Tractatus de Deo uno secundum naturam

DE RATIONE MULTIPLICITER DISTINGUENDI VOLUNTATEM DIVINAM IN SE SIMPLICISSIMAM.

De voluntate Dei antecedente et consequente.

Licet divina voluntas in se unus sit actus simplicissimus, nobis tamen pro diversitate obiectorum ad quae refertur, opus est multiplici consideratione et distinctione rationis; circa voluntatem vero salvificam, maxime necessaria a ss. Patribus et theologis usurpata distinctio est in voluntatem antecedentem et consequentem. Qua in partitione iuxta eorundem Patrum ac veterum theologorum nominatimque S. Thomae et S. Bonaventurae doctrinam terminus, prae quo voluntas salvifica antecedens dicitur vel consequens, est praevisio liberorum actuum creaturae, non autem ante omnem praevisionem praedefinita manifestatio iustitiae et pulchritudo universi.

I. Ex iis, quae de divina simplicitate et de distinctionibus rationis superius demonstrata sunt, satis constat a) divinam voluntatem concipi non posse velut potentiam, quae diversos eliciat actus; sed esse eam unum simplicem actum ipsamque divinam essentiam spectatam sub ratione volitionis, quae pro obiecto principe et necessario habet ipsum bonum infinitum et essentiale; ad bona, vero alia, ut sint, absque ulla sui mutatione libere terminatur (vide p. 307. sq.). Constat b) eandem volitionem infinitam eminenter aequivalere multis actibus, quatenus illa una terminatur ad multa obiecta diversa, in quae voluntas finita non nisi distinctis diversisque actibus ferri potest. Unde sicut in divina volitione omnis distinctio realis negari debet, ita distinctiones virtuales, ut a nobis inadaequatis conceptibus intelligitur, necessario sunt admittendae (vide p. 159.). Quamvis igitur indubitatum sit, quod aiunt PP. cum Cyrillo Alex. dialog. V. de Trin. T. V. p. 555, « non distinctam esse divinam voluntatem ab ipso Deo, et qui voluntatem dicat, ipsam Patris ac Filii significare naturam, » multipliciter tamen PP. iidem divinam voluntatem distinguunt prae diversa ratione obiectorum, ad quae illa porrigitur.

II. Potissima est apud ss. Patres frequens et ab ipsis lucidissime declarata distinctio voluntatis antecedentis seu primae, et voluntatis consequentis sive secundae. Antecedens et consequens nomina sunt relativa; antecedere enim aliquid intelligitur prae alio posteriori, et consequi relate ad aliud prius sive re sive ratione. Quaeritur ergo, quis sit terminus, prae quo voluntas Dei dicatur antecedens et consequens. Solutio huius quaestionis tanti est momenti, ut ab ea velut a suo principio ac fundamento pendeat sincera interpretatio fere totius doctrinae de voluntate salvifica et de praedestinatione ad gloriam.

Non defuerunt aliqui Scholae theologi inde a saec. XVI, qui ut suas sententias de praedestinatione, de praedefinitione omnium actuum nostrorum absolute antecedente praescientiam, et de modo praemotionis atque efficacis gratiae conciliarent cum doctrina catholica de antecedente voluntate salutis omnium hominum, coacti sunt defendere non liberos actus nostros praevisos sed plane alium esse terminum, prae quo voluntas Dei antecedens dicatur et consequens. Proximam occasionem suae interpretationis sumpserunt ex quadam voluntatis utriusque explicatione, quam habet S. Thomas 1. q. 19. a. 6. Docet ibi Angelicus, voluntatem antecedentem esse eam, qua Deus vult bonum secundum se consideratum: quia autem aliquando id, quod secundum se consideratum esset bonum, ex aliquo adiuncto bonum esse desinit; inde ait fieri, ut voluntate consequente, quae refertur ad rem consideratam secundum omnia adiuncta, Deus quandoque nolit id, quod vult voluntate antecedente. Haec adiuncta, ex quibus fiat, ut Deus voluntate consequente non velit omnium hominum salutem, affirmarunt illi interpretes non intelligi apud S. Thomam peccata hominum, sed longe aliud omnino independens a libera hominum voluntate. Est scilicet ex eorum opinione adiunctum, quo Deus movetur ut salutem innumerabilium hominum nolit, quod, si omnes salvarentur, iustitia Dei non satis manifestaretur, et minor esset pulchritudo universi. Unde aiunt illi, terminum, prae quo Dei voluntas salvifica dicitur antecedens vel consequens, nequaquam esse praevisam sanctitatem vel pravitatem creaturae, ut nos asserimus: sed voluntatem antecedentem esse, qua Deus vult salutem omnium spectatam per se, praecisione facta ab eo adiuncto, quod haec omnium salvatio impediret « maius bonum universale et pulchritudinem universi; » voluntatem consequentem esse, qua Deus considerato illo adiuncto boni maioris vult salutem praedestinatorum tantum, salutem aliorum non vult.

Utrum fideliter retulerimus opinionem, quam refellendam suscipimus, iudicetur ex propriis verbis eorum interpretum, quae ita habent. « 1°. Dicitur voluntas antecedens, non quia antecedat bonum vel malum usum nostri arbitrii; sed quia antecedit voluntatem, qua Deus fertur in obiectum consideratum cum aliquo adiuncto, quae est consequens consideratio eius. » 2°. « Si consideretur salus reproborum (i. e. non praedestinatorum, dum adhuc fruuntur hac vita) secundum se et absolute, sic est a Deo volita; si autem consideretur, ut habet (salus) adiunctam privationem aut carentiam maioris boni, videlicet boni universalis providentiae divinae, pulchritudinis universi, manifestationis iustitiae divinae in reprobis, et maioris splendoris misericordiae eius in electis, sic non est volita a Deo. Et secundum hoc asserimus, quod voluntate consequente Deus non velit omnes salvos fieri, sed solos praedestinatos. » 3°. « Non est necesse, quod Deus voluntate antecedente velit oppositum eius, quod vult voluntate consequente »¹ 4°. « Voluntas antecedens importat formaliter in Deo actum conditionatum, quo vellet salutem omnium, nisi ex hoc impediretur pulchritudo universi et bonum universale divinae iustitiae et misericordiae » Didac. Alvarez de Auxil. disp. XXXIV. nn. 3-5. p. 260. 261.

At vero apud SS. Patres et theologos vetustiores certissime dicitur voluntas salvifica antecedens, quatenus ratione antecedit et nondum supponit praevisionem liberorum actuum creaturae; consequens vero, quae est consequenter ad liberos actus praevisos hosque supponit.

Nam a) voluntas antecedens dicitur a Patribus ea, quam Deus ex se et ex insita sua bonitate concipit; voluntas consequens dicitur ea, quam Deus concipit provocatus velut nostris liberis actibus. Unde b) voluntate antecedente Deus, cuius natura bonitas, qui « diligit omnia quae sunt, et nihil odit eorum quae fecit; » « qui amat animas; » « cui non sunt necessarii homines impii » Sap. XI. 25. 27; Eccli. XV. 12; non vult nisi suae bonitatis communicationem licet secundum gradus diversos, non vult nisi quod creaturae rationali creatae ad suam imaginem undequaque bonum est; voluntate autem consequente Deus vult aliqua, quae solum suppositis malis creaturae actibus in se bona sunt, et creaturae peccatrici mala sunt privationesque magnorum bonorum. c) Praevisis itaque bonis actibus creaturae liberae Deus vult voluntate consequente bona, quae etiam vult voluntate antecedente; praevisis autem malis actibus creaturae liberae vult Deus aliquando, quae bona non sunt nisi consequenter ad eos actus, et quae voluntate antecedente non vult.

Quamvis igitur voluntas antecedens et consequens sit etiam prae meritis bonis; quia tamen ibi obiectum prae utraque ratione voluntatis non est diversum, contra vero quia obiectum voluntatis consequentis est irrogatio poenae, ubi terminus distinguens sunt praevisa merita mala: ideo Patres voluntatem consequentem frequentissime hoc altero modo considerant, prout est voluntas iustitiae punientis consequens ad opera nostra mala. « Beneplacitum, inquit Chrysostomus hom. I. in Eph. n. 2, ubique est voluntas praecedens; est enim praeter hanc etiam alia voluntas. Sic prima voluntas est, ut non pereant, qui peccaverunt; voluntas secunda est, ut pereant qui mali facti sunt. Non enim profecto necessitas eos punit sed voluntas... Beneplacitum itaque dicit Paulus voluntatem, quae est prima, quae est vehemens, quae est cum desiderio voluntas »² Ex Chrysostomo Damascenus suam expressit doctrinam, quem deinde Scholastici secuti sunt. « Nosse oportet, ait Fid. ortodox. II. 29, quod Deus antecedenter vult omnes salvos fieri; non enim ut nos puniret, sed ut participes essemus eius bonitatis, nos condidit utpote bonus. Peccantes autem vult puniri ut iustus. Dicitur igitur voluntas prima, antecedens, et beneplacitum (εὐδοκία), quae ex ipso est; voluntas autem secunda et consequens et permissio, quae est ex nostra causa »³ Eadem fere dial. cont. Manichaeos n. 79. iterum repetit, et illustrat comparatione cum terreno iudice, quam deinde S. Thomas adoptavit 1. q. 19. a. 5, et qua ante ipsum eodem modo usus est S. Gregorius M. (si is est auctor) in 1. Reg. l.II. c.2. n.20. « Quamvis, inquit Damascenus, volens iudicet (puniat), non tamen voluntate antecedente sed consequente. Voluntas quidem antecedens est, quod quis vult a se ipso; voluntas consequens est, quae proficiscitur ex causa aliorum, quae fiunt. Antecedenter enim ex se ipso Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis pervenire, nobis autem peccantibus vult nos puniri ad utilitatem. Et antecedens quidem Dei voluntas est bonitatis, consequens vero est iustitiae eius »⁴ Eodem modo et verbis paene eisdem loquuntur PP. alii, ut ante reliquos Tertull. contr. Marc. II. 11. « Bonitas Dei prior secundum naturam, severitas posterior secundum causam; illa ingenita, haec accidens; illa propria, haec accommodata; illa edita, haec adhibita. » Post ceteros S. Bernardus serm. 5. de Nat. Domini n. 3. scribit: « quod miseretur, proprium illi est; ex se enim sumit materiam et velut quoddam seminarium miserendi. Nam quod iudicat et condemnat, nos eum quodammodo cogimus; ut longe aliter de corde ipsius miseratio quam animadversio procedere videatur... Recte igitur non Pater iudiciorum vel ultionum dicitur sed Pater misericordiarum... eo magis, quod miserendi causam et originem sumat ex proprio, iudicandi vel ulciscendi magis ex nostro. »

Ex constanti hac Patrum doctrina desumpta est explicatio voluntatis salvificae antecedentis et consequentis tradita a S. Thoma, S. Bonaventura ceterisque vetustis theologis. Quod pertinet ad S. Thomam affirmamus, adiuncta, propter quae Deus voluntate consequente non vult salutem eorum, qui actu non salvantur, apud Angelicum numquam esse alia, quam peccata hominum. Quod si verum est, idem sane apud S. Thomam ac apud SS. Patres assignatur terminus, prae quo voluntas Dei distinguitur antecedens et consequens. Imprimis itaque S. Thomas in omnibus locis citandis, ubi de hac re agit, appellat ad doctrinam Damasceni, eiusque rationem distinguendi utramque Dei voluntatem omnino probat. Damasceni autem doctrina quam sit manifesta, superius vidimus. Sic de verit. q. 23. a. 2. primum ait, « huius distinctionis intellectum ex verbis Damasceni esse assumendum. » Tum post luculentam explicationem in corpore articuli, subdit ad 2: « aliquem hominem vult Deus salvari voluntate antecedente ratione humanae naturae, quam ad salutem fecit; sed vult eum damnari voluntate consequente propter peccata, quae in eo inveniuntur. » Rursum in comment. in 1. Tim. II. lect. 1: « salus omnium hominum secundum se considerata habet rationem, ut sit volibilis, et Apostolus hic ita loquitur, et sic eius voluntas est antecedens. Sed si consideretur bonum iustitiae et quod peccata puniantur, sic non vult et haec est voluntas consequens. » Pariter in 1. dist. 46. q. 1. a. 1. qui totus articulus nullum relinquit tergiversandi locum: « consideratis omnibus circumstantiis personae, sic non invenitur de omnibus bonum esse quod salventur. » Audi ex Angelico, quae sint hae circumstantiae: « bonum enim est eum, qui se praeparat et consentit, salvari per largitatem gratiae divinae, nolentem vero et resistentem non est bonum salvari, quia iniustum est... ideo istum hominem sub istis conditionibus consideratum non vult Deus salvari; sed tantum istum, qui est volens et consentiens: et hoc dicitur voluntas consequens, eo quod praesupponit praescientiam operum, non tamquam causam voluntatis (quae utpote ipsa Dei essentia non habet causam), sed quasi rationem voliti. » Hoc ipsum explicat ibi ad 5: « dicendum, quod istae conditiones quibus homo efficitur deordinatus a consecutione finis, sub quibus existentem Deus eum salvum esse non vult, sunt ex ipso homine, et ideo totum quod sequitur, sibi imputatur ad culpam. » Idem plane docet 1. q. 19. a. 6. « Iustus iudex antecedenter vult omnem hominem vivere, sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter Deus antecedenter vult omnem hominem salvari, sed consequenter vult quosdam damnari secundum exigentiam suae iustitiae. » Puto iudicis voluntas suspendendi hominem est consequenter ad homicidium, non autem consequenter ad necessitatem pulchritudinis reipublicae nullo adhuc supposito delicto. Ita ergo non necessitas manifestandi iustitiam ante suppositionem peccati, nec pulchritudo universi exigit, ut Deus non omnium velit salutem; sed presupposito aliquorum finali peccato exigentia iustitiae est, ut hi non salventur. Quomodo autem mala culpae, quae sane non sunt a Deo sed ab homine, a Deo ordinentur ad pulchritudinem universi, et ideo mala poenae per accidens conferant ad eandem, declarat S. Thomas 1. q. 19. a. 9. et 1. dist. 46. a. 4.⁵ Ex hac porro ratione, quod Deus bonus etiam de malis potest bona facere, explicat 1. q. 23. a. 5. ad 3. post Augustinum, cur Deus mala culpae possit permittere, et voluntate consequente aliquos reprobare.

Eadem est doctrina luculentissima inter ceteros S. Bonaventurae 1. dist. 46. a. 1. q. 1. ubi citato Damasceno hanc subdit declarationem. « Voluntas antecedens est voluntas respectu eius, propter quod Deus hominem fecit, et est irrefragabiliter bonorum. Voluntas autem consequens est voluntas, non quae sequitur merita (in tempore iam acta existentia); sed quae vult aliqua secundum scientiam meritorum. Prima, scilicet antecedens, dicitur a Magistris conditionalis, sive voluntas qua Deus vult, quantum in se est. Secunda autem scilicet consequens dicitur absoluta. » Lege ibi reliqua.

Corollarium. Si voluntas salvifica antecedens intelligitur prae suo termino comparationis universaliter accepto, consideratur voluntas, ut se habet antecedenter ad praevisionem ipsius peccati originalis, et eo magis omnium liberorum actuum nostrorum. Si vero voluntas salvifica, ut fere semper fit in Scripturis et plerumque a ss. Patribus, spectatur, prout peccato originis supposito refertur ad genus humanum lapsum et reparatum, terminus, prae quo voluntas salutis aeternae dicitur antecedens vel consequens, est praevisio status finalis, qui futurus sit in gratia vel in peccato. Haec autem praevisio tum quoad adultos tum quoad parvulos includit multa, quae utrimque diverso modo se habent. Quamvis igitur abstrahendo a modo, quo homo perducitur ad statum gratiae vel manet in statu peccati, universim dici possit, terminum, prae quo voluntas salutis aeternae appellatur antecedens vel consequens, esse statum finalem huius vitae: in concreto tamen, spectando hunc terminum una cum suo modo, debet simpliciter dici, alium esse terminum, prae quo antecedens vel consequens est voluntas salutis parvulorum, quam adultorum. Sed de hoc discrimine alius erit dicendi locus.

De distinctionibus voluntatis salvificae iuxta doctrinam S. Augustini.

« Ad verum sensum S. Augustini de voluntate Dei in negotio nostrae salutis semper invicta, cui nemo possit resistere, rite intelligendum non parum iuvat animadvertisse quasdam alias cum superiori connexas divinae voluntatis distinctiones, in voluntatem absolutam actuque efficientem, et in voluntatem, quae fertur in suum terminum sub conditione pendente etiam a libertate creata; in voluntatem legislatoris spectatam ex parte, et voluntatem iudicis spectatam ex integro; in voluntatem denique spectatam secundum omnia auxilia, quae sunt in thesauris omnipotentiae, et in voluntatem secundum auxilia quae Deus actu confert. »

Potest quidem voluntas conditionata, et voluntas legislatoris comparari cum voluntate antecedente; et membra opposita, voluntas scilicet absoluta, et voluntas iudicis possunt quadamtenus revocari ad voluntatem consequentem. Attamen non omnis voluntas Dei antecedens est conditionata, sed potest etiam esse absoluta. Voluntas deinde legislatoris seu praecipiens sub ratione longe alia consideratur, quam voluntas antecedens. In postrema divisione voluntas spectata secundum auxilia actu conferenda respondet voluntati consequenti; sed alterum membrum, nempe voluntas spectata secundum omnipotentiam Dei nec cum antecedente nec cum consequente voluntate plene convenit. Quare distinctiones in hac thesi propositae non sunt omnino eaedem cum illa superiori distinctione voluntatis antecedentis et consequentis. Melius vero conveniunt cum modo considerandi, qui Augustino familiaris est, et ad eius doctrinam intelligendam non parum iuvant. Non sine causa ergo superiori illi distinctioni has alias superaddimus.

I. Voluntas absoluta universim spectata potest esse talis antecedenter, quae independenter a conditionibus absolute vult, ut terminus existat; vel potest esse absoluta voluntas consequenter, quae absolute vult existentiam termini verificata conditione. Unde voluntas salvifica consequens semper est etiam absolute efficiens et conferens ipsam salutem, ut per se patet. At voluntas salvifica antecedens efficit quidem multa, quae per se ordinantur ad salutem; hanc tamen non vult sine conditione pendente etiam a libera hominum cooperatione quoad eos, qui cooperationis sunt capaces, sepositis interim disputatione de voluntate salvifica quoad infantes. Sic ergo voluntas salutis conditionata et absoluta reducitur ad voluntatem antecedentem et consequentem, cuius utriusque distinctionis mutuam congruentiam optime declarat S. Bonaventura. « Voluntas antecedens dicitur a Magistris voluntas conditionalis sive voluntas, qua Deus vult, quantum in se est. Secunda autem scilicet consequens dicitur absoluta. Differentia autem inter hanc voluntatem et illam non est secundum diversitatem affectionis sive modi volendi, qui sit in Deo; sed secundum rationem connotandi et intelligendi. Prout enim Deus dicitur velle omnium salutem, quantum in se est et antecedenter, connotatur in omnibus ordinatio ad salutem, tum ex parte naturae datae, tum ex parte gratiae oblatae; dedit enim eis Deus naturam, secundum quam possent eum cognoscere, et cognitum quaerere, et quaesitum invenire, et invento inhaerere, ac per hoc salutem obtinere. Gratiam similiter obtulit, dum Filium misit et obtulit, cuius pretium omnium saluti sufficit. Leges etiam et mandata tribuit salutis et ostendit. Ipse etiam praesto est omnibus inquirentibus, et prope est omnibus invocantibus eum. Velle ergo hominem antecedenter salvare est ordinatum ad salutem facere, et volenti pervenire non deesse. Unde velle antecedenter salvare non connotat salutem (actu collatam), sed ordinabilitatem ad salutem. Velle autem consequenter sive absolute salvare est dare salutem ei, quem praescit ad salutem perventurum per suum auxilium et gratiam, et connotat salutis eventum » S. Bonav. 1. dist. 46. a. 1. q. 1.

Voluntas itaque salutis antecedens conditionata transit ex praevisione conditionis adimplendae in voluntatem consequentem absolutam et effectricem salutis; ex praevisione vero hypothesis contrariae succedit voluntas consequens absoluta reprobationis. Expressas habes has absolutae et conditionatae voluntatis rationes apud S. Augustinum Enchirid. c. 108. 104. « Qui sine ullis ambiguitatibus, si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit (voluntate absoluta) fecit; profecto facere noluit (non voluit voluntate absoluta), quodcumque non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute, in qua conditus erat, custodire voluisset (voluntas conditionata),... si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praesciisset. Quia vero peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam (absolutam consequentem), ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona. »

II. Alia est apud Augustinum voluntatis divinae distinctio in voluntatem praecipientem, quae ab hominibus non semper impletur; et in voluntatem eandem, ut simul praecipiens est et legem praemiis ac poenis sanciens, quae semper invicta est, et quam nulla potestas nullaque voluntas creata valet impedire. Priori modo spectata est voluntas Dei, ut nos libere aliquid faciamus vel omittamus, ad quod exsequendum dat quidem auxilium et gratiam necessariam, ita tamen ut ei pro nostra libertate resistere possimus. « Si omnipotens est, cur oras, ut fiat voluntas eius? Quid est ergo: fiat voluntas tua? Fiat in me, ut non resistam voluntati tuae…… fiet enim voluntas Dei in te, etsi non fit a te…… sive ergo bene sive male sit tibi, fiet in te; sed fiat et a te » Aug. serm. 56. (al. 48. de divers.) n. 7. Modo altero considerata est voluntas absoluta pro meritis reddendi praemium vel poenam, quae non est libere facienda ab homine; sed exsequenda ab omnipotente, et ideo semper invicta. Egregie quoad distinctionem utramque Augustinus mentem suam declarat l. de spirit. et litt. c. 33. n. 58. « Vult autem Deus omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire; non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium (voluntas praecipiens et offerens gratiam, cui tamen potest resisti), quo vel bene vel male utentes iustissime iudicentur (voluntas sanctionis). Quod cum fit, infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt (voluntas praecipiens non impleta); nec ideo tamen eam (spectatam ex integro) vincunt, verum se ipsos fraudant magno et summo bono malisque poenalibus implicant, experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam (voluntatem antecedentem salutis et praecipientem) contempserunt¹. Ita voluntas Dei semper invicta est; vinceretur autem, si non inveniret, quid de contemptoribus faceret, aut ullo modo possent evadere, quod de talibus ipse constituit (voluntate consequente et exsequente sanctionem). Qui enim dicit verbi gratia: volo ut hi omnes servi mei operentur in vinea, et post laborem requiescentes epulentur, ita ut, quisquis eorum hoc noluerit, in pistrino semper molat; videtur quidem, quicumque contempserit, contra voluntatem domini sui (praecipientem) facere: sed tunc eam (spectatam, ut est legis sanctio) vincet, si et pistrinum contemnens effugerit, quod nullo modo fieri potest sub Dei potestate. » Cf. Enchirid. c. 100. Ex Augustino doctrinam suam expressit S. Anselmus l. « Cur Deus homo » c. 15. « Quamvis homo vel malus angelus divinae ordinationi subiacere nolit, non tamen eam fugere valet. Quia si vult fugere de sub voluntate iubente, currit sub voluntatem punientem. Et si quaeris, qua transit? non nisi sub voluntate permittentis. Et hoc ipsum, quod perverse vult aut agit, in universitatis praefatae ordinem et pulchritudinem summa sapientia (voluntate consequente) convertit. » Cf. S. Th. 1. q. 19. a. 6.

III. Pelagiani salutem ab homine suis viribus naturalibus et meritis humanis obtinendam esse docebant. Unde quod multi non salvantur, unice inde esse putabant, quod homines, cum velle deberent, voluntate scilicet nuda et naturae viribus, ipsi nolunt. Deus quidquid salva humana libertate ad consequendam salutem homini conferre potuit, contulit omnibus aequaliter: quia omnibus dedit naturam et in ea plenam possibilitatem salutis, et ad superabundantiam praeterea omnibus aequaliter obtulit gratiam externam legis et doctrinae et exempli in Christo. Unde Dei voluntas salvifica aequaliter ad omnes refertur; quatenus vult salutem omnium, si viribus bonae naturae bene utantur. Hominum est viribus naturae salvare se ipsos, non autem Dei salvare homines; nec potest Deus sine laesione humanae libertatis operatione suae gratiae hominum convertere voluntates, et ex nolentibus volentes facere. Error huic similis circa voluntatem Dei salvificam sequebatur ex principiis eorum Semipelagianorum, qui bonam voluntatem humanam necessario praecedere putabant, ut gratia possit subinferri.Vide S. Fulgent. de Incarn. et gratia ad Petrum diac. n. 56.

In directa oppositione adversus hos errores Augustinus in suis contra Pelagianos et Semipelagianos disputationibus doctrinam catholicam defendebat; unde etiam eius modus considerandi et loquendi rite intelligi nequit, nisi indoles errorum contrariorum in interpetrando Augustino diligentissime ob oculos teneatur. Quod ad praesens pertinet, doctrina Pelagiana Augustino occasionem praebuit voluntatem Dei sanctificatricem considerandi prae tota amplitudine gratiarum et auxiliorum, quae eius omnipotentiae subsunt. Prae hac omnipotentia Deo numquam deest modus, quo cor durum emolliatur; quo suadeatur ita, ut homini persuadeatur; quo ita vocet, ut homo vocantem non respuat. « Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates, quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? » S. Aug. Enchirid. c. 98. At vero si spectetur voluntas Dei prae gratiis singulis, quas actu confert: confert quidem omnibus gratiam sincera voluntate antecedente, ut homo vocantem non respuat; non tamen semper et non omnibus confert eas gratias, quibus praenoscit eos consensuros, non semper ita vocat, « quomodo scit eis congruere, ut vocantem non respuant. » Spectata voluntate Dei prae tota gratiarum possibilium amplitudine docet Augustinus, non posse fieri, ut effectus misericordiae Dei ab homine frustretur. « Non potest effectus misericordiae Dei esse in hominis potestate, ut frustra ille misereatur, si homo nolit; quia si vellet etiam ipsorum misereri, posset ita vocare, quomodo illis aptum esset, ut et moverentur et intelligerent et sequerentur…. Hic dicet aliquis, cur ergo Esau non sic est vocatus, ut vellet obedire?… Quis audeat dicere, defuisse Deo modum vocandi, quo etiam Esau ad eandem fidem mentem applicaret voluntatemque coniungeret, in qua Iacob iustificatus est?… Quis enim dicat, modum quo ei persuaderetur, ut crederet, etiam omnipotenti defuisse? » Ad Simpl. l. 1. q. 2. n. 13. 14. Contra vero spectatis gratiis singulis, quas Deus actu confert, damnata est X. propositio Quesnelliana: « gratia est operatio manus Omnipotentis, quam nihil impedire aut retardare potest. »

Dum porro Augustinus omnipotentiam illam Dei, cui in promptu sunt omnes gratiae infinita quadam varietate, prae oculis habet; quandoque illam solam voluntatem, qua Deus gratiam confert sub praescientia consensus futuri, et qua consensus re ipsa obtinetur, appellat voluntatem miserendi et voluntatem salvandi: et ex opposito, quando sub praevisione hominem sua utique culpa restiturum gratiae conferendae, alia tamen, cui subiungeretur consensus, iusto sed occulto iudicio non datur; Deus dicitur ab Augustino non velle misereri et non velle salvare; non velle scilicet voluntate absoluta et actu effectrice, et non velle secundum totam amplitudinem suae omnipotentiae. Considerat S. Doctor Enchirid. c. 95. ex verbis Christi Matth. XI. 21. certum esse, Tyrios et Sidonios acturos fuisse poenitentiam, si gratia, quam in vanum acceperant civitates Galilaeae, illis concessa fuisset, et tamen hanc gratiam non fuisse eis donatam. De voluntate itaque actu effectrice et de voluntate omnipotente quam Deus erga Tyrios non habuit, debet intelligi quod subdit Augustinus: « nec utique Deus iniuste noluit salvos fieri, cum possent salvi esse, si vellet (al. vellent). Tunc (in altera vita) in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet…. quam certa, immutabilis et efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit, quod non possit…. In coelo et in terra, quaecumque voluit, fecit, quod utique non est verum, si aliqua voluit et non fecit, et quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret, quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid, nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. » Vide I. B. Faure in notis ad Enchiridion S. Augustini cc. 52. 95. 103.

Scholion. Est penes theologos Scholasticos alia voluntatis divinae distinctio primum ab Hugone Victorino commemorata (Summa sentent. Tract. I. c. 13. T. III. p. 195.), in voluntatem beneplaciti et voluntatem signi. Loquuntur de hac distinctione S. Thomas 1. q. 19. a. 11. 12; de verit. q. 23. a. 3, et alii omnes Scholastici in h. l. Summae et in 1. dist. 45. Voluntas beneplaciti² prout contradistinguitur a voluntate signi, est omnis Dei voluntas proprie dicta, tam antecedens quam consequens, tam conditionata quam absoluta. Voluntas signi, ut eam Scholastici intelligunt, non est ipsa Dei voluntas; sed est signum extrinsecum voluntatis divinae, quod metaphorice (potius metonymice) voluntatem appellari illi animadvertunt. Enumerant autem quinque huiusmodi signa seu obiectivas manifestationes voluntatis: « praecipit et prohibet, permittit, consulit, implet. » Sunt videlicet: praeceptum, prohibitio, consilium, operatio et permissio. Hugo comprehendens nomine praecepti etiam consilium quatuor tantum signa voluntatis recenset. Ceterum per se manifestum est, signum et manifestationem voluntatis a Deo infinite bono et veraci esse non posse, quin ei respondeat voluntas aliqua proprie dicta, quam Deus signo manifestam fieri vult. Consideranti patebit, praecepto, prohibitioni, consilio semper voluntatem saltem antecedentem et beneplaciti; operationi et permissioni voluntatem aliquam saltem consequenter absolutam respondere. Dixi signo respondere semper voluntatem, quam Deus vult manifestare: non vero dixi, in Deo esse semper voluntatem, quam homines ex signo colligunt; possunt enim errare. Sic errasset, qui ex praecepto facto Abrahae collegisset, in Deo esse voluntatem, ut Isaac actu ipso immolaretur.

Hinc impia sane est Calvini distinctio in voluntatem Dei manifestam et arcanam ita, ut quod Deus manifeste se velle significet, fugam peccatorum, observationem legis, salutem omnium hominum, id voluntate arcana fieri nolit. In eundem censum venit distinctio Ioannis Piscatoris inter voluntatem naturalem improbationis, qua Deus odio habet peccata, et voluntatem liberam, qua decernat et velit, ut fiant peccata. Vide Petav. l. X. c. 10. n. 5.

DE DEI VOLUNTATE SALVIFICA ANTECEDENTE.

Voluntas Dei salvifica universalis demonstratur ex Scripturis.

« Voluntate antecedente Deum in hoc ordine generis humani lapsi et reparati non eorum modo, qui salvantur; sed aliorum etiam velle aeternam salutem, immo voluntatem hanc salutiferam ad omnes omnino homines protendi rationis iam compotes, ex ss. Scripturarum doctrina demonstratur. »

Non est nobis sermo de voluntate simplicis complacentiae in bonitate obiecti, quae in Deo concipitur non tam velut voluntas, quam velut iudicium necessarium de quavis ratione boni etiam mere possibilis; sed voluntatem asserimus, quae ex sese velit ipsum salutis effectum licet non citra conditionem ex parte liberae cooperationis hominum salvandorum. Haec autem salutis voluntas includit voluntatem exhibendi hominibus (saltem antecedenter ad impedimenta vel libere ab homine vel aliunde non autem directe a Deo interposita) omnia ea praesidia, sine quibus salus obtineri nequit, et quae ex sese sufficiunt, ut iis utentes homines salutem assequi possint. Quod Deus haec omnia praesidia hominibus praeparavit ex antecedente voluntate, ut per ea homines salventur, id significari solet, quando dicitur, esse in Deo sinceram voluntatem antecedentem salutis humanae. Neque vero in Deo voluntas ulla esse potest, quae sincera non sit.

Quaestio porro, utrum voluntas antecedens salutis etiam relate ad eos, qui actu non salvantur, sit voluntas beneplaciti an voluntas signi, locum omnino nullum habet. Quid enim signum voluntatis salutiferae, operatio inquam divina ad nostram salutem et praeceptum, ut operemur salutem nostram, potest aliud significare nisi verissimam voluntatem in Deo, ut salvemur? Num forte suspicabimur cum Calvino, Deum infinite bonum et veracem velle interim signis fallacibus nobis persuadere, suam esse voluntatem ut salvemur, cum haec nulla re vera sit, sed sit potius voluntas arcana contraria?

Postremo animadvertatur ad quaestionis statum circumscribendum, sermonem hic esse non solum de voluntate absolute antecedente praevisionem etiam peccati originalis, sed de voluntate, quae referatur ad homines in hoc ordine lapso et reparato per Christum. Agitur ergo de voluntate salvifica consequente quidem praevisionem naturae lapsae in Adamo, sed antecedente praevisionem sive actuum sive omissionum, quibus singuli adulti damnationis iudicium sibi arcessunt.

Duas partes thesis complectitur, quae licet iisdem fere documentis revelationis ex Scriptura et Patribus theologice probentur, spectata tamen solemni et explicita Ecclesiae definitione non eodem gradu et sub eadem censura pars utraque proposita est; prior enim pars definita est esse de fide, pars altera hactenus non est definita sub hac censura, ut patet ex damnatione Propositionis 5ᵃᵉ Iansenii: « Semipelagianum est dicere, Christum pro omnibus omnino hominibus mortuum esse. » Damnata est a Summis Pontificibus ut « falsa, temeraria, scandalosa; et intellecta eo sensu, ut Christus pro salute dumtaxat praedestinatorum mortuus sit, impia, blasphema, contumeliosa, divinae pietati derogans, haeretica. » Ex hac vero damnatione ipsa et ex paritate fundamentorum, quae videbimus, constat partem etiam secundam certam esse ita, ut sine temeritate negari non possit. His praemonitis sequitur demonstratio.

I. Voluntatem salvificam ad alios quoque praeter eos, qui reipsa salvantur, pertinere in hoc praesenti ordine lapsae et reparatae naturae, clamant ss. Scripturae universae. Docent enim, a) eos omnes qui credunt, per ipsum donum fidei a Patre dari Filio, Filio autem dari, quia vult¹ Pater misericordiam, ut omnes per Filium salventur Io. III. 14-18; VI. 37-40; cf. XVII. 12. ². Inter eos autem credentes esse, qui suo vitio salutem non sunt consecuturi, nemo dubitare potest, nisi qui cum Calvinianis, a quibus hac in re ipsi Ianseniani dissentiunt, absurde contendat nec gratiam fidei, nec ullum effectum sacramentorum, nec universim ullum donum supernaturale umquam concedi iis, qui non sunt inter praedestinatos, adeoque iis omnibus qui re ipsa non salvantur. b) Sicut Pater Filium unigenitum dedit, ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam aeternam Io. III. 16; ita Christus Salvator rogavit Patrem pro omnibus credituris, ut sint in Patre et in Filio Io. XVII. 20. 21. Nec modo orationem, sed etiam praedicationem, sollicitudines, labores, miracula impendit ut congregaret filios Ierusalem, « quemadmodum avis congregat nidum suum sub pennis, » qui tamen noluerunt, ut Christus ipse illacrimans³ conquestus est Matth. XXIII. 37; Luc. XIII. 34. c) Ultra haec omnia Christus, testantibus Scripturis, vitam ipsam et sanguinem profudit pro universis saltem fidelibus etiam pro pereuntibus, atque ideo profudit, ut ab interitu servarentur Rom. VIII. 31. sq.; XIV. 15; 1. Cor. VIII. 11. Ideo d) fideles omnes dicuntur positi et destinati esse ad acquisitionem salutis 1. Thess. V. 9. 10; 2. Thess. II. 13. Deus enim vocationem ad fidem et iustificationem et gratias omnes dirigit in omnibus, quibus eas largitur, ad salutem aeternam; unde vita aeterna est finis gratiarum, quem Deus in iis largiendis intendit Rom. I. 16; VI. 22; 1. Pet. I. 9. Hic ordo gratiae ad salutem indicatur in s. Scriptura iis modis loquendi, quibus fides et iustitia christiana nullo facto discrimine inter eos, qui actu salvabuntur, et alios qui tandem sua culpa peribunt, passim in omnibus fidelibus appellatur vita aeterna Io. III. 36; V. 24. 39; XVII. 3; Act. V. 20; XI. 18.

II. Immo docent Scripturae, voluntate sua salvifica Deum complecti omnes omnino homines. Probabimus id primum ex testimonio explicito et clarissimo 1. Tim. II. 1-6, ad quod proinde interpretatio aliorum locorum, si quae sunt obscuriora, ex lege hermeneutica exigi debet. Subiiciemus deinde capita doctrinae ex aliis Scripturae locis, quae eandem universalitatem voluntatis salvificae demonstrant et confirmant.

1°. Locus Apostoli⁴ ita habet: « Obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes... pro omnibus hominibus, pro regibus et qui in sublimitate sunt, ut tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate; hoc enim bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire: unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. » Duo in quaestionem veniunt, quae extensio et quae proprietas huius voluntatis ut omnes homines salvi fiant, doceatur ab Apostolo.

Quoad primam quaestionem verbis disertis et per se clarissimis, si in obvio suo sensu accipiantur, exprimitur extensio voluntatis salvificae ad omnes omnino homines, ut sola inspectione constat. In contextu autem non solum nihil est, quod suspicari sinat aliquam restrictionem; sed immo contextus evidenter demonstrat, sensum obvium verborum, quo exprimitur universalitas voluntatis divinae, ut omnes homines salvi fiant, esse sensum verum ab Apostolo intentum. Demonstrat id tum forma probationis, seu res illa ad quam persuadendam voluntas salutis omnium ab Apostolo inducitur; tum maxime duplex ratio, qua extensionem voluntatis salvificae ad omnes homines Apostolus ipse declarat.

a) Itaque iubet Apostolus fieri orationes « pro omnibus hominibus, » non solum pro fidelibus; sed immo directe loquitur de oratione pro infidelibus. Hoc autem studium orandi pro omnibus hominibus persuadet ex eo principio, quod Deus « vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. » Ergo ex mente Apostoli tam late patere debet fidelium voluntas ut omnes salventur, et inde oratio pro omnibus, quam late patet voluntas Dei ut omnes salventur. Atqui a fidelium voluntate et oratione quam Apostolus commendat, profecto nullus hominum excipitur. Ergo etiam a voluntate salvifica Dei nullus excipitur. Inde patet, illam verborum Apostoli interpretationem ab Augustino semel ac iterum commemoratam, quod Deus velit omnes homines salvos fieri, quatenus vult, ut nos velimus omnes salvari, non esse falsam; licet utique hic non sit sensus immediatus verborum « Deus vult omnes homines salvos fieri, » sed sit potius sensus argumentationis Apostoli. Insuper patet, hac interpretatione Augustiniana non solum non excludi, sed in ea includi et supponi universalitatem voluntatis Dei salvificae. Verum de hac re inferius dicemus.

Ad ampliorem declarationem solvenda est difficultas, quae opponi posset in hunc modum. Apostolus orationem pro omnibus et nominatim pro regibus et magistratibus non commendat, ut omnes salvi fiant; sed ut Christianis tranquillam vitam agere liceat in omni pietate. Hoc autem, scilicet Christianos vitam agere in omni pietate, dicit acceptum esse coram Deo, qui vult omnes homines salvos fieri. Ergo illi « omnes homines, » quos Deus dicitur velle salvos fieri, videntur esse soli Christiani vitam agentes in omni pietate. Difficultas necessariam reddit diligentiorem considerationem verborum Pauli. Incipiam ab ultimo inciso: Deus vult omnes homines salvos fieri. Haec verba imprimis Paulus ipse, ut mox demonstrabo, ita declarat, ut « omnes homines » necessario intelligantur omnes creati a Deo et omnes participes humanae naturae. Unde etiamsi totum quod in obiectione praemittitur, concederetur; tamen neganda esset consequentia, nec posset concedi, omnes homines intelligi solos Christianos; sed dicendum necessario esset, ab Apostolo ex principio universali, quod nempe Deus vult omnino omnes salvos fieri, probari propositiones particulares. Nimirum sensus esset: quia Deus vult omnes omnino homines salvos fieri, ideo imprimis acceptum est coram Deo, ut Christiani tranquillam vitam agant in omni pietate, et ut ad hunc finem obtinendum orationes fiant pro omnibus hominibus et maxime pro illis, qui potissimum impedire aut promovere possunt tranquillitatem vitae. Hoc autem sensu admisso restringeretur probatio voluntatis salvificae universalis ad sola verba v. 4-6. « qui omnes homines vult salvos fieri » etc.: antecedentia vero v. 1-3. iam non possent, ut a nobis factum est, adhiberi ad probationem; sed solum non obstarent universalitati aliunde probatae. His praemonitis inspiciamus contextum, ex quo intelligemus fallaciam ipsius antecedentis in argumento opposito. In verbis: « qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, » Apostolus directe et explicite respicit infideles, qui nondum pervenerunt ad agnitionem veritatis; continetur autem in illis immediata ratio incisi praecedentis: « hoc acceptum est coram Deo, » ut patet ex ipsa forma constructionis: « hoc enim bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. » Unde quidquid sit illud bonum et acceptum coram Deo, certe non potest esse aliquid restrictum ad solos eos, qui iam pervenerunt ad agnitionem veritatis; sed debet esse aliquid pertingens ad eos, qui nondum pervenerunt et quos omnes Deus vult venire ad agnitionem veritatis; dicitur enim bonum et acceptum coram Deo sub hac ratione et formaliter, quatenus vult omnes venire ad agnitionem veritatis. Quid iam est, quod ab Apostolo dicitur acceptum coram Deo? Si est solum illud, quod immediate antecedit: « ut tranquillam vitam agamus in omni pietate et castitate, » hoc ex dictis debet pertinere etiam ad eos qui nondum venerunt ad agnitionem veritatis, et sensus huius incisi praecedentis tum necessario est: ut omnes homines vitam agant in omni pietate, nempe non solum ii qui iam pervenerunt ad agnitionem veritatis, sed etiam qui nondum pervenerunt, ut veniant et agant vitam in omni pietate. Contextus ergo tum esset: fiant orationes pro omnibus hominibus, pro regibus et magistratibus, ut omnes homines perveniant ad tranquillam vitam agendam in omni pietate; hoc enim acceptum est coram Deo, quia Deus vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire. Si autem improbabile videtur, hoc incisum in prima persona: « ut vitam agamus in omni pietate, » ad alios extendi quam ad eos, qui iam actu sunt Christiani, incisum alterum: « hoc enim acceptum est coram Deo, » non potest referri ad illud immediate antecedens tantummodo; sed debet referri ad totum contextum antecedentem seu potius ad propositionem antecedentem principalem: orationes fiant pro omnibus hominibus... hoc enim acceptum est coram Deo, qui omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Sane propositio princeps, quam Paulus vult persuadere, et ex qua ceterae in constructione grammatica pendent, est illa: « obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones (εὐχαριστίας) pro omnibus hominibus. » Huic universali deinde particularis quamvis in illa iam comprehensa subiicitur ex ratione speciali: « pro regibus et qui in sublimitate sunt, ut tranquillam vitam agamus. » Quando ergo datur ratio universalissima totius commendationis et suasionis: « hoc enim acceptum est coram Deo, » recte intelligitur hoc acceptum coram Deo esse totum quod praecessit, et quod persuadere vult Apostolus; hoc scilicet acceptum est coram Deo, fieri orationes pro omnibus hominibus etc. Rationem cur sit acceptum Paulus subdit, « quia Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. » Hoc ergo ipsum est, cur orandum et quod orandum pro omnibus hominibus, ut veniant ad agnitionem veritatis et salvi fiant.

Quando ergo dicitur in obiectione, Apostolum commendare orationem, ut tranquillam vitam agere liceat in pietate, distinguendum est: si vita in pietate intelligitur exoranda pro omnibus hominibus, concedo vel transeat; si intelligitur restricta ad eos solos, qui actu sunt Christiani, subdistinguo: haec est ratio specialis orandi pro regibus, concedo; haec est ratio generalis data ab Apostolo orandi pro omnibus hominibus, nego.

b) Si dubium aliquod manere posset, id omne tollitur ex modo, quo Apostolus ipse universalitatem voluntatis salvificae declarat. Rationem huius voluntatis qua Deus vult omnes homines salvos fieri, Paulus duplicem affert: primam, quia Deus unus Deus est omnium hominum: « omnes homines vult salvos fieri; unus enim Deus. » Hoc argumento etiam alibi usus est Apostolus Rom. III. 29; X. 12, ut demonstraret, non solos Iudaeos verum etiam gentes sine distinctione inter Iudaeum et Graecum a Deo vocari ad fidem, ut per fidem et religionem christianam salventur. « An Iudaeorum Deus tantum, nonne et gentium? immo et gentium, quoniam quidem unus est Deus. » Ex doctrina igitur Apostoli ratio, quare Deus velit hominem salvum fieri, ea sola satis est, quod Deus est huius hominis. Nullus ergo hominum excipitur, nisi forte sint homines, quorum ipse unus verus Deus non sit Deus, et inducatur commentum Gnosticorum de duplici Deo, uno spiritualium, altero animalium et terrenorum hominum. Ratio secunda Apostoli est, quia « unus est mediator Dei et hominum homo Christus Iesus. » Sicut videlicet Christus unus et solus est condignus mediator ad Deum, quia habet naturam divinam; ita est ipse mediator pro hominibus, quia habet naturam humanam assumptam ex genere humano. Est itaque mediator inter Deum Patrem, a quo generatione habet communicatam naturam divinam, et inter homines, quorum assumpsit naturam humanam. Cf. Heb. II. 14-16. Unde ut aliquis comprehendatur sub Christi mediatione ac consequenter sub voluntate Dei salvifica, sufficit ut habeat specifice eandem naturam, et ut sit ex eo genere humano, ex quo Christus naturam assumptam habet; sufficit, inquam, ex Pauli doctrina esse hominem, ut et voluntas Dei salvifica et mediatio Christi ad eum extendatur. Ita ex eo, quod homo Christus Iesus per assumptam naturam humanam est mediator Dei et hominum, Apostolus ipse concludit: quod « dedit semetipsum redemptionem pro omnibus. » Ergo rursum, nisi velimus cum Docetis negare Christum assumpsisse naturam vere humanam ex genere humano, nobisque secundum eam esse consubstantialem, fateamur oportet, secundum doctrinam Apostoli mediationem ac redemptionem Christi et proinde voluntatem salvandi pertinere ad universum genus humanum et ad omnes omnino humanae naturae participes. Cf. Laurentii Alticotii Dissertationem de antiquis et novis Manichaeis.

Remanet quaestio altera, qualis sit haec universalis Dei voluntas? Voluntas de qua Apostolus loquitur, quoad suam propriam rationem non est solum complacentia in bonitate obiecti, cuiusmodi est in quovis bono etiam mere possibili; sed voluntas est, ut existat salus omnium hominum; licet non absolute velit salutis existentiam, sed sub conditione pendente etiam a cooperatione hominum: et ideo ex parte Dei est voluntas actuosa et operatrix. Nam a) ob simplicem illam complacentiam nihil operantem Deus numquam dicitur in Scripturis nec dici potest velle salutem alicuius. Quis enim dicat, et quis tam serio, tam frequenter, tam sollicite inculcet, Deum velle salutem eorum, qui iam sunt in aeterna damnatione, sicut videmus a Christo et ab Apostolis repeti et commendari, Deum velle omnes homines salvos fieri. Simplex autem illa complacentia in bonitate obiecti est etiam circa salutem damnatorum et ipsius diaboli. b) Paulus non simpliciter dicit Deum velle salutem omnium, sed diserte enuntiat, obiectum in quod fertur divina voluntas, esse existentiam salutis: « vult omnes homines salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire » (σωθῆναι καὶ εἰς ἐπίγνωσιν ἀληθείας ἐλθεῖν). c) Voluntas, ut omnes perveniant ad fidem et per fidem ad salutem, talis est, ut ex ea voluntate velit Deus « fieri orationes pro omnibus hominibus, » et quod longe maius est, ut ex ea voluntate Christus factus sit mediator omnium, et « ipse dederit semetipsum redemptionem (ἀντίλυτρον)⁵ pro omnibus. » Est igitur sine ullo dubio haec quam Paulus describit, voluntas Dei proprie dicta, ut omnes homines salvi fiant, atque ideo voluntas conferendi omnibus hominibus ex parte sua, quod ad assequendam salutem necessarium est. Ut tamen salus actu obtineatur, etiam ex parte hominum necessaria est cooperatio libera (de adultis enim nunc loquimur), atque ideo voluntas Dei, ut salus omnium hominum actu conferatur, est conditionata et antecedens.

2°. Quoniam iuxta declaratam Apostoli doctrinam oeconomia redemptionis complectitur omnes omnino homines, et haec redemptionis universalitas originem habet ex universali misericordia et voluntate Dei, ut omnes homines salvi fiant; fieri non potest, quin haec universalitas voluntatis salvificae in Scripturis omnibus vel supponatur vel diserte praedicetur. Est enim « verbum reconciliationis » et « evangelium salutis » argumentum princeps Scripturarum, sicut generatim totius praedicationis apostolicae.

Sane a) docent passim Scripturae, Christi redemptionem et pretium sanguinis ad eos omnes pertinere, qui mortui in primo Adam indigent restauratione per Adam secundum. « Aestimantes hoc, quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt » 2. Cor. V. 14. 15. « Si enim unius delicto multi (οἱ πολλοί universorum multitudo) mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi (quantum in se est) in plures (εἰς τοὺς πολλοὺς in eandem multitudinem universorum) abundavit » Rom. V. 15. b) Inde Scripturae instituta comparatione inter omnes homines et inter fideles, qui abundantiores fructus redemptionis actu ipso percipiunt, constanter affirmant, voluntatem salvationis et ex ea permanantem redemptionem ad omnes quidem fideles, at non ad solos, sed etiam ad alios omnes homines pertinere, quamvis in fidelibus fructus sit maior et felicior. « Ipse est propitiatio (ἱλασμός sacrificium propitiationis) pro peccatis nostris; non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi » 1. Io. II. 2; « qui est Salvator omnium hominum, maxime fidelium » 1. Tim. IV. 10. c) Mirabilis Dei longanimitas in peccatoribus sustinendis et monendis ad poenitentiam etiam iis, qui vocationi non sunt obsecuturi, constanter commendatur et explicatur in Scripturis ex infinita Dei misericordia et voluntate, qua neminem vult perire. Sic S. Petrus (2. Pet. III. 9.) iis qui exprobrabant fidelibus: « ubi est promissio aut adventus eius? » respondet: « non tardat Dominus promissionem suam, sicut quidam existimant, sed patienter agit propter vos (text. gr. vulg. εἰς ἡμᾶς), nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti. » Cf. Rom. II. 4. 5. Ita pariter in V. T. cohortationes Dei ad poenitentiam promanant ex voluntate, de qua generatim Deus iurat apud semetipsum: « vivo ego, dicit Dominus Deus, nolo mortem impii; sed ut convertatur impius a via sua, et vivat. Convertimini a viis vestris pessimis, et quare moriemini domus Israel? » Ezech. XXXIII. 11; cf. XVIII. 23. Insignis est huius misericordiae Dei ex universali voluntate salvifica commendatio Sap. XI. 24-XII. 18, ubi Deus Aegyptios et impios Chananaeos non uno impetu, sed paulatim exterminasse narratur. Finis quem Deus in hoc punitionis modo spectabat, ita describitur: « eos qui exerrant, partibus (κατ' ὀλίγον paulatim) corripis, et de quibus peccant, admones et alloqueris, ut relicta malitia credant in te Domine. » Ratio autem huius misericordiae est ipsa Dei bonitas, quae verbis mirificis a s. scriptore commendatur, pertinens ad omnes omnino homines, qui sunt creaturae Dei. « Parcis autem omnibus, quoniam tua sunt Domine, qui amas animas.... Virtus enim tua iustitiae initium est, et ob hoc quod omnium Dominus es, omnibus te parcere facis » (καὶ τὸ πάντων σε δεσπόζειν, πάντων φείδεσθαί σε πείσει). Lege reliqua ibidem. d) Ex his simul apparet, hanc plane universalem Dei voluntatem supponi in omnibus testimoniis n. I. allatis ad probandum, non solos praedestinatos, sed alios quoque voluntate Dei salvifica antecedenti comprehendi. Si enim Deus vult omnes homines ad agnitionem veritatis pervenire, ut omnes salventur, et nemo eorum pereat; profecto Pater, quantum ex se est, vult omnes dare Filio, non autem eos tantum, qui per fidem susceptam actu aliquando dantur: Filius proinde non pro illis tantum, qui ei dati actu sunt; sed pro omnibus rogavit Patrem, labores et sanguinem suum impendit: gratiae pariter non solum illae, quae actu acceptantur ab hominibus consentiendo; sed etiam illae, quas Deus offert, et quantum ex se est, parat omnibus hominibus, licet non acceptentur, a Deo ex hac voluntate et intentione praeparantur, ut omnes iis consentiendo salvi fiant. Quod autem Christus Io. XVII. 9. pro mundo, formaliter ut inimicus est Deo, Christo, et eius regno, non rogat Patrem, verissimum quidem est; sed advertatur, quomodo et quid illic roget Salvator. Rogat Patrem, exhibendo velut motivum fidem et dilectionem discipulorum, et vicissim Patris dilectionem erga ipsos; postulat autem pro illis perseverantiam in fide et charitate, in qua iam sunt. « Pater sancte serva eos in nomine tuo. » At pro mundo nec ex illo motivo, nec perseverantiam in bono, quod iam esset assecutus, rogare potuit. Rogat pro illo non ut perseveret esse, quod est; sed immo ut desinat esse quod est, mundus infidelis et inimicus, quod videre est vel in hac ipsa oratione v. 21: « ut credat mundus, quia tu me misisti. »

Voluntas Dei salvifica universalis demonstratur ex doctrina Patrum.

« Genuinum esse eum, quem diximus ss. Scripturarum sensum, totius antiquitatis catholicus intellectus certos nos reddit. Docent enim ss. Patres unanimes, velle¹ Deum omnes homines salvos fieri voluntate antecedente², quam ex sese suaque bonitate concipit; nec aliam eius esse voluntatem negandi aeternam salutem et damnandi nisi consequentem, conceptam ex iustitia propter peccata, quae numquam expiata divinae praescientiae obversantur. »

Patrum doctrinam in thesi hac enuntiatam discere quisque potest ex Petavio de Deo l. X. c. 4. 5; de Incarnat. l. XIII. c.1-14; Did. Ruiz de volunt. Dei disp. XIX. sect. 5.6; disp.XX. sect. 1. 6. 7; Scip. Maffei Histor. dogmat. praesertim ll. IV. V. VI. Nobis in re non difficili pauca indicasse sufficiat.

1°. Inter Patres graecos nullus, inter latinos saltem usque ad Augustini aetatem nemo est, qui Dei voluntatem salvandi homines universalem esse et ad singulos protendi negaverit. Augustini quae fuerit sententia, paulo post videbimus. Immo nullus est Patrum, qui data opportunitate eam voluntatis salvificae amplitudinem disertissime professus non sit.

Docent enim a) voluntatem salvandi esse in Deo principem et conceptam ex naturae suae bonitate, qua propterea Deus non vult, nisi quod creaturae undequaque bonum est. Unde si erga aliquem hominem non sit voluntas salvandi, sed potius damnandi, hanc aiunt a Deo non concipi, nisi quatenus provocetur peccatis hominum. Vide th. XLVII. n. II. Hinc b) docent, velle Deum salutem aeternam omnium, quorum ipse creator et Deus est. « Ille omnes suos vult esse, quos condidit et creavit; utinam tu homo non fugias et te abscondas: ille etiam fugientes requirit et absconditos non vult perire » Ambros. in Ps. 39. n. 20. « Unus enim Deus Pater et Filius et Spiritus Sanctus omnium hominum Deus est, et ideo cupit omnes salvari, quos fecit » Primasius in 1. Tim. II. 5. Quare c) aiunt: quantum ad Dei partes spectat, omnes essent illuminati, omnes iusti, omnes salvi ὡς τὸ γε αὐτοῦ μέρος, διεσῳθησαν ἅπαντες, καὶ γὰρ ἐκλήθησαν ἅπαντες Origenes, Chrysostomus, Cyrillus Alex., Theophylactus, Ambrosius, Paulinus. Secundum haec d) dicitur a Patribus « salus generale beneficium, commune ius indulgentiae » Ambros. καθολικὴ καὶ γενικὴ σωτηρία Didym. Alex. Trin. I. 27; κοινὴ βασιλεία καὶ γενικὴ³ κοινὴ Gregor. Nyss. in Eccl. hom. III. 3. T. I. p. 407. Haec cum sit voluntatis salvificae amplitudo, e) quaerunt PP. frequenter, undenam fiat, ut non omnes salventur? Respondent vero constanter, inde id esse, quia « non omnes accedere voluerunt », quia « homines seipsos fraudant generali beneficio », quia « sibi ipsis sunt invidi, » quia « homines salvari nolunt, Deus autem necessitatem non imponit. » Ambros. Paulinus, Chrysost. Oecumen. Hanc vero responsionem, si de adultis fiat quaestio, saeculo V. communem fuisse, indicat S. Augustinus Enchir. c. 97. « Quando requiritur causa, « cur non omnes salvi fiant, responderi solet, quia hoc ipsi nolunt. » Nec Augustinus responsionem improbabat nisi sensu Pelagiano acceptam, quasi hominis esset naturalibus liberi arbitrii viribus se ipsum salvare. Unde ad difficultates de sensu doctrinae Augustini post eius obitum exortas respondens fidelissimus eius discipulus S. Prosper Aquitanus eodem modo ut ceteri PP. hac de re loquitur, adhibita tamen ubique diligenti cautione contra venena Pelagianorum et Semipelagianorum. Sic (« ad Capitula Gallorum » n. 8.) obiectioni, quod iuxta Augustinum « non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, » respondet Prosper, nos non posse quidem perscrutari, quomodo Deus velit omnes omnino salvos fieri, id tamen ex Scripturarum oraculis esse credendum; tum subiicit: « omnium ergo hominum cura est Deo, et nemo est, quem non aut evangelica praedicatio, aut legis testificatio, aut ipsa etiam natura conveniat⁴. Sed infidelitatem hominum ipsis adscribamus hominibus, fidem autem donum Dei esse fateamur, sine cuius gratia nemo currit ad gratiam. » Et in recapitulatione ad eandem obiectionem scribit: « item qui dicit, quod non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, durius loquitur quam loquendum est de altitudine inscrutabilis gratiae Dei, qui et omnes vult salvos fieri atque in agnitionem veritatis venire, et voluntatis suae propositum in eis implet, quos praescitos praedestinavit... ut et qui salvantur, ideo salvi sint, quia illos voluit Deus salvos fieri; et qui pereunt, ideo pereant, quia perire meruerunt. » Cf. responsionem Prosperi ibidem ad obiect. 2am. et 12ae; S. Fulgentium ad Monim. l. 1. cc. 23. 24.

Porro non alia est sentiendi loquendique ratio in Conciliis. In Concilio Arelat. circa annum 475. est Patrum epistola ad Lucidum presbyterum, ubi dicitur II. « anathema illi, qui dixerit illum qui periit, non accepisse, ut salvus esse posset; i. e. de baptizato vel de illius aetatis pagano, qui credere potuit et noluit. » VI. Item « anathema illi qui dixerit, quod Christus non pro omnibus mortuus est, nec omnes homines salvos esse velit. » In Concil. Carisiaco contra Gotteschalcum cap. III: « Deus omnipotens omnes homines sine exceptione vult salvos fieri, licet non omnes salventur: quod autem quidam salvantur, salvantis est donum; quod autem quidam pereunt, pereuntium est meritum. » Concilii Valentini III. hac in re plenus est consensus cum Patribus Carisiacensibus cap. II. « Nec ex praeiudicio Dei aliquem, sed ex merito propriae iniquitatis credimus condemnari. Nec ipsos malos ideo perire, quia boni esse non potuerunt; sed quia boni esse noluerunt, suoque vitio in massa damnationis vel merito originali vel etiam actuali permanserunt. »

2°. Ex hac Dei universali voluntate, ut omnes salventur, Haec⁵ est Christi oeconomia et redemptio per Christum universalis. Docent PP. diserte, a) Filii incarnati voluntatem salvandi ad omnes homines extendi, quia Pater omnes vult salvos fieri. Sic Apollinaris sententiam: « Christum operatione secundum carnem non omnes vivificare (quantum ex se est), sed aliquos quos voluit, » Gregorius Nyssen. damnat his verbis. « Filius quos vult, vivificat: haec non ita accipimus, ac si aliqui a vivificante voluntate reiiciantur; sed quoniam omnia quae Patris sunt, Filii quoque esse accepimus et credimus, ideo et Patris voluntatem in Filio contemplamur. Pater autem omnes vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire... Itaque manifestum est, eos omnes, quos Pater vult vivificari, ipsum quoque Filium (quantum ex se est) vivificare... et benefica in homines voluntate non esse Patre inferiorem, ut Apollinarius censet, dum ait, non omnes sed aliquos tantum salvari voluisse. Neque enim divina voluntas in causa est, cur, dum alii salvantur, alii pereant; alioquin ad illam voluntatem tamquam ad causam horum perditio referenda esset » Nyss. in Antirrhet. Bibl. Gallandi T. VI. p. 543. b) Frequenter docent Patres, Christum oeconomiam redemptionis administrasse, et sanguinem fudisse pro genere humano, pro natura humana, pro omnibus quorum naturam assumpsit, pro uniuscuiusque hominis natura. « Qui dicunt, non esse bonum Dominum, obliti sunt, quod est culmen eius dilectionis erga homines, quia propter nos homo factus est. Ea ergo ratione summe bonus et nulli querelae obnoxius est Paedagogus noster Dominus, quod per excessum dilectionis erga homines naturae uniuscuiusque hominis ipse compatitur.... Quamobrem Deus quidem bonus est per se ipsum, iustus autem consequenter propter ea, quae nostra sunt, et hoc ipsum quia bonus est » Clemens Alex. Paedagog. l. 1. c. 8. p. 113. 127.⁶ Cf. th. XLVII. c) Repetunt Patres, salutis necessaria subsidia et nominatim Christi merita omnibus hominibus parata esse et velut in communi proposita. Sicut bona naturae, inquit Gregorius Naz. (or. 33. al 34. n. 9.), communia sunt hominibus, commune coelum, communes sol et luna et stellae et anni vicissitudines et pluviae et fructus et aer, et ratio communis, ita « communes sunt lex, prophetae, ipsique Christi cruciatus, per quos restaurati sumus non facta aliqua exceptione, sed omnes eiusdem Adam participes et a serpente in fraudem inducti et per peccatum morte affecti, et per coelestem Adam saluti restituti et ad lignum vitae, unde excideramus, per lignum ignominiae revocati. »

Vindicatur doctrina S. Augustini de universalitate voluntatis salvificae.

« Ad Augustinum quod spectat, testimoniis constat minime ambiguis, eum etiam iam cognita Pelagiana haeresi cum ceteris Patribus docuisse voluntatem Dei salvificam antecedentem plane universalem. »

1°. Constanter defendit Augustinus, Christum pro omnibus omnino hominibus redimendis sanguinem fudisse. Neque id modo docuit ante exortam haeresim Pelagii, sed immo contra Pelagianos hac veritate velut principio Christianis omnibus certissimo usus est, quo peccatum originis in omnes homines transivisse demonstraret. « Unus pro omnibus mortuus est; ergo omnes mortui sunt, pro quibus Christus mortuus est (2. Cor. V. 14.) Nega igitur Christum etiam pro parvulis mortuum, ut eximas eos de numero mortuorum h. e. de contagio peccatorum... Quia si Christus pro ipsis mortuus est, ergo et ipsi mortui sunt » contr. Iulian. l. VI. c. 9; cf. ib. c. 4; Civ. Dei l. XX. c. 6; de Nupt. et concupisc. l. II. c. 33; Op. imperfect. l. II. c. 174. Vide Petav. de Incarn. l. XIII. c. 3; Stephan. de Champs.: de Haeres. Iansen. l. III. disp. 7. I. B. Faure ad Enchir. Aug. c. 41-47. 120.¹

2°. Constanter docuit Augustinus, gratiam sufficientem omnibus hominibus praesto esse, qua salvari possint, nisi sibi ipsis sint inimici. Vide Tricassin. Opusc. de necessaria ad salutem gratia omnibus data; Scipion. Maffei Hist. dogm. l. IX. §. 9.

3°. Disertissime voluntatem Dei antecedentem, ut omnino omnes salventur, professus est et hoc sensu Pauli testimonium 1. Tim. II. 4. intellexit Augustinus l. de spirit. et litt. c.33. n.57. seqq. h.e. in opere, in quo ipso « acriter disputavit contra inimicos gratiae Dei » (Retract. II. 37.) anno 412, quo anno haeresis Pelagianorum in Concilio Carthaginensi damnata est, et ipse contra eosdem iam libros de peccator. merit. et remissione scripserat. « Vult autem Deus omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire; non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male² utentes iustissime iudicentur. Quod cum fit, infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt,... experturi in suppliciis potestatem eius, cuius in donis misericordiam contempserunt. » Textum integrum dedimus th. XLVIII. n. II. Vide Tricassin. De praedestin. P. I. Sect. VII. §. 2. puncto 2. p. 135; Steph. de Champs l. c. cap. 13; et Ioan. B. Faure ad Cap. 52. Enchirid. August. Ab his auctoribus videbis etiam confutatum Iansenii commentum, quo impudenter contendit, loco citato non sententiam Augustini sed Pelagii obiectionem contineri.

Operae pretium est conferre cum illo testimonio ex l. de sp. et litt. aliud ex Retract. l. I. c. 10. n. 2. « Quod dixi (De Genes. contra Manich. l. I. c. 3.): illud lumen pascit pura corda eorum, qui Deo credunt et se ad eius praecepta implenda convertunt, quod omnes homines possunt, si velint; non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum. Verum est enim omnino omnes homines hoc posse, si velint; sed praeparatur voluntas a Domino, et tantum augetur munere charitatis, ut possint. » Clarum est in hoc loco, Augustinum ut in disputationibus contra Manichaeos, ita non minus post cognitam haeresim Pelagianam et plene perspectam necessitatem gratiae ad quodvis opus salutare vel inchoandum vel perficiendum, asseruisse omnibus hominibus liberam potestatem servandi mandata, et consequendi salutem; hoc tamen discrimine, quod contra Manichaeos de origine virium et potestatis ex dono gratiae non ei necesse erat disputare, contra Pelagianos vero non de libertate potestatis sed de eius origine ex gratia erat tota disputatio. Dum ergo docet, omnibus adesse hanc potestatem et nemini adesse nisi ex dono gratiae, eo ipso affirmat, Deum cuius donum est gratia, velle ex sese et voluntate antecedente suae bonitatis, ut omnes servent mandata, ut omnes perseverent, et consequenter omnes salventur. His adiunge, quae scribit in Io. tract. XII. n. 12.³ « Non enim misisit Deus Filium suum in mundum ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Quantum in medico est, sanare venit aegrotum. Ipse se interimit, qui praecepta medici observare non vult. Venit Salvator ad mundum: quare Salvator dictus est mundi, nisi ut salvet mundum?... Salvari non vis ab ipso, ex te iudicaberis. » Cf. etiam librum de catechizand. rudibus c. 26. n. 52. scriptum ab Augustino iam Episcopo (anno 400.).

4°. In eandem sententiam de antecedentis voluntatis salvificae extensione ad omnes homines Augustinum intellexerunt fidelissimi eius discipuli. Unde inter « calumnias, » inter « opprobria illata catholici praedicatoris memoriae, » inter « prodigiosa mendacia » S. Prosper recenset etiam haec (ad cap. Gallorum VIII. IX; ad obiect. Vinc. I. II.): « quod ex Augustini doctrina non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum »; « quod non pro totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus. » De aliis Augustini discipulis, quemadmodum etiam de definitionibus Concilii Arelatensis III. saeculo V. adversus Lucidi errores, et Conciliorum Galliae ac Germaniae in causa Gotteschalci monachi consulendus est Petav. de Incarn. l. XIII. c. 6. sqq. et I. B. Du Chesne (Le Predestianisme, Traite historique et theologique Paris 1734.). Cf. Propos. IV. et V. inter damnatas ab Alexandro VIII. die 7. Dec. 1690.

Multiplici interpretatione textus 1. Tim. II. 4. Augustinus universalitatem voluntatis salvificae antecedentis numquam negavit.

« Quoties S. Augustinus in suis libris adversus Pelagianos et Semipelagianos textum apostolicum 1. Tim. II. 4. de voluntate salvifica particulari interpretatur, toties voluntatem intelligit actu effectricem salutis aut voluntatem absolutam: hac tamen interpretatione superaddita non negat, sensu directo illius testimonii significari voluntatem antecedentem et universalem; ille vero sensus de voluntate salvifica particulari, ad quem S. Doctor ob rationes polemicas progressus est, ex verbis Apostoli legitime consequi dicendus est. »

I. Ad interpretationem loci Apostolici 1. Tim. II. 4. datam a ceteris Patribus et a se ipso l. de spiritu et litt., de quo diximus in praecedenti thesi, Augustinus adiunxit in progressu disputationis adversus Pelagianos tres alias explicationes; immo, ut ait Enchir. c.103, Pauli locus « quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur, aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri factumque non esse. » Tres autem illae celebres explicationes ita habent: ut intelligamus, omnes qui salvantur, Dei voluntate salvari, et salvari neminem nisi Deo volente Enchir. c. 103; contra Iulian. IV. n. 42. sq.; ep. 217. al. 107. ad Vital. n. 19; de Praedest. SS. n. 14; vel ut « omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, » h. e. non singulos generis, sed genera et conditiones singulorum Enchirid. l. c., De Corrept. et grat. n. 44; postremo ut intelligamus, Deum velle et facere, ut nos velimus omnes homines salvos fieri Civ. Dei XXII. 2; de Corrept. et grat. n. 47. Omnibus hisce locis insuper diserte declarat Augustinus, non quidem nullam esse Dei voluntatem salvificam universalem (quomodo enim id posset?) sed eam voluntatem, quam ipse ibi intelligit et prae oculis habet, non esse universalem: hac namque voluntate quidquid vult omnipotens, id omne etiam actu fit; unde cum multi non fiant salvi, dicendus est (voluntate hac, quae Augustino obversatur) eos solos et omnes qui actu salvantur, velle salvos fieri.

Difficultas igitur in interpretanda Augustini sententia non est in eo, utrum his locis S. Pater neget, Deum velle omnes omnino homines salvos fieri; id enim aliquo sensu negari concedimus: sed tota quaestio est, de qua voluntate haec universalitas ab Augustino negetur.

In doctrina Augustini distinguitur voluntas Dei, cui homines resistunt et quae non semper impletur, ac voluntas absoluta, quae effectu ipso suum terminum producit, et quae semper invicta est. Hoc plene demonstravimus th. XLVIII. Nominatim in libro de spirit. et litt. adversus haeresim Pelagii clarissime distinxit voluntatem salvificam a) eam, qua Deus vult, ut omnes homines credant et obediant et salventur; atque ideo omnibus extrinsecus et intrinsecus suadet, omnes praevenit misericordia in donis suis, omnibus offert, quod accipiant: non tamen omnibus persuadetur, non omnes consentiunt, non omnes accipiunt, non omnes Deo se committunt calore ac lumine accendendos et illuminandos, quia consentire vocationi Dei propriae voluntatis est praeparatae per gratiam, et eiusdem voluntatis est suis utique viribus resistere gratiae, ut ibi declarat Augustinus. Infideles cum Deo non credunt « faciunt contra hanc voluntatem Dei, » qua « Deus vult omnes homines salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, non sic tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes iustissime iudicentur. » Haec est igitur voluntas antecedens et conditionata salutis plane omnium hominum, quae non semper impletur. Distinxit b) ibidem S. Augustinus voluntatem Dei, qua non modo suadet, sed etiam effectu ipso persuadet. Haec voluntas, qua terminus ipse in quem tendit, actu efficitur, posset quidem esse universalis spectata omnipotentia Dei, cui non potest deesse modus ita suadendi, quo scit congruere vocato, ut etiam ei persuaderetur (cf. ad Simpl. 1. I. q. 2), re tamen ipsa hanc voluntatem actu effectricem salutis universalem non esse constat. « Iam si ad illam profunditatem scrutandam quisquam nos coarctet, cur illi ita suadeatur, ut etiam persuadeatur, illi autem non ita; duo sola occurrunt interim, quae respondere mihi placeat: o altitudo divitiarum, et: numquid iniquitas apud Deum? Cui responsio ista displicet, quaerat doctiores, sed caveat, ne inveniat praesumptiores » de spirit. et litt. n. 60¹ Atqui in locis omnibus initio citatis, in quibus S. Augustinus voluntatem salvandi restringit ad eos solos, in quibus effectus ipse obtinetur, prae oculis habet unice voluntatem secundo modo spectatam; numquam autem in illis agit de voluntate antecedente et conditionata. Negandum ergo necessario erat, istam voluntatem Dei salvificam esse universalem. Sane Enchir. c. 103. et de Corrept. et grat. n. 44. coll. 45.diserte agit de voluntate, « qua omnipotens velle inaniter non potest, quodcumque voluerit, » et « qua Deus in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit, ac profecto facere noluit, quodcumque non fecit. » Agit videlicet in illis duobus locis partim de voluntate salvifica spectata secundum totam amplitudinem gratiarum et auxiliorum, quae sunt in potestate omnipotentis; partim vero de voluntate, quatenus suum terminum actu efficit. Hoc altero potissimum modo, seu, ut dici solet, quatenus voluntas est efficax, spectat voluntatem in locis reliquis cont. Iul. IV. n. 42. sq.; ep. ad Vital. n. 19; Corrept. et grat. n. 47; Praedest. SS. n. 14; Civ. Dei XXII. 2. « Quid est, omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me, nisi nullus est, qui audiat a Patre et discat, et non veniat ad me ?... Cur ergo non omnes docet, ut veniant ad Christum, nisi quod omnes, quos docet, misericordia docet; quos autem non docet, iudicio non docet.... Verbum crucis pereuntibus stultitia est, his autem qui salvi fiunt, virtus Dei est. Hos omnes docet venire ad Christum Deus, hos enim omnes vult salvos fieri et in agnitionem veritatis venire. Nam si et illos, quibus stultitia est verbum crucis, ut ad Christum venirent, docere voluisset, procul dubio venirent et ipsi » Praed. SS. n. 13. 14.

Causa ita considerandi voluntatem Dei in negotio iustificationis et salutis Augustino erat maxima ex ipso superbo et haeretico errore Pelagianorum. Docebant enim, Deum contulisse omnibus gratiam, nempe in eorum sensu rationalem naturam et liberum arbitrium; sed iam hominis esse salvare se ipsum viribus naturae et robore voluntatis (nudae), non autem Dei esse salvare hominem. Qua in haeresi quoad initium et inchoationem salutis iis consentiebant Semipelagiani. Deus igitur, aiebant, indifferenter omnibus contulit naturam bonam et voluntatem liberam egregiam, vultque ipse, ut omnes se salvent suis viribus naturae; si qui se non salvant, id unice esse inde, quia nolunt contendere bonae naturae viribus². Ut ergo S. Doctor hanc haeresim debellaret, non tam opus ei erat considerare, quid homo praestet in negotio salutis, nisi quatenus hoc requirebatur ad repellendas calumnias de negata a Catholicis arbitrii libertate; sed potius necessarium erat totam contentionem dirigere ad demonstrandum primas partes esse divinae gratiae, ut ea et absolute necessaria et praeveniens omne meritum ac plane gratuita esse intelligeretur. Hinc Augustinus negat imprimis, homines se salvare, quia ipsi volunt (viribus naturae); negat deinde, Deum velle omnes salvos fieri ita, ut omnibus contulerit, quidquid salvo libero hominis arbitrio conferre potuit, quemadmodum haeretici asserebant ad excludendam Dei operationem et gratiam in via salutis; postremo hanc propositionem: « homines non salvantur, quia ipsi nolunt, » reiicit intellectam sensu haereticorum: ac si videlicet non gratia Dei ex nolentibus volentes faceret, et ad salutem perduceret; sed unice ideo homines non salvarentur, quia ipsi naturae viribus non incipiunt vel non perficiunt opus salutis.

Hanc eorum doctrinam falsam esse, ostendit Augustinus exemplo infantium (cont. Iulian.; ep. ad Vital. ll. cc.) « Hunc sensum vestrum (inquit cont. Iulian. ibi) infantes illi ipsa sua taciturnitate convincunt, quia nec petunt, nec quaerunt, nec pulsant, immo etiam, cum baptizantur, reclamant, respuunt, reluctantur; et accipiunt tamen... longe pluribus infantibus in istam gratiam non adoptatis ab eo, qui vult omnes homines salvos fieri et in agnitionem veritatis venire. Quibus dicere non potest: volui (omnibus mediis in mea potestate positis), et noluistis. Quia si voluisset (absolute), quis eorum, qui nondum habent voluntatis suae arbitrium,voluntati eius omnipotentissimae restitisset?». Excludit itaque Augustinus hoc exemplo infantium non voluntatem Dei omnibus adultis conferendi per gratiam possibilitatem salutis tam clare ab ipso adsertam (vid. th. LI.); sed excludit voluntatem naturalem hominum, qua se ipsos salvent iuxta adversariorum haereticam opinionem³.

Ex his omnibus manifestum est, quoad rem ipsam explicationibus voluntatis salvificae particularis ab Augustino ll. cc. traditis non excludi voluntatem salutis universalem, quam ceteri Patres ipseque Augustinus aliis locis ex Scripturarum doctrina clarissime asseruerunt ac vindicarunt. Patres enim, et Augustinus ipse in locis aliis, agunt de voluntate Dei antecedente et conditionata, quae est universalis; locis autem posterioribus Augustinus idem disputat de voluntate salvifica absoluta et actu efficiente suum terminum, quae sane est particularis⁴. Atqui veritas una, quod voluntas effectrix actu non pertinet nisi ad eos, qui re ipsa salvantur, non excludit veritatem alteram, quod voluntas salutis antecedens complectitur omnes homines.

II. Superest ut dicamus de sensu, quem Augustinus verbis Apostoli 1. Tim. II. 4. subesse putaverit. Non enim repugnat per se, ut voluntatem salvificam Dei antecedentem cum ceteris PP. defenderit esse universalem, et tamen existimasset, in hoc textu Apostoli de voluntate absoluta et actu effectrice adeoque particulari unice sermonem esse. Non inquam id per se repugnat; certum tamen est, etiam in interpretatione huius testimonii Patribus graecis et latinis vetustioribus, qui omnes locum de voluntate antecedente intellexerunt, Augustinum non contradicere negando id, quod illi affirmarunt; sed ab illis solum differt eo, quod ipse non unum sensum immediatum tantummodo, sed sensus plures ex sensu immediato consequentes explicat, atque ita collatis omnibus eius locis interpretationem suppeditat uberiorem et ampliorem.

Sane a) Augustinus ipse textum Pauli clarissime explicat de voluntate salvifica antecedente et universali in 1. de spirit. et litt. n. 57. 58. b) Declarat pluribus modis locum eundem posse intelligi. « Multis modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravi » de Corrept. et grat. n. 44. Inter hos multos modos et inter aliquos ab ipso Augustino commemoratos est profecto etiam ille de voluntate antecedente et universali explicatus in libro de spirit. et litt.⁵. c) Modus dicendi, quando aliquem ex tribus illis sensibus de voluntate particulari proponit, clare indicat, non assumi eos sensus a S. Doctore velut exclusive veros et contentos in verbis Apostoli; sed commendari tamquam veritatem aliquam, quae etiam possit intelligi in sacro textu⁶. Numquam enim proponit aliquem ex illis sensibus tamquam fixum et ratum, sed disputantis et consultantis instar: « possumus ita intelligere; » « potest etiam sic intelligi; » « cur igitur non sic accipimus? » « quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum (voluntate consequente et absoluta) facere voluisse factumque non esse. » Denique d) ex nexu voluntatis salvificae consequentis et particularis cum voluntate antecedente et universali intelligitur, has Augustini interpretationes enuntiare veritatem, quae consequitur ex sensu immediato et directe enuntiato in verbis Apostolicis. Ex ea enim voluntate, qua Deus bonitatis et totius consolationis vult omnes salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire, dummodo homines « sibi ipsis non sint inimici, et non resistant misericordiae creatoris sui, et non se ipsos interimant, » ut loquitur S. Augustinus (de catechizand. rudib. n. 52; in Io. tract. XII. n. 12.), consequitur voluntas absoluta salutis eorum, qui « ei se committunt illuminandos et accendendos » (de spir. et litt. n. 58.), et gratiae divinae obsequuntur. Hinc spectata doctrina Scripturarum, Patrum et Augustini ipsius de universalitate voluntatis salvificae antecedentis, merito affirmari et ostendi potest cum Io. B. Faure (ad Enchir. Aug. c. 103. p. 197.), Augustinum in illis ipsis locis, ubi prae oculis habet Dei voluntatem absolutam et particularem, non quidem explicare sed tamen supponere voluntatem salvificam antecedentem universalem. Ostendi id potest tum ex similitudinibus, quas adhibet S. Doctor ad declarandam eam voluntatem particularem, cum ait Deum omnes salvos velle eo sensu, quo unicus in civitate magister dicitur docere omnes pueros civitatis, et sol dicitur omnes illuminare; tum ex explicatione tertia, qua intelligitur Deus velle omnes salvos, quia facit nos desiderare et orare omnium salutem. Nam magister omnes pueros civitatis docere, sol omnes illuminare merito dici non potest, nisi quatenus ex parte magistri et ex parte solis in promptu est id omne, quod necessarium est et sine quo esse non possit, ut omnino omnes pueri civitatis doceantur, et omnes homines illuminentur. Nec Deus nos iubet et facit orare pro omnibus, nisi quia vult suas gratias, quantum in se est, secundum leges tamen suae sapientiae conferre omnibus, ut per eas omnes salventur.

Plena ergo enarratio verborum Apostoli: « Deus vult omnes homines salvos fieri, » absolvitur quadruplici Augustini declaratione hoc modo. 1° Deus vult omnes homines salvos fieri non ita tamen, ut eis adimat liberum arbitrium, quo bene vel male utentes iustissime iudicentur (Sp. et litt.). Volens autem 2° ita omnes salvos fieri, nos iubet velle omnes salvos fieri, et hoc in nobis operatur diffundendo istam charitatem in cordibus nostris (Correpl. et gr. n. 47; Civ. Dei XXII. 2.). Cum vero 3° Deus praenoscit alios gratiae obsequentes et ita in eis conditionem per adiutorium gratiae suae impletam, his vult effectu ipso conferre salutem aeternam (Enchirid., cont. Iulian. IV., ad Vital., de Praed. SS.). Ad alios, in quibus praevidet conditionem non impletam, haec voluntas effectrix salutis non refertur: id autem eorum culpa accidit male utentium libero arbitrio; quamvis Deus spectata tota amplitudine gratiarum, quae in omnipotentis potestate sunt, posset et ipsos ex nolentibus volentes facere (Enchir., Correpl. et gr. n. 44. 45.). Licet igitur 4° non sint omnes homines, qui ita subsunt voluntati effectrici salutis; sunt tamen omnia genera hominum secundum differentias conditionum, ingeniorum, aetatum (Enchir., Correpl. et gr. n. 44.). Cf. Ruiz de volunt. Dei disp. XIX. sect. 8. n. 14.

Voluntate antecedente vult Deus omnium etiam infantium salutem.

« Antecedentem Dei voluntatem, qua vult omnes homines salvos fieri, non solum ad adultos adiutorii gratiae capaces, sed etiam ad omnes « paucorum dierum homines » pertinere affirmandum est. Qui ergo ex illis morte praeripiuntur baptismo, non antecedente sed consequente voluntate ab aeterna beatitudine excludi existimandi sunt; quamvis terminus prae quo voluntas antecedens salutis affirmatur, et voluntas consequens salutis negatur, non omnino idem sit quoad infantes ac quoad adultos. Quae quidem doctrina auctoritate veterum confirmatur. »

Sicut in aliis theologicae doctrinae capitibus, ita et hic duplex quaestio discernenda est, an sit, et quomodo sit. Qua in re non est mirum, si etiam tum quando quaestio prior ex principiis revelatis facile ad liquidum deduci et veritas certo demonstrari potest, in quaestione tamen altera multa maneant obscura et ambigua; id enim contingit in veritatibus plerisque, et in iis omnibus quae sunt proprie dicta mysteria. Est tamen conandum, ut quaestio etiam haec altera determinetur, quantum pro indole subiectae materiae fieri potest, et quantum opus est ad praeoccupandas vel solvendas difficultates, quae contra ipsam rei veritatem fieri possent.

I. Testimonia praecipua, quibus in Scripturis proponitur et a ss. Patribus explicatur universalitas voluntatis salvificae, non minus infantes complectuntur quam homines adultos¹. Modus quo universalitatem voluntatis divinae, ut omnes homines salvi fiant, intelligendam esse Scripturae et Patres docent, continetur hisce tribus rationibus.

a) Vult Deus salvos fieri omnes homines, quorum ipse Deus est et creator. « Omnes homines vult salvos fieri; unus enim Deus » 1. Tim. 2. 4. « Ille omnes suos vult esse, quos condidit et creavit « Ambros. in Ps. 39. « Unus Deus omnium hominum Deus est, et ideo cupit omnes salvari, quos fecit » Primas. in 1. Tim. II. 5. etc.

b) Vult Deus salvos fieri omnes, qui habent naturam humanam; quia Filius Dei humanam naturam assumpsit, et in illa Deus-homo est mediator inter Deum et omnes, qui sunt homines. « Omnes homines vult salvos fieri; unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus » 1. Tim. ib. « Humani generis causa Dei Filius natus ex Virgine est,... ut homo factus ex Virgine naturam in se carnis acciperet, perque huius admixtionis societatem sanctificatum in eo universi generis humani corpus existeret, ut quemadmodum omnes in se per id quod corporeum se esse voluit, conderentur, ita rursum in omnes ipse per id, quod eius est invisibile, referretur » Hilar. Trin. 1. II. n. 24. etc.

c) Hoc ipsum principium alio modo proponunt, quod scilicet Christus mortuus est pro omnibus, qui mortui sunt per peccatum; atque ita Deus vult restaurare per Adam secundum omnes, qui in primo Adam ceciderunt. In hac doctrina directe et explicite dicitur divina voluntas salvifica universalis referri ad genus humanum reparandum supposito peccato originali². Ceterum haec suppositio intelligitur etiam in aliis omnibus locis; Scriptura enim et Patres de voluntate Dei loquuntur secundum praesentem ordinem historicum generis humani. « Si enim unius delicto multi (οἱ³ πολλοί) mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in plures (εἰς τοὺς πολλοὺς) abundavit » Rom. V. 15. « Quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt » 2. Cor. V. 14. 15 (iuxta Aug. interpretationem). « Non facta aliqua exceptione sed omnes eiusdem Adam participes et a serpente in fraudem inducti et per peccatum morte affecti, et per coelestem Adam saluti restituti et ad lignum vitae, unde excideramus, per lignum ignominiae revocati » Naz. or. 33. (34.) n. 9. Immo Augustinus saepissime inculcat ex 2. Cor. V. 14. mortem Christi pro omnibus parvulis nominatim tamquam principium certum et extra controversiam, ut inde contra Pelagianos demonstret omnes esse mortuos peccato originali. « Restat in peccato esse mortuos omnes, pro quibus mortuus est Christus, nemo neget, nemo dubitet, qui se non negat aut dubitat esse Christianum. Quapropter si nullum trahunt peccatum parvuli, non sunt mortui; si non sunt mortui, non est mortuus pro eis, qui non est mortuus nisi pro mortuis... Nullo modo igitur negare permitteris eos trahere originale peccatum... Nam mortui unde si non inde, aut propter quam mortem parvulorum mortuus est, qui non est mortuus nisi pro mortuis? » Aug. contr. Iul. 1. IV. n. 8. Divina autem voluntas, ut Christus pro peccatoribus moreretur, et humana Christi voluntas offerens mortem pro peccatoribus non intelligitur nisi ex voluntate, ut peccatores iidem⁴, pro quibus mors est oblata (suppositis peccatis tam originali quam personalibus), redimantur et salventur. « Non misit Deus Filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundum per ipsum; » « non veni, ut iudicem mundum, sed ut salvificem mundum; » « venit Filius hominis salvum facere quod perierat » Io. III. 17; XII. 47; Matth. XVIII. 11. Ergo voluntas divina, ut Christus moreretur pro omnibus, et oblatio mortis facta a Christo homine pro omnibus est profecto (supposito iam peccato originali) ex voluntate salutis omnium.

Extensio itaque voluntatis salvificae in revelatione hisce notis describitur: Deus vult salutem omnium, quorum ipse Deus est et creator; vult salutem omnium, qui sunt homines illius specificae naturae, qua Christus Redemptor est homo; vult per Christum restaurationem ad salutem omnium, qui in Adam ceciderunt. Vide th. XLIX. L. LI. Atqui hae notae sine ulla distinctione communes sunt infantibus aeque ac adultis. « Numquid parvuli homines non sunt, ut non pertineant ad id, quod dictum est omnes homines? » Aug. contr. Iul. IV. n. 42. Aut ergo valor argumentorum Scripturae ad probandam antecedentem voluntatem Dei salvificam relate ad omnes adultos in dubium vocatur, quod profecto nefas est, et fieri nequit, quin labefactentur probationes ipsius dogmatis definiti de voluntate salutis et morte Christi pro salute aliorum quoque quam praedestinatorum: aut concedenda est etiam antecedens voluntas salutis relate ad omnes infantes; utrimque enim praecipua fundamenta in verbo Dei revelato sunt eadem. Non tamen ideo est etiam eadem voluntatis salvificae operatio, idemque modus quoad infantes et adultos; et propterea non eodem modo se habet terminus, prae quo voluntas dicitur antecedens et consequens: haec enim pendent a diverso statu salvandorum, qui sunt capaces vel incapaces actualis gratiae et actionis liberae, atque ideo a diversitate mediorum salutis.

Sed antequam progrediamur ad declarationem, quomodo se habeat illa antecedens voluntas quoad omnes infantes, removenda est difficultas contra interpretationem testimonii praecipui 1. Tim. II. 4. a Gabriele Vasquez (in 1. P. disp. 96. c. 3. n. 10.) inducta; ex verbis enim Apostoli subnexis, quod non solum dicitur Deus velle « omnes homines salvos fieri, » sed etiam « ad agnitionem veritatis venire, » putat confici, de voluntate ad solos adultos non etiam ad infantes relata esse sermonem. At vero a) quam late pateat illa Dei voluntas, non tam ex verbis v. 4. per se spectatis, quam ex antecedentibus et maxime ex subsequentibus demonstratur. Ex his autem constat, velle Deum salvos fieri omnes homines quorum ipse est Deus, omnes qui habent naturam humanam, qua assumpta Dei Filius factus est homo hominum mediator, omnes denique pro quibus vult Deus orationes fieri. b) Si altero inciso (« vult omnes homines ad agnitionem veritatis venire ») significatur inchoatio et conditio salutis; constat ex fidei analogia, non requiri conditiones omnes easdem in infantibus ac in adultis. Verba igitur Apostoli intelligenda sunt iuxta capacitatem subiecti et sub conditionibus, quae diversae requiruntur pro diversitate subiecti. Quamvis igitur secundum incisum enuntiaret conditionem necessariam pro solis adultis, id nullatenus probaret, etiam incisum antecedens ad eos⁵ solos restringi posse ac debere; sed solum probaret, ab Apostolo conditionem, quae cadit sub praeceptum, restrictam et commemoratam fuisse tantum pro iis, qui praecepti sunt capaces. Conferri potest praeceptum Christi: « docete omnes gentes, baptizantes eos » Matth. XXVIII. 19; et « qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit » Marc. XVI. 16. Licet hic praeceptum docendi ex parte Apostolorum et praeceptum credendi ex parte gentium sensu proprio et directo ad solos adultos referatur, incisum tamen alterum: baptizate eos, et qui baptizatus fuerit, salvus erit, non ideo minus comprehendit tam infantes quam adultos, quod certe Vasquez non negaret. Insuper c) sicut in his locis Evangelii doctrina et fides, ita apud Paulum agnitio veritatis sensu accommodo pertinet etiam ad infantes, ut saepe explicat Augustinus. « Itaque parvulum etsi nondum fides illa, quae in credentium voluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. Nam sicut credere respondetur (per corda et ora gestantium, ut ait contr. Iul. VI. n. 6.), ita etiam fidelis vocatur, non rem ipsam mente⁶ annuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo » ep. 98. al. 23. n. 10. ad Bonifac. Et sensu alio: « qui parvuli baptizantur atque moriuntur, per illam gratiam ad agnitionem veritatis, quae in regno Dei est certissima, veniunt » contr. Iul. IV. n. 42.

Igitur « agnitio veritatis » dicitur tripliciter, agnitio inchoata per sacramentum et habitum fidei, agnitio inchoata per fidem actualem, agnitio consummata in visione. Vult Deus omnes homines adultos et infantes ad agnitionem veritatis pervenire: sed hoc vult quoad agnitionem inchoatam pro diversa eorum conditione modo diverso, ut veniant infantes ad sacramentum et habitum, adulti etiam ad actum agnitionis; omnes vero ad consummatam agnitionem veritatis in regno Dei.

II. Remanet quaestio, quomodo sit intelligenda illa antecedens voluntas salvifica quoad omnes infantes. Si ad hanc quaestionem simpliciter fateri cogeremus nostram ignorantiam, non ideo minus certa esset veritas huius voluntatis, quam ex principiis revelatis probavimus; longe enim aliud est, ut dixi, demonstrare veritatem quia est, et aliud intelligere quomodo est. Nihilominus « non ita incognoscibilis ista est quaestio, ut nihil inde eruditionis possimus acquirere, si ad contemplandum id quod videri potest, tranquillus sobrii cordis adhibeatur intuitus » (De vocatione gent. 1. II. c. 21.). Pendet autem tota haec intelligentia, quantum nos eam assequi possumus, a definitione termini, prae quo voluntas salvifica dicatur antecedens. Si hic terminus esset simpliciter praevisum originale peccatum, facile intelligeretur antecedenter ad hanc praevisionem voluntas salutis omnium infantium. Tum vero pariter voluntas consequens esset dicenda, quae consequitur praevisionem peccati originalis: cum autem voluntas salvifica consequens non sit universalis, sed particularis quoad eos solos qui actu salvantur; concludendum esset, Deum in praesenti statu generis lapsi et reparati nullo modo velle salutem infantium aliorum, nisi qui actu salvantur. Atqui in Scripturis et Patribus de voluntate Dei agitur pro statu praesenti humani generis lapsi, atque adeo supposito peccato originali propagati in omnes posteros Adae Deus dicitur velle salutem omnium hominum; voluntas enim salvifica, quae in Scripturis et Patribus praedicatur, est voluntas Redemptoris et Reparatoris naturae lapsae, et ideo voluntas vivificandi et sanandi omnes per Christum, qui mortui sunt per primum Adam, ut satis in superioribus demonstratum est. Ergo terminus prae quo antecedens dicitur voluntas, quam Scripturae et Patres praedicant universalem salutis omnium hominum, non potest intelligi praevisum peccatum originale; sed immo supposito peccato originali voluntas salutis manet universalis, et induit rationem voluntatis redimentis. Alius ergo debet esse terminus, quo voluntas antecedens conditionata et universalis distinguatur a voluntate consequente absoluta et particulari salutis eorum tantum, qui effectu ipso salvantur.

1°. Si supposita infectione peccati voluntas salvifica manet adhuc conditionata et universalis, non aliud quam finalis status gratiae vel peccati potest intelligi tamquam terminus, quo praeviso consequatur voluntas particularis salutis aliquorum et voluntas damnationis aliorum. Nam a) generatim universalis voluntas salutis omnium hominum ita describitur, ut ad omnes homines referatur, quamdiu sunt in statu viae. Ut cetera praeteream, quae ex superioribus per se patent, certe voluntas Dei est, ut oremus pro salute omnium, quamdiu sunt in statu viae; atqui hoc ipsum divinum mandatum Apostolus declarat ex voluntate Dei, ut omnes homines salvi fiant; ergo haec voluntas Dei salvifica ad omnes homines extenditur, quamdiu sunt in statu viae. « Sincerissime credendum atque profitendum est, Deum velle, ut omnes homines salvi fiant; siquidem Apostolus, cuius ista sententia est, sollicitissime praecipit, quod in omnibus Ecclesiis piissime custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur: ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum, quod multi salvantur, salvantis est donum; ut enim reus damnetur, inculpabilis Dei iustitia est, ut autem reus iustificetur, ineffabilis Dei gratia est » S. Prosper ad II. obiect. Vincentianam. Praeterea b) speciatim quoad infantes praeter hunc finalem statum gratiae vel peccati nullus fingi potest alius terminus distinctionis inter voluntatem universalem, quae supposito iam peccato originali velit salutem omnium, et inter voluntatem quae multorum ex eisdem omnibus non salutem velit sed exclusionem a salute. Nisi forte comminiscaris fabulam Semipelagianorum, qui in meritis ac peccatis sub conditione numquam verificanda praevisis « novo absurditatis genere » constituebant terminum, prae quo Deus velit infantibus salutem vel privationem salutis (th. XLV.).

Si igitur in genere et abstrahendo a modis et adiunctis specialibus spectaretur terminus, secundum quem distinguitur voluntas salutis antecedens universalis a voluntate consequente particulari, possemus dicere, terminum esse eundem quoad infantes ac quoad adultos rationis compotes, praevisum scilicet statum finalem gratiae vel peccati.

2°. Si iam in concreto consideretur modus, quo fit ut homo in gratia perseveret, et quo antecedens Dei voluntas, quantum ex se est, vult omnium iustificationem, perseverantiam in gratia et salutem; magnum est discrimen inter infantes ac adultos. Adultorum iustificatio et perseverantia in iustitia non potest esse sine eorum libera cooperatione cum gratiae adiutorio, defectio a perseverantia ac finale peccatum est ex eorum liberis commissionibus et omissionibus malis, quas Deus non vult sed permittit (cf. th. XLIII. n. II.). Unde Deus non potest intelligi voluntate antecedente et quantum ex se est, velle omnium salutem, quin omnibus offerat possibilitatem iustificationis, perseverantiae et salutis concedendo gratias necessarias, sine quibus nulla est salutis possibilitas. Vide Bellarmin. de Grat. et lib. arb. 1. II. c. 5. Quoad adultos ergo terminus, prae quo voluntas salvifica universalis spectata ex integro dicitur antecedens, includit etiam praevisum bonum usum liberi arbitrii adiuti per gratiam vel praecognitum malum usum eiusdem arbitrii non obsequentis gratiis oblatis (cf. S. August. supra th. LI. LII.). Contra vero ad iustificationem et perseverantiam infantium liberum eorum arbitrium nihil omnino agit nec agere potest, utpote quod in actu nullum est. Medium quo efficitur eorum iustificatio, (privilegio martyrii excepto) est baptismus collatus absque ulla ipsorum infantium libera cooperatione; perseverantia vero est mere passiva consistens in ipsa gratia mortis post sacramenti susceptionem, quae mors licet per se spectata et ontologice (seu entitative) sit naturalis, includit tamen gratiam intrinsece supernaturalem, si spectatur complexe mors in statu gratiae, et est etiam per se beneficium extrinsece supernaturale, utpote ordinatum ad assecutionem finis supernaturalis. Hinc sicut quoad adultos intelligi nequit voluntas antecedens salutis, quin simul sit voluntas gratiarum et mediorum, sine quibus salus est impossibilis; ita voluntas antecedens salutis quoad infantes intelligi non potest, quin sit voluntas, ut applicentur eis merita Christi per baptismum. Ergo eodem modo antecedens et conditionata est voluntas salutis omnium infantium, quo antecedens et conditionata est voluntas, ut omnibus infantibus applicentur merita Christi per baptismum.

Certe Deus applicationem baptismi quoad omnes infantes non vult voluntate antecedente absoluta et secundum totam amplitudinem suae omnipotentiae, nec voluntate consequente; quod enim ita vellet, « cui veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit » (Aug. Enchir. c. 103.), id procul dubio fieret: at non omnibus infantibus hanc gratiam effectu ipso concedi, nimis manifestum est; hocque ipso manifestum etiam est, tali voluntate absoluta sive antecedente sive consequente Deum non velle omnium infantium salutem. Si igitur vult applicationem baptismi pro omnibus infantibus solum sub conditione aliqua, praevisa verificatio vel frustratio huius ipsius conditionis erit terminus, prae quo voluntas applicationis baptismi discernitur in antecedentem et consequentem. Haec conditio qualis sit, remanet inquirendum. Qua quidem in quaestione tota residet difficultas, quam in intelligenda divina voluntate salutis omnium infantium plerique experiuntur.

Patet, conditionem sub qua vult Deus applicationem baptismi omnibus infantibus, non esse nec esse posse sicut in adultis cooperationem infantium ipsorum cum gratia et sub gratia; sed conditio continetur in actionibus causarum secundarum, quae ad applicationem baptismi requiruntur vel eam impediunt. Hae autem actiones sunt primum illae, quae immediate vel mediate pendent a liberis voluntatibus aliorum hominum; deinde huc pertinent effectus, qui secundum praesentem ordinem per peccatum originale inductum, et a Deo ad alios fines sapientissimos constitutum, ex causis physicis naturaliter consequuntur. Conditio igitur ita debet efferri: Deus vult omnibus infantibus applicationem meritorum Christi per baptismum, quantum causae secundae morales et physicae, nempe liberae hominum voluntates et naturalis ordo physicus non obsistunt. Ab hisce causis secundis derivata impedimenta Deus non directe vult, quatenus impediunt applicationem baptismi; sed solum permittit. Voluntas itaque, qua Deus vult applicationem baptismi omnibus infantibus, qui reipsa moriuntur absque susceptione sacramenti, est voluntas antecedens ad praevisas impedientes actiones ex causis secundis: consequenter vero ad praevisionem harum actionum Deus non vult ordinem naturalem immutare, et mortem sine baptismo ex naturae legibus consequentem permittit; sicque morte in peccato originali praevisa non vult voluntate consequente horum infantium salutem.

3°. Ut intelligatur, hanc Dei voluntatem antecedentem, licet velit salutem infantium sub conditione, cuius verificatio nullo modo pendet a libera voluntate ipsorum infantium, esse veram Dei voluntatem prosecutivam salutis eorum omnium, non autem meram complacentiam et approbationem de bonitate salutis in se spectatae; considerare oportet distinctius et illius voluntatis operationem et conditiones, sub quibus vult ipsam salutem.

a) Consequenter ad praevisum peccatum originale et ad infectionem totius humani generis per liberam praevaricationem sui progenitoris ac capitis Adam, Deus misericorditer vult reparationem totius generis humani, ad hunc finem destinat ab aeterno, promittit et mittit in tempore Filium Dei incarnatum assumpta natura ex eodem humano genere, vult ut Filius incarnatus Christus plenam exhibeat satisfactionem pro omnibus peccatis, hanc satisfactionem praevisam acceptat, et in plenitudine temporis Christus actu eam offert pro omnibus peccatis. « Misit Deus Filium suum, ut salvetur mundus per ipsum »; « ipse est propitiatio pro peccatis totius mundi. » In hoc genere humano reparato comprehenduntur sane omnes etiam illi, qui moriuntur infantes ante usum rationis: ergo in voluntate redemptionis comprehenduntur omnes illi infantes; et in voluntate divina acceptante satisfactionem atque in voluntate humana Christi offerente satisfactionem pro omnibus peccatis, est etiam acceptatio et oblatio satisfactionis pro peccato originali, quo infecti sunt omnes illi infantes. Hinc intuitu et vi meritorum ac effusi sanguinis Christi Deus instituit pro omnibus illis infantibus sacramentum, quo singulis applicari possent satisfactio et merita Christi. Haec autem omnia ex sua natura a Deo ordinata sunt ad salutem infantium. Atqui talis voluntas salutis est profecto non mera complacentia in bonitate obiecti per se spectati; sed est voluntas actuosa et ex parte Dei prosecutiva salutis infantium, ad quos omnes et singulos haec voluntas redemptionis refertur, ut superius n. I. demonstratum est.

b) Applicationem sacramenti vult Deus efficere non immediate per se sed per causas secundas, et per has non quidem omnibus infantibus voluntate absoluta, sed omnibus quantum causae secundae per universalem et ordinariam providentiam dispositae non obsistunt. Inter has causas secundas sunt imprimis liberae voluntates aliorum hominum, a quibus applicatio sacramenti saltem quoad plurimos infantes pendet. Has voluntates Deus suis praeceptis, consiliis, adiutoriis ordinis naturalis et supernaturalis praevenit, excitat, inclinat, ut per diligentiam et sollicitudinem, per obedientiam et cooperationem sub gratia accepta, per congrua merita et bona opera, eleemosynam et orationem tum aliorum tum maxime parentum et quorum tutelae parvuli commissi sunt, et per apostolicos labores suorum ministrorum infantes perducantur ad gratiam baptismi. Sicut enim in ordine naturali ita et in ordine supernaturali sanctificationis et salutis aeternae vult Deus, prout leges generales divinae providentiae et rerum natura exigit, parvulis consulere per alios homines. Hoc sensu Augustinus multis in locis ait, infantes sicut aliena voluntate ceciderunt, ita aliorum fide credere ac perduci ad sacramentum fidei. « Fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari.» (tamquam propria voluntate contracta) de lib. arbitr. III. 23. Hoc modo divinam voluntatem salvificam agere in voluntates hominum ad procurandam salutem saltem multorum infantium, qui tamen culpa hominum non salvantur, est manifestissimum; atque adeo manifestissima est quoad hos infantes antecedens actuosa Dei voluntas, ut salvi fiant: quamvis non sit voluntas antecedens absoluta sed sub conditione, si homines ex parte sua divinae voluntati obsecundarent, ut possent ac deberent; et quamvis consequenter ad contraria facta hominum Deus permittat mortem in peccato originali, atque hac praevisa non velit voluntate consequente eorum infantium salutem. Si quoad multos infantes, qui reipsa excidunt aeterna beatitudine, ipsi satis intelligimus modum, quo Deus antecedente voluntate prosequatur eorum salutem; non est magnum, si confidenter Deo iusto ac bono committimus modum huius prosecutionis salutis quoad omnes infantes, ubi nos illum modum in particulari intelligere non possumus, postquam generatim voluntas salutis omnium a Deo ipso verbis et factis splendidissime nobis manifestata est.

Non desunt graves theologi, qui docent velle Deum ad sacramentum et sanctificationem et consequenter ad salutem perducere omnes omnino infantes, qui re ipsa in peccato originali moriuntur, nisi per liberas actiones hominum staret: atque ita conditionem sub qua Deus antecedenter vult omnium parvulorum salutem, revocant ad hanc unam, ad liberam scilicet cooperationem hominum. Ita docent Arrubal in 1. P. disp. 91. c. 3. 4; Herice disp. 35. c. 2. n. 27-29; Martinon disp. 20. sect. 4. n. 38; Kilber (in Theol. Wirceburg. de Deo disp. IV. c. 2. a. 3. T. II. p. 195. sq.). Cf. Andream Vega de Iustific. l. V. c. 16. ad finem; Bellarmin. de Grat. et lib. arb. l. II. c. 5. Si hanc sententiam putaremus necessariam ad defendendam antecedentem voluntatem salutis omnium infantium, libenter eam amplecteremur. Cum enim ea universalis voluntas antecedens certo demonstretur ex doctrina Scripturae et Patrum, in hac ipsa doctrina etiam contineretur talis modus voluntatis salvificae, sine quo ex hypothesi voluntas salvifica ipsa consistere non posset. At quia voluntas salvifica antecedens videtur satis posse intelligi etiam hac sententia negata, et quia ad hunc modum voluntatis probandum aliunde argumenta non suppetunt, opinionem nec audemus contemnere (est enim pia et analogiae fidei non repugnans) nec necesse habemus adstruere.

Nam c) praeter hominum voluntates in considerationem veniunt causae secundae non liberae ordinis physici, quae iuxta communes et ordinarias leges providentiae ad collationem sacramenti possibilem vel impossibilem reddendam conferunt. Cursum harum causarum legesque universales, quibus aguntur, Deus consequenter ad peccatum originale vult utique esse tales, quales nunc sunt; necdum restauravit statum praeternaturalem immortalitatis, etiam post decretam et iam factam redemptionem generis humani per Christum. Inde consequitur quidem secundum cursum harum legum mors plurimorum infantium ante usum rationis, et (ut nunc damus) aliquando consequitur independenter ab omnibus voluntatibus et actionibus liberis hominum mors in peccato originali: attamen cum hoc naturali rerum cursu optime consistit in Deo antecedens conditionata voluntas salutis horum omnium infantium; est enim haec ipsa conditio, sub qua vult applicationem sacramenti, quantum scilicet sinit generalis ordo sapienter et iuste institutus. Si Deus talem ordinem causarum physicarum vellet ex sese ad hunc finem, ut infantes moriantur in peccato originali, id sane repugnaret voluntati salvificae, nec posset amplius dici velle horum infantium salutem: at Deus non ad hunc finem instituit, nec eo dirigit sua antecedente voluntate hunc generalem rerum ordinem, sed vult eum ex aliis finibus sapientissimis; inde vero consequentem infantium mortem in peccato non directe intendit, sed solum permittit, quatenus exigentiam physicarum legum non vult pro omnibus infantibus mutatione ordinis generalis vel per miraculum impedire. Talis vero permissio probat solum, non esse in Deo voluntatem absolutam salutis horum infantium; sed nullatenus probat, non esse voluntatem conditionatam salutis omnium, quantum generalis cursus rerum ex aliis finibus sapienter dispositus non impedit applicationem sacramenti pro omnibus instituti.

Totum possumus complecti hac formula: salutem omnium infantium qui moriuntur in peccato originali, Deus vult antecedente voluntate secundum providentiam communem; non tamen providentia speciali ipsorum omnium saluti vult consulere. Quod ut rite intelligatur, prae oculis habenda est ratio providentiae communis. « Deus, quatenus est communis provisor et gubernator totius mundi, inquit Becanus Tract.I. c. 13, habet tria potissimum officia: primo unicuique praefinit certum finem; secundo concipit et praeparat sufficientia media ad finem obtinendum; tertio sinit unamquamque rem uti illis mediis secundum exigentiam naturae suae, id est causas naturales et necessarias sinit naturaliter et necessario agere, contingentes sinit contingenter agere, et liberas libere. »

III. Universum hunc modum intelligendi in Deo voluntatem salutis omnium infantium expressit auctor librorum de Vocatione gentium, quem appellatione « magistri Ecclesiae » commendat Rom. Pont. Gelasius I. (in Opusc. contr. Pelag. in Collect. Concil. Mansi T. VIII. p. 111.⁷⁸. Invenit ergo⁹ totam, quam praemisimus, explicationem auctoritate huius magistri Ecclesiae confirmare. Eius doctrina de modo, quo Deus velit omnes « paucorum dierum homines » salvos fieri, libro II. hisce capitibus comprehenditur.

1°. Ante omnia « tribus illis saluberrimis et veracissimis definitionibus simus innixi, » Deum velle omnes homines salvos fieri, salutem inchoari et perfici ope et opere gratiae divinae, ac postremo « non omnem voluntatis Dei comprehendi posse rationem »; adeoque « cur non omnes homines salvet, qui omnes homines vult salvos fieri, non oportere disquiri »¹⁰. Igitur « sicut ea quae ad manifestationem gratiae ex divinis proferuntur eloquiis, nulla possunt disserendi arte violari..... ita etiam quod de salvatione omnium hominum in eodem Scripturarum corpore reperitur, nulla contraria argumentatione temerandum est, ut quanto hoc ipsum difficiliore intellectu capitur, tanto fide laudabiliore credatur » l. II. cc. 1. 2. 30.

2°. Hisce tribus ratis ac fixis si porro quaeritur nominatim etiam quoad infantes, quomodo in praesenti oeconomia velit Deus omnes salvos fieri, et tamen non omnes salventur? « non ita incognoscibilis ista est quaestio, ut nihil inde eruditionis possimus acquirere, si ad contemplandum id, quod videri potest, tranquillus sobrii cordis adhibeatur intuitus » ibid. c. 21. Itaque quamvis verba Pauli 1. Tim. II. 4. « integre planeque suscipienda sint » (l. I. c. 12); voluntas tamen, ut salvi fiant omnes infantes, non includit etiam voluntatem mutandi praesentem ordinem physicum mortalitatis peccato Adae invectum: « nec est de immaturitate iam mortis ratio conquerendi, cum semel in naturam nostram per peccatum ingressa mortalitas obnoxium sibi omnem vitae nostrae fecerit diem » l. II. c. 21. Quod idem est ac dicere, voluntatem antecedentem salutis infantium non esse quoad omnes, et quatenus universalis est, absolutam sed conditionatam; quantum scilicet leges generales ordinis praesentis, in quo natura lapsa propter suum peccatum constituta est¹¹, non impediunt applicationem meritorum Christi per visibile sacramentum.

3°. Attamen hae ipsae leges sunt ex providentia divina, « quae defectionum legibus ita defectura subiecit, ut ab eis moderationum suarum non averteret potestatem. » Unde oritur nova difficultas, cuius gravitatem auctor noster plane sensit c. 22 ad finem, c. 23 initio. Ad eam solvendam porro explicat plenius voluntatis salvificae rationem. Nam cum natura humana peccato infecta est, gratia remissionis sicut in adultis ita in parvulis est prorsus gratuita; nec Deus eam infantibus debet. Vult quidem antecedente voluntate eam gratiam omnibus; non tamen omnibus aequali providentia. Alios effectu ipso perducit ad baptisma modo quandoque etiam plane mirabili, et est indebita ipsis misericordia; alios permittit praemori sine baptismo, et est iustum iudicium. « Huius asperrimi iugi pondera (ex peccato originali) non ita in Adae filios irruerunt, ut divina iustitia (ac misericordia) nihil ei suae dimensionis adhiberet.... ut generali necessitate variata causas sibi Dominus indulgentiae correptionisque servaret, essetque in uno omnium debito, quod et misericors remitteret et iustus exigeret l. II. c. 22; cf. c. 21. Quod igitur leges illae, ex quibus fit, ut multi infantes moriantur in peccato, subsunt « potestati moderationum divinarum, » optime probat voluntatem salvificam antecedentem non esse absolutam, misericordiam non impertiri omnibus aequalem, quae nulli debetur, esseque erga aliquos misericordiam specialem, quae non est universalis et omnibus communis; at nullatenus probat, nullam esse voluntatem salvificam, quae ad omnes omnino infantes protendatur. Haec qualis sit ut intelligatur in connexione cum potestate et providentia Dei circa leges physicas ulterius considerat auctor noster.

4°. Licet Deus velit consequenter ad peccatum originale eas leges, quales nunc sunt; non tamen eas ideo instituit, et non ad hunc finem antecedente voluntate eas dirigit, ut parvuli illi moriantur sine baptismo; sed nolens in omnium infantium specialem favorem mutare leges generales iustis ex causis et finibus constitutas mortem ex illis naturaliter consequentem permittit. Antecedenter ergo ad has generalium legum exigentias vult Deus omnibus applicari remedium salutis, et per hoc vult omnium salutem: consequenter ad eas exigentias vult permittere mortem sine baptismo, et voluntate consequente ad mortem praevisam in peccato horum non vult salutem. « In quo opere gratiae quis..... conqueratur, quod non omnibus parvulis similis providentia consulat, omniaque pericula, quae morituorum regenerationem prohibere possunt, aut potestate submoveat, aut miseratione praeveniat. Quod utique erga omnes fieret, si ita fieri omnino deberet » l. II. c. 24.

5°. Quod maxime convincit, voluntatem eam antecedentem esse actuosam non solum per Christi mortem et institutionem remedii contra peccatum pro omnibus; sed etiam praeparatione gratiarum, quantum eis recipiendis parvuli sunt capaces, postrema explicatur consideratione. Gratia videlicet praeveniens et excitans, quae immediate confertur adultis, mediate pertinet ad parvulos, quos sive diligentia et sollicitudine sive congruis meritis et impetrationibus adultorum ad gratiam baptismi perducere Deus voluit. Sicut ergo diversa est et multiplex gratia adultorum, cui ipsi libere consentire vel resistere possunt; ita multiplex est providentia erga parvulos, haud ea quidem seiuncta ab obedientia et meritis adultorum. « Cum quaerimus, quomodo omnes homines salvos fieri velit, qui non omnibus illud tempus impertit, in quo per voluntariam fidem percipiendae gratiae sint capaces; non irreligiose arbitror credi neque inconvenienter intelligi, quod isti paucorum dierum homines ad illam pertineant gratiae partem, quae semper universis est impensa nationibus, qua utique si bene eorum uterentur parentes (aliique homines), etiam ipsi per eosdem iuvarentur... Sicut autem circa maiores praeter illam generalem gratiam parcius atque occultius omnium hominum corda pulsantem, excellentiore opere, largiore munere, potentiore virtute vocatio specialis exseritur; ita etiam circa innumeros parvulos eadem manifestatur electio. Quae quidem nec illis, qui renati non sunt, in parentibus defuit» l. II. c. 23.

Cum hac librorum de Vocat. gent. doctrina non pugnat, sed immo egregie consentit S. Fulgentius de Verit. praedestin. l. I. cc. 9-11; eo tamen discrimine, quod postulat diversus utriusque scopus. Auctor enim librorum de Vocat. gent. propositum habet declarare, qualis sit voluntas salvifica ad omnes pertinens; Fulgentius, ut plerumque Augustinus, eo spectat, ut gratiam et praedestinationem ad gratiam demonstret gratuitum esse beneficium, non naturalibus meritis debitam retributionem. Unde Fulgentius magis considerat gratuitatem beneficii in infantibus, qui a Deo perducuntur ad baptismum per bonam voluntatem adultis inspiratam, et inscrutabile iudicium in aliis non baptizatis, quos Deus, licet negligentiam et culpam hominum non velit sed solum permittat, potuisset tamen et ipsos perducere ad eandem gratiam, si voluntas eius spectetur secundum amplitudinem omnipotentiae. Ubi vero Fulgentius spectat voluntatem antecedentem salutis conditionatam, eadem eius est ac nostri auctoris sententia. « Cur non etiam in baptizandis infantibus certissime credamus ac libere proclamemus, diligentiam parentum ad gratiam redimentis, negligentiam vero ad iudicantis iustitiam pertinere?» Attamen haec negligentia non est ex voluntate multoque minus ex voluntate antecedente Dei iudicantis; sed est tota ex mala voluntate hominum, quam Deus non vult sed permittit. Prosequitur enim: « non quia ex Deo est boni operis negligentia, a quo nulla umquam potuit esse mali operis causa, sed quia bona voluntas... a Deo tribuitur... mala vero voluntas, quae suo merito gratiam charitatis aut non accipit aut amittit, torporem negligentiae suae non deponit» Fulgent. ibi c. 10. n. 21.

Scholion. Difficultates, quae fieri solent contra veritatem ex doctrina Scripturae et Patrum munitissimam, pleraeque proficiscuntur ex perversione status quaestionis. Itaque non est permittendum, a) ut confundatur voluntas absoluta cum voluntate conditionata; b) ut falso supponatur, nullam posse esse in Deo voluntatem conditionatam salutis, nisi conditio pendeat a libera voluntate hominis salvandi. Quod conditio, sub qua Deus vult salutem omnium infantium, non pendet ab eorum libertate, id evidenter quidem probat, gratuitum donum visionis beatificae non esse in libera potestate infantium; sed non probat, in Deo nullam esse voluntatem hoc donum eis concedendi, quantum leges ordinis generalis non obsistunt. Ex eadem ratione quod conditio non pendet a libera voluntate infantium, porro consequitur, salutem beatitudinemque aeternam si conceditur, eis non esse mercedem et coronam pro liberis meritis per gratuitam gratiam comparatis; sed esse hereditatem et gratuitum donum respondens gratiae ipsis sine ipsis (sine ipsorum libera cooperatione) infusae. Porro eum hac salutis acquirendae vel amittendae independentia a voluntate infantium cohaeret doctrina saltem communissima in scholis, fidei analogiae convenientior, gravissimis auctoritatibus potior, quod infantes, ut fide constat, damnantur quidem ad privationem finis ultimi supernaturalis in visione beatifica, quae privatio debetur naturae lapsae et per peccatum originale destitutae gratia sanctificante, non tamen damnantur ad poenam sensus tormentorum, quae debetur liberis malis meritis. Unde Deus non potest velle damnationem adultorum, nisi voluntate consequente ad praevisa mala merita, quae ab eorum libertate pendent; et ideo voluntate antecedente vult eorum omnium salutem, tamquam coronam meritorum gratiae, sub conditione pendente ab eorum libertate adiuta per gratiam. At alia longe est conditio infantium tum quoad salutem tum quoad damnationem. Voluntate consequente vult exclusionem eorum ab aeterna gloria ob peccatum originale, quod non pendet ab eorum propria libertate, sed a libero peccato primi parentis: ita ergo etiam vult voluntate antecedente eorum omnium salutem tamquam gratuitam hereditatem sub conditione, quantum non obsistunt impedimenta, quae non ab eorum libertate pendent, sed inducta sunt ex libero peccato primi parentis.

Illa pars explicationis, qua diximus conditionem, sub qua Deus antecedente voluntate vult applicationem sacramenti et inde salutem, saltem quoad plurimos infantes esse positam etiam in liberis voluntatibus et actionibus aliorum hominum, potest videri contraria doctrinae Augustini. « Videmus aliquando, ait ipse, bene meritis fidelibus non concedi filios suos, ut sint in regno Dei cum parentibus suis; sed non regeneratos parvulos exire de hac vita, dum nonnumquam et ipsis suis parentibus ardenter desiderantibus et ministris sacramentorum alacriter festinantibus ab omnipotentissimo et misericordissimo Deo non differtur paululum mora eorum, ut Christianorum nati exeant hinc renati» Aug. Op. imperf. cont. Iul. VI. c. 12; de Grat. et lib. arb. n. 44. At a) Augustinus solum instituit probare, gratiam baptismi esse beneficium gratuitum; non autem negat, Deum antecedente voluntate conditionata velle hanc gratiam omnibus obvenire. b) Solum negat meritum de condigno, cui debeatur regeneratio infantium; sed non negat impetrationem baptismi pro iisdem. c) Solum enumerat aliquas manifestas industrias parentum; sed non dicit, nullam sive a parentibus sive ab aliis fuisse positum impedimentum. d) Ad summum ex Augustino probari posset, praeter voluntates liberas esse etiam naturalem ordinem legum physicarum tamquam conditionem, sub qua Deus velit applicationem baptismi iis omnibus, in quibus re ipsa applicatio impeditur. Sed certe Augustinus numquam negavit, immo clare docuit, ad huiusmodi conditiones pertinere etiam liberas actiones hominum, et his actionibus poni impedimenta applicationis sacramenti pro infantibus, quibus Deus antecedente voluntate vult applicationem. Vide de peccator. merit. et remiss. l. III. n. 22; ep. 98. n. 5. 6. Maxime e) illud animadvertatur, Augustinum in omnibus huiusmodi locis, qui obiiciuntur, non agere de voluntate antecedente conditionata; sed de voluntate in actu secundo productrice effectus et de voluntate consequente.

DE VOLUNTATE SALVIFICA CONSEQUENTE ET DE PRAEDESTINATIONE.

ARTICULUS I.

De reprobatione non antecedenti, sed consequenti voluntati Dei attribuenda.

Nulla datur reprobatio positiva antecedens praevisionem peccati.

« Ex ipsa natura voluntatis Dei salvificae consequitur, 1° plane impiam esse haereticorum qui supralapsarii dici solent, atque inter hos ipsius Calvini doctrinam, qua statuunt, Deum antecedenter ad omnem mali meriti etiam ipsius peccati originalis praevisionem decreto absoluto homines qui pereunt, aeterno exitio destinasse, ad suam in eis iustitiam manifestandam: 2° pariter damnandam esse doctrinam de absoluto et antecedente reprobationis decreto, simul spectata huius decreti executione, ut a Calvinianis in sua synodo Dordracena et Iansenianis declarata est.»

Ex iis quae in superiori capite demonstravimus de antecedente voluntate, qua Deus vult omnium hominum aeternam salutem, proxime et necessario consequitur, nullam esse in Deo voluntatem, qua antecedenter ad praevisionem peccati velit alicuius hominis aeternam damnationem. Propterea tractatio de hac voluntate Dei iusti et sancti, quae unice pertinens ad voluntatem consequentem reprobatio dicitur, immediate cum superioribus connectitur. Sed ratio potissima in hoc capite praemittendi doctrinam de reprobatione, nobis est nexus intimus veri ac genuini conceptus reprobationis cum declaratione modi, quo se habet consequens Dei voluntas salvifica particularis et praedestinatio ad vitam aeternam: quae quidem declaratio praedestinationis scopus est et argumentum totius huius capitis. In hoc itaque primo articulo indicabimus et excludemus notiones falsas de reprobatione, quibus doctrina ipsa de praedestinatione vel pervertitur omnino vel certe eius declaratio minus sincera exhibetur; exclusis autem notionibus falsis per se consequetur verus de reprobatione conceptus, quo tota fere declaratio praedestinationis sustentatur ac regitur.

I. Sincere primum exponemus tam supralapsariorum quam infralapsariorum sententias, deinceps ex principiis iam praestructis earumdem sententiarum impietatem demonstraturi.

1°. Calvini haeresis de praedestinatione et reprobatione, ut eam tum alibi tum maxime in Institution. l. III. cc.21-24. explicuit, ad haec capita redit. a) Homines alii creantur ad vitam aeternam, alii ad damnationem aeternam: « itaque, inquit, prout in alterutrum finem quisque conditus est, ita vel ad vitam vel ad mortem praedestinatum dicimus» l. c. c. 21. n. 5. Haec igitur Dei praedestinatio et ordinatio ad mortem aeternam non secus ac ad vitam continetur in ipso consilio divino creandi hominem. Unde b) ordinatio ad mortem non est consequens ad peccatum, sed immo ipsum peccatum Adae et humani generis in illo ruina est effectus consequens et permanans ex ipsa illa antecedente divina praedestinatione multorum ad mortem aeternam. Frigidum commentum appellat Calvinus, quod Deus primum hominem non ipso consilio, quo eum creare voluit, ordinaverit ad peccandum, et non eodem consilio antecedente ruinam generis humani ac omnium pereuntium mortem aeternam praedestinaverit. « Tam frigidum commentum si recipiatur, inquit, ubi erit illa Dei omnipotentia, quae secundum arcanum consilium, quod aliunde non pendet, omnia moderatur.... Decretum horribile, fateor; inficiari tamen nemo poterit, quin praesciverit Deus, quem exitum esset habiturus homo, antequam ipsum conderet, et ideo praesciverit, quia decreto suo sic ordinarit..... Nec absurdum videri debet, quod dico, Deum non modo primi hominis casum et in eo posterorum ruinam praevidisse, sed arbitrio quoque suo dispensasse » c. 23. n. 7. Porro c) executio huius decreti ita habet, ut Deus sua voluntate, quae est rerum necessitas, antecedenter electis donet vocationem ad fidem et in ea iustificationem (externam declarationem iustitiae); antecedenter reprobatis gratias omnes negat, eosque ad impietatem obduret. Fides autem ceteraque dona in electis non habent rationem meriti; sed sunt symbola ac testimonia antecedentis electionis: pariter in reprobis infidelitas ac peccata sunt notae antecedentis reprobationis. « In electis vocationem et iustificationem statuimus electionis manifestandae testimonium ac symbolum... ita reprobos vel a notitia sui nominis vel a Spiritus Sancti manifestatione excludendo, quale maneat eos iudicium, istis veluti notis aperit» c. 21. n. 7. « Quos ergo in vitae contumeliam et mortis exitium creavit, ut irae suae organa forent et severitatis exempla, eos ut in finem suum perveniant, nunc audiendi verbi sui facultate privat, nunc eius praedicatione magis excaecat et obstupefacit» c. 24. n. 12. « Nec per se quidem probabile est, sola Dei permissione, nulla ordinatione hominem sibi arcessisse interitum.... Non dubitabo ergo cum Augustino (de Gen. ad litt. VI. 15.) simpliciter fateri, voluntatem Dei esse rerum necessitatem»¹ c. 23. n. 8.

Nihilominus Calvinus non raro aliis in locis, ubi agit de causa peccatorum et interitus hominum, considerat causam horum proximam, quae iuxta ipsum est pravitas naturae et necessitas peccandi inducta per peccatum originale. Haec doctrina multis Calvinianis, quos puduit impietatis sui magistri, fundamentum praebuit negandi Calvinum fuisse in haeresi antelapsariorum, ac nonnullis etiam catholicis ut Honorato Tournely (De reprob. art. 2.) probabile reddidit, eum « subinde transiisse ad partes postlapsariorum. » At Calvinus ipse contra hanc suae haereseos emollitionem protestatur verbis disertissimis. « Quod sibi patefacto Dei verbo non obtemperant reprobi, probe id in pravitatem cordis eorum reiicitur, modo simul adiiciatur, ideo in hanc pravitatem addictos, quia iusto sed inscrutabili iudicio suscitati sunt ad gloriam eius sua damnatione illustrandam » c. 24. n. 14; cf. c. 23. n. 9. Itaque causa proxima peccatorum in reprobis assignatur a Calvino natura corrupta et infecta per peccatum Adae; at causa suprema praedestinans et peccatum Adae et pravitatem posterorum est ipse Deus. Tali vero sententia quid magis impium, Scripturae et toti revelationi, immo ipsi lumini rationis, quo divina attributa sanctitatis, bonitatis et iustitiae intelligimus, magis repugnans excogitari potuit? Vide Petav. l. X. c. 6. sqq.

2°. Infralapsariorum dogmata ut in synodo Dordracena a Gomaristis seu Contraremonstrantibus adversus Arminianos seu Remonstrantes annis 1618. 1619. sunt declarata, ad aliquot capita revocabimus ita, ut simul adnotemus, quatenus Iansenius in suo Augustino P. III. de Grat. Christi l. IX. et X. iis consentiat.

a) Decretum electionis et reprobationis refertur ad homines, qui per peccatum Adae omnes sunt obnoxii damnationi. Ita docent Dordraceni cap. I. art. 1-6. De decreto autem antecedente ipsam praevisionem peccati originalis nihil dicunt; neque enim damnare suae sectae auctorem, nec probare ausi sunt.

Iansenius de praedestinatione et reprobatione angelorum et hominum in statu innocentiae videtur doctrinam retinere orthodoxam, si demas eius errores circa statum naturae integrae, cui gratia fuerit naturalis, et consequentem inde modum loquendi de praedestinatione fere Pelagianum.

b) Ulterius docent iidem Calviniani: ex massa illa damnata Deus non solum gratuito decrevit aliquos salvare; sed etiam decrevit eos salvare gratuito, nulla habita ratione fidei, obedientiae, sanctitatis tamquam causae vel conditiones sine qua non (c. I. art. 8-10; Doctr. damn. art. 5.). Omnes reliquos homines Deus ex mera iusta sua voluntate decrevit in lapsu Adae et statu damnationis relinquere, eosque in communicatione gratiae necessariae ad fidem et conversionem praeterire» c. I; Doctr. damn. art. 8.

Iansenius in eo solum discrepat, quod meritum bonorum operum non negat, nec etiam negat, reprobis fidem et sanctificationem temporariam concedi. Attamen non solum praedestinatio ad gratiam (ut omnes docent Catholici), et praedestinatio ad gloriam (quod aliqui ex Catholicis tenent), iuxta Iansenium facta est a Deo antecedente voluntate et nulla habita ratione meritorum; sed etiam reprobatio omnium, qui pereunt, et quidem reprobatio positiva, quatenus est exclusio a vita aeterna et condemnatio ad poenam damni, facta est decreto antecedente; nempe Deus praevisa ruina humanae naturae in Adamo eos omnes decrevit relinquere in massa damnata, ex qua neque per remissionem culpae originalis et per temporariam iustificationem eruuntur. « Positiva reprobatio, inquit Iansenius, intelligenda est ita, ut hoc ipso ceteros praeteritos (in praedestinatione) positive voluerit excludere ab aeterna vita... quod sane non est aliud quam velle damnare, quatenus exclusio a vita aeterna et regno Dei gravissima creaturae rationalis est damnatio... Peccatum originale est causa reprobationis positivae, qua tamquam indignus repellitur ab aeternae vitae beneficio, sive iste parvulus vel adultus fuerit, sive ad tempus iustificandus, sive in iniquitatibus tota vita mansurus. Nam ut aliquis ex perditionis massa liberetur, ita videlicet ut non pereat, nec a regno Dei realiter adipiscendo divinae reprobationis decreto exclusus esse censeatur, ad tempus iustitiam accepisse non est satis... Quamvis verum sit, in multis culpam originalem baptismate deleri... simul tamen stabile verissimumque manet, propter illam culpam cui obnoxius homo iacuit, noluisse Deum ipsi totale beneficium liberationis decernere et a perditione ita, ut eam re ipsa evadat, liberare » Ians. de Grat. Christi l.² X. cc. 2. 3; cf. l.³ IX. c. 9. Vide I. B. Faure ad Enchir. Aug. c. 55.

c) De executione, ex qua ipsa ratio praedestinationis et reprobationis potest intelligi, docent Dordraceni sequentia. Ad salvandos solos praedestinatos misit Deus Filium suum; pro his solis Christus mortuus est; his solis et omnibus dat Deus gratiam ut credant, cui nemo potest resistere: his ergo solis et omnibus dat fidem iustificantem, quae semel accepta non potest amitti; quamvis enim etiam fideles peccent, non tamen possunt excidere ex adoptione et gratia Dei (cap. I; Doctr. damn. art. 2. 6; cap. II. art. 8; cap. IV. art. 12. 14; cap. V. art. 4–7.). Ex adverso reprobi sicut in aeterno decreto sunt exclusi ab omnibus donis supernaturalibus, ita in executione nullam accipiunt gratiam sufficientem, ut credere possint et converti; relicti sunt corruptae naturae et legi, maledictioni traditi, quin ullam gratiam salutarem consequantur (cap. I; Doctr. damn. art. 8; c. III. art. 5; c. V. art. 10).

Iansenius consentit, erga reprobos nullam esse Dei voluntatem, ut salvi fiant; sed Deum velle omnes et solos praedestinatos salvari, ac pro salute praedestinatorum dumtaxat Christum esse mortuum; secundum haec nullam in praesenti statu naturae lapsae dari gratiam sufficientem; reprobos si ad tempus iustificentur, non posse perseverare, quia eis negatur adiutorium efficax, quo perseveratur; adiutorium autem sine quo non potest, et quo potest iustus perseverare, in praesenti statu nullum datur: porro destitutos gratia efficaci necessario peccare, quia in natura lapsa non datur gratia sufficiens; hanc vero ipsam necessitatem peccandi esse unam ex conditionibus et characteribus massae damnatae, quae facta est per peccatum originale.

Placuit referre distinctius doctrinam Dordracenorum, tum quia ea habita est a Calvinianis veluti genuina sui dogmatis declaratio, tum quia de illa quidam theologi catholici non recte iudicarunt. Inter hos Petrus Gazzaniga T. II. dissert. VI. n. 242. scribit: « Synodus (Dordracena) in duas partes scissa est scilicet Arminianorum et Gomaristarum.... Qui cum Francisco Gomaro in synodo plenam de Arminianis victoriam reportarunt, ad sanam Thomistarum de praedestinatione et reprobatione doctrinam descenderunt, paucis rigido Calvinismo adhaerentibus. » Vide de hac Gazzanigae sententia iudicium Georgii Albertini O. P. (de Deo acroas. XVII. n. 4. 5; de Gratia acroas. XV. n. 15; ad Bannezian. et Lemosiens. theologos orat. 2. n. 39; epist. 1. ad Dominic. Pellegrini c. 3).

II. Voluntatem Dei salvificam antecedentem non solum relate ad naturam humanam stantem et integram, sed etiam in ordine hoc naturae lapsae et reparatae plane universalem superius demonstravimus: in hac autem ipsa fundamentali doctrina includitur, et ex ea consequitur, voluntatem iustitiae, qua continetur decretum reprobationis et damnationis, nullam nisi consequentem esse posse.

1°. Suppositis ergo his principiis doctrina tam supralapsariorum quam infralapsariorum iam evidenter refutata esse intelligitur. In utraque enim sententia a) manifesto negantur, quaecumque de voluntate Dei ut omnes homines salvi fiant, et de morte Christi pro omnibus hominibus in Scripturis et Patribus diserte docentur. b) In utraque deinde sententia antecedenter ad praevisionem actionum humanarum damnatio omnium reproborum ita concluditur, ut vi illius antecedentis reprobationis simul negetur vel omne donum supernaturale atque etiam nominatim effectus sacramentorum (penes Calvinianos), vel saltem negetur omnis gratia ordinata ad salvationem et conferens possibilitatem salutis (penes Iansenianos). c) Consequenter in utraque plane subvertitur libertas arbitrii sive ad bonum sive ad malum ac proinde ordo moralis universus; pariterque saltem a Calvinianis subvertitur doctrinae christianae caput certissimum, quo profitemur vera esse supernaturalium virtutum merita, quibus reddatur vita aeterna tamquam merces ac corona, et veras actualium peccatorum culpas, quae non puniuntur, quia in voluntate primi hominis erant libera, sed quatenus libera sunt in voluntate cuiusque peccantium.

d) In utraque sententia ea docentur, quae collatis praesertim praeceptis, promissis, comminationibus, contestationibus divinis manifesto pugnant cum bonitate, iustitia, veracitate, sapientia et sanctitate Dei. Haec impietas in doctrina superlapsariorum omnino manifesta est: nam « quemquam immeritum et nulli obnoxium peccato si Deus damnare creditur, alienus ab iniquitate non creditur » S. Aug. ep. 186. n. 20; « nec iustitia iusta dicetur, si puniendum reum non invenisse sed fecisse dicatur; maior vero erit iniustitia, si lapso Deus retribuit poenam, quem stantem praedestinasse dicitur ad ruinam » S. Fulgent. ad Monim. l.⁴ I. c. 22.

At sententia infralapsariorum alicui non penitius inspicienti posset videri parum distare ab opinione quorundam theologorum catholicorum, qui praedestinationem et reprobationem negativam, ut aiunt, sive etiam positivam exclusionem a vita aeterna adscribunt voluntati Dei antecedenti praevisionem meritorum, hancque eandem putant sententiam fuisse Augustini. Nihilominus discrimen huius opinionis a doctrina Calvinianorum et Iansenianorum magnum est; non tam in eo, quod Catholici antecedentem illam reprobationem dicunt negativam, haeretici vero positivam (id enim non in omnium illorum Catholicorum explicationibus satis clarum est): sed discrimen exstat longe evidentius, quod haeretici reprobationem antecedentem ita defendunt, ut α) excludant diserte voluntatem Dei salvificam et mortem Christi pro salute reproborum; ut β) excludant pro reprobis vel omnem gratiam vel certe gratiam sufficientem et possibilitatem ad consecutionem salutis; ut γ) negent omnem gratiam mere sufficientem, et porro inducant necessitatem tam in actibus bonis sub gratia efficaci quam in malis sub dominatu concupiscentiae, diserteque affirment Deum sub interminatione irae suae et poenae aeternae reprobis praecipere impossibilia, atque in his hominem necessario sed tamen damnabiliter peccare. Atqui haec omnia Catholici illi, de quibus postea dicturi sumus, damnant et ex suis principiis consequi negant. Catholici itaque suam illam opinionem de antecedente reprobatione negativa libere defendunt; neque fas est eam cum sententiis haereticorum confundere. Hoc tamen non impedit, quominus, qui eam falsam existimant, eadem libertate suas rationes proponant et ex omnibus⁵, quibus possunt principiis theologicis, sententiam contrariam asserant ac vindicent; ut nos inferius praestare studebimus.

2°. Haereticorum doctrina ex iis capitibus, quae obiter indicavimus, manifestae impietatis convincitur, ceterum ea explicite confutata est, et « quid catholicus habeat intellectus de his, quos ad interitum praedestinatos credimus » (S. Fulg. 1. I. c. 28. ad Monim.), luculenter declaratum in iis documentis ecclesiasticis, quibus vel Augustini doctrina adversus obtrectationes et difficultates circa hanc rem obortas defensa, vel saeculo V. ac IX. haeresis praedestinatiana impugnata est ac condemnata. Concilii Arausicani II. can. 25. habet: « Hoc etiam secundum fidem catholicam credimus, quod accepta per baptismum gratia omnes baptizati (ergo etiam qui in Dei praescientia sunt reprobi) Christo auxiliante, quae ad salutem animae pertinent, possint et debeant, si fideliter laborare voluerint, adimplere. Aliquos vero ad malum divina potestate praedestinatos esse non solum non credimus; sed etiam, si sunt qui tantum malum credere velint, cum omni detestatione iis anathema dicimus. » Consentiunt Conc. Carisiac. cap. I. III; Valentin. III. can. III; Trident. sess. VI. can. XVII. Ex Patribus prae ceteris legendi sunt S. Prosper in responsionibus ad capit. Gallorum et ad obiectiones Vincentianas, et S. Fulgentius toto libro I. ad Monimum praesertim a cap. 19. sqq. « Vires obedientiae, inquit Prosper (ad cap. 12. Gall.), non ideo Deus cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit; sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit. » Clarissima est Prosperi sententia ad obiect. XII. Vincentianam. « Voluntate exierunt, voluntate ceciderunt, et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati; essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate mansuri: ac per hoc praedestinatio Dei multis est causa standi, nemini est causa labendi. » In eandem sententiam toto fere libro citato disputat Fulgentius. « Pravus numquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discessit; nec discessurum Deus praedestinavit, quamvis discessurum cognitio divina praesciverit.... In sanctis igitur perfecturus est Dominus, quod, ut essent boni, gratis dedit; quod autem daturum se esse praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit... Porro autem in iniquis puniturus est, quod, ut essent mali, non dedit; nec ad iniquitatem eos aliquam praedestinavit.... Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus iustae punitionis supplicium praeparavit.... Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit... Ad interitum, quem ira iusti iudicis peccantibus reddidit, non ad interitum (h. e. ad peccatum), quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit » l. c. cap. 25. 26. Ad Augustinum quod adtinet, ipsemet Fulgentius c. 28. 29. demonstrat, hanc eandem eius fuisse doctrinam de adultorum reprobatione propter « perseverantem iniquitatem malae voluntatis. » Citat ex Augustini libro II. c. 17. de pecc. merit. et remiss. hunc locum: « Ut innotescat quod latebat, et suave fiat quod non delectabat, gratiae Dei est, quae hominum adiuvat voluntates; qua ut non adiuventur, in ipsis itidem causa est non in Deo, sive damnandi praedestinati sint propter iniquitatem superbiae, sive contra superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sint misericordiae..... Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In his verbis Augustini monet Fulgentius diligenter advertenda esse sequentia. « Primum ut non homines adiuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur non in Deo; deinde quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad iudicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum; tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, quia si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur, quod quam sit impium quamque fidei christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. »

Ex doctrina itaque SS. Patrum in ipso conflictu cum Pelagianis et Semipelagianis satis explicata, a) Deus neminem praedestinat ad malum, quo quis meretur interitum; adeoque illud nullo modo vult sed solum praescit. Neque vires Deus cuiquam subtrahit, ut cadat; sed immo ex sese omnes vult adiuvare, quod autem multi actu non adiuvantur, in ipsis causa est. Quod si secus se haberet, si Deus iniquitatem praedestinaret, ipse esset causa peccati; hoc autem sentire impium est et omnium Christianorum sensu contrarium fidei christianae. b) Ad interitum nulla est praedestinatio antecedens, sed tantum consequens praevisionem « perseverantis iniquitatis; » est enim haec praedestinatio⁶ sive reprobatio actus iustitiae in aeternum punire volentis, quae nulla esse potest nisi consequenter ad peccatum (August. c. Iul. III. n. 35; de lib. arb. III. n. 51.); et in praesenti ordine reparato nulla est nisi consequenter ad peccatum perseverans et finale. Ceterum c) non praedestinari et reprobari Patribus aequipollentia sunt; unde etiam nullus est, cui negetur praedestinatio ad vitam aeternam nisi consequenter, quia praevidetur « casurus et non reversurus. » Hinc qui sua culpa sunt reprobi, si praevisi essent finaliter reversuri, ut possent et deberent reverti, non iam reprobi essent sed praedestinati.

Atqui tota haec christiana doctrina commentum haereticorum non solum supralapsariorum sed etiam infralapsariorum undequaque condemnat, praesertim si spectetur modus, quo illi praedestinationis et reprobationis executionem fieri confinxerunt.

Scholion. Ut argumentis respondeatur, quae ex Rom. IX. ab adversariis depromuntur, considerandus est proximus et remotus contextus orationis Paulinae. Ex ipso enim contextu ac scopo Apostoli conficitur, ibi non de praedestinatione ad gloriam per se spectatam, nec de reprobatione a gloria immediate sermonem esse; sed de gratuita vocatione ad fidem et de praedestinatione proinde ad gratiam. Quae ergo dicuntur de odio Esau, nec sensu litterali nec sensu typico de antecedente reprobatione a vita aeterna accipi possunt. Nec ita accipi possunt induratio ibi commemorata, vel quae inducuntur per comparationem cum luto in manu figuli; in his enim de gratia fidei sermo est, quam Paulus a Deo non ex debito sed ex misericordia conferri demonstrat. Reliqua vero de excitatione Pharaonis, de vasis irae, manifesto intelligenda sunt de voluntate consequente ad praevisionem peccati, qua voluntate Deus etiam malis bene utitur ad suos fines. Caput illud IX. Rom. alio loco explicabimus, interim ad demonstranda quae indicavimus, considerentur illationes Apostoli IX. 32. 33; X. 12. sq.; XI. 20. sq.; itidem conferatur IX. 22. cum II. 4. 5; 2. Pet. III. 15; Sap. XI. 24–XII. 18. et cum 2. Tim. II. 20. 21.

Praeter caput IX. Rom. Calviniani obiicere solebant testimonium 1. Pet. II. 8: « non credentibus autem..... lapis offensionis et petra scandali his, qui offendunt verbo nec credunt, in quo (in quod) et positi sunt »⁷ Aiebant scilicet cum suo Theodoro Beza, reprobos a Deo ipso esse positos ad hoc, ut non credant. At vero Ven. Beda in h. l. (Opp. T. V. p. 971.) omnino contrarium sensum vidit in verbis S. Petri; eos ipsos nimirum, qui non credunt et sua culpa impingunt in verbum Evangelii ac corruunt, a Deo esse positos ut credant. « Stultitiam exagerando subiecit, nec credunt, in quod et positi sunt; quia in hoc positi i. e. in hoc per naturam (supposita elevatione in ordine praesenti) facti sunt homines, ut credant Deo et eius voluntati obtemperent Salomone attestante, cum ait: Deum time et mandata eius serva; hoc est enim omnis homo. » Hanc interpretationem Corn. a Lapide, Alliolius aliique ceteris praetulerunt; sed revera inspecto praesertim textu graeco non videtur sensus genuinus. In commentario sub nomine Didymi (Bibl. Max. PP. T. IV. p. 323.) explicatur positio, qua se ipsos posuerunt ad non credendum. « Est positio voluntaria initium non credendi gerens... ad non credendum a semetipsis sunt positi. » In idem fere recidit interpretatio Oecumenii in h. l. (T. II. p. 496.), secundum quam Deus dicitur voluntate ad praevisionem peccatorum consequente permittere infidelitatem. « Ad quod et positi sunt, non dicitur quasi a Deo ad hoc essent destinati; nulla enim causa perditionis ministratur ab eo, qui omnes homines vult salvos fieri: sed qui seipsos aptaverunt vasa irae (cf. Rom. IX. 22; 2. Tim. II. 20. 21.), eos secuta est et infidelitas; et in quem ordinem se ipsos praeparaverunt, in hunc sunt positi. Et si homo creatus est liber, nec est vis inferenda libero arbitrio, nemo merito conqueratur de eo, qui talem sortem homini adtribuat, quam suis operibus homo sibi ipsi adscivit. » Advertatur autem, offensionem in lapidem angularem in Scripturis exhiberi ut poenam incredulitatis: « et erit... in lapidem offensionis... et conterentur » Is. VIII. 14. 15; « et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur; super quem vero ceciderit, conteret eum » Matth. XXI. 44. Si ergo intelliguntur positi propter incredulitatem ad offensionem et confractionem in lapide, h. e. propter peccatum ad poenam, omnis disparet difficultas.

Pro solutione difficultatum, quae fiunt ex doctrina Augustini, ac si peccatum originale antecedenter ad quamvis aliam praevisionem esset causa reprobationis omnibus reprobis etiam adultis, tam iis quibus remittitur, quam aliis in quibus manet non remissum, lege adnotationes I. B. Faure ad Enchirid. Aug. c. 53. et notam 3^{tiam} ad c. 98. De sententia Augustini circa praedestinationem et reprobationem data opera dicemus suis locis.