Tractatus de Deo uno secundum naturam
Johannes Baptist Franzelin (1816–1886)
First published 1870
Johannes Baptist Franzelin's Tractatus de Deo uno secundum naturam treats the divine nature and attributes within nineteenth-century scholastic theology. The present digital edition follows the Rome 1870 print and includes the Latin text with an English translation. The title pages, approbations, errata, and indexes are omitted.
Prolegomenon de theologiae obiecto
§ I: Sectio I
Caput I: Caput I
Thesis I: Doctrina de rationali cognitione Dei pertinet etiam ad theologiam
Thesis II: Scripturae declarant Dei manifestationem per opera creationis pro ratione humana
Thesis III: Rationalis cognitio legis naturae ab Apostolo gentibus asserta includit ac demonstrat rationalem cognitionem Dei supremi legislatoris
Thesis IV: Vindicatur Rom. II. 14. 15. interpretatio de infidelibus et de rationali cognitione legis naturae
Thesis V: Scripturae rationalem cognitionem existentiae Dei ex operibus Dei asserentes, traditionem positivae doctrinae de Deo ac fidem nullatenus supponunt tamquam conditionem necessariam
Caput II: Caput II
Thesis I: Consentiunt Patres, ex manifestatione Dei in creaturis posse perveniri lumine rationis ad primam notitiam et ad expoliorem cognitionem existentiae Dei
Thesis II: De sensu quo Patres notionem Dei naturae humanae innatam appellant
Caput III: Caput III
Thesis I: De manifestatione in factis supernaturalibus, quatenus ex eis Deus ratione intelligibilis est
Thesis II: De existentia Dei revelata et ideo per fidem credenda
§ II: Sectio II
Caput I: Caput I
Thesis I: Constans Patrum doctrina de mediata et analogica nostra cognitione Dei
Thesis II: Demonstratur consensus S. Augustini cum doctrina aliorum Patrum
Thesis III: De cognitione nostra, quid Deus sit, secundum triplicem modum affirmationis, negationis et eminentiae
Thesis IV: De multiplicitate notionum, quibus Deum intelligimus
Caput II: Caput II
Thesis I: Nulli creaturae immediata visio divinae essentiae naturalis est
Thesis II: Immediata visio Dei ut in se est, nobis tamquam ultimus finis in revelatione proposita ac promissa est
Thesis III: De lumine gloriae
Thesis IV: De visionis beatificae amplitudine extensiva quoad obiectum principale et quoad obiecta secundaria
Thesis V: De ratione, qua Deus licet clare visus sit, tamen beatis incomprehensibilis
Thesis VI: Explicantur difficiliores modi loquendi, quibus ss. Patres comprehensionem, non vero visionem intuitivam divinae essentiae negant
§ III: Sectio III
Caput I: Caput I
Thesis I: De propria ratione divinae essentiae, ut eam consideratione ab attributis distinguimus
Thesis II: De distributione ac ordine servando in tractatione de attributis divinis
Caput II: Caput II
Thesis I: Plenitudo absolutae perfectionis in Scripturis exprimitur per nomen Dei qui est
Thesis II: Significatio nominis qui est, et absoluta perfectio Dei declaratur ex ss. Patribus
Thesis III: De discrimine infinito entis divini ab ente universali
Caput III: Caput III
Thesis I: Essentia divina una est unitate singularitatis
Thesis II: De unitate simplicissima in divina natura
Thesis III: Ex documentis revelationis declaratur divina simplicitas, et propria eius ratio, quod Deus est actus purus
Thesis IV: Quomodo Deus sit ipsa veritas
Thesis V: Quomodo Deus sit ipsa bonitas
Thesis VI: Quomodo Deus sit ipsa pulchritudo
Caput IV: Caput IV
Thesis I: De propria ratione aeternitatis divinae
Thesis II: De temporalium coexistentia cum divina aeternitate
Thesis III: Divina immensitas est eminentia Dei supra relationes loci et spatii
Thesis IV: Deus adest creaturis omnibus secundum essentiam, praesentiam et potentiam
§ IV: Sectio IV
Caput I: Caput I
Thesis I: Deus spiritus est
Thesis II: Ipsa divina essentia est infinita substantialis intellectio et comprehensio
Thesis III: Deus ex sua essentia et ex infinitate intellectionis necessario cognoscit omne verum
Thesis IV: Divina essentia est obiectum formale omnium verorum, cetera vera sunt secundarium obiectum scientiae Dei
Thesis V: Deus cognoscit omnia vera non solum in essentia divina sed etiam in seipsis
Caput II: Caput II
Thesis I: Scientia Dei in se una multipliciter distingui potest secundum diversa sua obiecta
Thesis II: Obiectum scientiae simplicis intelligentiae sunt omnia possibilia; obiectum secundarium visionis in primis sunt omnia existentia independenter a libertate creata
Thesis III: Praevidet Deus omnes actus liberos creaturarum
Thesis IV: De propria ratione obiectiva praescientiae liberorum actuum
Thesis V: Cum infallibili praescientia divina conciliatur libertas humana
Thesis VI: Demonstratur in Deo scientia, quae media dici solet
Thesis VII: Veritas obiectiva futurorum sub conditione est proprius terminus scientiae mediae
§ V: Sectio V
Caput I: Caput I
Thesis I: De voluntate Dei antecedente et consequente
Thesis II: De distinctionibus voluntatis salvificae iuxta doctrinam S. Augustini
Caput II: Caput II
Thesis I: Voluntas Dei salvifica antecedens universalis demonstratur ex Scripturis
Thesis II: Voluntas Dei salvifica eadem universalis demonstratur ex doctrina Patrum
Thesis III: Vindicatur doctrina S. Augustini de universalitate voluntatis salvificae
Vindicatur doctrina S. Augustini de universalitate voluntatis salvificae.
« Ad Augustinum quod spectat, testimoniis constat minime ambiguis, eum etiam iam cognita Pelagiana haeresi cum ceteris Patribus docuisse voluntatem Dei salvificam antecedentem plane universalem. »
1°. Constanter defendit Augustinus, Christum pro omnibus omnino hominibus redimendis sanguinem fudisse. Neque id modo docuit ante exortam haeresim Pelagii, sed immo contra Pelagianos hac veritate velut principio Christianis omnibus certissimo usus est, quo peccatum originis in omnes homines transivisse demonstraret. « Unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt, pro quibus Christus mortuus est (2. Cor. V. 14.) Nega igitur Christum etiam pro parvulis mortuum, ut eximas eos de numero mortuorum h. e. de contagio peccatorum... Quia si Christus pro ipsis mortuus est, ergo et ipsi mortui sunt » contr. Iulian. l. VI. c. 9; cf. ib. c. 4; Civ. Dei l. XX. c. 6; de Nupt. et concupisc. l. II. c. 33; Op. imperfect. l. II. c. 174. Vide Petav. de Incarn. l. XIII. c. 3; Stephan. de Champs.: de Haeres. Iansen. l. III. disp. 7. I. B. Faure ad Enchir. Aug. c. 41-47. 120.1
2°. Constanter docuit Augustinus, gratiam sufficientem omnibus hominibus praesto esse, qua salvari possint, nisi sibi ipsis sint inimici. Vide Tricassin. Opusc. de necessaria ad salutem gratia omnibus data; Scipion. Maffei Hist. dogm. l. IX. §. 9.
3°. Disertissime voluntatem Dei antecedentem, ut omnino omnes salventur, professus est et hoc sensu Pauli testimonium 1. Tim. II. 4. intellexit Augustinus l. de spirit. et litt. c.33. n.57. seqq. h.e. in opere, in quo ipso « acriter disputavit contra inimicos gratiae Dei » (Retract. II. 37.) anno 412, quo anno haeresis Pelagianorum in Concilio Carthaginensi damnata est, et ipse contra eosdem iam libros de peccator. merit. et remissione scripserat. « Vult autem Deus omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire; non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male2 utentes iustissime iudicentur. Quod cum fit, infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt,... experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. » Textum integrum dedimus th. XLVIII. n. II. Vide Tricassin. De praedestin. P. I. Sect. VII. §. 2. puncto 2. p. 135; Steph. de Champs l. c. cap. 13; et Ioan. B. Faure ad Cap. 52. Enchirid. August. Ab his auctoribus videbis etiam confutatum Iansenii commentum, quo impudenter contendit, loco citato non sententiam Augustini sed Pelagii obiectionem contineri.
Operae pretium est conferre cum illo testimonio ex l. de sp. et litt. aliud ex Retract. l. I. c. 10. n. 2. « Quod dixi (De Genes. contra Manich. l. I. c. 3.): illud lumen pascit pura corda eorum, qui Deo credunt et se ad eius praecepta implenda convertunt, quod omnes homines possunt, si velint; non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum. Verum est enim omnino omnes homines hoc posse, si velint; sed praeparatur voluntas a Domino, et tantum augetur munere charitatis, ut possint. » Clarum est in hoc loco, Augustinum ut in disputationibus contra Manichaeos, ita non minus post cognitam haeresim Pelagianam et plene perspectam necessitatem gratiae ad quodvis opus salutare vel inchoandum vel perficiendum, asseruisse omnibus hominibus liberam potestatem servandi mandata, et consequendi salutem; hoc tamen discrimine, quod contra Manichaeos de origine virium et potestatis ex dono gratiae non ei necesse erat disputare, contra Pelagianos vero non de libertate potestatis sed de eius origine ex gratia erat tota disputatio. Dum ergo docet, omnibus adesse hanc potestatem et nemini adesse nisi ex dono gratiae, eo ipso affirmat, Deum cuius donum est gratia, velle ex sese et voluntate antecedente suae bonitatis, ut omnes servent mandata, ut omnes perseverent, et consequenter omnes salventur. His adiunge, quae scribit in Io. tract. XII. n. 12.3 « Non enim misisit Deus Filium suum in mundum ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum?... Salvari non vis ab ipso, ex te iudicaberis. » Cf. etiam librum de catechizand. rudibus c. 26. n. 52. scriptum ab Augustino iam Episcopo (anno 400.).
4°. In eandem sententiam de antecedentis voluntatis salvificae extensione ad omnes homines Augustinum intellexerunt fidelissimi eius discipuli. Unde inter « calumnias, » inter « opprobria illata catholici praedicatoris memoriae, » inter « prodigiosa mendacia » S. Prosper recenset etiam haec (ad cap. Gallorum VIII. IX; ad obiect. Vinc. I. II.): « quod ex Augustini doctrina non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum »; « quod non pro totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus. » De aliis Augustini discipulis, quemadmodum etiam de definitionibus Concilii Arelatensis III. saeculo V. adversus Lucidi errores, et Conciliorum Galliae ac Germaniae in causa Gotteschalci monachi consulendus est Petav. de Incarn. l. XIII. c. 6. sqq. et I. B. Du Chesne (Le Predestianisme, Traite historique et theologique Paris 1734.). Cf. Propos. IV. et V. inter damnatas ab Alexandro VIII. die 7. Dec. 1690.