Tractatus de Deo uno secundum naturam

Praedestinatio gratiae et praedestinatio complete spectata secundum omnes effectus simul sumptos non est ex praevisione meriti.¹

Haec thesis corollarii instar ex antecedentibus deducitur, et supposita doctrina catholica de gratuito dono gratiae in dubium vocari nequit, ut facile probatur declarando sensum enuntiationis.

1°. Quando negatur meritum aliquod totius praedestinationis esse ex parte praedestinatorum, dicitur omnibus effectibus, ad quos refertur praedestinatio, simul sumptis non posse praecedere aliquod meritum, ex cuius praevisione dona subsequentia praedestinata sint, et a quo proinde tota illa series donorum pendeat. Illud enim meritum deberet esse extra seriem praedestinatorum effectuum; nam si et ipsum esset in hac serie, profecto, cum non possit esse causa meritoria sui ipsius, iam non esset causa meritoria totius seriei. Atqui extra seriem praedestinatorum effectuum, ut praedestinatio tamquam praeparatio donorum supernaturalium ad salutem conducentium ab Augustino ceterisque Patribus iuxta Scripturarum doctrinam intelligitur, non potest esse meritum ullum supernaturale. Ergo affirmandum esset, meritum esse aliquod acquisitum naturae viribus, cui prima gratia supernaturalis reddatur. Hic autem est ipse error ab Augustino primum in Massiliensibus impugnatus, et ab Ecclesia deinceps definitionibus Concilii Arausicani Pontificumque decretis saepe damnatus. Quia errantes illi liberam potestatem salutis nobis negari putabant, nisi meritum, quod unice a viribus nostris naturalibus pendeat, possit inchoare viam salutis; ideo hanc rationem praedestinationis impugnabant: et quia vicissim videbat Augustinus, hac gratuita praedestinatione negata negari gratiam, qualis in Scripturis praedicatur, quae scilicet non sit merces operum naturalium; ideo S. Doctor huic praedestinationi insistebat diligentissime. « Aut enim, inquit, praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam S. Scriptura evidenter loquitur... aut gratiam Dei secundum merita nostra dari confitendum, quod sapiunt Pelagiani » de Don. persever. n. 41. Hac de causa se dicit coactum esse ad praedestinationis declarationem. « Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius² et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari » ibid. n. 53; cf. n. 42. Hanc denique gratuitam praedestinationem ait prorsus ad fidem pertinere revelatam, quia eius praedicatio nihil est aliud, quam praedicatio gratiae gratuitae. « Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis sanctos Cyprianum et Ambrosium.... debere sufficere, ut et gratiam Dei gratuitam per omnia credant, et per omnia praedicent » ibid. n. 48.

2°. Sicut praedestinatio mere gratuita praedicatur quoad primam gratiam, ita ratio illius gratuitatis extenditur ad totam seriem, quatenus meritum omne subsequens fundatur in gratia. « Quicumque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt (discretione complete spectata); non est dubium, quod procuratur eis audiendum evangelium, et cum audiunt credunt, et in fide quae per dilectionem operatur, usque in finem perseverant.... profecto et electi sunt per electionem, ut dictum est, gratiae, non praecedentium meritorum suorum, quia gratia illis est omne meritum » de Corrept. et grat. n. 13.

Attamen meritum, quod est gratia et per gratiam acquisitum, non sane negatur esse verum meritum. Supposita itaque iam prima gratia supernaturali potest homo impetrare merito congruo gratias ulteriores et uberiores, quae nisi impetratione antecedente non concederentur; eoque ipso praedestinatae non sunt nisi sub praevisione meriti impetrationis. Quando ergo dicitur praedestinatio ad gratiam esse gratuita, id intelligendum est eadem ratione, qua gratuita est gratiae collatio. Praedestinatur scilicet gratia ex nullo praeviso merito naturae, et ideo primae gratiae praedestinatio antecedit omne omnino meritum; possunt tamen praedestinari et praedestinantur gratiae multiplices ex praevisis meritis supernaturalibus, nec umquam nisi ex praevisis supernaturalibus dispositionibus congruis praedestinatur iustificatio adultis. « Nec ipsa remissio peccatorum sine aliquo merito est, si fides hanc impetrat. Neque enim nullum est meritum fidei, qua fide ille dicebat: Deus propitius esto mihi peccatori.... Restat igitur, ut ipsam fidem (et fidei initium), unde omnis iustitia sumit initium... non humano quod isti extollunt, tribuamus arbitrio nec ullis praecedentibus meritis... sed gratuitum donum Dei esse fateamur, si gratiam veram, id est sine meritis cogitamus... Quapropter nec se vel ipsius orationis meritum extollat; etiamsi ad vincendas cupiditates, et diligenda bona aeterna atque ipsum Deum, adiutorium datur oranti, fides orat, quae data est non oranti... Unde et ipsa vita aeterna, quae utique in fine sine fine habebitur, et ideo meritis praecedentibus redditur, tamen quia eadem merita quibus redditur, non a nobis parata sunt per nostram sufficientiam, sed in nobis facta per gratiam, etiam ipsa gratia nuncupatur (Rom. VI. 23.); non ob aliud, nisi quia gratis datur, nec ideo quia non meritis datur³, sed quia data sunt et ipsa merita, quibus datur » August. ad Sixt.ep.194. n.9.10. « Praecedit bona voluntas hominis (qua petit et vult accipere gratiam divinam) multa Dei dona, sed non omnia; quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa... Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris (infidelibus) utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus illis operetur et velle (initium bonae voluntatis); itemque cur admonemur petere, ut accipiamus, nisi ut ab illo fiat quod volumus (ulteriori gratiae profectu), a quo factum est ut velimus? » Enchir. c. 32. Vide etiam ep. 186. n. 10. ad Paulinum; in Io. tract. III. n. 9. etc.

Hinc iuxta principia in superiori thesi demonstrata gratiae ulteriores, quando in exsecutione conferuntur propter merita supernaturalia vel condigna vel congrua vel impetrationis, eodem modo non nisi supposita praevisione horum antecedentium bonorum supernaturalium praeparatae et praedestinatae censeri debent. Quare sicut e. g. dicit Augustinus: « hoc Dei donum (perseverantiae) suppliciter emereri potest; » ita pariter infert: « constat, alia Deum danda etiam non orantibus, sicut initium fidei, alia non nisi orantibus praeparasse, sicut usque in finem perseverantiam » (adultorum) de Don. persev. n. 10. 39.

Hunc ordinem gratuitae praedestinationis diversum pro diversitate gratuitorum donorum egregie declaratS.Thomas. « Ad duplicem effectum praedestinationis (gratiam et gloriam) diversimode se habet nostra operatio, quia opus meritorium informatum gratia (sanctificante) est causa meritoria gloriae; sed opus bonum (supernaturale) praecedens gratiam (sanctificantem) non est causa meritoria eius (gratiae), sed solum quaedam dispositio. Unde patet, quod praedestinatio (ut actus divinus in se) causam non habet; sed habet rationem ex parte effectus, secundum quam rationalis et iusta dicitur... Sciendum, quod praedestinatio respectu ultimi effectus habet rationem iustitiae distributivae, scilicet respectu gloriae: et ideo possumus dicere, quod Deus dat isti gloriam et non illi, quia iste meruit et non ille; et similiter vult, quod iste habeat et non ille, quia iste dignus est et non ille⁴. Sed respectu primi effectus scilicet gratiae habet (praedestinatio) rationem magis liberalitatis quam iustitiae, quia gratia datur gratis et non redditur meritis (scilicet non meritis condignis, si' sermo sit de gratia prima sanctificante; nullis omnino meritis, si agatur de prima gratia actuali).

Unde ex parte recipientis non est assignare causam, quare dignus sit gratia; sed solum dispositionem quandam (ad gratiam sanctificantem)... In intellectu (igitur) praedestinationis includitur voluntas consequens, quae respicit opera⁵, non quasi causam voluntatis (in se spectatae), sed sicut causam meritoriam gloriae et sicut praeparationem ad gratiam » S. Thomas 1. dist. 41. a. 3.

Similiter S. Bonaventura imprimis distinguit in praedestinatione ipsum actum substantialem qui est divina essentia, et connotatum effectum conferendum ad extra. « Cum quaeritur, utrum aeternum Dei propositum sive electio in Deo motivam rationem habeat, hoc non intelligitur quantum ad voluntatem divinam vel eius actum, qui Deus est; sed quantum ad ordinationem voliti ad eius voluntatem. » Eandem distinctionem Bonaventura aliis verbis ponit inter actum aeternum et connotatum temporale. « Aliquod nomen pure aeternum importat, ut nomen Deus; aliquod vero nomen importat aeternum connotando temporale.... ut puta si dicatur: Deus conservat hanc rem, conservare dicit essentiam connotando actu effectum; ideo incipit et desinit conservare. » Quando igitur Bonaventura dicit, aeternum non cadere sub meritum, debet intelligi de pure aeterno, h. e. de ipso actu substantiali, non autem de actu cum suo connotato seu relatione ad extra. His praenotatis intelligitur responsio Seraphici Doctoris ad quaestionem, « an praedestinatio vel reprobatio habeant in nobis causam meritoriam? » Responsio haec est. « In praedestinatione tria intelliguntur: primum est propositum aeternum (actus substantialis), secundum est temporalis gratificatio (terminus prior), tertium vero aeterna gloria (terminus alter). Similiter in reprobatione intelliguntur tria, scilicet aeternum odium (actus substantialis), temporalis obduratio, et aeterna damnatio (termini adsignificati). Quantum ad primum et ultimum similiter est iudicandum; nam ultima scilicet poena et gloria simpliciter cadunt sub merito. Primum vero scilicet propositum, eo ipso quod aeternum est (scilicet quatenus est pure aeternum et essentia divina, praecisione facta a terminis connotatis; secus diceretur absurdum tum generatim tum speciatim quoad odium aeternum) meritum habere non potest. Quantum vero ad medium, quod est gratificatio et obduratio, differenter est iudicandum; nam obduratio simpliciter cadit sub demerito sive sub malo merito, gratificatio vero nec simpliciter sub merito nec simpliciter extra. Est enim meritum congrui, digni, et condigni. Meritum congrui est, quando peccator (per auxilium gratiae actualis) facit quod in se est et pro se; meritum digni, quando iustus facit pro alio; meritum condigni, quando iustus facit pro se ipso. Respondendum est ergo ad quaestionem, utrum praedestinatio et reprobatio cadant sub merito, quod simpliciter loquendo quantum ad principale significatum (quantum ad actum divinum in se), neutra cadit sub merito; quantum vero ad connotatum reprobatio cadit sub merito simpliciter, praedestinatio vero secundum quid » (simpliciter et de condigno quoad gloriam, de congruo quoad gratificationem seu gratiam sanctificantem supposita tamen gratia actuali, quae prima non potest esse nisi mere gratuita) 1. dist. 41. q. 1. Vide et ibidem q. 2.

Clare itaque tum S. Thomas tum S. Bonaventura docent, omnia dona subsequentia post primam gratiam prorsus eadem ratione praedestinari ex meritis praevisis congruis vel condignis, sicut in tempore conferuntur; et ex modo quo se habent dona in ipsa collatione, concludunt ad ordinem, quo eadem disponuntur in praedestinatione.

3°. Quod spectat ad promerendam aut impetrandam praedestinationem alteri, ante omnia certum ac ratum esse debet, merita Christi Redemptoris esse causam meritoriam omnium effectuum praedestinationis, atque adeo praedestinationis omnium hominum praedestinatorum Eph. I. 4-11; 2. Tim. I. 9. etc. Supposita hac causa meritoria universali possunt alii aliis impetrare gratias multiplices, et ad illas consequendas tamquam instrumenta et collaboratores Dei aliquid conferre. Gratiae autem quae intuitu impetrationis vel cooperationis aliorum dantur, eodem etiam modo praedestinantur. « Si qui nondum vocati sunt (ita ut sequerentur), pro eis ut vocentur, oremus. Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eandem gratiam, qua velint atque efficiantur electi » Aug. de Dono persev. n. 60.

Hic autem duplex potest esse considerandi modus, primus ita, ut series effectuum praedestinationis computetur solum in gratiis et donis homini praedestinato intrinsecis. Hoc modo nihil impedit, quominus dicatur unus alteri impetrare primum effectum totius seriei. Ita videtur locutus esse S. Thomas 1. dist. 41. a. 4. « Effectus praedestinationis hoc modo habet adiutorium, quo et causam habet... sicut aliquis orando pro aliquo alio meretur ei (impetratione) primam gratiam, vel etiam persuadendo ad bonum; unde dicitur 1. Cor. III. 9: Dei enim adiutores sumus... Si enim Stephanus pro persecutoribus non orasset, forte Paulus salvus non fuisset; sicut si aliquis non faceret opera meritoria, non acciperet coronam, quae praedestinata est sibi. Nec tamen praedestinatio frustrari potest, quia praescitum est a Deo, quod iste tali causa et tali ordine salvabitur. » Pari modo ad obiectionem ductam ex aeternitate praedestinationis Angelicus respondet: « praedestinatio praesupponit praescientiam futurorum; et ideo sicut Deus praedestinat salutem alicuius hominis per orationes aliorum implendam, ita etiam praedestinavit opus Incarnationis in remissionem peccati » 3. q. 1. a. 3. ad 4.

Alio modo potest praedestinatio spectari latius, ut supposita causa universali meritorum Christi omnes gratiae etiam praedestinato extrinsecae ad eius salutem ordinatae computentur ad unam seriem praedestinationis. Ita patet, etiam orationes e. g. Stephani tamquam effectum subesse praedestinationi Pauli. Hunc modum sequitur S. Thomas 1. q. 23. a. 8; et de verit. q. 6. a. 6. Sed ut advertit Gregorius de Valentia (in h. l. punct. 4. §. 1. « sexto certum est » etc.), discrimen non est, nisi in modo considerandi et loquendi.

4°. Animadvertatur, in thesi iuxta doctrinam Scripturarum et Patrum sermonem esse de causa meritoria, quum dicimus nullam esse causam totius praedestinationis ex parte praedestinatorum. Unde excluditur difficultas, ex eo petita, quod gratia non habet effectum nisi homine libere cooperante. Haec enim cooperatio non habet rationem meriti, cui tribuatur illa gratia, cuius fructus est ipsamet cooperatio.

Ceterum ex hac libertate gratiam in vanum accipiendi vel non accipiendi in vanum sequitur utique, fuisse in libera potestate eius, qui gratiae acceptae restitit, eidem cooperari et gratias impetrare ulteriores, et eisdem bene utendo pervenire ad iustificationem, et per gratiam perseverare in iustitia; atque ita esset praedestinatus. Vicissim sequitur, eum qui perseveravit usque in finem, potuisse etiam gratiae resistendo sua mala voluntate non perseverare, et ita esse non praedestinatum. Verum non ideo praedestinationis effectus est in potestate liberi arbitrii nudi et relicti viribus naturalibus, nec ullo modo in potestate hominis est inchoare viam salutis, cum gratia necessario praeveniat omne initium, quod ex nobis esset, et conferat ipsam potestatem inchoandi viam salutis. Unde primus effectus praedestinationis nullo modo habet rationem ex parte ipsius hominis praedestinati: neque enim primus effectus est ipse consensus, qui utique est liberi arbitrii elevati per gratiam; sed primus effectus praedestinatus a Deo est ipsa praeveniens gratia, sub qua futurus praevidetur consensus.

«Quamquam enim sibi quis tribuat (sibi non ex viribus naturalibus sed sibi instructo iam viribus gratiae), quod vocanti obtemperet; nemo potest sibi tribuere, quod vocatus est» Aug. Expos. inch. in Rom. n. 7. Contra vero ratio et causa, quod gratia concessa cui homo resistit, non pertineat ad ordinem praedestinationis, sed ad communem solum providentiam, est in ipsa libera hominis resistentis voluntate. Dixi rationem esse in libera voluntate hominis, cur gratia haec concessa non pertineat ad ordinem praedestinationis; non tamen potest dici a libera voluntate hominis pendere, ut Deus vocationem et gratiam praevenientem praesertim primam largiatur aliam, quam praevidet fore efficacem, si homo gratia oblata et data uti noluerit.

Quando igitur quaeritur, utrum praedestinatio sit in libera potestate hominis, sensus potest esse duplex. Prior, quem verba prae se ferunt et quem theologi solent assumere, hic est: utrum in libera potestate hominis naturae viribus relicti sit agere aliquid, ut sit praedestinatus? quod perinde est ac quaerere, utrum homo primam gratiam viribus liberi arbitrii mereri possit? Hoc sensu Semipelagiani affirmando respondebant, Catholici omnes respondent negando; immo in hoc uno, in necessitate scilicet et gratuitate gratiae Augustinus constituebat totum pondus suae disputationis de praedestinatione. «Videant subverti hac praedestinationis praedicatione illum tantummodo perniciosissimum errorem, quo dicitur gratiam Dei secundum merita nostra dari » de Dono persev. n. 42.

Sensus alter potest esse, quo fideles illam quaestionem plerumque intelligunt, utrum supposita gratia praeveniente in potestate hominis sit pervenire ad iustificationem, et in ea perseverare usque in finem cooperando gratiae, atque ita esse praedestinatum? Hoc sensu complere suam praedestinationem esse in hominis potestate non naturali sed re parata per gratiam, et in libertatem ad operationes supernaturales restituta, negari non potest, quin contradicatur principiis in theologia certissimis. Monet S. Petrus 2. Pet. I. 10: «satagite, ut per bona opera certam (βεβαιαν firmam) vestram vocationem et electionem faciatis » (quae scilicet vocatio et electio iam inchoata est per gratiam fidei). In Concilio Arausicano II. can. 15. declaratur: «Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati, Christo auxiliante et cooperante, quae ad salutem pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse non solum non credimus, sed etiam, si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione illis anathema dicimus. »

Concilium Tridentinum, ubi damnat haeresim docentem etiam iustis praecepta Dei ad observandum esse impossibilia, subdit rationem: «Deus namque semel iustificatos sua gratia non deserit, nisi ab eis prius deseratur; » et paulo post agens de munere perseverantiae: «Deus, nisi ipsi illius gratiae defuerint, sicut coepit opus bonum, ita perficiet operans velle et perficere » Sess. VI. cc. 11. 13. Secundus hic locus manifesto ostendit falsam interpretationem eorum, qui sententiam illam priorem «Deus non deserit, nisi prius deseratur,» explicant cum Goneto (de Reprob. disp. V. n. 54.), quasi tantummodo negaretur desertio per subtractionem gratiae habitualis⁶. Ad eundem sensum revocatur doctrina S. Augustini. «Quanto minus se liberabunt (a damnatione), qui dicturi sunt: perseverantiam non accepimus... quoniam potest dici: homo, in eo quod audieras et tenueras, in eo perseverares, si velles » de Correpl. et grat. n. 11.

«Intelligamus manum dexterae (P. 120. 5.) potestatem, quam tibi dedit Deus, ut, si velis, donante Deo ad dexteram sis. Erunt enim impii omnes ad sinistram, erunt autem omnes filii boni ad dexteram, quibus dicetur: venite benedicti Patris mei..... Ut autem sis ad dexteram, potestatem accepisti, de qua dicit Ioannes: dedit eis potestatem filios Dei fieri. Unde accepisti hanc potestatem? Credentibus, inquit, in nomine eius. Si ergo credis, ipsa tibi potestas data est, ut sis inter filios Dei; esse autem inter filios Dei, hoc est ad dexteram pertinere.... Sed quid valet ipsa potestas, quam accepit homo, nisi Dominus protegat?... Ille ergo, qui non sinit tentari supra quam possumus ferre (1. Cor. X. 13.), quamvis iam fideles sumus, protegit nos Deus » Id. in Ps. 120. n. 11. «Iacob dilexi, Esau autem odio habui... Esau omnes carnales, Iacob autem omnes spiritales; minores electi, maiores illi reprobati. Vult et ipse eligi? fiat minor » Id.in Ps. 136. n. 18; cf. in Ps. 46. n. 6.

Habet in huiusmodi dictis fundamentum sententia illa aliquando Augustino tributa, licet totidem verbis penes ipsum non occurrat: «si non es praedestinatus, fac ut praedestineris.» Solet ea a pluribus theologis reprehendi, quia non alium putant eius posse esse sensum, nisi vel hunc: si nondum accepisti gratiam, fac viribus tuis aliquid, quo gratiam accipias; vel hunc alterum: si non es cooperaturus gratiae, cooperare tamen. Prius illud sane dici non potest; alterum aiunt esse absurdum. Sed Catholici qui illud dictum usurpant, non alium quam hunc ei sensum subiiciunt: per Dei gratiam, quae tibi non deest, fac ea quibus praevisis eris praedestinatus. Si peccator es, revertere ad iustitiam; si iustus es, maneas in sanctitate et noli amplius peccare. Secundum hunc sensum consequitur illa sententia ex diserta doctrina S. Prosperi in responsionibus ad Capitula «calumniantium Gallorum », ad Excerpta Genuensium, et ad Obiectiones Vincentianas. «Non ex eo necessitatem pereundi habuerunt, quia praedestinati non sunt; sed ideo praedestinati non sunt, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt... Non enim relicti sunt a Deo, ut relinquerent Deum; sed reliquerunt, et relicti sunt, et ex bono in malum propria voluntate mutati sunt: atque ob hoc... ab eo qui illos tales praescivit, non sunt praedestinati » ad cap. III. Gall. Item: «quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati; essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate mansuri » ad Obiect. Vincent. XII.

Potest ergo dici: qui est in praescientia Dei reprobus, potest cooperari 'gratiae ita, ut voluntas Dei conferendi ei gratiam esset praedestinatio; eoque ipso in Dei praescientia non reprobus sed praedestinatus esset. Pariter qui in praescientia Dei est praedestinatus, potest peccare finaliter ita, ut voluntas Dei conferendi ei gratiam non esset praedestinatio; atque adeo in praescientia Dei iam non praedestinatus esset sed reprobus. Aliis verbis: praedestinatus non quidem in sensu composito, sed tamen in sensu diviso potest damnari; et divisio pendet a libero arbitrio, quo potest peccare finaliter: reprobus non quidem in sensu composito, sed in sensu diviso potest salvari; et divisio pendet non a libero arbitrio secundum vires naturales sed instructo et elevato auxiliis gratiae. Hoc autem non significat potestatem mutandi praedestinationem aut reprobationem: sed significat potestatem per adiutorium gratiae faciendi id, quo posito reprobatio numquam fuisset; et potestatem committendi peccatum, quo posito numquam fuisset completa praedestinatio. Supposita autem iam completa praedestinatione consequenter ad praevisos liberos actus gratiae, vel vice versa supposita reprobatione consequenter ad praevisum peccatum finale, non potest sane simul coniungi praedestinatio et damnatio, vel vicissim reprobatio et salvatio: at haec impossibilitas non est antecedens sed consequens; quatenus non possumus simul cooperari et non cooperari, peccare finaliter et non peccare. S. Thomas sibi obiicit: «cum effectus praedestinationis expleatur motibus liberi arbitrii, quae sunt opera meritoria,» videtur quod praedestinatio nullam certitudinem habeat. » In responsione supponens ut certum, expleri effectum motibus liberi arbitrii, rationem certitudinis declarat: «contingens futurum, ut motus liberi arbitrii, quamvis non sit determinatum in causa sua, est tamen determinatum in esse suo, secundum quod est actu (h. e. actus secundus liber est aliquid determinatum in se ipso); et sic subiacet certitudini praescientiae » 1. dist. 40. q. 3. ad 4. Item: «iste praedestinatus potest considerari vel ut in se vel ut divinae cognitioni relatus: et sic uno modo (ut in se) attribuitur ei, quod possit damnari; alio modo non » (ut cum omnibus suis actibus suppositis subest divinae cognitioni) Quodlib. XII. a. 3. ad 2. (Vide supra th. XLIV.).

Illud itaque dictum: «si non es praedestinatus, fac ut praedestineris,» habet aliquem sensum a sana doctrina non dissonum; est tamen ambiguum et ideo indigum declaratione. Cf. de Valentia in 1. q. 23. punct. 4. §. 8; Lessium de Praed. sect. 6. n. 154. sqq.; Maeratium disp. 38. ad finem.

Corollarium ex dictis omnibus consequens summi momenti non solum pro doctrina theoretica, sed multo magis pro vita 'practica. In ordine exsecutionis possumus quidem libere nostra mala voluntate deficere a voluntate Dei bona, atque adeo peccata sunt nostra; nihil autem salutare possumus aut velle aut perficere, nisi per gratiam oblatam et datam indignis a sola misericordia Dei, qui in nobis operatur, ut libere et velimus et perficiamus bonum in via salutis. «Suam voluntatem homines faciunt non Dei, quando id agunt, quod Deo displicet; quando autem ita faciunt quod volunt, ut divinae serviant voluntati, quamvis volentes (libere) agant quod agunt, illius tamen voluntas est, a quo praeparatur et iubetur quod volunt » Conc.

Araus. can. 23. Iam vero sicut penes omnes Catholicos haec principia certa ac rata sunt in ordine exsecutionis: ita etiam in ordine praedestinationis eodem omnino modo, quod aliquis non est praedestinatus et hoc ipso reprobatus, culpa est hominis; quod aliquis est praedestinatus sive ad opus salutare sive complete ad totam seriem donorum usque ad vitam aeternam, Dei est gratia, qui nullis praecedentibus meritis malis sed praecedentibus meritis bonis⁷, tum primam gratiam tum gratias subsequentes, quas praevidet coniungendas cum suo effectu liberae operationis hominis, tum in hisce gratiis magnum donum perseverantiae, ipsamque vitam aeternam tamquam gratiam pro gratia⁸ praedestinat in sua praescientia: «ac per hoc praedestinatio Dei multis (omnibus praedestinatis) est causa standi, nemini est causa labendi » S. Prosper ad Obiect. Vincent. XII.

Sicut in ordine exsecutionis difficultas oritur, «ut quando defenditur liberum arbitrium, negari Dei gratia videatur; quando autem asseritur Dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri » (Aug. de grat. Christi c. 47.), eadem omnino est ratio inter praedestinationem et praevisum meritum liberum. Sicut ergo in ordine exsecutionis totum bonum salutare et nullum malum referendum est ad Dei gratiam, non ita tamen, ut vel Dei voluntas antecedens omnibus dandi gratiam vere sufficientem vel hominis tollatur libertas: pari omnino modo in ordine praedestinationis totum bonum salutare et nullum malum referatur oportet ad praedestinationem Dei, non ita tamen, ut voluntas Dei antecedens salvandi omnes homines vel hominis libertas per gratiam Dei assequendi salutem negetur vel in alienum sensum detorqueatur. Qui praedestinationem defendunt absolutam ante omnem praevisionem operum ex parte voluntatis creatae, priorem veritatem fere solam prae oculis habent, et eam sane laudabiliter tuentur; at difficillime alteram cum illa priori conciliare possunt. Caput utrumque ad ipsa fundamenta pertinet doctrinae et vitae christianae, tum scilicet omnimoda dependentia nostra in via salutis a gratia et misericordia Dei, tum universalitas voluntatis antecedentis ut omnes homines salvi fiant, atque universalitas redemptionis ac restitutionis omnium hominum ad possibilitatem salutis. Veritatem unam cum altera SS. Patres componunt, non autem fas est unam defendere ita, ut altera negetur vel in discrimen vocetur.

ARTICULUS III.

De praedestinatione ad gloriam per se et seorsum spectata.