Tractatus de Deo uno secundum naturam
Johannes Baptist Franzelin (1816–1886)
First published 1870
Johannes Baptist Franzelin's Tractatus de Deo uno secundum naturam treats the divine nature and attributes within nineteenth-century scholastic theology. The present digital edition follows the Rome 1870 print and includes the Latin text with an English translation. The title pages, approbations, errata, and indexes are omitted.
Prolegomenon de theologiae obiecto
§ I: Sectio I
Caput I: Caput I
Thesis I: Doctrina de rationali cognitione Dei pertinet etiam ad theologiam
Thesis II: Scripturae declarant Dei manifestationem per opera creationis pro ratione humana
Thesis III: Rationalis cognitio legis naturae ab Apostolo gentibus asserta includit ac demonstrat rationalem cognitionem Dei supremi legislatoris
Thesis IV: Vindicatur Rom. II. 14. 15. interpretatio de infidelibus et de rationali cognitione legis naturae
Thesis V: Scripturae rationalem cognitionem existentiae Dei ex operibus Dei asserentes, traditionem positivae doctrinae de Deo ac fidem nullatenus supponunt tamquam conditionem necessariam
Caput II: Caput II
Thesis I: Consentiunt Patres, ex manifestatione Dei in creaturis posse perveniri lumine rationis ad primam notitiam et ad expoliorem cognitionem existentiae Dei
Thesis II: De sensu quo Patres notionem Dei naturae humanae innatam appellant
Caput III: Caput III
Thesis I: De manifestatione in factis supernaturalibus, quatenus ex eis Deus ratione intelligibilis est
Thesis II: De existentia Dei revelata et ideo per fidem credenda
§ II: Sectio II
Caput I: Caput I
Thesis I: Constans Patrum doctrina de mediata et analogica nostra cognitione Dei
Thesis II: Demonstratur consensus S. Augustini cum doctrina aliorum Patrum
Thesis III: De cognitione nostra, quid Deus sit, secundum triplicem modum affirmationis, negationis et eminentiae
Thesis IV: De multiplicitate notionum, quibus Deum intelligimus
Caput II: Caput II
Thesis I: Nulli creaturae immediata visio divinae essentiae naturalis est
Thesis II: Immediata visio Dei ut in se est, nobis tamquam ultimus finis in revelatione proposita ac promissa est
Thesis III: De lumine gloriae
Thesis IV: De visionis beatificae amplitudine extensiva quoad obiectum principale et quoad obiecta secundaria
Thesis V: De ratione, qua Deus licet clare visus sit, tamen beatis incomprehensibilis
Thesis VI: Explicantur difficiliores modi loquendi, quibus ss. Patres comprehensionem, non vero visionem intuitivam divinae essentiae negant
§ III: Sectio III
Caput I: Caput I
Thesis I: De propria ratione divinae essentiae, ut eam consideratione ab attributis distinguimus
Thesis II: De distributione ac ordine servando in tractatione de attributis divinis
Caput II: Caput II
Thesis I: Plenitudo absolutae perfectionis in Scripturis exprimitur per nomen Dei qui est
Thesis II: Significatio nominis qui est, et absoluta perfectio Dei declaratur ex ss. Patribus
Thesis III: De discrimine infinito entis divini ab ente universali
Caput III: Caput III
Thesis I: Essentia divina una est unitate singularitatis
Thesis II: De unitate simplicissima in divina natura
Thesis III: Ex documentis revelationis declaratur divina simplicitas, et propria eius ratio, quod Deus est actus purus
Thesis IV: Quomodo Deus sit ipsa veritas
Thesis V: Quomodo Deus sit ipsa bonitas
Thesis VI: Quomodo Deus sit ipsa pulchritudo
Caput IV: Caput IV
Thesis I: De propria ratione aeternitatis divinae
Thesis II: De temporalium coexistentia cum divina aeternitate
Thesis III: Divina immensitas est eminentia Dei supra relationes loci et spatii
Thesis IV: Deus adest creaturis omnibus secundum essentiam, praesentiam et potentiam
§ IV: Sectio IV
Caput I: Caput I
Thesis I: Deus spiritus est
Thesis II: Ipsa divina essentia est infinita substantialis intellectio et comprehensio
Ipsa divina essentia est infinita intellectio et comprehensio.1
Deum esse absolutam perfectionem ac consequenter verum absolutum, et esse simplicissimum, et esse spiritum perfectione infinitum in superioribus probatum est. Quia ergo spiritus est, intelligitur esse substantia, cuius vita est intellectio; quia simplicissimus est, intellectio eius est ipsa divina substantia; pariterque nec est nec concipi potest in potentia, sed necessario est ἐντελέχεια et purissimus actus intellectionis.
Quia tamen alius est conceptus essentiae et intellectionis, una ab altera secundum rationem distinguitur. Esse igitur absolutum in comparatione cum intellectione habet rationem obiecti cognoscibilis; et quia est Esse infinitae perfectionis, est infinitum etiam in ratione cognoscibilitatis sive in ratione veri, cui nulla intellectio nisi infinita perfecte adaequari potest.
Porro actus divinus intelligens est aeque infinitus, ac infinitum est intellectionis obiectum, quia realiter est ipsa essentia divina ipsumque obiectum. Est ergo intellectionis actus suo obiecto infinito perfecte proportionatus.
Cum denique intellectio sit adaequatio intellectus ad obiectum, ubi actualis intellectio infinita realiter est identica cum ipso infinito obiecto secundum omnem rationem eius infinitae cognoscibilitatis, ibi est sane perfecta adaequatio intellectus cum obiecto, quantum est cognoscibile. Haec autem adaequatio est et dicitur comprehensio. Deum ergo, quatenus est actus infinitae intellectionis adaequatus sibi ipsi ut vero infinite cognoscibili, intelligimus esse sui ipsius perfectam comprehensionem; et quia actus intellectionis est ipsa substantia divina, est sui ipsius comprehensio substantialis.
Ut huiusmodi nomina abstracta rite intelligantur, recolenda sunt, quae diximus de simplicitate divina supra p. 306. Utimur scilicet nominibus abstractis ad perfectiones divinas aliquatenus exprimendas ex ratione duplici, tum ut significemus plenitudinem perfectionis, tum ut declaremus simplicitatem exclusa omni compositione etiam metaphysica. Dicimus e. g.: Deus est sapientia; quia non est in Deo sapientia restricta ad aliquem gradum sed est tota ratio sapientiae absolutae, et quia sapientia non est sicut in creaturis, aliquid superadditum substantiae et essentiae, sed ipsa essentia ex intrinseca sui ratione est sapientia. Eodem igitur modo utimur etiam nominibus abstractis, quae in creaturis actionem immanentem significant. Deus est intellectio, volitio, efficientia (ἐνέργεια) infinita. Significamus his nominibus, intellectum et voluntatem et omnipotentiam, sicut est ipsa essentia, ita esse ex intrinseca ratione in perfectione actus; non autem esse instar facultatis, quae ad actum intelligendi, volendi, efficiendi progrediatur. Quando ergo dicitur Deus esse substantialis comprehensio suae essentiae, hoc sibi vult, essentiam divinam esse intellectum divinum, et intellectum essentialiter esse in perfectione actus, atque adeo esse intellectionem; unde fit, ut infinita intellectio divina adaequet infinitam essentiam divinam, secundum quam adaequationem intellectio dicitur comprehensio.
Corollarium. Si divina intellectio consideratur, quatenus ratione distinguitur a suo obiecto, quod est essentia divina, potest ad analogiam nostrae cognitionis comparari cum cognitione directa; si vero intellectio spectatur quatenus est ipsa divina essentia, atque ita sibi ipsi est obiectum, analogice ei respondet cognitio reflexa, qua cognoscimus ipsum nostrum actum cognitionis.