Tractatus de Deo uno secundum naturam

Voluntate antecedente vult Deus omnium etiam infantium salutem.

« Antecedentem Dei voluntatem, qua vult omnes homines salvos fieri, non solum ad adultos adiutorii gratiae capaces, sed etiam ad omnes « paucorum dierum homines » pertinere affirmandum est. Qui ergo ex illis morte praeripiuntur baptismo, non antecedente sed consequente voluntate ab aeterna beatitudine excludi existimandi sunt; quamvis terminus prae quo voluntas antecedens salutis affirmatur, et voluntas consequens salutis negatur, non omnino idem sit quoad infantes ac quoad adultos. Quae quidem doctrina auctoritate veterum confirmatur. »

Sicut in aliis theologicae doctrinae capitibus, ita et hic duplex quaestio discernenda est, an sit, et quomodo sit. Qua in re non est mirum, si etiam tum quando quaestio prior ex principiis revelatis facile ad liquidum deduci et veritas certo demonstrari potest, in quaestione tamen altera multa maneant obscura et ambigua; id enim contingit in veritatibus plerisque, et in iis omnibus quae sunt proprie dicta mysteria. Est tamen conandum, ut quaestio etiam haec altera determinetur, quantum pro indole subiectae materiae fieri potest, et quantum opus est ad praeoccupandas vel solvendas difficultates, quae contra ipsam rei veritatem fieri possent.

I. Testimonia praecipua, quibus in Scripturis proponitur et a ss. Patribus explicatur universalitas voluntatis salvificae, non minus infantes complectuntur quam homines adultos¹. Modus quo universalitatem voluntatis divinae, ut omnes homines salvi fiant, intelligendam esse Scripturae et Patres docent, continetur hisce tribus rationibus.

a) Vult Deus salvos fieri omnes homines, quorum ipse Deus est et creator. « Omnes homines vult salvos fieri; unus enim Deus » 1. Tim. 2. 4. « Ille omnes suos vult esse, quos condidit et creavit « Ambros. in Ps. 39. « Unus Deus omnium hominum Deus est, et ideo cupit omnes salvari, quos fecit » Primas. in 1. Tim. II. 5. etc.

b) Vult Deus salvos fieri omnes, qui habent naturam humanam; quia Filius Dei humanam naturam assumpsit, et in illa Deus-homo est mediator inter Deum et omnes, qui sunt homines. « Omnes homines vult salvos fieri; unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus » 1. Tim. ib. « Humani generis causa Dei Filius natus ex Virgine est,... ut homo factus ex Virgine naturam in se carnis acciperet, perque huius admixtionis societatem sanctificatum in eo universi generis humani corpus existeret, ut quemadmodum omnes in se per id quod corporeum se esse voluit, conderentur, ita rursum in omnes ipse per id, quod eius est invisibile, referretur » Hilar. Trin. 1. II. n. 24. etc.

c) Hoc ipsum principium alio modo proponunt, quod scilicet Christus mortuus est pro omnibus, qui mortui sunt per peccatum; atque ita Deus vult restaurare per Adam secundum omnes, qui in primo Adam ceciderunt. In hac doctrina directe et explicite dicitur divina voluntas salvifica universalis referri ad genus humanum reparandum supposito peccato originali². Ceterum haec suppositio intelligitur etiam in aliis omnibus locis; Scriptura enim et Patres de voluntate Dei loquuntur secundum praesentem ordinem historicum generis humani. « Si enim unius delicto multi (οἱ³ πολλοί) mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in plures (εἰς τοὺς πολλοὺς) abundavit » Rom. V. 15. « Quoniam si unus pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt » 2. Cor. V. 14. 15 (iuxta Aug. interpretationem). « Non facta aliqua exceptione sed omnes eiusdem Adam participes et a serpente in fraudem inducti et per peccatum morte affecti, et per coelestem Adam saluti restituti et ad lignum vitae, unde excideramus, per lignum ignominiae revocati » Naz. or. 33. (34.) n. 9. Immo Augustinus saepissime inculcat ex 2. Cor. V. 14. mortem Christi pro omnibus parvulis nominatim tamquam principium certum et extra controversiam, ut inde contra Pelagianos demonstret omnes esse mortuos peccato originali. « Restat in peccato esse mortuos omnes, pro quibus mortuus est Christus, nemo neget, nemo dubitet, qui se non negat aut dubitat esse Christianum. Quapropter si nullum trahunt peccatum parvuli, non sunt mortui; si non sunt mortui, non est mortuus pro eis, qui non est mortuus nisi pro mortuis... Nullo modo igitur negare permitteris eos trahere originale peccatum... Nam mortui unde si non inde, aut propter quam mortem parvulorum mortuus est, qui non est mortuus nisi pro mortuis? » Aug. contr. Iul. 1. IV. n. 8. Divina autem voluntas, ut Christus pro peccatoribus moreretur, et humana Christi voluntas offerens mortem pro peccatoribus non intelligitur nisi ex voluntate, ut peccatores iidem⁴, pro quibus mors est oblata (suppositis peccatis tam originali quam personalibus), redimantur et salventur. « Non misit Deus Filium suum in mundum, ut iudicet mundum, sed ut salvetur mundum per ipsum; » « non veni, ut iudicem mundum, sed ut salvificem mundum; » « venit Filius hominis salvum facere quod perierat » Io. III. 17; XII. 47; Matth. XVIII. 11. Ergo voluntas divina, ut Christus moreretur pro omnibus, et oblatio mortis facta a Christo homine pro omnibus est profecto (supposito iam peccato originali) ex voluntate salutis omnium.

Extensio itaque voluntatis salvificae in revelatione hisce notis describitur: Deus vult salutem omnium, quorum ipse Deus est et creator; vult salutem omnium, qui sunt homines illius specificae naturae, qua Christus Redemptor est homo; vult per Christum restaurationem ad salutem omnium, qui in Adam ceciderunt. Vide th. XLIX. L. LI. Atqui hae notae sine ulla distinctione communes sunt infantibus aeque ac adultis. « Numquid parvuli homines non sunt, ut non pertineant ad id, quod dictum est omnes homines? » Aug. contr. Iul. IV. n. 42. Aut ergo valor argumentorum Scripturae ad probandam antecedentem voluntatem Dei salvificam relate ad omnes adultos in dubium vocatur, quod profecto nefas est, et fieri nequit, quin labefactentur probationes ipsius dogmatis definiti de voluntate salutis et morte Christi pro salute aliorum quoque quam praedestinatorum: aut concedenda est etiam antecedens voluntas salutis relate ad omnes infantes; utrimque enim praecipua fundamenta in verbo Dei revelato sunt eadem. Non tamen ideo est etiam eadem voluntatis salvificae operatio, idemque modus quoad infantes et adultos; et propterea non eodem modo se habet terminus, prae quo voluntas dicitur antecedens et consequens: haec enim pendent a diverso statu salvandorum, qui sunt capaces vel incapaces actualis gratiae et actionis liberae, atque ideo a diversitate mediorum salutis.

Sed antequam progrediamur ad declarationem, quomodo se habeat illa antecedens voluntas quoad omnes infantes, removenda est difficultas contra interpretationem testimonii praecipui 1. Tim. II. 4. a Gabriele Vasquez (in 1. P. disp. 96. c. 3. n. 10.) inducta; ex verbis enim Apostoli subnexis, quod non solum dicitur Deus velle « omnes homines salvos fieri, » sed etiam « ad agnitionem veritatis venire, » putat confici, de voluntate ad solos adultos non etiam ad infantes relata esse sermonem. At vero a) quam late pateat illa Dei voluntas, non tam ex verbis v. 4. per se spectatis, quam ex antecedentibus et maxime ex subsequentibus demonstratur. Ex his autem constat, velle Deum salvos fieri omnes homines quorum ipse est Deus, omnes qui habent naturam humanam, qua assumpta Dei Filius factus est homo hominum mediator, omnes denique pro quibus vult Deus orationes fieri. b) Si altero inciso (« vult omnes homines ad agnitionem veritatis venire ») significatur inchoatio et conditio salutis; constat ex fidei analogia, non requiri conditiones omnes easdem in infantibus ac in adultis. Verba igitur Apostoli intelligenda sunt iuxta capacitatem subiecti et sub conditionibus, quae diversae requiruntur pro diversitate subiecti. Quamvis igitur secundum incisum enuntiaret conditionem necessariam pro solis adultis, id nullatenus probaret, etiam incisum antecedens ad eos⁵ solos restringi posse ac debere; sed solum probaret, ab Apostolo conditionem, quae cadit sub praeceptum, restrictam et commemoratam fuisse tantum pro iis, qui praecepti sunt capaces. Conferri potest praeceptum Christi: « docete omnes gentes, baptizantes eos » Matth. XXVIII. 19; et « qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit » Marc. XVI. 16. Licet hic praeceptum docendi ex parte Apostolorum et praeceptum credendi ex parte gentium sensu proprio et directo ad solos adultos referatur, incisum tamen alterum: baptizate eos, et qui baptizatus fuerit, salvus erit, non ideo minus comprehendit tam infantes quam adultos, quod certe Vasquez non negaret. Insuper c) sicut in his locis Evangelii doctrina et fides, ita apud Paulum agnitio veritatis sensu accommodo pertinet etiam ad infantes, ut saepe explicat Augustinus. « Itaque parvulum etsi nondum fides illa, quae in credentium voluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. Nam sicut credere respondetur (per corda et ora gestantium, ut ait contr. Iul. VI. n. 6.), ita etiam fidelis vocatur, non rem ipsam mente⁶ annuendo sed ipsius rei sacramentum percipiendo » ep. 98. al. 23. n. 10. ad Bonifac. Et sensu alio: « qui parvuli baptizantur atque moriuntur, per illam gratiam ad agnitionem veritatis, quae in regno Dei est certissima, veniunt » contr. Iul. IV. n. 42.

Igitur « agnitio veritatis » dicitur tripliciter, agnitio inchoata per sacramentum et habitum fidei, agnitio inchoata per fidem actualem, agnitio consummata in visione. Vult Deus omnes homines adultos et infantes ad agnitionem veritatis pervenire: sed hoc vult quoad agnitionem inchoatam pro diversa eorum conditione modo diverso, ut veniant infantes ad sacramentum et habitum, adulti etiam ad actum agnitionis; omnes vero ad consummatam agnitionem veritatis in regno Dei.

II. Remanet quaestio, quomodo sit intelligenda illa antecedens voluntas salvifica quoad omnes infantes. Si ad hanc quaestionem simpliciter fateri cogeremus nostram ignorantiam, non ideo minus certa esset veritas huius voluntatis, quam ex principiis revelatis probavimus; longe enim aliud est, ut dixi, demonstrare veritatem quia est, et aliud intelligere quomodo est. Nihilominus « non ita incognoscibilis ista est quaestio, ut nihil inde eruditionis possimus acquirere, si ad contemplandum id quod videri potest, tranquillus sobrii cordis adhibeatur intuitus » (De vocatione gent. 1. II. c. 21.). Pendet autem tota haec intelligentia, quantum nos eam assequi possumus, a definitione termini, prae quo voluntas salvifica dicatur antecedens. Si hic terminus esset simpliciter praevisum originale peccatum, facile intelligeretur antecedenter ad hanc praevisionem voluntas salutis omnium infantium. Tum vero pariter voluntas consequens esset dicenda, quae consequitur praevisionem peccati originalis: cum autem voluntas salvifica consequens non sit universalis, sed particularis quoad eos solos qui actu salvantur; concludendum esset, Deum in praesenti statu generis lapsi et reparati nullo modo velle salutem infantium aliorum, nisi qui actu salvantur. Atqui in Scripturis et Patribus de voluntate Dei agitur pro statu praesenti humani generis lapsi, atque adeo supposito peccato originali propagati in omnes posteros Adae Deus dicitur velle salutem omnium hominum; voluntas enim salvifica, quae in Scripturis et Patribus praedicatur, est voluntas Redemptoris et Reparatoris naturae lapsae, et ideo voluntas vivificandi et sanandi omnes per Christum, qui mortui sunt per primum Adam, ut satis in superioribus demonstratum est. Ergo terminus prae quo antecedens dicitur voluntas, quam Scripturae et Patres praedicant universalem salutis omnium hominum, non potest intelligi praevisum peccatum originale; sed immo supposito peccato originali voluntas salutis manet universalis, et induit rationem voluntatis redimentis. Alius ergo debet esse terminus, quo voluntas antecedens conditionata et universalis distinguatur a voluntate consequente absoluta et particulari salutis eorum tantum, qui effectu ipso salvantur.

1°. Si supposita infectione peccati voluntas salvifica manet adhuc conditionata et universalis, non aliud quam finalis status gratiae vel peccati potest intelligi tamquam terminus, quo praeviso consequatur voluntas particularis salutis aliquorum et voluntas damnationis aliorum. Nam a) generatim universalis voluntas salutis omnium hominum ita describitur, ut ad omnes homines referatur, quamdiu sunt in statu viae. Ut cetera praeteream, quae ex superioribus per se patent, certe voluntas Dei est, ut oremus pro salute omnium, quamdiu sunt in statu viae; atqui hoc ipsum divinum mandatum Apostolus declarat ex voluntate Dei, ut omnes homines salvi fiant; ergo haec voluntas Dei salvifica ad omnes homines extenditur, quamdiu sunt in statu viae. « Sincerissime credendum atque profitendum est, Deum velle, ut omnes homines salvi fiant; siquidem Apostolus, cuius ista sententia est, sollicitissime praecipit, quod in omnibus Ecclesiis piissime custoditur, ut Deo pro omnibus hominibus supplicetur: ex quibus quod multi pereunt, pereuntium est meritum, quod multi salvantur, salvantis est donum; ut enim reus damnetur, inculpabilis Dei iustitia est, ut autem reus iustificetur, ineffabilis Dei gratia est » S. Prosper ad II. obiect. Vincentianam. Praeterea b) speciatim quoad infantes praeter hunc finalem statum gratiae vel peccati nullus fingi potest alius terminus distinctionis inter voluntatem universalem, quae supposito iam peccato originali velit salutem omnium, et inter voluntatem quae multorum ex eisdem omnibus non salutem velit sed exclusionem a salute. Nisi forte comminiscaris fabulam Semipelagianorum, qui in meritis ac peccatis sub conditione numquam verificanda praevisis « novo absurditatis genere » constituebant terminum, prae quo Deus velit infantibus salutem vel privationem salutis (th. XLV.).

Si igitur in genere et abstrahendo a modis et adiunctis specialibus spectaretur terminus, secundum quem distinguitur voluntas salutis antecedens universalis a voluntate consequente particulari, possemus dicere, terminum esse eundem quoad infantes ac quoad adultos rationis compotes, praevisum scilicet statum finalem gratiae vel peccati.

2°. Si iam in concreto consideretur modus, quo fit ut homo in gratia perseveret, et quo antecedens Dei voluntas, quantum ex se est, vult omnium iustificationem, perseverantiam in gratia et salutem; magnum est discrimen inter infantes ac adultos. Adultorum iustificatio et perseverantia in iustitia non potest esse sine eorum libera cooperatione cum gratiae adiutorio, defectio a perseverantia ac finale peccatum est ex eorum liberis commissionibus et omissionibus malis, quas Deus non vult sed permittit (cf. th. XLIII. n. II.). Unde Deus non potest intelligi voluntate antecedente et quantum ex se est, velle omnium salutem, quin omnibus offerat possibilitatem iustificationis, perseverantiae et salutis concedendo gratias necessarias, sine quibus nulla est salutis possibilitas. Vide Bellarmin. de Grat. et lib. arb. 1. II. c. 5. Quoad adultos ergo terminus, prae quo voluntas salvifica universalis spectata ex integro dicitur antecedens, includit etiam praevisum bonum usum liberi arbitrii adiuti per gratiam vel praecognitum malum usum eiusdem arbitrii non obsequentis gratiis oblatis (cf. S. August. supra th. LI. LII.). Contra vero ad iustificationem et perseverantiam infantium liberum eorum arbitrium nihil omnino agit nec agere potest, utpote quod in actu nullum est. Medium quo efficitur eorum iustificatio, (privilegio martyrii excepto) est baptismus collatus absque ulla ipsorum infantium libera cooperatione; perseverantia vero est mere passiva consistens in ipsa gratia mortis post sacramenti susceptionem, quae mors licet per se spectata et ontologice (seu entitative) sit naturalis, includit tamen gratiam intrinsece supernaturalem, si spectatur complexe mors in statu gratiae, et est etiam per se beneficium extrinsece supernaturale, utpote ordinatum ad assecutionem finis supernaturalis. Hinc sicut quoad adultos intelligi nequit voluntas antecedens salutis, quin simul sit voluntas gratiarum et mediorum, sine quibus salus est impossibilis; ita voluntas antecedens salutis quoad infantes intelligi non potest, quin sit voluntas, ut applicentur eis merita Christi per baptismum. Ergo eodem modo antecedens et conditionata est voluntas salutis omnium infantium, quo antecedens et conditionata est voluntas, ut omnibus infantibus applicentur merita Christi per baptismum.

Certe Deus applicationem baptismi quoad omnes infantes non vult voluntate antecedente absoluta et secundum totam amplitudinem suae omnipotentiae, nec voluntate consequente; quod enim ita vellet, « cui veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit » (Aug. Enchir. c. 103.), id procul dubio fieret: at non omnibus infantibus hanc gratiam effectu ipso concedi, nimis manifestum est; hocque ipso manifestum etiam est, tali voluntate absoluta sive antecedente sive consequente Deum non velle omnium infantium salutem. Si igitur vult applicationem baptismi pro omnibus infantibus solum sub conditione aliqua, praevisa verificatio vel frustratio huius ipsius conditionis erit terminus, prae quo voluntas applicationis baptismi discernitur in antecedentem et consequentem. Haec conditio qualis sit, remanet inquirendum. Qua quidem in quaestione tota residet difficultas, quam in intelligenda divina voluntate salutis omnium infantium plerique experiuntur.

Patet, conditionem sub qua vult Deus applicationem baptismi omnibus infantibus, non esse nec esse posse sicut in adultis cooperationem infantium ipsorum cum gratia et sub gratia; sed conditio continetur in actionibus causarum secundarum, quae ad applicationem baptismi requiruntur vel eam impediunt. Hae autem actiones sunt primum illae, quae immediate vel mediate pendent a liberis voluntatibus aliorum hominum; deinde huc pertinent effectus, qui secundum praesentem ordinem per peccatum originale inductum, et a Deo ad alios fines sapientissimos constitutum, ex causis physicis naturaliter consequuntur. Conditio igitur ita debet efferri: Deus vult omnibus infantibus applicationem meritorum Christi per baptismum, quantum causae secundae morales et physicae, nempe liberae hominum voluntates et naturalis ordo physicus non obsistunt. Ab hisce causis secundis derivata impedimenta Deus non directe vult, quatenus impediunt applicationem baptismi; sed solum permittit. Voluntas itaque, qua Deus vult applicationem baptismi omnibus infantibus, qui reipsa moriuntur absque susceptione sacramenti, est voluntas antecedens ad praevisas impedientes actiones ex causis secundis: consequenter vero ad praevisionem harum actionum Deus non vult ordinem naturalem immutare, et mortem sine baptismo ex naturae legibus consequentem permittit; sicque morte in peccato originali praevisa non vult voluntate consequente horum infantium salutem.

3°. Ut intelligatur, hanc Dei voluntatem antecedentem, licet velit salutem infantium sub conditione, cuius verificatio nullo modo pendet a libera voluntate ipsorum infantium, esse veram Dei voluntatem prosecutivam salutis eorum omnium, non autem meram complacentiam et approbationem de bonitate salutis in se spectatae; considerare oportet distinctius et illius voluntatis operationem et conditiones, sub quibus vult ipsam salutem.

a) Consequenter ad praevisum peccatum originale et ad infectionem totius humani generis per liberam praevaricationem sui progenitoris ac capitis Adam, Deus misericorditer vult reparationem totius generis humani, ad hunc finem destinat ab aeterno, promittit et mittit in tempore Filium Dei incarnatum assumpta natura ex eodem humano genere, vult ut Filius incarnatus Christus plenam exhibeat satisfactionem pro omnibus peccatis, hanc satisfactionem praevisam acceptat, et in plenitudine temporis Christus actu eam offert pro omnibus peccatis. « Misit Deus Filium suum, ut salvetur mundus per ipsum »; « ipse est propitiatio pro peccatis totius mundi. » In hoc genere humano reparato comprehenduntur sane omnes etiam illi, qui moriuntur infantes ante usum rationis: ergo in voluntate redemptionis comprehenduntur omnes illi infantes; et in voluntate divina acceptante satisfactionem atque in voluntate humana Christi offerente satisfactionem pro omnibus peccatis, est etiam acceptatio et oblatio satisfactionis pro peccato originali, quo infecti sunt omnes illi infantes. Hinc intuitu et vi meritorum ac effusi sanguinis Christi Deus instituit pro omnibus illis infantibus sacramentum, quo singulis applicari possent satisfactio et merita Christi. Haec autem omnia ex sua natura a Deo ordinata sunt ad salutem infantium. Atqui talis voluntas salutis est profecto non mera complacentia in bonitate obiecti per se spectati; sed est voluntas actuosa et ex parte Dei prosecutiva salutis infantium, ad quos omnes et singulos haec voluntas redemptionis refertur, ut superius n. I. demonstratum est.

b) Applicationem sacramenti vult Deus efficere non immediate per se sed per causas secundas, et per has non quidem omnibus infantibus voluntate absoluta, sed omnibus quantum causae secundae per universalem et ordinariam providentiam dispositae non obsistunt. Inter has causas secundas sunt imprimis liberae voluntates aliorum hominum, a quibus applicatio sacramenti saltem quoad plurimos infantes pendet. Has voluntates Deus suis praeceptis, consiliis, adiutoriis ordinis naturalis et supernaturalis praevenit, excitat, inclinat, ut per diligentiam et sollicitudinem, per obedientiam et cooperationem sub gratia accepta, per congrua merita et bona opera, eleemosynam et orationem tum aliorum tum maxime parentum et quorum tutelae parvuli commissi sunt, et per apostolicos labores suorum ministrorum infantes perducantur ad gratiam baptismi. Sicut enim in ordine naturali ita et in ordine supernaturali sanctificationis et salutis aeternae vult Deus, prout leges generales divinae providentiae et rerum natura exigit, parvulis consulere per alios homines. Hoc sensu Augustinus multis in locis ait, infantes sicut aliena voluntate ceciderunt, ita aliorum fide credere ac perduci ad sacramentum fidei. « Fides aliena potest consulere parvulo, cui sua perfidia non potest imputari.» (tamquam propria voluntate contracta) de lib. arbitr. III. 23. Hoc modo divinam voluntatem salvificam agere in voluntates hominum ad procurandam salutem saltem multorum infantium, qui tamen culpa hominum non salvantur, est manifestissimum; atque adeo manifestissima est quoad hos infantes antecedens actuosa Dei voluntas, ut salvi fiant: quamvis non sit voluntas antecedens absoluta sed sub conditione, si homines ex parte sua divinae voluntati obsecundarent, ut possent ac deberent; et quamvis consequenter ad contraria facta hominum Deus permittat mortem in peccato originali, atque hac praevisa non velit voluntate consequente eorum infantium salutem. Si quoad multos infantes, qui reipsa excidunt aeterna beatitudine, ipsi satis intelligimus modum, quo Deus antecedente voluntate prosequatur eorum salutem; non est magnum, si confidenter Deo iusto ac bono committimus modum huius prosecutionis salutis quoad omnes infantes, ubi nos illum modum in particulari intelligere non possumus, postquam generatim voluntas salutis omnium a Deo ipso verbis et factis splendidissime nobis manifestata est.

Non desunt graves theologi, qui docent velle Deum ad sacramentum et sanctificationem et consequenter ad salutem perducere omnes omnino infantes, qui re ipsa in peccato originali moriuntur, nisi per liberas actiones hominum staret: atque ita conditionem sub qua Deus antecedenter vult omnium parvulorum salutem, revocant ad hanc unam, ad liberam scilicet cooperationem hominum. Ita docent Arrubal in 1. P. disp. 91. c. 3. 4; Herice disp. 35. c. 2. n. 27-29; Martinon disp. 20. sect. 4. n. 38; Kilber (in Theol. Wirceburg. de Deo disp. IV. c. 2. a. 3. T. II. p. 195. sq.). Cf. Andream Vega de Iustific. l. V. c. 16. ad finem; Bellarmin. de Grat. et lib. arb. l. II. c. 5. Si hanc sententiam putaremus necessariam ad defendendam antecedentem voluntatem salutis omnium infantium, libenter eam amplecteremur. Cum enim ea universalis voluntas antecedens certo demonstretur ex doctrina Scripturae et Patrum, in hac ipsa doctrina etiam contineretur talis modus voluntatis salvificae, sine quo ex hypothesi voluntas salvifica ipsa consistere non posset. At quia voluntas salvifica antecedens videtur satis posse intelligi etiam hac sententia negata, et quia ad hunc modum voluntatis probandum aliunde argumenta non suppetunt, opinionem nec audemus contemnere (est enim pia et analogiae fidei non repugnans) nec necesse habemus adstruere.

Nam c) praeter hominum voluntates in considerationem veniunt causae secundae non liberae ordinis physici, quae iuxta communes et ordinarias leges providentiae ad collationem sacramenti possibilem vel impossibilem reddendam conferunt. Cursum harum causarum legesque universales, quibus aguntur, Deus consequenter ad peccatum originale vult utique esse tales, quales nunc sunt; necdum restauravit statum praeternaturalem immortalitatis, etiam post decretam et iam factam redemptionem generis humani per Christum. Inde consequitur quidem secundum cursum harum legum mors plurimorum infantium ante usum rationis, et (ut nunc damus) aliquando consequitur independenter ab omnibus voluntatibus et actionibus liberis hominum mors in peccato originali: attamen cum hoc naturali rerum cursu optime consistit in Deo antecedens conditionata voluntas salutis horum omnium infantium; est enim haec ipsa conditio, sub qua vult applicationem sacramenti, quantum scilicet sinit generalis ordo sapienter et iuste institutus. Si Deus talem ordinem causarum physicarum vellet ex sese ad hunc finem, ut infantes moriantur in peccato originali, id sane repugnaret voluntati salvificae, nec posset amplius dici velle horum infantium salutem: at Deus non ad hunc finem instituit, nec eo dirigit sua antecedente voluntate hunc generalem rerum ordinem, sed vult eum ex aliis finibus sapientissimis; inde vero consequentem infantium mortem in peccato non directe intendit, sed solum permittit, quatenus exigentiam physicarum legum non vult pro omnibus infantibus mutatione ordinis generalis vel per miraculum impedire. Talis vero permissio probat solum, non esse in Deo voluntatem absolutam salutis horum infantium; sed nullatenus probat, non esse voluntatem conditionatam salutis omnium, quantum generalis cursus rerum ex aliis finibus sapienter dispositus non impedit applicationem sacramenti pro omnibus instituti.

Totum possumus complecti hac formula: salutem omnium infantium qui moriuntur in peccato originali, Deus vult antecedente voluntate secundum providentiam communem; non tamen providentia speciali ipsorum omnium saluti vult consulere. Quod ut rite intelligatur, prae oculis habenda est ratio providentiae communis. « Deus, quatenus est communis provisor et gubernator totius mundi, inquit Becanus Tract.I. c. 13, habet tria potissimum officia: primo unicuique praefinit certum finem; secundo concipit et praeparat sufficientia media ad finem obtinendum; tertio sinit unamquamque rem uti illis mediis secundum exigentiam naturae suae, id est causas naturales et necessarias sinit naturaliter et necessario agere, contingentes sinit contingenter agere, et liberas libere. »

III. Universum hunc modum intelligendi in Deo voluntatem salutis omnium infantium expressit auctor librorum de Vocatione gentium, quem appellatione « magistri Ecclesiae » commendat Rom. Pont. Gelasius I. (in Opusc. contr. Pelag. in Collect. Concil. Mansi T. VIII. p. 111.⁷⁸. Invenit ergo⁹ totam, quam praemisimus, explicationem auctoritate huius magistri Ecclesiae confirmare. Eius doctrina de modo, quo Deus velit omnes « paucorum dierum homines » salvos fieri, libro II. hisce capitibus comprehenditur.

1°. Ante omnia « tribus illis saluberrimis et veracissimis definitionibus simus innixi, » Deum velle omnes homines salvos fieri, salutem inchoari et perfici ope et opere gratiae divinae, ac postremo « non omnem voluntatis Dei comprehendi posse rationem »; adeoque « cur non omnes homines salvet, qui omnes homines vult salvos fieri, non oportere disquiri »¹⁰. Igitur « sicut ea quae ad manifestationem gratiae ex divinis proferuntur eloquiis, nulla possunt disserendi arte violari..... ita etiam quod de salvatione omnium hominum in eodem Scripturarum corpore reperitur, nulla contraria argumentatione temerandum est, ut quanto hoc ipsum difficiliore intellectu capitur, tanto fide laudabiliore credatur » l. II. cc. 1. 2. 30.

2°. Hisce tribus ratis ac fixis si porro quaeritur nominatim etiam quoad infantes, quomodo in praesenti oeconomia velit Deus omnes salvos fieri, et tamen non omnes salventur? « non ita incognoscibilis ista est quaestio, ut nihil inde eruditionis possimus acquirere, si ad contemplandum id, quod videri potest, tranquillus sobrii cordis adhibeatur intuitus » ibid. c. 21. Itaque quamvis verba Pauli 1. Tim. II. 4. « integre planeque suscipienda sint » (l. I. c. 12); voluntas tamen, ut salvi fiant omnes infantes, non includit etiam voluntatem mutandi praesentem ordinem physicum mortalitatis peccato Adae invectum: « nec est de immaturitate iam mortis ratio conquerendi, cum semel in naturam nostram per peccatum ingressa mortalitas obnoxium sibi omnem vitae nostrae fecerit diem » l. II. c. 21. Quod idem est ac dicere, voluntatem antecedentem salutis infantium non esse quoad omnes, et quatenus universalis est, absolutam sed conditionatam; quantum scilicet leges generales ordinis praesentis, in quo natura lapsa propter suum peccatum constituta est¹¹, non impediunt applicationem meritorum Christi per visibile sacramentum.

3°. Attamen hae ipsae leges sunt ex providentia divina, « quae defectionum legibus ita defectura subiecit, ut ab eis moderationum suarum non averteret potestatem. » Unde oritur nova difficultas, cuius gravitatem auctor noster plane sensit c. 22 ad finem, c. 23 initio. Ad eam solvendam porro explicat plenius voluntatis salvificae rationem. Nam cum natura humana peccato infecta est, gratia remissionis sicut in adultis ita in parvulis est prorsus gratuita; nec Deus eam infantibus debet. Vult quidem antecedente voluntate eam gratiam omnibus; non tamen omnibus aequali providentia. Alios effectu ipso perducit ad baptisma modo quandoque etiam plane mirabili, et est indebita ipsis misericordia; alios permittit praemori sine baptismo, et est iustum iudicium. « Huius asperrimi iugi pondera (ex peccato originali) non ita in Adae filios irruerunt, ut divina iustitia (ac misericordia) nihil ei suae dimensionis adhiberet.... ut generali necessitate variata causas sibi Dominus indulgentiae correptionisque servaret, essetque in uno omnium debito, quod et misericors remitteret et iustus exigeret l. II. c. 22; cf. c. 21. Quod igitur leges illae, ex quibus fit, ut multi infantes moriantur in peccato, subsunt « potestati moderationum divinarum, » optime probat voluntatem salvificam antecedentem non esse absolutam, misericordiam non impertiri omnibus aequalem, quae nulli debetur, esseque erga aliquos misericordiam specialem, quae non est universalis et omnibus communis; at nullatenus probat, nullam esse voluntatem salvificam, quae ad omnes omnino infantes protendatur. Haec qualis sit ut intelligatur in connexione cum potestate et providentia Dei circa leges physicas ulterius considerat auctor noster.

4°. Licet Deus velit consequenter ad peccatum originale eas leges, quales nunc sunt; non tamen eas ideo instituit, et non ad hunc finem antecedente voluntate eas dirigit, ut parvuli illi moriantur sine baptismo; sed nolens in omnium infantium specialem favorem mutare leges generales iustis ex causis et finibus constitutas mortem ex illis naturaliter consequentem permittit. Antecedenter ergo ad has generalium legum exigentias vult Deus omnibus applicari remedium salutis, et per hoc vult omnium salutem: consequenter ad eas exigentias vult permittere mortem sine baptismo, et voluntate consequente ad mortem praevisam in peccato horum non vult salutem. « In quo opere gratiae quis..... conqueratur, quod non omnibus parvulis similis providentia consulat, omniaque pericula, quae morituorum regenerationem prohibere possunt, aut potestate submoveat, aut miseratione praeveniat. Quod utique erga omnes fieret, si ita fieri omnino deberet » l. II. c. 24.

5°. Quod maxime convincit, voluntatem eam antecedentem esse actuosam non solum per Christi mortem et institutionem remedii contra peccatum pro omnibus; sed etiam praeparatione gratiarum, quantum eis recipiendis parvuli sunt capaces, postrema explicatur consideratione. Gratia videlicet praeveniens et excitans, quae immediate confertur adultis, mediate pertinet ad parvulos, quos sive diligentia et sollicitudine sive congruis meritis et impetrationibus adultorum ad gratiam baptismi perducere Deus voluit. Sicut ergo diversa est et multiplex gratia adultorum, cui ipsi libere consentire vel resistere possunt; ita multiplex est providentia erga parvulos, haud ea quidem seiuncta ab obedientia et meritis adultorum. « Cum quaerimus, quomodo omnes homines salvos fieri velit, qui non omnibus illud tempus impertit, in quo per voluntariam fidem percipiendae gratiae sint capaces; non irreligiose arbitror credi neque inconvenienter intelligi, quod isti paucorum dierum homines ad illam pertineant gratiae partem, quae semper universis est impensa nationibus, qua utique si bene eorum uterentur parentes (aliique homines), etiam ipsi per eosdem iuvarentur... Sicut autem circa maiores praeter illam generalem gratiam parcius atque occultius omnium hominum corda pulsantem, excellentiore opere, largiore munere, potentiore virtute vocatio specialis exseritur; ita etiam circa innumeros parvulos eadem manifestatur electio. Quae quidem nec illis, qui renati non sunt, in parentibus defuit» l. II. c. 23.

Cum hac librorum de Vocat. gent. doctrina non pugnat, sed immo egregie consentit S. Fulgentius de Verit. praedestin. l. I. cc. 9-11; eo tamen discrimine, quod postulat diversus utriusque scopus. Auctor enim librorum de Vocat. gent. propositum habet declarare, qualis sit voluntas salvifica ad omnes pertinens; Fulgentius, ut plerumque Augustinus, eo spectat, ut gratiam et praedestinationem ad gratiam demonstret gratuitum esse beneficium, non naturalibus meritis debitam retributionem. Unde Fulgentius magis considerat gratuitatem beneficii in infantibus, qui a Deo perducuntur ad baptismum per bonam voluntatem adultis inspiratam, et inscrutabile iudicium in aliis non baptizatis, quos Deus, licet negligentiam et culpam hominum non velit sed solum permittat, potuisset tamen et ipsos perducere ad eandem gratiam, si voluntas eius spectetur secundum amplitudinem omnipotentiae. Ubi vero Fulgentius spectat voluntatem antecedentem salutis conditionatam, eadem eius est ac nostri auctoris sententia. « Cur non etiam in baptizandis infantibus certissime credamus ac libere proclamemus, diligentiam parentum ad gratiam redimentis, negligentiam vero ad iudicantis iustitiam pertinere?» Attamen haec negligentia non est ex voluntate multoque minus ex voluntate antecedente Dei iudicantis; sed est tota ex mala voluntate hominum, quam Deus non vult sed permittit. Prosequitur enim: « non quia ex Deo est boni operis negligentia, a quo nulla umquam potuit esse mali operis causa, sed quia bona voluntas... a Deo tribuitur... mala vero voluntas, quae suo merito gratiam charitatis aut non accipit aut amittit, torporem negligentiae suae non deponit» Fulgent. ibi c. 10. n. 21.

Scholion. Difficultates, quae fieri solent contra veritatem ex doctrina Scripturae et Patrum munitissimam, pleraeque proficiscuntur ex perversione status quaestionis. Itaque non est permittendum, a) ut confundatur voluntas absoluta cum voluntate conditionata; b) ut falso supponatur, nullam posse esse in Deo voluntatem conditionatam salutis, nisi conditio pendeat a libera voluntate hominis salvandi. Quod conditio, sub qua Deus vult salutem omnium infantium, non pendet ab eorum libertate, id evidenter quidem probat, gratuitum donum visionis beatificae non esse in libera potestate infantium; sed non probat, in Deo nullam esse voluntatem hoc donum eis concedendi, quantum leges ordinis generalis non obsistunt. Ex eadem ratione quod conditio non pendet a libera voluntate infantium, porro consequitur, salutem beatitudinemque aeternam si conceditur, eis non esse mercedem et coronam pro liberis meritis per gratuitam gratiam comparatis; sed esse hereditatem et gratuitum donum respondens gratiae ipsis sine ipsis (sine ipsorum libera cooperatione) infusae. Porro eum hac salutis acquirendae vel amittendae independentia a voluntate infantium cohaeret doctrina saltem communissima in scholis, fidei analogiae convenientior, gravissimis auctoritatibus potior, quod infantes, ut fide constat, damnantur quidem ad privationem finis ultimi supernaturalis in visione beatifica, quae privatio debetur naturae lapsae et per peccatum originale destitutae gratia sanctificante, non tamen damnantur ad poenam sensus tormentorum, quae debetur liberis malis meritis. Unde Deus non potest velle damnationem adultorum, nisi voluntate consequente ad praevisa mala merita, quae ab eorum libertate pendent; et ideo voluntate antecedente vult eorum omnium salutem, tamquam coronam meritorum gratiae, sub conditione pendente ab eorum libertate adiuta per gratiam. At alia longe est conditio infantium tum quoad salutem tum quoad damnationem. Voluntate consequente vult exclusionem eorum ab aeterna gloria ob peccatum originale, quod non pendet ab eorum propria libertate, sed a libero peccato primi parentis: ita ergo etiam vult voluntate antecedente eorum omnium salutem tamquam gratuitam hereditatem sub conditione, quantum non obsistunt impedimenta, quae non ab eorum libertate pendent, sed inducta sunt ex libero peccato primi parentis.

Illa pars explicationis, qua diximus conditionem, sub qua Deus antecedente voluntate vult applicationem sacramenti et inde salutem, saltem quoad plurimos infantes esse positam etiam in liberis voluntatibus et actionibus aliorum hominum, potest videri contraria doctrinae Augustini. « Videmus aliquando, ait ipse, bene meritis fidelibus non concedi filios suos, ut sint in regno Dei cum parentibus suis; sed non regeneratos parvulos exire de hac vita, dum nonnumquam et ipsis suis parentibus ardenter desiderantibus et ministris sacramentorum alacriter festinantibus ab omnipotentissimo et misericordissimo Deo non differtur paululum mora eorum, ut Christianorum nati exeant hinc renati» Aug. Op. imperf. cont. Iul. VI. c. 12; de Grat. et lib. arb. n. 44. At a) Augustinus solum instituit probare, gratiam baptismi esse beneficium gratuitum; non autem negat, Deum antecedente voluntate conditionata velle hanc gratiam omnibus obvenire. b) Solum negat meritum de condigno, cui debeatur regeneratio infantium; sed non negat impetrationem baptismi pro iisdem. c) Solum enumerat aliquas manifestas industrias parentum; sed non dicit, nullam sive a parentibus sive ab aliis fuisse positum impedimentum. d) Ad summum ex Augustino probari posset, praeter voluntates liberas esse etiam naturalem ordinem legum physicarum tamquam conditionem, sub qua Deus velit applicationem baptismi iis omnibus, in quibus re ipsa applicatio impeditur. Sed certe Augustinus numquam negavit, immo clare docuit, ad huiusmodi conditiones pertinere etiam liberas actiones hominum, et his actionibus poni impedimenta applicationis sacramenti pro infantibus, quibus Deus antecedente voluntate vult applicationem. Vide de peccator. merit. et remiss. l. III. n. 22; ep. 98. n. 5. 6. Maxime e) illud animadvertatur, Augustinum in omnibus huiusmodi locis, qui obiiciuntur, non agere de voluntate antecedente conditionata; sed de voluntate in actu secundo productrice effectus et de voluntate consequente.