Tractatus de Deo uno secundum naturam

Nulla admittenda est antecedens negativa reprobatio a vita aeterna.

« Cum adserta voluntate Dei, ut omnes homines salvi fiant et nullus eorum pereat, neque satis conciliari posse videtur reprobatio negativa a gloria coelesti, quam plures theologi antecedenti Dei voluntati adscribendam esse censuerunt. »

Primum in hac thesi referemus diversas catholicorum theologorum sententias de antecedente reprobatione negativa, quam dicunt; tum vero ex doctrina Scripturarum de antecedente voluntate Dei, ut omnes homines salvi fiant, et ex Patrum explicationibus huiusmodi reprobationem antecedentem nullam admitti posse demonstrabimus. Quamvis in hac materia sicut in capitibus connexis de praedestinatione, de gratia et libero arbitrio omnes Catholici agnoscant plura authentice definita ab Ecclesia, atque in his fide credendis sit unanimis omnium consensus; sunt tamen non pauca, quae Ecclesia, etiam ubi ad eius iudicium appellatum est, in alterutram partem definire noluit, et in his salva fide et charitate potest esse aliqua opinionum diversitas. Inter has autem opiniones profecto ea sequenda est, quae cum veritatibus revelatis vel principiis theologice certis cohaeret et ex iis vera demonstrari potest; seponendae autem sunt opiniones, quae vel uni principio theologice certo contradicere clare ostendi possint.

Ad seriem totius tractationis quod spectat, obiectivus ordo rerum postulare quidem videretur, ut primum de praedestinatione et dein de reprobatione ageretur. At vero, ut superius monui, quia ex principiis de antecedente voluntate salvifica iam demonstratis clarissime nobis sequi videtur, quid de reprobatione sentiendum sit, et remoto falso conceptu reprobationis facillime demonstratur vera sententia de praedestinatione; propterea ordine inverso primum quaerimus in hac thesi de reprobatione, et demonstramus falsitatem opinionis, quae cum sententia de praedestinatione ad gloriam absolute antecedente praevisionem meritorum necessario connexa est.

I. Theologi qui praedestinationem ad gloriam seu absolutum decretum in mente divina conferendi angelis et hominibus gloriam aeternam putant esse voluntatis antecedentis omnem praevisionem liberorum meritorum, non omnes eodem modo hanc suam sententiam explicant ac tuentur.

1°. Sunt inter eos plures, qui sicut praedestinationem angelorum ante praevisionem boni aut mali usus liberae voluntatis, ita praedestinationem hominum absolute antecedenter, et independenter a praevisione omnium actuum creatorum, etiam ipsius peccati originalis factam ac completam esse arbitrantur. Si loquamur nunc de praedestinatione hominum tantummodo, omissa praedestinatione angelorum ipsiusque Christi hominis, de cuius ordine alii aliter sentiunt; illi theologi nonnulli hunc statuunt decretorum divinorum ordinem. a) Primus actus voluntatis divinae circa salvandos homines erat dilectio, qua Deus voluit et intendit illis dare gloriam voluntate absoluta et efficaci. b) Deus illo gratuito et absoluto decreto non tantum gloriam indefinite suis electis voluit; sed illam etiam singulis in gradu certo ac definito praeparavit, eodem actu et modo praeordinans illam varietatem mansionum, quas Christus dixit esse in regno Patris sui: nam tota illa civitas electa est, ut esset una sponsa Christi, quae postea per gratiam ita praeparata est sicut fuit electa, estque hoc consentaneum perfectioni illius regni, in quo nihil esse debet nisi ex singulari (antecedenti) praedefinitione divina. Itaque c) sic praedestinatis ad certum gradum gloriae Deus deinde absoluta et efficaci voluntate praedefinit omnes actus meritorios cum omnibus circumstantiis ita, ut merita ad amussim respondeant gradui gloriae praedestinato. d) Ut haec opera bona et merita praedefinita fiant in tempore, Deus tandem praeparat gratias efficaces, quibuscum (vel scientia media vel simplicis intelligentiae pro diversa illorum theologorum sententia de efficacia gratiae) praevidet infallibiliter connexa illa opera et merita praedefinita. Vide Suarez de Praedest. l. I. c. 8. sqq. et alibi; Didacum Alvarez de Auxil. disp. 37.

Iam vero praeter hanc absolute antecedentem praedestinationem alia non datur ex omnium istorum auctorum sententia, et hoc absoluto decreto ante praevisionem quorumcumque actuum creaturarum omnes salvandi praedestinati sunt. Unde necessario sequitur, quod auctores ipsi profitentur verissimum, et probant ex propria ratione praedestinationis, omnes alios qui praeter illos antecedenter electos creandi erant, fuisse praeteritos, ut dicunt, seu non comprehensos in praedestinatione ad vitam aeternam antecedenter et independenter ab omni praevisione sive absoluta sive conditionata peccatorum, etiam ipsius peccati originalis. Immo permissionem peccatorum, propter quae angeli et homines positive reprobantur et damnantur, putant esse effectum utique necessario consequentem ex illa absolute antecedente reprobatione negativa. Reprobationem negativam non eo sensu appellant, quasi in Deo non esset actus positivus; quamvis enim aliqui videantur illam non praedestinationem concipere velut meram negationem seu absentiam actus praedestinantis, cuiusmodi negatio etiam est circa homines mere possibiles; sinceriores tamen fatentur, actum esse positivum, et Deum positive velle eos omnes homines non praedestinare seu, ut alii clarius loquuntur, non admittere ad regnum coeleste, vel excludere a gloria ut a beneficio indebito. Quia vero reprobatio, inquiunt, potest sumi ut reiectio a bono indebito, vel ut reiectio a bono simulque ut damnatio ad poenam, hanc alteram dicunt reprobationem positivam, quam omnes Catholici fatentur supponere praevisionem culpae, priorem eis placuit appellare negativam¹. Hanc itaque sic explicatam *negativam reprobationem seu exclusionem a bono indebito dicunt Deum concipere ex se ipso nulla supposita culpa hominis.

Audiamus unum vel alterum. « Prima conclusio: reprobatio Dei aeterna includit actum positivum, quo voluit quosdam non admittere ad vitam aeternam.... Secunda conclusio: si consideretur exclusio a regno coelesti, in quantum habet formaliter rationem poenae damni, praesupponit culpam... Tertia conclusio: actus positivus quo Deus ab aeterno voluit non admittere quosdam in suum regnum, non fuit conditionatus, sed absolutus antecedens in signo rationis praescientiam mali usus liberi arbitrii futuri ex hypothesi, quod constitueretur in tali ordine rerum.... Veritas huius conclusionis potissime fundatur in sententia illa quae asserit, nullam dari causam ex parte nostra respectu totius reprobationis..... Si ergo nulla datur causa reprobationis; ergo reprobatio non dependet ex praeviso malo usu liberi arbitrii etiam ut conditione sine qua non, ergo importat actum absolutum in Deo. » Ita Didac. Alvarez disput. 109. n. 5.

Paulo timidior est Suarez; voluit enim sibi viam apertam relinquere ad concilianda contradictoria, ad componendam scilicet talem absolute antecedentem reprobationem omnium qui pereunt, cum sincera Dei voluntate antecedente, ut iidem omnes homines salvi fiant. Verum admisso iam principio, quod omnium salvandorum absoluta praedestinatio ad gloriam compleatur antecedenter et citra respectum ad praevisionem actuum creaturarum, Suarez ipse et alii omnes huius sententiae sectatores tandem in eadem notione reprobationis haerere coguntur. « Probabilius censeo, inquit, Deum in illo signo (ubi praedestinavit omnes salvandos ad gloriam ante quamvis praevisionem meritorum) ita non elegisse reprobos ad gloriam, ut positivum actum voluntatis habuerit non eligendi illos seu volendi non eligere » Suarez de Praed. l. V. c. 4. n. 5. Nihilominus paulo ante capite 3. multis probaverat, non esse consonum sanae theologiae affirmare Deum antecedenter ad praevisionem culpae finalis voluisse aliquos « excludere a regno coelesti » vel « non admittere ad regnum » (ib. n. 13.), quia id repugnat voluntati antecedenti, ut omnes homines salvi fiant. Docemur ergo, nullam esse voluntatem antecedentem non admittendi aliquos ad regnum, quia id repugnat voluntati universali salvificae; esse tamen positivam voluntatem antecedentem non eligendi ad regnum, quotquot angeli et homines damnati sunt et damnandi. Facile intelligeretur discrimen inter voluntatem antecedentem non admittendi ad regnum seu excludendi a regno in poenam et vindictam, et inter voluntatem antecedentem non eligendi ad bonum indebitum: posset enim dici, priorem illam repugnare, quia voluntas puniens supponit culpam; posteriorem per se nullatenus repugnare, quia bonum indebitum potest negari² nulla supposita culpa. At quando iam constat, omnes homines a Deo antecedente voluntate destinatos esse ad bonum indebitum regni coelestis, et Deum sincere atque, ut loquitur Chrysostomus, « intenso desiderio » antecedente velle, ut omnes hoc bonum indebitum consequantur; quomodo quaeso cum hac voluntate salutis simul consistere potest voluntas positiva antecedens non eligendi ad hoc bonum? Sed quomodo haec antecedens voluntas aliquos non eligendi pugnet cum voluntate universali salvifica, inferius in altera parte theseos apparebit; nunc continemur solum in historica expositione opinionum.

2°. Sunt inter assertores praedestinationis ad gloriam ante praevisa merita alii, qui quoad praedestinationem et reprobationem angelorum absolute antecedentem consentiunt quidem illis, quorum sententiam hucusque enarravimus; hominum autem praedestinationem et reprobationem censent paulo aliter explicandam esse. Hanc nimirum dicunt factam esse consequenter ad praevisionem peccati originalis, sed antecedenter et independenter a praevisione omnium aliarum actionum ordinis creati, et nominatim omnium actuum supernaturalium. Censent hi theologi, omnes homines, qui non salvantur, ac proinde etiam illos quibus peccatum originale remittendum et remissum erat, hoc modo fuisse negative reprobatos in poenam peccati originalis. Ita cum aliis docent Did. Ruiz de Praedest. disp. XIV. sqq.; Gonetus disp. V. a. 3. etc.

Potest quidem haec sententia confutari specialibus argumentis, praesertim quatenus loquitur de negatione praedestinationis in poenam peccati originalis remittendi et remissi, cum ex definitione Concilii Trid. sess. V. « nihil damnationis sit iis, qui vere consepulti sunt cum Christo per baptisma in mortem: » sufficit tamen ad eius falsitatem demonstrandam idem commune principium, quia voluntas Dei ut omnes homines salvi fiant, non solum universalis est antecedenter ad praevisum peccatum originale, sed etiam consequenter ad illud in hoc praesenti ordine naturae lapsae et meritis Christi Redemptoris reparatae; immo de voluntate salvifica universali non alia quam pro hoc ordine praesente et in relatione ad homines in primo parente lapsos Scripturae et Patres directe loquuntur, ut in superioribus (th. XLVII. XLIX. sqq.) evidenter demonstratum est. Hinc in nostra disputatione, ut brevitati consulamus, directe prae oculis habebimus reprobationem negativam a salute aeterna, quatenus tribuitur absolutae voluntati antecedenti omnem praevisionem operum et conditionum, maxime ut prae ceteris Suarez eam emollire studuit; argumenta enim, quae contra hanc sententiam mitiorem pugnant, a fortiori valebunt adversus formas alias duriores.

II. His praemissis accedimus iam ad demonstrationem repugnantiae, in qua est illa antecedens reprobatio negativa cum doctrina certissima de antecedente divina voluntate, ut omnes homines salvi fiant. Demonstramus repugnantiam ex ipsa indole illius negativae et antecedentis reprobationis quatuor argumentis, quia 1° voluntas antecedens negandi praedestinationem est voluntas antecedens non salvandi; 2° quia ex sola illa voluntate Dei antecedente independenter ab omnibus actibus creaturae metaphysice repugnaret assecutio salutis; 3° quia ponit in Deo consilium perducendi hominem ad interitum contra manifestas Dei ipsius attestationes; 4° quia iuxta Patrum doctrinam eodem modo negativa sicut positiva reprobatio non est antecedentis voluntatis Dei sed consequentis praevisionem finalis peccati.

1°. Argumentum primum est omnino luculentum. Etenim a) dum absoluta voluntate ante omnem praevisionem agendorum a creaturis Deus praedestinat ad gloriam omnes et singulos salvandos, et ita complet numerum praedestinatorum, simul vero in eodem signo ex se ipso et antecedenter ad omnem praevisionem operum circa alios omnes creandos concipit positivam voluntatem absolutam eos non eligendi; haec voluntas non eligendi videtur manifestissime voluntas eos non salvandi. Atqui cum voluntate antecedente absoluta non salvandi repugnat voluntas conditionata salvandi; ergo circa omnes hos antecedenter non electos manifesto nulla videtur esse antecedens conditionata Dei voluntas, ut salvi fiant. Propositio minor est evidens, maior ab Alvarez, Goneto etc. etiam conceditur. Unde illi concedunt, immo etiam contendunt, nullam esse proprie dictam voluntatem antecedentem et conditionatam salutis circa angelos et homines reprobos, qualem nos in superioribus thesibus probavimus. Vellet, inquiunt, Deus horum omnium salutem ut aliquod bonum, nisi per actualem salvationem omnium impediretur maior pulchritudo universi et manifestatio iustitiae divinae in reprobis ac splendor misericordiae in electis; hancque velleitatem³ ipsi dicunt voluntatem antecedentem salutis omnium: quia vero pulchritudo illa universi exigit, ut non omnes salventur⁴, Deus antecedenter ad praevisionem omnium operum absoluta voluntate, quam ipsi appellant consequentem (videlicet consequentem ad exigentiam pulchritudinis universi), vult ut non omnes, sed hi soli salvi fiant, qui actu salvantur. Vide supra th. XLVII. n. II. At voluntate antecedente, sub conditione cooperationis ex parte hominum, velle Deum omnium adultorum salutem et omnium infantium sub aliis conditionibus causarum secundarum, atque illam distinctionem voluntatis salvificae in antecedentem et consequentem, quam hi auctores inducunt, repugnare Scripturae et Patrum explicationi, superius uberrime confectum est.

Supposito igitur sensu genuino voluntatis antecedentis, ut omnes homines salvi fiant, quam Suarez confitetur et nobiscum defendit, contra ipsum demonstranda est propositio maior nostri argumenti; voluntatem nempe antecedentem non eligendi seu non praedestinandi ab ipso assertam esse voluntatem antecedentem non salvandi.

Illa voluntas antecedens non praedestinandi non solum est voluntas non absolute praedestinandi ante praevisa merita, ita ut Deus antecedente voluntate velit hominibus praedestinationem sub conditione, si ipsi cooperentur gratiae concedendae; sed est voluntas absolute et simpliciter eis negandi praedestinationem. Nam si Deus solum diceretur velle alios praedestinare ante praevisa merita, et in aliis ordinare praedestinationem ad gloriam secundum merita praevisa; haec esset sententia Ambrosii Catharini, quam Suarez et alii eiusdem opinionis defensores certe reiiciunt. Praeterea si is esset sensus, non totum negotium praedestinationis ad gloriam absolveretur in illo signo antecedente omnem praevisionem; pariter ex illa negativa reprobatione non esset infallibilis iactura salutis; adeoque postremo cum eadem negativa reprobatione non repugnaret actualis consecutio salutis. Haec vero omnia sunt contraria principiis Suarezii et eius sectatorum. Sine dubio ergo illa voluntas positiva non eligendi est voluntas absolute et nullo modo eligendi ad salutem aeternam. At enim qui voluntate antecedente et absoluta, h. e. independenter ab omnibus conditionibus, alterum vult non eligere ad aliquod bonum, non potest simul velle illud bonum ei conferre sub conditione, si ipse praestet, quod potest et debet. Ergo illa antecedens voluntas positiva 'non eligendi ad salutem est voluntas positiva absolute non conferendi salutem seu non salvandi. Adeoque quoniam voluntati antecedenti non salvandi evidenter repugnat voluntas antecedens salvandi; cum voluntate illa antecedente reprobationis negativae voluntas antecedens, ut omnes salvi fiant, qualem Scripturae et ss. PP. praedicant, consistere non potest.

b) Contradictio inter voluntatem Dei antecedentem, ut omnes salvi fiant, et inter istam antecedentem reprobationem negativam convinci potest ex ipsis verbis Suarezii. Asserit ipse in primis, « electionem praedestinatorum intelligendam esse per modum singularis praedefinitionis, quam Deus ex se tantum et ex suo mero beneplacito habuit (ante omnem praevisionem meritorum) absolute intendens tale regnum aeternum ex talibus personis et membris constans. » Tum vero, ne sibi omnem viam praecluderet ad defendendam universalitatem voluntatis salvificae, contra principia totius systematis ita concludit. « Ex vi huius electionis (ante omnem praevisionem meriti) manet ille numerus salvandorum ita certus tam formaliter (quoad numerum in se) quam materialiter (quoad determinatas personas et determinatos singulorum gradus), ut minui non possit; non tamen pertinet ad efficaciam illius voluntatis, ut non possit augeri, quia Deus ex se non voluit positive omnes alios a regno excludere; et ideo simul cum illa electione habuit Deus voluntatem veram salvandi alios, non tamen absolutam sed sub conditione, si per eos non staret » l. I. c. 12. n. 16. Assumimus confessionem auctoris, quod Deus non haberet voluntatem salvandi alios, si ille numerus antecedenter praedestinatus augeri non posset. Atqui evidens est, illum numerum non magis posse augeri quam minui. Id probo ex ipsius Suarezii principiis. Nam hoc ipso loco asserit antecedenter praedefinitum esse « tale regnum ex talibus personis et membris constans. » Iam vero ex eius principiis pertinet ad pulchritudinem praedefinitam illius regni etiam numerus civium, ut nec plures sint nec pauciores. Iuxta eius doctrinam enim angeli et homines salvandi in suo quisque gradu praedestinati sunt simul et in eodem signo, « ex ratione saepe facta, inquit, quod Deus intendit regnum electorum per modum unius corporis seu civitatis caelestis; ergo simul intendit etiam omnia membra, ex quibus tale corpus constat; nam ex eorum multitudine et varietate totius corporis pulchritudo resultat » ibid. n. 4. Ergo falsum est, Deum velle huic corpori antecedenter praedefinito addere plura membra, si per ipsos homines non staret; et falsum est, praeter illos voluntate antecedente praedestinatos velle Deum in illo signo rationis salvare adhuc alios, si per ipsos non steterit. Immo ex diserta sententia Suarezii necesse fuit, ut totus numerus salvandorum concluderetur antecedente praedestinatione, et nemo illum ingrederetur non electus illa antecedente praedefinitione. « In statu gloriae, inquit, totus salvandorum numerus futurus est ex directa et absoluta intentione divina, ergo necesse fuit, ut hanc haberet Deus ex se (ante praevisa merita) circa omnes, qui futuri erant cives in illo regno........ estque hoc consentaneum perfectioni illius regni, in quo nihil esse debet nisi ex singulari (antecedente) praedefinitione divina » ib. c. 8. n. 45. Sed si necesse fuit, ut haberet Deus illam antecedentem absolutam intentionem circa omnes cives illius regni, et si nihil ibi debet esse nisi ex tali praedefinitione; profecto hac ipsa praedefinitione numerus est conclusus ita, ut nullus qui non sic praedestinatus seu negative reprobatus est, in illum numerum ingredi queat; et proinde numerus antecedenter praedefinitus sicut non minui, ita nec augeri potest. Nullo ergo modo antecedens illa reprobatio negativa concipi potest, quin eo ipso intelligatur numerus salvandorum antecedente Dei voluntate ita conclusus, ut augeri non possit. Hoc autem supposito Suarez ipse cogitur fateri, voluntatem salvificam antecedentem non esse universalem. Et sane idem est, aliquos homines non velle comprehendere in numero conclusso salvandorum, quem nullus iam alius ingredi potest, ac non velle salvare eos omnes non comprehensos. At demonstratum est a nobis et Suarez ipse l. IV. egregie demonstrat, Deum antecedente sincera voluntate prosecutionis velle omnes homines salvos fieri; ergo Deus voluntate antecedente ante omnem praevisionem neque illa negativa reprobatione ullum hominem reprobat ab aeterna beatitudine.

2°. Deus antecedente voluntate sincere vult omnes homines salvos fieri sub conditione, ut homines ipsi (loquendo de adultis) cooperentur; et eo ipso antecedente etiam voluntate vult, ut cooperentur et actu salventur. Ergo Deus ex sese nullam circa quemcumque hominem habet huiusmodi voluntatem antecedentem absolutam, ex qua sola antecedenter et independenter ab omni praevisione causarum secundarum metaphysica certitudine sequatur, hominem non esse salvandum, et quacum actualis assecutio salutis repugnet. Atqui ex sola illa antecedente Dei voluntate negandi praedestinationem, independenter ab omnibus futuris actibus hominis metaphysice certum est, hominem non esse salvandum, et cum tali antecedente voluntate Dei assecutio salutis metaphysice repugnat. Ergo Deus eo ipso, quod antecedente voluntate vult omnes homines salvos fieri, erga nullum omnino hominem habet illam antecedentem voluntatem negandi praedestinationem. Et si circa aliquem hominem Deus ex sese talem voluntatem antecedentem haberet, eo ipso illum voluntate antecedente non vellet salvum fieri.

Aliis verbis idem dicere possumus. Intelligi profecto nequit, Deum ex sese antecedenter et praescindendo ab omnibus causis secundis absolute velle aliquid, quocum repugnet hominis salvatio, et tamen velle voluntate antecedente hominis salvationem. Atqui reprobatio negativa talis est voluntas Dei antecedens absoluta, ex qua sola antecedenter et independenter ab omni praevisione causarum secundarum metaphysica certitudine sequitur, homines ita reprobatos non esse salvandos, et quacum assecutio salutis repugnat. Ergo eo ipso quod certa est Dei voluntas antecedens salutis omnium hominum, nulla datur antecedens negativa reprobatio ab aeterna beatitudine. Propositio minor probatur manifesto tum per se tum ex principiis ipsius Suarezii et eius sectatorum. Sine dubio metaphysice repugnat, ut non praedestinatus salvetur; illis autem negative reprobatis secundum dicta ante omnem praevisionem, quid ipsi acturi sint, absoluta voluntate Dei negatur praedestinatio, quae dicitur ante praevisa merita, omnis vero praedestinatio post praevisa merita negatur ab his theologis; ergo ex sola illa antecedente voluntate Dei negante praedestinationem ante praevisionem operum, metaphysice repugnat, ut ullus illorum salvetur. Theologi ipsi quos impugnamus, id fateri coguntur. « Dico, non esse in potestate hominis cum non electione divina, seu cum non praedestinatione aut, quod idem est, cum reprobatione negativa actu ponere seu componere suam aeternam salutem. » Ita Suarez l. V. c. 8. n. 8.

Igitur iuxta hanc sententiam Deus antecedente voluntate vult id, quocum assecutio salutis repugnat, scilicet negationem praedestinationis quoad omnes non praedestinatos; ergo sequitur ex hac doctrina, antecedentem voluntatem salvificam ad solos praedestinatos pertinere. Hoc autem quam falsum sit, demonstratum est; et theologi hi ipsi falsum esse concedunt. Nulla ergo admitti potest antecedens reprobatio negativa, quia admitti debet antecedens voluntas salutis omnium hominum.

3°. Docent isti theologi, Deum erga homines, quibus antecedente voluntate negavit praedestinationem ad gloriam, non quidem uti speciali providentia, quae est propria solis antecedenter praedestinatis; non tamen eis negare gratias sufficientes, quibus possint vitare malum et agere bonum; quod vero id non agunt, ipsorum culpa est. Ita quidem Suarez et eius discipuli; nam Alvarez (disp. 113.) aliique etiam gratias sufficientes consilio divino ante praevisionem actuum liberorum adeoque voluntate, quam dicimus antecedentem, multis negari existimant. At vero quidquid dicant de gratiis sufficientibus, videtur manifestissimum, supposita illa antecedente positiva negatione electionis ad gloriam, Deum debere sibi suaeque immutabili destinationi, ut provideat, ne quisquam horum in numerum salvandorum ingrediatur. Cum igitur illa praedestinatio et negativa reprobatio antecedat omne decretum de gratiarum distributione, haec distributio erga non electos a Deo necessario ita facienda est, ut nullam cuipiam eorum gratiam concedat, quacum praevidet coniunctam fore perseverantiam finalem. Ipsa igitur praevisio, quod alicui gratiae homo cooperaretur ad finalem usque perseverantiam, vi illius reprobationis negativae esset Deo ratio non modo sufficiens sed necessaria, ut eam gratiam omnibus illis hominibus negaret. Neque vero illi Doctores ab hac inevitabili consequentia abhorrent. Audiantur ipsi. « Electio ad finem est ratio dandi media efficacia seu infallibilia ad illum; ergo negatio (antecedens) illius electionis erit suo modo ratio non dandi media congrua et infallibilia ad illum finem consequendum; neque in hoc superest nova difficultas » Suarez l.V. c. 7. n. 14.Verbis crudissimis asserit Gonetus disp. V. n. 37. 38, Deum prius intendere ut finem exclusionem a gloria aeterna, et inde ut medium ad obtinendum istum finem propositum intendere negationem gratiae efficacis et permissionem peccati numquam remittendi⁵.

Atqui talis antecedens voluntas Deo bono et misericordi, qui toties per se ipsum iurat, nolle se mortem peccatoris et nolle se quemquam perire, videtur indigna, et cum salvifica actuosa voluntate, qua suas gratias omnes et in omnibus, quantum ex se est, eo dirigit, ut omnes salutem consequantur, nullo modo potest conciliari. Quid enim quaeso significant illae obtestationes divinae, directae ad omnes omnino homines et maxime ad peccatores constitutos in via perditionis, quae videntur planctus Dei et sunt verissime Filii Dei incarnati lachrymae de interitu reproborum? « Numquid voluntatis meae est mors impii, dicit Dominus Deus?.. facite vobis cor novum et spiritum novum, et quare moriemini domus Israel? quia nolo mortem morientis » etc. Ezech. XVIII. 23. sq. « Misereris omnium, quia omnia potes, et dissimulas peccata hominum propter poenitentiam; diligis enim omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti.. parcis autem omnibus, quoniam tua sunt Domine, qui amas animas. O quam bonus et suavis est Domine spiritus tuus in omnibus! ideoque eos qui exerrant partibus corripis, et de quibus peccant, admones et alloqueris, ut relicta malitia credant in te Domine » (haec in relatione ad exterminium impiorum Chananaeorum et Aegyptiorum) Sap. XI. 21. sq. « Si inimicos servorum tuorum et debitos morti cum tanta cruciasti attentione dans tempus et locum, per quae possent mutari a malitia » ib. XII. 10. 20. « Non tardat Dominus (secundum adventum et iudicium).... sed patienter agit propter vos, nolens aliquos perire, sed omnes ad poenitentiam reverti » 2. Pet. III. 9; Rom. II. 4. « Nunc ergo iudicate inter me et vineam meam; quid est, quod debui ultra facere vineae meae, et non feci ei? an quod expectavi ut faceret uvas, et fecit labruscas » Is. V. 4. « Quoties volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluisti » Matth. XXIII. 37. « Videns civitatem flevit super illam dicens: quia si cognovisses et tu, et quidem in hac die tua, quae ad pacem tibi, nunc autem sunt abscondita ab oculis tuis » Luc. XIX. 42. Cf. supra th. XLIX. n. II. At huiusmodi praecepta, promissa, comminationes, et contestationes, quibus plena sunt omnia sacra documenta, si dirigerentur ad homines antecedenter licet solum negative reprobatos, nullum viderentur habere sensum dignum Deo bono, sapiente, infinite verace, pari aut simili ratione qua in thesi praecedenti diximus, cum attributis divinis pugnare antecedentem reprobationem positivam, quam haeretici statuunt. Praecepta enim illa, promissiones et minae admonent omnes homines, Deum ex se esse paratissimum ad perficiendam et dandam salutem sub conditione, ut ipsi fideliter cooperentur, hancque ipsam cooperationem Deum velle. At si antecedenter iam ad praevisionem omnium, quae homines operari possunt, praecessit in Deo voluntas plurimos non comprehendendi in numero salvandorum absolute praedestinato ante omnem meritorum praevisionem; Deus, ut supra probatum est, non potest simul velle, ut hi in numerum salvandorum ingrediantur: praecipere ergo, obtestari, promissionibus et minis excitare hos miseros, ut ea agant, quibus in numerum antecedenter et immutabiliter conclusum adoptentur, non video, quomodo non repugnet. Nec ego video, nec puto, adversarii viderent, quae fieri posset exceptio contra rationem, quam Lessius urget. « Secundum communem aestimationem hominum paria videntur, Deum velle ut pereas, et nolle te ponere in electorum suorum numero, neque gratiam congruam et perseverantiam dare; aeque enim infallibiliter ex huiusmodi decretis sequetur damnatio: et si alterum horum decretorum esset subeundum, quivis censeret sibi esse indifferens, utrum eligatur, cum utrumque ante praevisionem operum sit conceptum » Lessius de Praedest. sect. 2. n. 13; cf. Tertull. cont. Marc. l. IV. c. 29.

4°. Qui attente legerit Prosperi Aquitani responsiones ad capitula Gallorum II. III.VII. XII. (collata responsione ad obiect. XII. Vincent.) facile sentiet, saeculo V. quosdam turbatos fuisse doctrina Augustini inter cetera etiam ideo, quia eis ex illa non rite intellecta videbatur consequi, homines qui pereunt, ante omnem operum praevisionem fuisse praeteritos in praedestinatione, ex qua negatione praedestinationis ulterius concludebant consequens esse, quod illi non praedestinati necessario et ex Dei voluntate pereant. Prosper consentit plane obtrectatoribus, doctrinam illam esse absurdam et ex ea id, quod inferebant, consequens fore; at inficiatur, talem antecedentem negationem praedestinationis Augustino nisi « per calumniam et prodigiosum mendacium » adscribi posse; et affirmat omnibus loquendi modis, quibus potest efficacissimis, quod quis non est praedestinatus, id totum consequens esse ad praevisum eius peccatum finale, nullo autem modo ex antecedente voluntate Dei, quam Deus ex sese concipiat non provocatus hominum culpis finalibus.

Mirum est, quomodo Suarez (de Praed. l. V. c. 5. n. 7.) affirmare potuerit, Prosperum non de negatione praedestinationis, sed de reprobatione positiva, h. e. de decreto damnationis ad poenam aeternam habere sermonem; cum tam obtrectatores quam ipse Prosper in succinctis illis quatuor capitulis saltem decies octies declarent, se agere de iis, « qui praedestinati non sunt, » « qui non pertinent ad praedestinationem, » « qui non sunt secreti ab aeterna perditione, » « qui nulla praedestinatione sunt discreti a filiis perditionis » etc., et ne semel quidem nominent vocabulo aiente reprobationem aut damnationem. Immo, ut Suarezii solutio omnino refellatur, Augustini obtrectatores et ipse S. Prosper diserte distinguunt negationem praedestinationis et reprobationem ad poenam. Illi numquam positivam reprobationem ad poenam aeternam, sed negationem praedestinationis ad vitam aeternam in Augustini doctrina antecedenti voluntati Dei adscribi putabant. Aiebant enim, ab Augustino doceri quosdam esse non praedestinatos ad vitam aeternam antecedente Dei voluntate; hinc vero ulterius consequi, quod isti homines deserantur a Deo ac peccare permittantur, sicque consequenter ad peccata ferri sententiam reprobationis ad poenam aeternam. Prosper vero negat constanter, dari vel a S. Augustino asseri talem negationem praedestinationis antecedentem; et affirmat, eodem modo, quo sequitur damnatio positiva propter praevisa peccata, sequi etiam negationem praedestinationis ex praevisione peccatorum. « Illos ruituros propria ipsorum voluntate praescivit, et ob hoc a filiis perditionis nulla praedestinatione discrevit. Nam quomodo eos haberet praeordinata in Christo electio, quos discedentes a Christo habitura erat iusta damnatio? » cap. VII. Hic nemo negare potest, illis verbis: « quomodo haberet eos praeordinata in Christo electio? » significari reprobationem negativam seu non electionem; porro hoc incisum est evidenter parallelum cum priori: « a filiis perditionis nulla sunt praedestinatione discreti; » ergo etiam hoc incisum significat negativam reprobationem. At hanc negationem discretionis sive electionis clare enuntiat Prosper esse ob praescitam ruinam; non posse autem non sequi hanc negationem electionis probat inde, quia ad illam ruinae finalis praevisionem sequitur ipsa reprobatio positiva seu futura iusta damnatio.

Diserte ergo Prosper distinguit quidem reprobationem negativam et positivam, ut recentiores appellant, sed utriusque affirmat ad praescientiam futurorum peccatorum eandem esse relationem: sicut enim Deus propter praevisa peccata positive damnat, ita etiam nonnisi consequenter ad praevisam ruinam negat praedestinationem seu negative reprobat. Neque vero semel aut bis sed, ut dixi, multoties in paucis illis capitibus Prosper declarat non solum ut suam, sed ut doctrinam Augustini, immo ut doctrinam, cui nemo Christianus contradicere possit, quod negatio praedestinationis nulla alia est nec intelligi potest nisi consequens ad praevisionem finalis peccati. « Qui alienus a gratia finit hanc vitam, quid nisi in perditionem cadit? Quod quia Dei praescientiam nec fefellit, sine dubio talem numquam elegit, numquam praedestinavit, et periturum numquam ab aeterna perditione discrevit. » « Quod in haec prolapsi mala sine correctione poenitentiae defecerunt, non ex eo necessitatem pereundi habuerunt, quia praedestinati non sunt, sed ideo praedestinati non sunt, quia tales futuri ex voluntaria praevaricatione praesciti sunt. » « Non relicti sunt a Deo, ut relinquerent Deum; sed reliquerunt et relicti sunt, et ex bono in malum propria voluntate mutati sunt; atque ob hoc, licet fuerint renati, fuerint iustificati, ab eo tamen qui illos tales praescivit, non sunt praedestinati. » « Vires itaque obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit; sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit. » « Voluntate exierunt, voluntate ceciderunt; et quia praesciti sunt casuri, non sunt praedestinati: essent autem praedestinati, si essent reversuri et in sanctitate mansuri. » Ita S. Prosper ll. cc.

Scholion. Theologi illi quibuscum in hac thesi disputamus, ordinem reprobationis ita constituunt, ut Deus in primo signo (ut dici solet) voluerit negare praedestinationem ad gloriam angelis et hominibus, et hanc non electionem seu, ut alios dicere audivimus, hanc exclusionem e numero praedestinatorum ad gloriam intenderit tamquam finem vel, ut Suarez mitigat, tamquam non electionem ad finem; deinde in signo altero tamquam medium ad finem, seu mitius tamquam negationem mediorum efficacium ad finem Deus voluerit negationem gratiae efficacis vel gratiae congruae, quacum praevidit coniunctam fore, si concederetur, perseverantiam et assecutionem gloriae. Hinc omnes illi dicunt, negationem gratiae efficacis vel congruae et permissionem peccati numquam remittendi esse effectum illius antecedentis reprobationis negativae a vita aeterna.

1°. In thesi nos unice agimus de reprobatione negativa a gloria aeterna, et hanc dicimus non esse ex voluntate Dei antecedente praevisionem finalis peccati: minime vero agimus de reprobatione a gratia efficaci vel congrua, ut theologi illi loquuntur: nisi quatenus eo ipso, quod negamus illum ordinem ab ipsis assertum antecedentis reprobationis a gloria, etiam excludimus eorum doctrinam, qua contendunt reprobationem a gratia esse effectum antecedentis reprobationis a gloria.

Argumenta specialia adversariorum, quibus probant nullam in hominibus esse causam reprobationis negativae, revocantur (penes Suarez et Gonet) ad textum Rom. IX.12.13. (de quo alibi dicemus), et ad saepe repetitam sententiam Augustini, se ignorare, cur Deus hunc trahat et alium non trahat. At haec et his similia possent forte probare, non esse in homine causam reprobationis, ut ipsi appellant, a gratia efficaci vel congrua, de qua longe diversa est consideratio: sed certe nullo modo suadent antecedentem reprobationem negativam a gloria, quae sit sine causa ex parte hominum; neque suadent hanc reprobationem a gloria esse causam reprobationis a gratia efficaci. Immo illa Augustini saepe repetita sententia suppeditat unum ex argumentis, quibus demonstrari potest, negationem praedestinationis ad gloriam ex voluntate Dei antecedente et sine causa ex parte hominum S. Doctori numquam in mentem venisse. Qui enim cum istis theologis putat, negationem gratiae efficacis seu congruae esse effectum antecedentis reprobationis negative seu non electionis ad gloriam; is profecto dicere non potest, se ignorare, cur Deus hunc trahat et illum non trahat ita, ut etiam eo perveniat, quo trahitur: in ipsa quippe antecedente non electione ad vitam causa est evidens, cur Deus non det, immo quin se ipsum neget, dare non possit gratiam, quacum praevidet coniunctam fore consecutionem salutis. Mysterium inscrutabile ipsi non in distributione diversa gratiarum reperire possunt, sed unice in absoluta negatione antecedente electionis ad vitam aeternam, ubi nos ostendimus esse contradictionem manifestam cum voluntate antecedente salutis omnium hominum. Augustinus contra ordine inverso procedit in omnibus locis, quibus miratur altitudinem inscrutabilium iudiciorum Dei. Sic e. g. de Corrept. et grat. n. 16. 17. ad quaestionem, cur multi ex illis, qui credunt et baptizantur et secundum Deum vivunt, non tamen sint in numero finaliter electorum, respondet non iam ut adversarii nostri, nullam esse causam huius non electionis praeter liberam Dei voluntatem; sed causam ait esse, quia Deus « eos novit non habere perseverantiam quae ad vitam perducit electos, scitque illos ita stare, ut praescierit esse casuros. » Iuxta Augustinum etiam S. Prosper respondet ad XII. cap. Gallorum: « vires obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit; sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit. » Quando vero ulterius urgetur, cur Deus non det illis gratiam, quacum praevidet coniunctam fore perseverantiam et cur eos cadere permittat, Augustinus non assignat cum adversariis nostris antecedentem non electionem vel exclusionem a praedestinatione tamquam causam huius negationis gratiae efficacis et permissionis peccati; sed respondet, hoc se ignorare, quoniam pertinet ad inscrutabilia iudicia Dei. « Hic si a me quaeratur, cur eis perseverantiam non dederit, quibus eam qua christiane (aliquamdiu) viverent, dilectionem dedit, me ignorare respondeo. Non enim arroganter sed agnoscens modulum meum audio dicentem Apostolum: o homo tu quis es, qui respondeas Deo; et: o altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei.... Cur hoc donum ille accipiat, ille non accipiat, puto quod mecum pariter nescis, et ambo hic inscrutabilia iudicia Dei penetrare non possumus. »

2°. Illa negatio gratiae efficacis aut reprobatio, quam dicunt, a gratia efficaci seu congrua simul cum praeparatione gratiae sufficientis quid tandem est? Nihil aliud quam voluntas conferendi gratiam necessariam et saepe etiam abundantem, quae tamen effectu voluntate Dei antecedente intento per hominis culpam caritura praevidetur, una cum nolitione conferendi gratiam aliam, quae praevidetur efficax futura. Sicut gratia non meritis humanis redditur sed gratis datur, alioquin gratia iam non est gratia; ita etiam a fortiori nullum potest esse in homine meritum, quo ei prima gratia concedatur ea, quacum praevidetur coniungendus consensus, et non alia quae praevidetur ex culpa hominis effectu caritura. Hoc igitur sensu non requiritur ex parte hominis causa aliqua praecedens, cur ei praesertim prima gratia praevisa efficax non detur. At vero probe advertendum, gratiam sufficientem omnibus praeparatam vitio hominis et contra Dei beneplacitum manere inefficacem et sine effectu, ad quem a Deo antecedente voluntate ordinatur.

Pariter si fiat comparatio inter hominem cui donatur gratia praevisa efficax, cum posset ei concedi alia quae praevidetur eius vitio futura inefficax, et inter alium cui conceditur gratia sufficiens quidem, sed quae hominis culpa praevidetur caritura effectu, cum ex thesauris divinae omnipotentiae posset ei concedi alia, quae praevidetur futura efficax; huius rei ratio referenda est utique ad gratuitam, sapientem, misericordem et iustam oeconomiam, qua Deus utitur in distributione donorum suorum. Quando ergo quaeritur, cur Deus qui vult omnes homines salvos fieri, has potius gratias conferat, licet eas praevideat hominis vitio fore inefficaces, et non conferat alias, quas praevisas efficaces futuras secundum amplitudinem suae omnipotentiae posset conferre; respondebimus cum Augustino, id nos ignorare, et sufficiet nobis scivisse, quoniam non est iniquitas apud Deum.

At quando assertores antecedentis reprobationis a gloria argumentum ineluctabile, quod ducitur contra ipsos ex antecedente voluntate salvifica universali, volunt declinare cum Goneto (disp. V. n. 58) hac retorsione, quasi eadem maneret difficultas conciliandi negationem gratiae congruae cum universali voluntate salvifica, profecto vana quaerunt diverticula; disparitas enim est evidens. Ex antecedente voluntate salutis Deus omnibus destinat gratias necessarias diversis tamen modis et gradibus pro consilio sapientiae suae, volens ut omnes gratiis concessis utantur, et per eas salvi fiant; non tamen ita, ut velut se obligaverit ad obsequendum hominum pravitati, et quoties unam gratiam ab iis respuendam esse videt, aliam seligat cui sint consensuri. « Hoc utique agit (Deus), ut sanet omnia; sed agit iudicio suo, nec ordinem sanandi accipit ab aegroto « S. August. de Natura et grat. c. 27. n. 31. Neque enim voluntas salvifica antecedens est absoluta. Quare autem absoluta non sit, cum posset esse, hoc (ut dixi) ad Dei pertinet iudicium, qui maluit de malis bene facere, quam omnino mala esse non sinere. O homo tu quis es, ut respondeas Deo! Noli quaerere, quare Deus infinite sapiens, bonus et iustus dominus donorum suorum non eam elegerit oeconomiam, quam homines sibi fingunt; sed quaere, cur homines quos Deus vult salvari et beatos esse in aeternum beatitate divina, ipsi tamen nolint, et coelo terram, gaudiis aeternis quae superant omnem sensum, voluptates brevissimas et miserrimas, gloriae coelesti honores ridendos sive potius plangendos anteponant?!

ARTICULUS II.

De praedestinatione donorum supernaturalium universim spectata.