurde negaret⁹. Quis enim fingat, ad decernendam collationem gloriae ob merita Deum adductum esse aliis quibusdam salvandorum meritis ? Solum posset dici Deus meritis Christi Redemptoris adductus ad gloriam decernendam ob merita hominum salvandorum, de quo Christi merito hic non agitur. Ab hac confusione duplicis quaestionis diversae etiam Suarez (l. I. c. 8. n. 26.) aliique non sunt immunes, ac si hoc, quod Deus nullis meritis adductus est ad gloriam tamquam praemium nostrorum meritorum decernendam, esset iam praedestinatio ante praevisa merita. Immo contrarium plane est inferendum; qui enim nullis permotus meritis sed mero suo beneplacito vult dare coronam sub conditione legitimi certaminis, hoc ipso coronam non praedestinat absolute nisi supposito legitimo certamine. Praeterea Petavius quasi facti poenitens inde a cap. 12° ipsemet concedit et tuetur, Augustinum non gloriam per se spectatam sed gratiam simul et gloriam designare ut terminum praedestinationis, ubi eam negat factam ex ullis meritis praedestinatorum. Ac tandem plane fatetur: « ex Augustini sententia verius putamus, gloriam non praecise absoluteque, sed tamquam praemium atque ex meritis, quae certo futura praescivit, pendentem et cum illis ordinatam destinasse Deum » l. IX. c. 15. n. 1. At, enim Augustinum non raro considerata tota serie effectuum praedestinatorum, hanc a nullo merito pendere adversus Pelagianos et Semipelagianos docuisse, nemo nostrum dubitat; inde vero consequi, quod S. Doctor gloriam per se spectatam, voluntate antecedente praevisionem meritorum praedestinatam esse putaverit, negamus, et Petavius ipse tandem negare videtur, cum concedit minus consentire cum Augustino, « qui decerni a Deo gloriam absolute hoc est cum nulla meritorum serie connexam et contextam arbitrantur » l. c.