Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

Notandum 1. Quod etsi diversa sint tormentorum in Inferis genera, quibus torquendi sunt reprobi, illa tamen omnia ad tria maxime capita revocantur, videlicet ad poenam damni, sensus, et vermis. Prima est ipsa divinae visionis et fruitionis in aeternum privatio; secundum horrendi cruciatus ab infernali igne, frigore, et aliis divinae iustitiae administris torquentibus creaturis: tertia denique est ipse perpetuo crucians conscientiae morsus et stimulus. Prima respondet aversioni a Deo; secundum, conversioni ad creaturas: tertium, internae oblectationi, quae fit praeter rationis dictamen, divinamque legem, qua peccator in ipsa Dei aversione, et ad creaturam conversione peccat: certum est autem hac triplici poena cruciandos esse reprobos adultos, ut plurimis Scripturae textibus suaderi potest, maxime vero ex illo Matthaei 25. Discedite a me maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis eius: necnon ex illo Marci 9. Vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur: an autem hac triplici poena plectendi sint infantes cum solo originali peccato ex hac vita migrantes, determinandum est in praesenti.

Notandum 2. Certum quidem esse, et prorsus indubitatum apud catholicos, omnes ex hac vita, etiam cum solo originali peccato migrantes, puniri poena damni. Id enim apertissimis constat Scripturae textibus, praecipue vero ex illo Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu Sancto non potest introire in regnum Dei. Et 1. ad Corinth. 2. Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur: hoc est, quemadmodum nemo a morte per Adamum contracta liberatur, nisi Christo, ut capiti, per baptismum uniatur, et ut ipsius membrum ipsi incorporetur; ita nemo potest aeternam vitam assequi, nisi per hanc incorporationem. Denique ex illo Apocalypsis 20. Beatus, et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima, in his secunda mors non habet potestatem: at parvuli non baptizati non habent partem in resurrectione prima: igitur in eos secunda mors, nempe carentia divinae visionis, quae est vita aeterna, habet potestatem.

Item definitum est in Conciliis; primo quidem Palestino, seu Diospolitano, ut testatur S. Augustinus, lib. De gestis Pelagii, c. 8. ubi refert quod Pelagius compulsus fuerit anathematizare illam assertionem, quod infantes, etsi non baptizentur, habeant vitam aeternam. Haec autem negata, inquit S. Augustinus, quid nisi mors aeterna remanebit? Similiter Concilium Carthaginense apud August. num. 90. Quicunque, inquit, negat parvulos a perditione liberari per baptismum Christi, et salutem percipere aeternam, anathema sit. Item Concilium Milevitanum in Epistola apud Augustinum 92. Similia repetit scribens de Pelagianis:

Pueros parvulos si nullis imbuantur Christianae gratiae sacramentis, habituros etiam aeternam vitam, neque praesumptione contendunt.

Idipsum edocet Florentinum in ultima sess. scribens:

Mortuorum animas, qui cum actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas.

Tandem Conc. Trid. sess. 5. maxime Canone 1. praecedentium Conciliorum doctrinam repetens, anathematizat eos, qui asserunt parvulos nihil ex Adam trahere originalis peccati, quod regenerationis lavacro necesse sit expiari ad vitam aeternam consequendam.

Idipsum docent omnes SS. Patres, maxime quotquot adversus Pelagianos aut Semipelagianos calaminam strinxerunt. Imprimis vero S. Augustinus, lib. 1. De origine animae, cap. 9. Non baptizatis parvulis, inquit,

nemo promittat inter damnationem, et regnum Caelorum, seu quietis, vel felicitatis cuiuslibet, atque ubi lubet quasi medium locum: hoc enim eis haeresis Pelagiana promisit.

Et lib. 2. cap. 12. ait:

Varelli haeretici Pelagiani iustissime Conciliorum Catholicorum, et Sedis Apostolicae damnavit auctoritas, eo quod ausi fuerint non baptizatis parvulis dare quietis, et salutis locum, etiam praeter regnum Caelorum, etc.

Ipsi subscribunt S. Prosper lib. 2. De vocatione gentium, c. 8. Quid est, inquit,

quod alienatur a salute perpetua tanta infantium multitudo, tot quot in his aetatibus hominum millia extra ritum relinquuntur aeternam?

Et S. Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. 2. Parvulos, inquit,

quibus nulla possunt, vel bona, vel mala inesse propria merita voluntatis, insolubili nexu aeterna damnatione tenentur.

Idem habet S. Anselmus, lib. De Conceptu Virginali, cap. 27. et alii omnes S. Augustini sequaces, et discipuli. Haec paulo longius annotavi, ut inde liqueat, quam execranda sit, quamque damnanda Calvini, Zuinglii, et aliorum haereticorum assertio, qua docent per Christum universam naturam humanam ita esse restitutam, ut non solum filii fidelium, ut vult Calvinus, sed etiam infidelium, ut asserit Zuinglius, Declaratione de peccato originali, etiam absque baptismate decedentes, vitam aeternam possint consequi.

Notandum 3. Quod etsi omnes Catholici Doctores conveniant parvulos, cum solo originali peccato ex hac vita migrantes, damnandos esse poena damni, et perpetua carentia divina visionis; tamen invicem controvertunt, an etiam illi parvuli patiantur aliquam poenam sensus, et vermis; in cuius difficultatis resolutione quatuor potissimum sunt diversa Auctorum sententiae.

Prima quidem rigidissima, contendit nempe parvulos illos cum originali peccato decedentes, non solum in perpetuum Dei visione, et fruitione privari, sed etiam puniri ipsa poena ignis, et vermis aeterni: mitius tamen quam adultos damnatos, eo quod leviori culpa inficiantur. Ita imprimis docuit Gregorius Ariminensis in 2. d. 3. Pro hac pariter sententia pugnavit acriter noster Florentius Conrius Archiepiscopus Thuamensis, in Tractatu edito ad calcem operis Iansenii De statu parvulorum sine baptismo decedentium ex hac vita: quo in Tractatu contendit oppositam sententiam non modo falsam esse, verum etiam haeresi propinquam, et peccatum originale, ut ipse ait, prorsus evacuare. Ipsi plurimi Moderni subscribunt; imprimis vero noster Poncius in Commentario ad distinctionem 33. ubi n. 77. sibi gratulatur quod praefati Illustrissimi Conrii gravi et religiosa conversatione iam tum adolescens potitus fuerit; in quo, inquit,

aliquot summae humilitatis cum tanta doctrinae profunditate coniunctae documenta expertus sum, quae etiam nunc admiror, et saepe ad meam utilitatem recolo.

Secunda sententia docet parvulos in peccato originali decedentes nulla quidem poena ignis, et sensus fore plectendos: poenam tamen vermis, seu tristitiae ac maeroris passuros de amissione beatitudinis aeternae. Hanc docuit Abulensis super cap. 25. Matthaei, Bellarminus lib. De statu peccati, cap. 6. et alii. Tertia affirmat parvulos sic migrantes, privari quidem aeterna Dei visione et fruitione, habituros tamen post diei iudicii quandam beatitudinem temporalem, quippe terram veluti Paradisum terrestrem inhabitabunt pleni sapientia et virtutibus moralibus instructi, necnon et Angelorum consortio et apparitionibus recreandi. Ita Catharinus lib. De statu Parvulorum decedentium sine baptismo: Albertus Pighius in prima Controversia de peccato originali; quam sententiam probabilem etiam putat Salmeron in cap. 5. ad Rom. Quarta denique sententia docet quidem parvulos in originali peccato decedentes aeterna Dei visionis et fruitionis carentia esse puniendos, necnon destituendos omni naturali beatitudine: non tamen cruciandos ulla poena sensus, aut vermis. Ita Subtilis Doctor cum Magistro Sent. in 2. dist. 33. et S. Thomas ibidem qu. 1. art. 1. et 2. necnon et Seraphicus Bonaventura ibidem art. 2. qu. 1. ubi cum primam hac de re retulisset sententiam subdit:

illa positio mitior, quae magis concordat pietati, fidei, et iudicii rationis, quod quia parvuli decedentes cum originali carent iustitia, et Spiritus sancti gratia, qua est primus hereditatis aeternae, privantur in aeternum Dei visione: quia vero in ea fuit hereditas, ideo ponuntur in loco nihili, utpote infernali; sed quia non habuerunt in se actualem delectationem peccati, nec in spiritu, nec in carne, ideo non sentiunt poenae ignis asperitatem.

Cui sententiae, utpote probabiliori, ut subscribamus, sit

Conclusio unica. — Parvuli cum solo originali peccato ex hac vita migrantes nullam patiuntur poenam sensus, nec vermis, seu conscientiae remorsus.

Probatur primo ex Scriptura sacra: nam Apocalypsis 18. Quantum se glorificavit, et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum, et luctum: at parvuli nulla ratione se glorificaverunt, neque in deliciis ullis fuerunt: nullum igitur merentur tormentum, et luctum. Item Isaiae ultimo, et Marci 9. coniungitur ignis cum verme: Vermis, inquit, eorum non morietur, et ignis non extinguetur; constat autem parvulos nullam passuros poenam ex morsu vermis, idest, ex conscientia mali operis animum pungente, atque affligente; igitur credibile est etiam nullam esse passuros ignis materialis poenam.

Probatur secundo auctoritate SS. Patrum, maxime vero S. Gregorii Nazianz. Oratione 10. in sanctum Baptisma, ubi cum tria genera hominum sine baptismo decedentium enumerasset, quorum alii baptismum contempserunt; alii ex negligentia propria omiserunt: tertii, hoc est, infantes aliorum negligentia illo caruerunt; de illorum omnium poena sic pronunciat:

Existimo futurum, ut primi quidem tum aliorum scelerum, tum etiam baptismi contemptus poenas luant: alii autem poenas quidem, sed leviores pendunt, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia a baptismo aberraverint: postremi denique nec caelesti gloria, nec suppliciis a iusto iudice afficiantur; utpote qui licet baptismo consignati non fuerint, improbitate tamen careant, atque hanc iacturam passi potius fuerint, quam fecerint: neque enim quisquis supplicio dignus non est, protinus honorem quem meretur, quemadmodum nec quisquis honore indignus est, statim poenam promeretur.

Reponit Conrius cap. 15. Primo quidem Gregorium nihil ibi definire de nostra controversia, sed tantum dicere eos, qui baptismum non perceperint, non habituros illius effectum, nempe vitam aeternam. Secundo, quod illi non sint plectendi supplicio propter illum defectum commissum in non receptione Sacramenti, sicut sunt puniendi, qui contempserunt aut neglexerunt baptismum recipere. Contra, Gregorius manifeste asserit parvulos istos, neque caelesti gloria, neque suppliciis esse afficiendos propter iacturam baptismi, quam patiuntur involuntarie, et rationem cur suppliciis non afficiantur post hanc vitam, esse dicit, quia improbitate caruerunt, idest, quia non sunt propria iniquitate culpabiles. Ideoque Nicetas antiquus eius Commentator colligit ex his verbis, infantes mortuos sine baptismo, non esse poena ignis cruciandos. Medius gradus eorum, inquit, qui nec caelestis regni voluptatem sentiunt, nec poenis ullis torquentur: in quo et parvuli, qui baptismo perusi non sunt, constituentur. Idem docet S. Gregorius Nyssenus orat. 1. De Infantibus, qui praemature abripiuntur, prope finem, cuius verba haec sunt:

Immatura mors infantium, neque in doloribus, ac maerore esse cum, qui sic vivere desit, intelligendum esse nobis suggerit: neque in pari ipsum, et eadem conditione, ac forte versari cum iis, qui per omnem virtutem in hac vita purgati sunt.

Idemque dicendum de adultis, si qui similiter cum solo originali decedunt: cum enim par sit illorum conditio, atque infantium, de utrorumque poena idem censendum est. Eamdem veritatem aperte docet S. Augustinus pluribis, maxime vero lib. 3. De libero arbitrio, cap. 23. ubi ait:

Dicunt imperiti, quid opus erat, ut nasceretur, qui antequam iniret illam vitae meritum, excessit e vita? Aut qualis in futuro iudicio deputabitur, cui nec inter iustos locus est, quoniam nihil recte fecit, nec inter malos, quoniam nihil peccavit?

Quibus respondetur ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per loca, vel per tempora ordinatissimam connexionem non posse superflue creatum qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superflue creatur, sed sane superflue queri de meritis eius, qui nihil meruit. Non enim metuendum est ne vita potuerit esse media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia iudicis media esse non possit inter praemium, atque supplicium. Quibus verbis non tribuit S. Augustinus locum aliquem medium inter Caelum, et Infernum decedentibus cum solo originali, sed mediam sententiam inter praemium quod debetur eis qui propria voluntate boni aliquid meruerunt, et supplicium quod iis debetur qui propria voluntate poenam sibi pepererunt: Quare, inquit Bellarminus,

parvuli sine baptismo decedentes non carebunt supplicio communi peccato originali, et actuali, quibus amittitur gratia Dei, quae poena est carentia visionis divinae, sed liberi erunt ab ea poena, quae propria est peccati actualis, quae poena ignis, seu sensus appellatur.

Nec refert quod in Epistola 28. ad Hieron. et lib. De dono perseverantiae c. 11. et 12. dicat se eo loco non dubitasse de damnatione parvulorum; sed quaestionem illam noluisse attingere, de qua ipsi cum Manichaeis, in quos pugnabat, non erat contentio. Id, inquam, non refert: ibi namque non aliud certum sibi fuisse dicit, nisi poenam in genere, et damnationem parvulorum. Aliud autem est, certum esse de eorum damnatione, quae apud omnes Catholicos certissima est; et aliud de specie et qualitate poenae, de qua variae sunt huc usque Catholicorum sententiae, et de qua ipse dubitavit, etiam post exortam haeresim Pelagianorum, pluribus locis, ut in eadem Epist. 28. ubi sic ait: Sed cum ad poenas ventum est parvulorum, maioribus, mihi crede, coarctor angustiis, nec quid respondeam prorsus invenio. Et lib. 5. contra Iulianum cap. 11. Non dico, inquit,

parvulos sine Christi baptismate morientes tanta poena esse plectendos, ut eis non nasci potius expediret.

Et paulo post:

Quis dubitaret parvulos non baptizatos, qui solum habent originale, in damnatione omnium levissima futuros? quae, qualis, et quanta erit, quia definire non possum, non tamen audeo dicere, quod eis, ut nulli essent, melius expediret, quam ut ibi essent. Illi certe potius expediret illos non esse, quam igne Inferni ardere in perpetuum, quis enim hoc malit, si sapit?

Hanc ipsam veritatem docuerant summi Pontifices, imprimis vero Innocentius III, ut refertur lib. 3. Decret. de baptismo, et eius effectu cap. maiores. Ubi docens non esse baptizandum adultum dormientem, vel amentem, qui baptismo non censetur quicumque cum originali peccato etiam actuale haberet, hanc suae assertionis et resolutionis rationem subiicit: Praeterea, inquit,

poena originalis peccati est carentia visionis Dei: actualis vero poena peccati est gehennae perpetuus cruciatus: unde si dimitteretur alicui primum altero non dimisso, talis non careret visione Dei propter originale dimissum, et cruciaretur in gehenna perpetuo propter reatum criminis actualis: sed haec tamquam incompossibilia sese minime patiuntur: imo sibi mutuo adversantur.

Quibus verbis Pontifex aperte docet non aliam originali peccato correspondere poenam, quam ipsam carentiam visionis Dei: sicut poena sensus, et inferni cruciatus respondent peccato actuali; adeoque cum infantes nullius actualis peccati rei sint, etiam nec ulla sensus, aut conscientiae poena debent cruciari.

Reponit Conrius cap. 16. Pontificem vere quidem dicere poenam peccati originalis esse carentiam visionis Dei; sed non dicere hanc esse solam, neque excludere poenam cruciatus aeterni: sicut quando dicit peccati mortalis actualis poenam esse gehennae perpetuae cruciatum, etiam. Contra, Pontifex loquitur de eo, qui simul est infectus peccato originali, et mortali actuali remanente habitualiter: dicitque in eo non posse remitti prius peccatum manente posteriori: similiter loquitur de remissione qualibet reipsa fit secundum legem a Deo positam, nimirum per infusionem gratiae iustificantis, dantisque ius hereditariae vitae aeternae. Ex quo sequitur, quod si cuipiam habenti actuale peccatum mortale, per baptismum sibi concessum remitteretur peccatum originale, uti de facto deberet remitti, si baptismus ipsi deberet ministrari; quippe cum non alia ratione debeat ministrari baptismus, quam propter eluendum originale peccatum: sequeretur, inquam, quod ille haberet ius ad Dei visionem propter remissionem peccati originalis, et simul debitum ea carendi, aeternumque gehennae cruciatum patiendi propter peccatum actuale, quae duo sunt incompossibilia, ut vere ait Pontifex, qui cum haec duo inter se opponat, nempe originale mereri carentiam visionis Dei, actuale vero mortale mereri gehennae perpetuum cruciatum, debet intelligi primum membrum huius divisionis exclusive: ita ut sensus sit, peccatum originale mereri solum carentiam illam, actuale vero mereri ultimum cruciatum gehennae: alioquin illa divisio et oppositio inter haec duo nulla prorsus esset, nihilque concluderet Pontifex, si vellet tam originale quam actuale utramque poenam mereri. Nec etiam refert, quod peccato mortali actuali utraque haec poena debeatur, nempe carentia visionis Dei, et cruciatus ignis, ac vermis. Inde namque non sequitur infirmam esse Pontificis rationem; siquidem argumentatur ad hominem, et optime demonstrat adversus eos, qui contendebant baptismum debere ministrari dormientibus, et amentibus, qui haberent peccatum mortale actuale, ipsum eis non esse ministrandum; quia nempe suo frustraretur effectu; siquidem non posset originale dimittere absque mortali actuali: sicut autem mortale actuale commissum est per voluntariam deliberationem; ita per voluntariam poenitentiam debet expungi: cuius poenitentiae cum dormientes et amentes sint incapaces, etiam et incapaces sunt suscipiendi baptismatis: alioquin, ut optime concludit Pontifex, si baptismus in eis haberet suum effectum, nempe remissionem peccati originalis, absque remissione peccati actualis, quod per contritionem saltem virtuales debet elui; sequeretur illum hominem sic baptizatum simul fieri compotem regni caelestis, propter remissum originale peccatum, et damnatum ad cruciatus inferni propter actuale, quae cum sint incompossibilia, merito colligit Pontifex, ipsi non esse conferendum baptismum; quibus patet, quam perperam glossator, necnon et moderni quidam dixerint rationem Pontificis esse superficialem.

Item docuit Eugenius IV in litteris unionis Graecorum cum definit, illorum animas, qui in actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, descendere mox in infernum, poenis tamen disparibus puniendas; disparibus scilicet pro disparitate peccatorum, ita ut qui in peccato mortali actuali decedunt, puniantur divinae visionis carentia, atque insuper poenis sensibilibus ignis, et aliorum suppliciorum: illi vero, qui cum solo originali migrant, non patiantur poenam aliquam sensibilem, sed solam poenam damni, videlicet carentiam divinae visionis. Non enim potest intelligi Pontifex de disparitate poenarum secundum intensionem, quia sic etiam peccata actualia poenis disparibus puniuntur.

Probat hanc veritatem Doctor in 2. dist. 32. n. 2. ubi cum dixisset: Haec videtur magistrorum esse sententia, quod damnati pro solo peccato originali nullam habebunt poenam sensus exterioris, puta ignis, hoc probat triplici ratione: prima quidem,

quia, inquit, damnati pro solo peccato originali nullam habebunt poenam sensus exterioris, puta ignis, qui nullam delectationem inordinatam habuerunt, cui delectationi correspondeat acerbitas ignis affligentis, ut propria poena: nullam etiam habebunt interiorem, ut tristitiam, quia si tristarentur de statu suo, cum tristitia ex S. August. sit de iis, quae nobis invitis accidunt: ergo ipsi involuntarie sustinerent statum suum, et vellent oppositum, et ita murmurarent contra dispositionem divinam, et ita haberent inordinatam dispositionem voluntatis, quod videtur absurdum. Nam sententia divina est disposita, quod ubicumque ceciderit lignum, ibi erit, in Ecclesiast. Igitur cum isti nullam inordinatam volitionem habuerint in isto statu, sequitur quod nullam tristitiam interiorem habebunt. Praeterea, si tristarentur de carentia beatitudinis et visionis divinae, cum desperent de ea, quia non habebunt spem; igitur haberent poenam gravissimam inter poenas omnium damnatorum, scilicet tristitiam ex desperatione. Videtur etiam quod simpliciter maior sit poena tristitia homini, ut distinguitur contra dolorem, quam aliqua poena alia sensus: quia sicut voluntas est magis appetitus hominis, in quantum homo, quam appetitus sensitivus: ita quidquid agit, vel patitur secundum voluntatem, simpliciter magis agit, et patitur in quantum homo, quam secundum aliquem alium appetitum; et ita simpliciter magis patitur si tristatur, quam si doleat: et ita non videtur, quod sit ponenda in eis aliqua tristitia.

Ita Doctor, cuius verba et sententias hic exscribere placuit, ut appareat, quam perperam nonnulli ipsum aliter sensisse affirment.

Hanc eamdem veritatem probat Angelicus Doctor variis rationibus: Prima quidem: poena sensus correspondet peccato secundum conversionem ad bonum commutabile; licet enim talis poena etiam aversioni a Deo in peccato personali reperta debeatur, hoc tamen provenit ex eo quod talis aversio non est pura aversio, sed aliquid conversionis participat, quia est voluntaria per actum propriae voluntatis, et ratione huius participationis, debetur illi poena sensus: sed in peccato originali non est conversio ad bonum commutabile, etiam per participationem, cum tale peccatum non sit voluntarium per actum propriae voluntatis, sed solum per voluntatem capitis: ergo poena sensus non est proportionata culpae originali. Secunda ratio: illa culpa quae non reddit vituperio et increpatione dignum, a fortiori non reddit dignum poena aliqua sensibili et positiva, cum haec acerbior et durior sit: sed per originale peccatum nemo fit dignus reprehensione et vituperio: ergo nec poena sensitiva et positiva, seu cruciatu ignis aeterni. Maior patet: Minor probatur ex August. lib. De duabus animabus cap. 11. ubi aperte docet, Eum qui non fecit quod poterat, non posse reprehensione ulla dignum; subditque, hoc esse cuilibet ita notum, et perspicuum, ut illud decantent, et in montibus Pastores, et in Theatris Poetae, et indocti in circulis, docti in bibliothecis, et Magistri in scholis, et Antistites in sacris locis, et in orbe terrarum genus humanum. Sed infantes ita contraxerunt peccatum originale, ut illud non potuerint non contrahere: ergo ex mente S. August. nulla increpatione et reprehensione sunt digni. Ita Gonetus ex S. Thoma. Addo quod peccatum originis non tollit in homine ordinem naturalem, sed supernaturalem, conversionem videlicet ad Deum per donum gratiae, quae est ordinis supernaturalis. Aequum est igitur ut poena peccato originali correspondens sit tantum privatio boni supernaturalis, qualis est carentia Dei visionis; non autem inflictio poenae sensibilis, qua creatura Deo vindici et ultori deservit ad puniendam illam deordinationem naturalem, quam peccator actualiter causavit in rerum natura, utens creaturis contra Dei praescriptum, et gloriam. Insuper Ecclesia in iniungenda pro peccatis debita satisfactione et poena, divinae Iustitiae in puniendis delictis ordinem et modum aemulatur: sed Ecclesia nullam poenam positivam ponit propter peccatum originale; adeoque signum est nec divinam iustitiam ullam poenam sensibilem propter illud infligere.

Obiciunt 1. contrariae sententiae Assertores varios Scripturae textus, quibus probare nituntur parvulos una cum peccantibus actualiter aeterno igne et supplicio cruciandos. Primo quidem illud Matthaei 25. quo describitur universale Iudicium ad quod congregandae dicuntur omnes Gentes; et una pars earum sistenda ad dexteram, et nobiliorem locum, altera vero ad sinistram, seu viliorem; qui autem a dextris, evocandi sunt in regnum; iis vero qui erunt a sinistris dicturus est iudex: Discedite a me maledicti in ignem aeternum: sed parvuli cum peccato originali migrantes, non sunt ad dexteram, nec in regnum evocandi: ergo a sinistris constituendi, et in ignem aeternum cum aliis reprobis detrudendi. Confirmatur ex eodem S. Matthaeo cap. 13. ubi praemissa parabola tritici congregandi in horreum, et zizaniorum in ignem proiicendorum, et sagenae missae in mare, bonos et malos pisces congregantis infert Christus: Sic erit in consummatione saeculi: exibunt Angeli, et separabunt malos de medio iustorum, et mittent illos in caminum ignis, ubi erit fletus et stridor dentium: quae sunt indicia gravissimae poenae sensus et conscientiae remorsus: sed parvuli sine baptismo decedentes non sunt inter iustos computandi: ergo statuendi cum malis, et peccatoribus, et cum illis in caminum ignis mittendi. Insuper ex eodem cap. 3. Praecursor Christi Domini de ipso futuro iudice loquens ait: Cuius ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam; et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igne inextinguibili: sed parvuli sine baptismo decedentes non sunt grana in horreum inferenda: igitur sunt pabulum ignis inextinguibilis futurae. Nego has omnes consequentias, et ad 1. textum dico cum S. Aug. lib. Contra Donatistas, cap. 4. et lib. De Fide, et operibus, cap. 15. et alibi, illis Matthaei verbis maxime describi formam futuri iudicii eorum, qui in Ecclesia vixerunt; adeoque praefata verba ad parvulos cum originali decedentes non spectant, utpote qui nusquam in Ecclesia vixerint. Neque refert quod eodem capite legatur: Congregabuntur ante eum omnes Gentes: nam saepe in Scriptura vox omnis usurpatur pro longe maiori parte, qualis est multitudo adultorum respectu infantium; quo sensu S. Paulus 2. ad Corinth. 5. dicit: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Parvuli autem referre non possunt propria corporis opera bona vel mala, cum nullum prorsus elicuerint: adeoque vox illa omnes, ad eos non spectat, sed solum ad adultos. — Quod autem is genuinus sit Evangelicus sensus, apparet ex textu: Tum quia Dominus ibi comparat bonos et malos ovibus et haedis qui in eodem grege eiusdem pastoris numerantur: constat autem gregem Christi boni Pastoris non alium esse quam Ecclesiam, in qua equidem sunt boni et mali, sed omnes baptizati et fideles; arcentur vero omnes non baptizati; adeoque illi infantes qui cum originali peccato migrant e vivis: tum quia qui in sinistra constituti audient sententiam iudicis in eos fulminantis, Ite in ignem aeternum; audient etiam causam suae damnationis, quia scilicet opera misericordiae in pauperes non fecerunt, Iudice dicente, Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, &c. Sed parvuli de quibus agimus, iudicari et damnari nequeunt propter omissa illa opera misericordiae: subinde quo ad eos non spectat illa iudicis sententia, Ite in ignem aeternum. Tum denique quia hoc ipsum aperte edocet S. Aug. locis mox laudatis: nam lib. De fide, et operibus, cap. 15. ait: Propterea omnes Gentes segregaturum se dicit, quae permixtae eisdem pascuis utebuntur. ut appareat eos ei dicturos: Domine quando vidimus te illa, et illud patientem, et non ministravimus tibi? Qui in eum crediderunt, sed bona operari non curaverunt. Et lib. Contra Donatistas: Agemus, inquit, ut causa, et persona zizaniorum non praepiudicaret causae, et personae frumenti: quamvis in eadem simul area triturarentur, donec novissima ventilatione separarentur: ut causa, et persona haedorum non praepiudicaret causae, et personae ovium: quamvis communibus pascuis utrumque pecora permixta serventur, donec a Pastore summo in iudicio novissimo, alii ad sinistram, alii ad dexteram segregentur : ut causa, et persona piscium malorum non praepiudicaret causae, et personae piscium bonorum, quamvis intra eadem retia tenerentur, in extremo littore separandi, hoc est in fine maris, quod significat finem saeculi: quibus parabolis, et figuris Ecclesia praenuntiata est usque ad finem saeculi bonos, et malos simul habitura. Igitur iuxta S. Aug. sententiam iudicii descripta formula a Matthaeo non ad omnes omnino homines, sed solum ad adultos spectat. — His patet facilis solutio ad utrumque textum in confirmationem expressum; siquidem per aream, sagenam, agrum, non universum, in quo homines omnes degunt, sed solam Ecclesiam, in qua agunt fideles, significetur.

Urgent adversarii, quod si illud Matth. 20. non intelligitur tam de parvulis peccato inquinatis, quam de adultis, consequens erit, quod nullatenus ex Scriptura colligi poterit eos esse in sinistra constituendos, ut iudicentur et damnentur : cum neque Concilia decernant, nec Scriptura alibi mentionem faciat segregationis iudicandorum in duas partes, dexteram et sinistram. Minor, inquiunt, salva fide negari non potest: omnes enim omnino homines coram Christo iudice in Iudicio generali constituendi sunt ut iudicentur. — Respondeo 1. negando minorem: non enim desunt Doctores Catholici qui affirmant illos parvulos adfuturos iudicio illi universali, non quidem ut iudicentur, cum nihil boni vel mali fecerint quod in iudicium veniat, sed tantum ut assistent iudicio ferendo, et Christo honorem exhibeant, ut docet Abulensis quaestione 323. in praefatum Matthaei caput: vel ut affirmat S. Thomas in I. dist. 47. q. 1. art. 3. ad 3. Pueri ante perfectum aetatem decedentes in iudicio comparituri sunt, non ut iudicentur, sed ut videant gloriam Iudicis. — Respondeo 2. quod etsi illi pueri sint adfuturi iudicio ut iudicentur, inde non sequitur quod ad sinistram, vel dexteram sint collocandi; dici namque potest eos esse in medio quodam loco sistendos, sicut medius est eorum status inter bonos et malos, qui de propriis actibus sunt iudicandi.

Obicies 2. Illud Apocal. 20. ubi dicitur: Vidi thronum magnum, et candidum, et sedentem super eum, et a facie eius fugit coelum et terra, et ceteri mortuos magnos, et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt, et apertus est liber vitae, et qui non est inventus in illo, missus est in stagnum ignis: sed parvulus non baptizatus, non reperitur in libro vitae : ergo mittitur in stagnum ignis. — Respondeo locum illum Apocalypseos, ut solito ab Adversariis obicitur, non recta fide probari, sed truncari ac mutilari; nam post verba in obiectione adducta. Et alius liber apertus est. qui est vitae: subiungitur: et iudicati sunt mortui ex his quae scripta erant in libris secundum opera ipsorum, et dedit mare mortuos, qui in eo erant: et mors, et infernus dederunt mortuos suos qui in ipsis erant: et iudicatum est de singulis secundum opera ipsorum: quibus constat Ioannem loqui tantum de adultis secundum opera sua bona, vel mala iudicandis: de iisdemque addere postea, et qui eorum, non inventus est in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. Insuper capite sequenti praemisso victorum praemio, declarat Apostolus, quos dixerat missos fuisse in stagnum ignis, nempe timidos, incredulos, homicidas, &c. Nec obest quod ibidem ait, magnos, et pusillos esse iudicandos: siquidem Ioannes pusillos ibidem intelligit, non aetate aut statura, sed dignitate, et gradu; idest, viles, et abiectos homines, quales sunt servi, rustici, et ancillae; nam mox ibidem subdit, pusillos istos aeque, ac magnos iudicandos esse secundum opera cuiusque: adeoque per pusillos, infantes non intelligit, sed solum plebeios homines. Hinc Apoc. 19. invitans aves ad vorandum carnes liberorum, et servorum, addit, pusillorum, et magnorum : quasi dicat plebeiorum, et nobilium, sive principum.

Obicies 3. Varios S. Augustini contextus: Primo quidem ex Sermone 14. De verbis Domini (sic), ubi aperte affirmat parvulos sine baptismo decedentes, ituros in ignem aeternum, iuxta illam Domini sententiam, Ite maledicti, &c., deditque damnationem dictorum parvulorum non consistere in sola illa exclusione a regno Caelorum, sine omni dolore, ac molestia: atque adeo esse non solum veram damnationem, quam Pelagiani negabant, sed et ignis damnationem; Venturus est Dominus, inquit ibidem cap. 3, et iudicaturus de vivis, et mortuis, et sicut Frangellim? loquitur, duas partes facturus est, dextram, et sinistram: sinistris diciturus, ut eunt in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et Angelis eius: dextris dicturus, Venite benedicti Patris, percipite regnum, &c. Hanc regnum nominat, illam cum diabolo damnationem: nullus relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes, &c. Et cap. 4. Tunc ibibunt isti in combustionem aeternam : iusti autem in vitam aeternam: Ecce exposuit tibi, quid sit regnum, et quid ignis aeternus: ut quamvis confiteris parvulum non futurum in regno, fatearis iturum in ignem aeternum. Et paulo post: Vim eos terruit, quod erunt in igne sempiterno, quo sine dubio ibunt, si non corriguntur; sed tantum terruit, quia in regno non erunt, ut cum viderent se perdere spem regni, non viderent esse consequens, nisi poenam ignis aeterni. Insuper ex eodem S. Augustino, qui non resurgent cum corpore glorioso, patientur poenas aeterni: sed parvuli migrantes cum originali, ita non resurgent: ergo, etc. Probatur antecedens ex libro 6. Contra Iulianum, cap. ubi ait: In eis vero, qui non ad vitam resurgent, concupiscentia non feliciter, sed poenaliter erit; non quia tunc quisquam ab ea mundabitur: sed quia tunc malis non in delectamenta, sed in tormenta cedetur. Et in Epistola 146. quae est ad Consentium, Proinde, inquit, illi qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam corruptelam, quae neque doloris corruptionem pati potest, illa namque filiorum est, atque sanctorum : isti vero perpetua corruptione cruciabuntur, quia ignis eorum non extinguetur, et vermis eorum non morietur. — Respondet Doctor Seraphicus, et cum eo Subtilis, art. 1. q. 1. ad 1. quod Augustinus in verbis illis non intendit dicere quod parvuli sensibiliter crucientur; sed intendit eorum poenam manifestare quantum ad carentiam visionis Dei, et quantum etiam ad vilitatem loci, et hoc valde abundanter exprimit, plus dicens, et minus volens intelligi. Neque sine causa loquitur sic : hoc enim facit ad extirpandam illam haeresim, quae dicebat parvulos nulla poena puniri. Unde sicut in moribus documentum est, quod qui vult ab uno extremo pervenire ad medium, quasi debet declinare ad aliud extremum, sicut docet Philosophus; sic etiam beatus Augustinus, ut illam haeresim extirparet, qui dicebat parvulos ab omni poena immunes, et ad medium reduceret, videlicet ad poenam carentiae visionis Dei, simpliciter asseruit eos cum aliis peccatoribus aeternaliter damnari. Istum autem suum intellectum explanavit in Enchiridion, ubi dixit poenam eorum esse mitissimam. Haec S. Bonaventura. — Addit Doctor Subtilis multum ponderandum esse contra quos haereticos rem habuerint SS. PP. nam volentes extinguere pullulantes haereses, declinarunt ad aliud extremum ; sicut August. contra Arium videtur declinare ad Sabellium, et e converso: similiter agens contra Pelagium videtur declinare ad Arium (puto scribendum Manichaeum) et e converso. — Simili modo respondet S. Thomas in 2. d. 33. q. 2. art. 1. ad 1. et q. 5. De malo art. 2. ad 1. ubi dicit nomen tormenti, ignis, supplicii, gehennae, cruciatus, vel quid simile in dictis S. Augustini, et aliorum SS. PP. esse interdum large accipiendum pro poena generatim ; ita ut species ponatur pro genere, ideoque Sanctos hoc modo loquendi usos fuisse, ut detestabilem redderent errorem Pelagianorum, qui asserebant in parvulis nullum esse peccatum, neque eis poenam aliquam deberi. Eamdem solutionem tradunt graviores quique Theologi, Aureolus, Richardus de Mediavilla, Ioannes Maior in eadem distinct. 33. et Tostatus in Defensorio cap. 18.

Respondent Notatores Dogmatistae, quod asserere S. Augustinum, aliosque SS. Patres contra haereticos disputantes interdum excessive locutos, idem sit ac dicere eos mentiri solitos, ut mendaces haereticos ad veritatem revocarent; sicque exemplo et facto suo approbasse Priscillianistarum haeresim, quae mendacium interdum esse licitum assererebat. Quod quantum execratus fuerit S. Augustinus, liquet ex eius libro ad Consentium. — Verum respondeo dupliciter intelligi posse aliquem excessive loqui: Primo quidem scienter, idest, contra mentem suam asserendo aliquid, quod prorsus esset a veritate alienum : secundo inscienter, ac praeter mentem, loquendo quidem ut sentiebant, sed aestu disputationis abrepti ad alterum extremum interdum declinantes. Primum est mentiri, et contra mentem ire: mentitur enim, qui contra mentem loquitur, seu verum reipsa, seu falsum dicat. Secundum vero est falli; fallitur enim, qui dicit esse, quod non est, aut non esse id quod est: etsi loquatur ut sentit, neque proinde mentiatur. Primo modo SS. Patres in haereticos pugnantes non sunt locuti, utpote, qui vera semper se dicere arbitrati sunt : secundum vero modum eis contigisse affirmant citati Theologicae Proceres, necnon et plurimi moderni cum Cardinale Sadoleto lib. 3. Epist. 5, Genebrardo epist. ad Carolum 9, Claudio de Saincte Episcopo Ebroicensi in lib. Atheismorum Calvini, &c. quorum aliqui praeter S. Augustini dicta, multorum aliorum exemplis confirmant, ut S. Hieronymi, qui scribendo pro Virginitate contra Iulianum, durius de secundis nuptiis locutus est; S. Chrysost. qui scribendo contra Anomaeos, videtur negare Deum esse in seipso conspiciendum a Beatis; Dionysii Alexandrini, qui Sabellium contutari volens, in eius haeresim ita acriter invectus est, ut quibusdam visus fuerit divinam essentiam cum personis divisisse, Arioque materiam haeresis suae subministrasse: quo etiam nomine apud S. Dionysium Papam accusatus fuit. Hoc ipsum de cultu sanctarum imaginum confirmat Epiphanius Diaconus in Nicena Synodo secunda actione 6. additque generaliter consuevisse Patres nostros sanctos, qui voluntatem Dei salutiferam nobis exponunt, per exagerationem mandatorum observationem nos docere; et ad quod mandatum illis scopus vergitur, eo praeparare auditores, hocque extollere et magnificare. Rem hanc apposito exemplo confirmat Theodoretus tom. 4. pag. 170. ubi dicit SS. Patres saepe in contrariam partem declinasse cum adversus Ecclesiae hostes pugnam consererent. Quod ipsum agricolis quoque stirpium cultoribus usu venit: qui cum incurvam aliquam plantam viderint, non solum ad rectam normam erigunt; sed etiam ultra directum in partem alteram inflectunt, ut ex vehementiori in contrariam inclinatione ad rectum statum perducatur.

Obicies 4. Parvuli in haec vita puniuntur poena sensus: ergo et in alia. Antecedens constat ipsa experientia, qua videmus parvulos in hanc lucem producentes omnibus praesentis vitae miseriis esse obnoxios. Consequentia vero probatur: si parvuli post mortem a poena sensus forent immunes, sequeretur eos esse melioris conditionis in altera, quam in praesenti vita : at consequens videtur absurdum. — Confirmatur: parvuli ultra poenam damni in altera vita, patiuntur etiam poenam carceris, siquidem in stagno ignis detinebuntur: rursus, erunt servi diaboli et peccati ; nam inquit Christus Ioan. 8. Qui facit pec- catum servus est peccati, quod non solum de peccato actuali intelligendum venit, sed etiam de originali, ut docet Trident. sessione 5. perdidit statim sanctitatem et iustitiam, in qua constitutus fuerat, amisisse, incurrisseque per offensam praecipitantis huiusmodi iram et indignationem : atque ideo mortem, quam ante illi fuerat comminatus Deus, et cum morte captivitatem sub eius potestate, qui mortis deinde habuit imperium, hoc est diaboli, &c. anathema sit: sed ab hac servitute parvuli non liberantur in hac vita cum in statu originalis peccati decedunt: ergo neque in altera; adeoque praeter damni et carceris poenas, habebunt etiam poenam servitutis maxime infamis ; vivent nempe aeternum sub diaboli dominio, et consequenter praeter poenam damni, alias poenas exsolvent. — Respondeo ad primum, distinguendo antecedens, parvuli in hac vita puniuntur poena sensus per se, nego: per accidens, concedo; mors enim et ceterae humanae naturae corporales miseriae non sunt poenae per se taxatae pro culpa originali; sed tantum carentia originalis iustitiae, quae immortalitatem, et impassibilitatem praestabat; subindeque, illa sublata, non mirum est si mors, et aerumnae temporales, ac corporales in universum genus humanum exundent tamquam naturae ipsius appendices. Cum autem in alia vita nihil fiat virtute naturae, sed secundum ordinem divinae iustitiae sive in animam, sive in corpus; non sequitur, quod si aerumnae in hac vita per accidens, et ratione infirmantis naturae in omnes homines pervadant, etiam aliqui poenae corporeae eos in altera vita torquere debeant; siquidem in altera vita nihil fit nisi ex ordinatione divina: non constat autem Deum ordinasse poenas illas sensibiles pro mulctando solo originali peccato. Unde ad probationem consequentiae, nego maiorem: quamquam enim parvuli in altera vita nullam patiantur poenam sensus, inde non sequitur eos esse melioris conditionis quam sint in praesenti: longe enim praestat cum miseriis corporeis habere aliquam spem fruendi Deo, quam istis miseriis expertem esse cum desperatione illius divinae fruitionis, — Ad confirmationem dico eatenus illos parvulos fore sub potestate diaboli, quatenus privabuntur beatitudine supernaturali, habebuntque poenam damni; sed exinde non sequitur eos passuros esse ullam molestiam sensibilem interiorem, aut exteriorem; cum illae poenae sint tantum peccati actualis appendices.

Obicies 5. Adamus peccando non solum poenam damni, sed etiam poenam sensus incurrit: at omnem illam poenam, quam ipse peccando demeruit, transfundit ad posteros : ergo parvuli cum peccato originali migrantes utrique poenae fiunt obnoxii. — Nego minorem: licet enim totum peccatum Adae transfundatur ad posteros, non tamen illis inest physice veluti propria eorum voluntate patratum, vel actuali, et personali consensu admissum, aut acceptatum : sed tantum moraliter, quatenus id quod ab Adamo, tamquam omnium capite, et omnium personam repraesentante factum est, posterorum omnium moraliter in illo existentium esse censetur. Quare peccatum illud non habet eumdem existendi modum, neque eamdem conditionem; sed longe diversam in Adamo, et posteris : ideoque non sequitur quod in istis debeat habere eamdem poenam, et ultra privationem gratiae et gloriae, habere adiunctum ignis aeterni supplicium : poena namque debet esse proportionata culpae, iuxta illud Isaias 27. In mensura contra mensuram cum affecta fuerit in eam: defectus autem qui per originem traducitur habens rationem culpae, cum sit tantum subtractio boni supernaturalis, non autem naturalis, ideo nullam aliam poenam promeretur, quam privationem illius finis, ad quem donum supernaturale subtractum ordinabat.

Obicies 6. Christus passus est gravia tormenta propter originale peccatum : ergo huic peccato etiam correspondet poena sensus. — Nego consequentiam; Christus enim illas poenas non solum passus est propter originale peccatum, sed etiam propter actuale, signanter Adami, et Evae, quibus correspondebat poena sensus. Deinde si quam peccatum originale promeruit poenam sensus, dici potest eam potuisse remitti, et compensari per mortem, et poenas sensibiles a Christo Domino in eum finem toleratas: possunt enim debita varie compensari, ut quando pro debito pecuniae fit satis per obsequia; adeoque etiamsi poena sensus debita fuisset aliquatenus originali peccato, inde non sequitur quod parvuli modo ipsi sint obnoxii.

Obicies 7. Qui migrat e vivis cum originali peccato, graviorem subire debet poenam, quam qui in statu naturae pure creatus in eodem obiret : sed hic incurreret poenam damni; siquidem aeterna felicitate privaretur: ergo ille praeter poenam damni, aliis debet adiudicari, adeoque poenas sensus debet luere. — Distinguo maiorem Doctor d. 38. q. 2. n. 1: debet aliquid gravius pati quod in utroque habeat rationem poenae, nego; quod habeat tantum rationem poenae in eo qui peccato inficitur, concedit. Quamquam enim in statu naturae purae moriens homo careret perpetuo Dei visione: illa tamen carentia non ipsi inesset per modum poenae, quippe cum ipsi non inesset ratione peccati. Quod utique explicat Doctor hoc evidenti exemplo: si quis in animo haberet beneficium aliquod duobus hominibus impendere, et eorum alter benefactorem offenderet, ratione cuius offensae revocaret voluntatem conferendi beneficium duobus; hac in hypothesi uterque beneficio fraudaretur, diversa tamen ratione: qui enim non offendisset, non privaretur illa gratia propter demeritum: sed propter beneplacitum illius qui promiserat, quique non habet amplius in animo beneficium illi conferendi: unde, inquit Doctor, isti essent inaequales in illa ratione privationis; unus enim privaretur quia reus; alius vero non ita. Idem dicendum in casu praesenti.

Obicies denique: Veniale peccatum longe levius est originali: sed istud poena sensus punitur in altera vita : ergo multo magis simili poena originale puniendum est. — Distinguo maiorem : Veniale levius est originali quantum ad reatum culpae, quae correspondet aversioni a Deo et gratiae privationi, concedo: quantum ad reatum poenae quae correspondet voluntariae conversioni ad creaturas per inordinatam delectationem, nego. Et negata minore, similiter distinguendum est consequens: cum enim poena sensus correspondeat propriae voluntati, et conversioni ac delectationi inordinatae, non mirum si peccatum veniale in altera vita puniatur poena sensus, originale vero sola poena damni.

Quaeres 1. Quid sentiendum sit de statu purulorum cum originali peccato ex hac vita migrantium, an videlicet aliquem habeant dolorem ex amissione aeternae beatitudinis?

Respondit Seraphicus Doctor dist. 33. q. 2. quod etsi parvuli habeant cognitionem beatitudinis deperditae, nullo tamen actuali dolore, nulloque maerore afficientur, quod sic probat: « Decedentes enim, inquit, in solo originali, quasi medium tenent inter habentes gratiam, et culpam actuali: et quoniam status retributionis respondere debet statui vitae praesentis, in tali statu debent animae parvulorum poni, ut quasi medium teneant inter beatos, et aeternis ignibus cruciatos. Quoniam igitur beati carent malo poenae sensibilis, et cum hoc habent Dei visionem, damnati e contrario sunt in tenebris, et puniuntur poena sensibili: parvuli, secundum rectum ordinem divinae aequitatis, debent communicare in uno cum damnatis, et in alio cum beatis: sed non possunt communicare cum beatis in habendo divinam praesentiam ; quia tunc communicarent in nullo cum damnatis. Praesentia enim visionis Dei non stat cum poena sensibili : ideo cum beatis communicant in hoc, quod carent omni afflictione exteriori, vel interiori: cum damnatis vero in hoc quod privantur visione Dei, et lucis corporalis. Parvuli igitur sub divino iudicio iusto inter beatos, et simpliciter miseros quasi in medio constituti, hoc noverunt ut tamen ex una parte consideratio generet desolationem, ex altera consolationem : ita aequali lance divino iudicio eorum cognitio et affectus libratur, et in tali statu perpetuatur, ut neque tristitia deiiciat, neque laetitia reficiat : sed in hoc mirabilis ostenditur ordo divina Sapientia qua cuncta novit suis locis disponere, et ad sui gloriam ordinare. Nam sicut in beatis potissime manifestatur misericordia, et in damnatis potissime claret iustitia, sic in istis manifestatur misericordia simul, et iustitia. At ex hoc patet quod non facit Deus frustra animas quas novit de corpore ante susceptionem baptismatis exituras. Omnia enim facit Deus ad gloriam suam manifestandam. — Igitur divina aequitas, et immutabilitas in eodem statu quantum ad corpus, et quantum ad animam, sive quoad cognitivam, sive quoad affectivam perpetualiter eos consolidabit, ut neque proficiant, neque deficiant: neque gaudeant, nec tristentur: sed semper sic uniformiter maneant, ut sint materia laudandi divinum iudicium, quod sic est aequum et iustum, ut nullum bonum remaneat irremuneratum, et nullum malum remaneat impunitum, et perfectissime teneat medium inter superfluum et diminutum ». Ita Seraphicus Doctor.

Quaeres 2. Quo in loco post universale iudicium degent parvuli, qualis futura sit eorum exercitatio, et occupatio?

Respondeo verisimilius videri eos in locis quibusdam subterraneis esse recludendos; in iis namque rebus, quae a divina voluntate omnino pendent, nihil est asserendum, nisi quod Deus ipse per Scripturas revelaverit, aut traditione sacra innotuerit, vel auctoritate constanti sanctorum Patrum edocuerint, vel Concilia definierint: at ex nullo horum constat parvulis assignandum fore medium locum caelum inter, et infernum post ultimam supremi Iudicis in reprobos animadversionem : imo Scripturae sacrae, nonnisi post diem extremi iudicii, futuras duas hominum sedes significant: unam quidem in caelo cum beatis Angelis, alteram in inferno cum daemonibus; quae sunt etiam duae civitates, nempe Ierusalem, et Babylon. Idque plurimis testatur S. Augustinus: maxime vero lib. 1. De peccatorum meritis, et remissione, ubi ait: « Nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. Hinc et ipse Dominus volens auferre de cordibus male credentium istam nescio quamdam medietatem quam erantur quidam parvulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in vita aeterna, sed quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitivam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui non est mecum, contra me est ». Et serm. 11. De verbis Domini non longe ab initio, « Nullus, inquit, relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes. De vivis, et mortuis iudicabitur, alii erunt ad dexteram alii ad sinistram; non novi aliud. Si ergo dextera erit, et sinistra, et nullum medium locum in Evangelio novimus, ecce in dextera regnum caelorum est. Percipite, inquit, regnum : quod ibi non est, in sinistra est. Quid erit in sinistra? Ite in ignem aeternum. » — Auctor Hypognostici, qui vel est August. vel alius omnium consensu antiquus, et doctus, lib. 5. ultra medium. « Primum, inquit, locum fides Catholicorum divina auctoritate regnum credidit esse caelorum, unde, ut dixi, non baptizatus excipitur: secundum, gehennam, ubi omnis apostata, vel a Christi fide alienus aeterna supplicia experietur. Tertium, penitus ignoramus, imo non esse in Scripturis S. inveniemus. Finge, Pelagiane, locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitae requiei, et gloriae possidere parvuli possint. »— Quamquam autem torte in locis internalibus detrudantur, et supremam ignis inferni partem incolant, ut coniiciunt aliqui cum Angelico Doctore: inde tamen non est consequens eos ulla sensus poena esse atticiendos, propter rationes superius expressas. Licet pariter eorum voluntas sit habitualiter a Deo aversa: nihilominus futura est ita actualiter recta, ut nusquam sint praecaturi, sicut colligere est ex sequenti articulo a tribus Pontificibus inter Baii propositiones damnato. « Ex habituali voluntate dominante fit ut parvulus decedens sine regenerationis Sacramento, quando usum rationis consecutus erit, actualiter Deum odio habeat, Deum blasphemet, et legi Dei repugnet. » — Verisimilius quidem dixi haec nobis videri; non enim desunt graviores Auctores, qui de istorum infantium statu benignius sentiant, puta Catharinus, Suarez, Smisinehius noster tract. 3. De Deo uno disp. 6. n. 399. et Lessius lib. 3. De divinis perfectionibus c. 22. ubi varia quidem protulit, quae si vera sint, non ita lugendus erit eorum infantium status. Putat enim illos accepturos sententiam iudicis, sed benignam, et tum in corpore, tum in anima bonis naturalibus cumulandos; adeoque habituros praeclaram notitiam nedum totius Universi, sed etiam rerum spiritualium, necnon et ipsius Dei cuius erunt perpetui laudatores, et amatores: unde concludit credibile esse eorum statum longe feliciorem fore, quam sit alicuius mortalis hominis in hac vita. Verum haec omnia valde incerta sunt; idcirco minus certo credenda.