Tractatus de Deo uno secundum naturam

Nulla datur reprobatio positiva antecedens praevisionem peccati.

« Ex ipsa natura voluntatis Dei salvificae consequitur, 1° plane impiam esse haereticorum qui supralapsarii dici solent, atque inter hos ipsius Calvini doctrinam, qua statuunt, Deum antecedenter ad omnem mali meriti etiam ipsius peccati originalis praevisionem decreto absoluto homines qui pereunt, aeterno exitio destinasse, ad suam in eis iustitiam manifestandam: 2° pariter damnandam esse doctrinam de absoluto et antecedente reprobationis decreto, simul spectata huius decreti executione, ut a Calvinianis in sua synodo Dordracena et Iansenianis declarata est.»

Ex iis quae in superiori capite demonstravimus de antecedente voluntate, qua Deus vult omnium hominum aeternam salutem, proxime et necessario consequitur, nullam esse in Deo voluntatem, qua antecedenter ad praevisionem peccati velit alicuius hominis aeternam damnationem. Propterea tractatio de hac voluntate Dei iusti et sancti, quae unice pertinens ad voluntatem consequentem reprobatio dicitur, immediate cum superioribus connectitur. Sed ratio potissima in hoc capite praemittendi doctrinam de reprobatione, nobis est nexus intimus veri ac genuini conceptus reprobationis cum declaratione modi, quo se habet consequens Dei voluntas salvifica particularis et praedestinatio ad vitam aeternam: quae quidem declaratio praedestinationis scopus est et argumentum totius huius capitis. In hoc itaque primo articulo indicabimus et excludemus notiones falsas de reprobatione, quibus doctrina ipsa de praedestinatione vel pervertitur omnino vel certe eius declaratio minus sincera exhibetur; exclusis autem notionibus falsis per se consequetur verus de reprobatione conceptus, quo tota fere declaratio praedestinationis sustentatur ac regitur.

I. Sincere primum exponemus tam supralapsariorum quam infralapsariorum sententias, deinceps ex principiis iam praestructis earumdem sententiarum impietatem demonstraturi.

1°. Calvini haeresis de praedestinatione et reprobatione, ut eam tum alibi tum maxime in Institution. l. III. cc.21-24. explicuit, ad haec capita redit. a) Homines alii creantur ad vitam aeternam, alii ad damnationem aeternam: « itaque, inquit, prout in alterutrum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam vel ad mortem praedestinatum dicimus» l. c. c. 21. n. 5. Haec igitur Dei praedestinatio et ordinatio ad mortem aeternam non secus ac ad vitam continetur in ipso consilio divino creandi hominem. Unde b) ordinatio ad mortem non est consequens ad peccatum, sed immo ipsum peccatum Adae et humani generis in illo ruina est effectus consequens et permanans ex ipsa illa antecedente divina praedestinatione multorum ad mortem aeternam. Frigidum commentum appellat Calvinus, quod Deus primum hominem non ipso consilio, quo eum creare voluit, ordinaverit ad peccandum, et non eodem consilio antecedente ruinam generis humani ac omnium pereuntium mortem aeternam praedestinaverit. « Tam frigidum commentum si recipiatur, inquit, ubi erit illa Dei omnipotentia, quae secundum arcanum consilium, quod aliunde non pendet, omnia moderatur.... Decretum horribile, fateor; inficiari tamen nemo poterit, quin praesciverit Deus, quem exitum esset habiturus homo, antequam ipsum conderet, et ideo praesciverit, quia decreto suo sic ordinarit..... Nec absurdum videri debet, quod dico, Deum non modo primi hominis casum et in eo posterorum ruinam praevidisse, sed arbitrio quoque suo dispensasse » c. 23. n. 7. Porro c) executio huius decreti ita habet, ut Deus sua voluntate, quae est rerum necessitas, antecedenter electis donet vocationem ad fidem et in ea iustificationem (externam declarationem iustitiae); antecedenter reprobatis gratias omnes negat, eosque ad impietatem obduret. Fides autem ceteraque dona in electis non habent rationem meriti; sed sunt symbola ac testimonia antecedentis electionis: pariter in reprobis infidelitas ac peccata sunt notae antecedentis reprobationis. « In electis vocationem et iustificationem statuimus electionis manifestandae testimonium ac symbolum... ita reprobos vel a notitia sui nominis vel a Spiritus Sancti manifestatione excludendo, quale maneat eos iudicium, istis veluti notis aperit» c. 21. n. 7. « Quos ergo in vitae contumeliam et mortis exitium creavit, ut irae suae organa forent et severitatis exempla, eos ut in finem suum perveniant, nunc audiendi verbi sui facultate privat, nunc eius praedicatione magis excaecat et obstupefacit» c. 24. n. 12. « Nec per se quidem probabile est, sola Dei permissione, nulla ordinatione hominem sibi arcessisse interitum.... Non dubitabo ergo cum Augustino (de Gen. ad litt. VI. 15.) simpliciter fateri, voluntatem Dei esse rerum necessitatem»¹ c. 23. n. 8.

Nihilominus Calvinus non raro aliis in locis, ubi agit de causa peccatorum et interitus hominum, considerat causam horum proximam, quae iuxta ipsum est pravitas naturae et necessitas peccandi inducta per peccatum originale. Haec doctrina multis Calvinianis, quos puduit impietatis sui magistri, fundamentum praebuit negandi Calvinum fuisse in haeresi antelapsariorum, ac nonnullis etiam catholicis ut Honorato Tournely (De reprob. art. 2.) probabile reddidit, eum « subinde transiisse ad partes postlapsariorum. » At Calvinus ipse contra hanc suae haereseos emollitionem protestatur verbis disertissimis. « Quod sibi patefacto Dei verbo non obtemperant reprobi, probe id in pravitatem cordis eorum reiicitur, modo simul adiiciatur, ideo in hanc pravitatem addictos, quia iusto sed inscrutabili iudicio suscitati sunt ad gloriam eius sua damnatione illustrandam » c. 24. n. 14; cf. c. 23. n. 9. Itaque causa proxima peccatorum in reprobis assignatur a Calvino natura corrupta et infecta per peccatum Adae; at causa suprema praedestinans et peccatum Adae et pravitatem posterorum est ipse Deus. Tali vero sententia quid magis impium, Scripturae et toti revelationi, immo ipsi lumini rationis, quo divina attributa sanctitatis, bonitatis et iustitiae intelligimus, magis repugnans excogitari potuit? Vide Petav. l. X. c. 6. sqq.

2°. Infralapsariorum dogmata ut in synodo Dordracena a Gomaristis seu Contraremonstrantibus adversus Arminianos seu Remonstrantes annis 1618. 1619. sunt declarata, ad aliquot capita revocabimus ita, ut simul adnotemus, quatenus Iansenius in suo Augustino P. III. de Grat. Christi l. IX. et X. iis consentiat.

a) Decretum electionis et reprobationis refertur ad homines, qui per peccatum Adae omnes sunt obnoxii damnationi. Ita docent Dordraceni cap. I. art. 1-6. De decreto autem antecedente ipsam praevisionem peccati originalis nihil dicunt; neque enim damnare suae sectae auctorem, nec probare ausi sunt.

Iansenius de praedestinatione et reprobatione angelorum et hominum in statu innocentiae videtur doctrinam retinere orthodoxam, si demas eius errores circa statum naturae integrae, cui gratia fuerit naturalis, et consequentem inde modum loquendi de praedestinatione fere Pelagianum.

b) Ulterius docent iidem Calviniani: ex massa illa damnata Deus non solum gratuito decrevit aliquos salvare; sed etiam decrevit eos salvare gratuito, nulla habita ratione fidei, obedientiae, sanctitatis tamquam causae vel conditiones sine qua non (c. I. art. 8-10; Doctr. damn. art. 5.). Omnes reliquos homines Deus ex mera iusta sua voluntate decrevit in lapsu Adae et statu damnationis relinquere, eosque in communicatione gratiae necessariae ad fidem et conversionem praeterire» c. I; Doctr. damn. art. 8.

Iansenius in eo solum discrepat, quod meritum bonorum operum non negat, nec etiam negat, reprobis fidem et sanctificationem temporariam concedi. Attamen non solum praedestinatio ad gratiam (ut omnes docent Catholici), et praedestinatio ad gloriam (quod aliqui ex Catholicis tenent), iuxta Iansenium facta est a Deo antecedente voluntate et nulla habita ratione meritorum; sed etiam reprobatio omnium, qui pereunt, et quidem reprobatio positiva, quatenus est exclusio a vita aeterna et condemnatio ad poenam damni, facta est decreto antecedente; nempe Deus praevisa ruina humanae naturae in Adamo eos omnes decrevit relinquere in massa damnata, ex qua neque per remissionem culpae originalis et per temporariam iustificationem eruuntur. « Positiva reprobatio, inquit Iansenius, intelligenda est ita, ut hoc ipso ceteros praeteritos (in praedestinatione) positive voluerit excludere ab aeterna vita... quod sane non est aliud quam velle damnare, quatenus exclusio a vita aeterna et regno Dei gravissima creaturae rationalis est damnatio... Peccatum originale est causa reprobationis positivae, qua tamquam indignus repellitur ab aeternae vitae beneficio, sive iste parvulus vel adultus fuerit, sive ad tempus iustificandus, sive in iniquitatibus tota vita mansurus. Nam ut aliquis ex perditionis massa liberetur, ita videlicet ut non pereat, nec a regno Dei realiter adipiscendo divinae reprobationis decreto exclusus esse censeatur, ad tempus iustitiam accepisse non est satis... Quamvis verum sit, in multis culpam originalem baptismate deleri... simul tamen stabile verissimumque manet, propter illam culpam cui obnoxius homo iacuit, noluisse Deum ipsi totale beneficium liberationis decernere et a perditione ita, ut eam re ipsa evadat, liberare » Ians. de Grat. Christi l.² X. cc. 2. 3; cf. l.³ IX. c. 9. Vide I. B. Faure ad Enchir. Aug. c. 55.

c) De executione, ex qua ipsa ratio praedestinationis et reprobationis potest intelligi, docent Dordraceni sequentia. Ad salvandos solos praedestinatos misit Deus Filium suum; pro his solis Christus mortuus est; his solis et omnibus dat Deus gratiam ut credant, cui nemo potest resistere: his ergo solis et omnibus dat fidem iustificantem, quae semel accepta non potest amitti; quamvis enim etiam fideles peccent, non tamen possunt excidere ex adoptione et gratia Dei (cap. I; Doctr. damn. art. 2. 6; cap. II. art. 8; cap. IV. art. 12. 14; cap. V. art. 4–7.). Ex adverso reprobi sicut in aeterno decreto sunt exclusi ab omnibus donis supernaturalibus, ita in executione nullam accipiunt gratiam sufficientem, ut credere possint et converti; relicti sunt corruptae naturae et legi, maledictioni traditi, quin ullam gratiam salutarem consequantur (cap. I; Doctr. damn. art. 8; c. III. art. 5; c. V. art. 10).

Iansenius consentit, erga reprobos nullam esse Dei voluntatem, ut salvi fiant; sed Deum velle omnes et solos praedestinatos salvari, ac pro salute praedestinatorum dumtaxat Christum esse mortuum; secundum haec nullam in praesenti statu naturae lapsae dari gratiam sufficientem; reprobos si ad tempus iustificentur, non posse perseverare, quia eis negatur adiutorium efficax, quo perseveratur; adiutorium autem sine quo non potest, et quo potest iustus perseverare, in praesenti statu nullum datur: porro destitutos gratia efficaci necessario peccare, quia in natura lapsa non datur gratia sufficiens; hanc vero ipsam necessitatem peccandi esse unam ex conditionibus et characteribus massae damnatae, quae facta est per peccatum originale.

Placuit referre distinctius doctrinam Dordracenorum, tum quia ea habita est a Calvinianis veluti genuina sui dogmatis declaratio, tum quia de illa quidam theologi catholici non recte iudicarunt. Inter hos Petrus Gazzaniga T. II. dissert. VI. n. 242. scribit: « Synodus (Dordracena) in duas partes scissa est scilicet Arminianorum et Gomaristarum.... Qui cum Francisco Gomaro in synodo plenam de Arminianis victoriam reportarunt, ad sanam Thomistarum de praedestinatione et reprobatione doctrinam descenderunt, paucis rigido Calvinismo adhaerentibus. » Vide de hac Gazzanigae sententia iudicium Georgii Albertini O. P. (de Deo acroas. XVII. n. 4. 5; de Gratia acroas. XV. n. 15; ad Bannezian. et Lemosiens. theologos orat. 2. n. 39; epist. 1. ad Dominic. Pellegrini c. 3).

II. Voluntatem Dei salvificam antecedentem non solum relate ad naturam humanam stantem et integram, sed etiam in ordine hoc naturae lapsae et reparatae plane universalem superius demonstravimus: in hac autem ipsa fundamentali doctrina includitur, et ex ea consequitur, voluntatem iustitiae, qua continetur decretum reprobationis et damnationis, nullam nisi consequentem esse posse.

1°. Suppositis ergo his principiis doctrina tam supralapsariorum quam infralapsariorum iam evidenter refutata esse intelligitur. In utraque enim sententia a) manifesto negantur, quaecumque de voluntate Dei ut omnes homines salvi fiant, et de morte Christi pro omnibus hominibus in Scripturis et Patribus diserte docentur. b) In utraque deinde sententia antecedenter ad praevisionem actionum humanarum damnatio omnium reproborum ita concluditur, ut vi illius antecedentis reprobationis simul negetur vel omne donum supernaturale atque etiam nominatim effectus sacramentorum (penes Calvinianos), vel saltem negetur omnis gratia ordinata ad salvationem et conferens possibilitatem salutis (penes Iansenianos). c) Consequenter in utraque plane subvertitur libertas arbitrii sive ad bonum sive ad malum ac proinde ordo moralis universus; pariterque saltem a Calvinianis subvertitur doctrinae christianae caput certissimum, quo profitemur vera esse supernaturalium virtutum merita, quibus reddatur vita aeterna tamquam merces ac corona, et veras actualium peccatorum culpas, quae non puniuntur, quia in voluntate primi hominis erant libera, sed quatenus libera sunt in voluntate cuiusque peccantium.

d) In utraque sententia ea docentur, quae collatis praesertim praeceptis, promissis, comminationibus, contestationibus divinis manifesto pugnant cum bonitate, iustitia, veracitate, sapientia et sanctitate Dei. Haec impietas in doctrina superlapsariorum omnino manifesta est: nam « quemquam immeritum et nulli obnoxium peccato si Deus damnare creditur, alienus ab iniquitate non creditur » S. Aug. ep. 186. n. 20; « nec iustitia iusta dicetur, si puniendum reum non invenisse sed fecisse dicatur; maior vero erit iniustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur ad ruinam » S. Fulgent. ad Monim. l.⁴ I. c. 22.

At sententia infralapsariorum alicui non penitius inspicienti posset videri parum distare ab opinione quorundam theologorum catholicorum, qui praedestinationem et reprobationem negativam, ut aiunt, sive etiam positivam exclusionem a vita aeterna adscribunt voluntati Dei antecedenti praevisionem meritorum, hancque eandem putant sententiam fuisse Augustini. Nihilominus discrimen huius opinionis a doctrina Calvinianorum et Iansenianorum magnum est; non tam in eo, quod Catholici antecedentem illam reprobationem dicunt negativam, haeretici vero positivam (id enim non in omnium illorum Catholicorum explicationibus satis clarum est): sed discrimen exstat longe evidentius, quod haeretici reprobationem antecedentem ita defendunt, ut α) excludant diserte voluntatem Dei salvificam et mortem Christi pro salute reproborum; ut β) excludant pro reprobis vel omnem gratiam vel certe gratiam sufficientem et possibilitatem ad consecutionem salutis; ut γ) negent omnem gratiam mere sufficientem, et porro inducant necessitatem tam in actibus bonis sub gratia efficaci quam in malis sub dominatu concupiscentiae, diserteque affirment Deum sub interminatione irae suae et poenae aeternae reprobis praecipere impossibilia, atque in his hominem necessario sed tamen damnabiliter peccare. Atqui haec omnia Catholici illi, de quibus postea dicturi sumus, damnant et ex suis principiis consequi negant. Catholici itaque suam illam opinionem de antecedente reprobatione negativa libere defendunt; neque fas est eam cum sententiis haereticorum confundere. Hoc tamen non impedit, quominus, qui eam falsam existimant, eadem libertate suas rationes proponant et ex omnibus⁵, quibus possunt principiis theologicis, sententiam contrariam asserant ac vindicent; ut nos inferius praestare studebimus.

2°. Haereticorum doctrina ex iis capitibus, quae obiter indicavimus, manifestae impietatis convincitur, ceterum ea explicite confutata est, et « quid catholicus habeat intellectus de his, quos ad interitum praedestinatos credimus » (S. Fulg. 1. I. c. 28. ad Monim.), luculenter declaratum in iis documentis ecclesiasticis, quibus vel Augustini doctrina adversus obtrectationes et difficultates circa hanc rem obortas defensa, vel saeculo V. ac IX. haeresis praedestinatiana impugnata est ac condemnata. Concilii Arausicani II. can. 25. habet: « Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati (ergo etiam qui in Dei praescientia sunt reprobi) Christo auxiliante, quae ad salutem animae pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse non solum non credimus; sed etiam, si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione iis anathema dicimus. » Consentiunt Conc. Carisiac. cap. I. III; Valentin. III. can. III; Trident. sess. VI. can. XVII. Ex Patribus prae ceteris legendi sunt S. Prosper in responsionibus ad capit. Gallorum et ad obiectiones Vincentianas, et S. Fulgentius toto libro I. ad Monimum praesertim a cap. 19. sqq. « Vires obedientiae, inquit Prosper (ad cap. 12. Gall.), non ideo Deus cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit; sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit. » Clarissima est Prosperi sententia ad obiect. XII. Vincentianam. « Voluntate exierunt, voluntate ceciderunt, et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati; essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate mansuri: ac per hoc praedestinatio Dei multis est causa standi, nemini est causa labendi. » In eandem sententiam toto fere libro citato disputat Fulgentius. « Pravus numquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discessit; nec discessurum Deus praedestinavit, quamvis discessurum cognitio divina praesciverit.... In sanctis igitur perfecturus est Dominus, quod, ut essent boni, gratis dedit; quod autem daturum se esse praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit... Porro autem in iniquis puniturus est, quod, ut essent mali, non dedit; nec ad iniquitatem eos aliquam praedestinavit.... Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus iustae punitionis supplicium praeparavit.... Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit... Ad interitum, quem ira iusti iudicis peccantibus reddidit, non ad interitum (h. e. ad peccatum), quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit » l. c. cap. 25. 26. Ad Augustinum quod adtinet, ipsemet Fulgentius c. 28. 29. demonstrat, hanc eandem eius fuisse doctrinam de adultorum reprobatione propter « perseverantem iniquitatem malae voluntatis. » Citat ex Augustini libro II. c. 17. de pecc. merit. et remiss. hunc locum: « Ut innotescat quod latebat, et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adiuvat voluntates; qua ut non adiuventur, in ipsis itidem causa est non in Deo, sive damnandi praedestinati sint propter iniquitatem superbiae, sive contra superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sint misericordiae..... Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In his verbis Augustini monet Fulgentius diligenter advertenda esse sequentia. « Primum ut non homines adiuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur non in Deo; deinde quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad iudicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum; tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, quia si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur, quod quam sit impium quamque fidei christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. »

Ex doctrina itaque SS. Patrum in ipso conflictu cum Pelagianis et Semipelagianis satis explicata, a) Deus neminem praedestinat ad malum, quo quis meretur interitum; adeoque illud nullo modo vult sed solum praescit. Neque vires Deus cuiquam subtrahit, ut cadat; sed immo ex sese omnes vult adiuvare, quod autem multi actu non adiuvantur, in ipsis causa est. Quod si secus se haberet, si Deus iniquitatem praedestinaret, ipse esset causa peccati; hoc autem sentire impium est et omnium Christianorum sensu contrarium fidei christianae. b) Ad interitum nulla est praedestinatio antecedens, sed tantum consequens praevisionem « perseverantis iniquitatis; » est enim haec praedestinatio⁶ sive reprobatio actus iustitiae in aeternum punire volentis, quae nulla esse potest nisi consequenter ad peccatum (August. c. Iul. III. n. 35; de lib. arb. III. n. 51.); et in praesenti ordine reparato nulla est nisi consequenter ad peccatum perseverans et finale. Ceterum c) non praedestinari et reprobari Patribus aequipollentia sunt; unde etiam nullus est, cui negetur praedestinatio ad vitam aeternam nisi consequenter, quia praevidetur « casurus et non reversurus. » Hinc qui sua culpa sunt reprobi, si praevisi essent finaliter reversuri, ut possent et deberent reverti, non iam reprobi essent sed praedestinati.

Atqui tota haec christiana doctrina commentum haereticorum non solum supralapsariorum sed etiam infralapsariorum undequaque condemnat, praesertim si spectetur modus, quo illi praedestinationis et reprobationis executionem fieri confinxerunt.

Scholion. Ut argumentis respondeatur, quae ex Rom. IX. ab adversariis depromuntur, considerandus est proximus et remotus contextus orationis Paulinae. Ex ipso enim contextu ac scopo Apostoli conficitur, ibi non de praedestinatione ad gloriam per se spectatam, nec de reprobatione a gloria immediate sermonem esse; sed de gratuita vocatione ad fidem et de praedestinatione proinde ad gratiam. Quae ergo dicuntur de odio Esau, nec sensu litterali nec sensu typico de antecedente reprobatione a vita aeterna accipi possunt. Nec ita accipi possunt induratio ibi commemorata, vel quae inducuntur per comparationem cum luto in manu figuli; in his enim de gratia fidei sermo est, quam Paulus a Deo non ex debito sed ex misericordia conferri demonstrat. Reliqua vero de excitatione Pharaonis, de vasis irae, manifesto intelligenda sunt de voluntate consequente ad praevisionem peccati, qua voluntate Deus etiam malis bene utitur ad suos fines. Caput illud IX. Rom. alio loco explicabimus, interim ad demonstranda quae indicavimus, considerentur illationes Apostoli IX. 32. 33; X. 12. sq.; XI. 20. sq.; itidem conferatur IX. 22. cum II. 4. 5; 2. Pet. III. 15; Sap. XI. 24–XII. 18. et cum 2. Tim. II. 20. 21.

Praeter caput IX. Rom. Calviniani obiicere solebant testimonium 1. Pet. II. 8: « non credentibus autem..... lapis offensionis et petra scandali his, qui offendunt verbo nec credunt, in quo (in quod) et positi sunt »⁷ Aiebant scilicet cum suo Theodoro Beza, reprobos a Deo ipso esse positos ad hoc, ut non credant. At vero Ven. Beda in h. l. (Opp. T. V. p. 971.) omnino contrarium sensum vidit in verbis S. Petri; eos ipsos nimirum, qui non credunt et sua culpa impingunt in verbum Evangelii ac corruunt, a Deo esse positos ut credant. « Stultitiam exagerando subiecit, nec credunt, in quod et positi sunt; quia in hoc positi i. e. in hoc per naturam (supposita elevatione in ordine praesenti) facti sunt homines, ut credant Deo et eius voluntati obtemperent Salomone attestante, cum ait: Deum time et mandata eius serva; hoc est enim omnis homo. » Hanc interpretationem Corn. a Lapide, Alliolius aliique ceteris praetulerunt; sed revera inspecto praesertim textu graeco non videtur sensus genuinus. In commentario sub nomine Didymi (Bibl. Max. PP. T. IV. p. 323.) explicatur positio, qua se ipsos posuerunt ad non credendum. « Est positio voluntaria initium non credendi gerens... ad non credendum a semetipsis sunt positi. » In idem fere recidit interpretatio Oecumenii in h. l. (T. II. p. 496.), secundum quam Deus dicitur voluntate ad praevisionem peccatorum consequente permittere infidelitatem. « Ad quod et positi sunt, non dicitur quasi a Deo ad hoc essent destinati; nulla enim causa perditionis ministratur ab eo, qui omnes homines vult salvos fieri: sed qui seipsos aptaverunt vasa irae (cf. Rom. IX. 22; 2. Tim. II. 20. 21.), eos secuta est et infidelitas; et in quem ordinem se ipsos praeparaverunt, in hunc sunt positi. Et si homo creatus est liber, nec est vis inferenda libero arbitrio, nemo merito conqueratur de eo, qui talem sortem homini adtribuat, quam suis operibus homo sibi ipsi adscivit. » Advertatur autem, offensionem in lapidem angularem in Scripturis exhiberi ut poenam incredulitatis: « et erit... in lapidem offensionis... et conterentur » Is. VIII. 14. 15; « et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur; super quem vero ceciderit, conteret eum » Matth. XXI. 44. Si ergo intelliguntur positi propter incredulitatem ad offensionem et confractionem in lapide, h. e. propter peccatum ad poenam, omnis disparet difficultas.

Pro solutione difficultatum, quae fiunt ex doctrina Augustini, ac si peccatum originale antecedenter ad quamvis aliam praevisionem esset causa reprobationis omnibus reprobis etiam adultis, tam iis quibus remittitur, quam aliis in quibus manet non remissum, lege adnotationes I. B. Faure ad Enchirid. Aug. c. 53. et notam 3^{tiam} ad c. 98. De sententia Augustini circa praedestinationem et reprobationem data opera dicemus suis locis.