Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

Notandum 1. Quod statim ac Deus primos Parentes ob admissum scelus increpavit, et utrumque specialibus poenis addixit, subdit Moses ipsos cos e Paradiso eiecisse; Emisit, inquit eum, nempe Adamum, de Paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est: quibus supremus Iudex censet illos a loco voluptatis deturbavit. ne si in eo persisterent, vescerentur de ligno vitae, viverentque in aeternum: Emaniendi enim erant a vita iam morituri, ait S. Augustinus: unde Procopius, Pulsus est, inquit, homo secundum praecepti tenorem a loco. qui suscipiebat viventes, morientes. Hinc S. Bernardus sermone 1. in Festo omnium Sanctorum: Miseri, ait, Adam et Eva, qui conversi in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis: dum confessis mundationem fugiunt, immundo remanent corde, et a facie Domini eiiciuntur sicut excommunicati: Non solum quia vetitum comederunt: sed quod male confessi poenitentiam non egerunt, ablegavit illos Dominus a ligno vitae, et delitiarum horto. Tria itaque maxime veniunt hic discutienda, Primum, quanto tempore Adamus, et Eva in Paradiso steterint. Secundum, quanam in patria post suam eiectionem e Paradiso degerint. Tertium, an salutari sua poenitentia in Dei gratiam, et benevolentiam fuerint postmodum restituti.

Notandum 2. Percelebrem quidem esse concertationem inter Doctores, quanto tempore perstiterint primi Parentes in Paradiso terrestri. Res plane difficilis explicatu; quis enim, ubi nulla mentio fit a sacro Scriptorе, pro certo quidquam audeat affirmare? Soli coniecturae locus est impresentiarum, quia revelatio divina hac in re deest, nee quidquam ex Scriptura Sacra circa hanc controversiam definiendam certo potest elici. Unde itum est in varias opiniones, et assertionеs. Cabhalistarum quidem sententia, nemini sano accepta, tres viginti annis in eo statu Adamum mansisse, quia nemo capax sit damnationis, quin totidem annorum sit: id quod per gematriam ridicule colligunt ex verbo fuit. cap. 3. Genesis., vers. 22. Sed et omni ratione caret, quod alii triginta et tribus annis mansionem definiunt, quia totidem annos Christus viverit: alii quadraginta diebus, quia totidem Christus in eremo ieiunarit; quis nos docuit in eiusmodi circumstantiis Adamum cum Christo comparare? Irenaeus, Cyrillus et Epiphanius, ac hos secuti plurimi arbitrantur non ultra sex horas in statu innocentiae Adamum fuisse. Eodem enim die, inquiunt, nempe sexto, hora creatum tertia : lapsum hora sexta : expulsum hora nona, quod similiter ex analogia cum Christo confirmant. Sicut Christus in exordio diei sextae passionis ante tribunal raptus, sputis sordidissimis foedatus est, ita de luto formatum Adamum. Sicut hora tertia Christus accepta sententia damnatus ad supplicium ductus est : sic Adam eadem hora in Paradiso formatus. Sicut hora sexta et nona Christus suas manus in cruce extendit : sic hora sexta Adam ad decerpendum extendisse fructum. Sicut denique hora nona Christus in cruce expiravit et latro Paradisum ingressus est, ita eadem hora Adamum fuisse ex Paradiso eiectum. Idem fere sentit Patricides Arabs : expulsos cos hora nona diei veneris in montem quemdam Indiae.

Sed et Ibn-Fora Iacobita in scripto apologetico quod Patricidi opposuit similia habet, referente Holtingero, Siegmat. Oriental. lib. 1. pag. 209. — In hac autem sententiarum diversitate quid certo statuatur non occurrit. Verisimilius tamen augurari mihi videntur qui Adamum plus uno die solido in Paradiso stetisse innocentem opinantur. Hoc enim Moyses non obscure indicat cap. 2. Gen., v. 3. cum ait Deum quievisse die septimo et illum sanctificasse, homine adhuc in Paradiso existente; sanctificatio enim illa quid fuit aliud quam praeceptum homini datum de illo die sanctificando? Igitur homo die septimo nondum peccaverat, totus enim ille dies haud dubie sanctificatus est. Accedit quod ait Iosephus lib. 1. Antiquitatum iudaicarum, cap. 2.: Adamum naturam interpretari coepisse post septimam diem, dum videlicet adductis coram eo cunctis animantibus nomina singulis imposuit iuxta cuiusque naturam : sive enim singula animalia reipsa coram Adamo convocaverit Deus, sive haec adductio facta fuerit per visionem intellectualem, ut vult Caietanus, certum est ex serie Iudaicae Historiae illam nominum impositionem ab Adamo factam esse dum adhuc esset innocens et in Paradiso consisteret; subindeque verisimile est Adamum ad minus per integram diem in Paradiso innocentem stetisse.

Notandum 3. Tria hac in re ancipiti videri certa: Primum quidem. Adamum, et Evam non ita diuturno tempore in Paradiso stetisse: credibile enim est daemonem, quem invidia humanae felicitatis urebat. et flagrantissima cupiditas deturbandi hominem ex illo felici statu vehementer instigabat, diu tenere se non potuisse, quin hominem oppugnare adoriretur, et per dolum, ac fraudem circumvenire conaretur. Secundum est quod eodem die, quo peccaverunt, e Paradiso fuerunt deturbati: hoc nempe indicat Mosis narratio; refert enim post peccatum illos erubuisse ob nuditatem corporis, atque eam velandam fecisse sibi subligacula, et audita Dei voce, pudore simul et timore perculsos in medium sese Paradisi nemus abdidisse, indeque iussu Dei egressos fuisse, ab eo increpatos, et e Paradiso exterminatos. Nec sane locus ille Paradisi propter hominem innocentem constitutus. reorum conveniens erat habitaculum. Adde quod si longiori tempore mansissent, periculum erat ne commiscerentur, cum iam mutua exarsissent libidine: cum tamen S. Augustinus, et alii Patres, virgines illos e Paradiso recessisse summo consensu prodant. Tertium denique quod certum videtur, est ipsos fuisse e Paradiso exterminatos sub finem eius diei, quo peccaverunt, hoc est ante solis occasum: etenim refert Moses Deum apparuisse, et tonantem vocem emisisse ad auram post meridiem, idest sub vesperam, nam eo tempore ventus spirare solet, praesertim zephirus: maxime vero in locis maritimis. His ita praelibatis, sit:

Conclusio prima. — Probabilius est Adamum, et Evam. non tantum uno die moratos fuisse in Paradiso.

Haec est communior inter sanctos Patres; eamque sua sententia firmat S. Augustinus, lib. 11. De Genesi, cap. 31. et lib. 2. De peccatorum meritis, et remissione cap. 21. nam cum ait: Primos Parentes ante peccatum usos fuisse caeteris Paradisi fructibus, satis innuit, plus uno die eos in Paradiso mansisse. Clarius idem significat S. Gregorius lib. 1. Dialogorum, cap. 1. his verbis: In Paradyso usurperat homo verbis Dei, et beatorum Angelorum spiritibus, cordis munditia, ac rectitudine visionis interesse.

Probat hanc veritatem Pererius quaest. 2. in 3. cap. Genesis, ex eo quod non consentaneum videntur tam multa, et varia, quae inter creationem Adami, et eiectionem eius narrantur facta, intra unum diem coarctari. Etenim sexto die, primum quidem creata sunt animalia terrestria: postea vero creatus est homo extra Paradisum. Deinde in Paradisum introductus, accepit praeceptum a Deo, abstinendi ab arbore scientiae boni, et mali. Post haec ducta sunt ad eum animalia, quorum singulis, considerata cuiusque corum vi, et natura, congruentia imposita ab eo sunt nomina. Cumque in eis nullum ei reperiretur idoneum ad societatem vitae, prolisque generationem adiutorium, ex Adami altissimo somno sopiti latere formata est Eva. Adhuc nudi versabantur ambo in Paradiso sine ullo aut nuditatis suae pudore, aut externi incommodi, vel molestiae perpessione. Post haec consecutus est sermo inter serpentem, et Evam ultro citroque habitus, scilicet, ut credibile est, multo longior, quam a Moses commemoretur. Eva porro serpentis decepta promissis, arborem vetitam adiit; eiusque corticis spectata, et considerata pulchritudine, decerpsit fructum, comedit, perrexit ad virum, et suis blanditiis eum pellexit ad comedendum. Quo facto cum eos protinus suae nuditatis puderet, ad cam tegendam fecere sibi subligacula, auditaque Dei ad eos venientis voce, sese in medium Paradisi locum densissimis opacum arboribus abdiderunt: unde iussu Dei egressi, uterque separatim ab eo interrogati, puniti tandem e Paradiso eiecti sunt. Tantam igitur hanc rerum molem repuit animus credere in unam diem commode includi potuisse. Haec ille. — Confirmatur haec veritas ex ipsamet Scriptura sacra : si enim tam exiguum tempus inter creationem Adami, et Evae, ac serpentis tentationem interfluxisset; nulla erat ratio cur serpens diceret Eva : Cur praecipit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno Paradisi? Hoc enim argumentum est serpentem observasse eos ex omnium arborum fructibus edere solitos, praeter unum arboris scientiae boni, et mali fructum, ex quo religiose videbat eos sese abstinere, quod utique Eva confirmasse videtur dum serpenti respondit: De fructu lignorum, quae sunt in Paradiso, vescimur. etc. Quid est enim vescimur, nisi vescci solemus? quamquam non me lateat Hebraice legi vescemur, in futuro tempore. — Unde non incongrue quidam coniectantur illos in Paradiso stetisse per octo dies, et octavo die. quam fuerant creati, hoc est Feria sexta hebdomadae secundae. profligatos ex horto; nam spatium octo dierum sufficiens fuit experiendae aliquantulum eius status felicitatis, et Paradisi voluptatis degustandae. Idque consonat eis, quae sancti Patres edocent, nempe Adamum eodem die creatum, et lapsum, codem, inquam, non numero, sed hebdomada, nempe sexto recurrente. — Habet pariter consonantiam cum eo. quod secundus Adamus, Christus nempe, pro expiando primi Adami crimine pertulit, etenim sexta die Adamus est creatus, et e Paradiso eiectus: cadem quoque die passus est Christus, suoque sanguine coelestis Paradisi ianuas Adamo, et posteris reseravit. 2. In eius diei exordio, ille fuit ex luto formatus: hic idem ad tribunal raptus. et sordidissimis foedatus sputis. 3. Hora eius diei tertia introductus est Adamus in Paradisum; et Christus tertia hora, mortis accepta sententia. urbe Ierosolyma eductus est ad supplicium. 4. Inter sextam, et nonam horam Adamus, et Eva protenderunt manus ad excipiendum fructum, qui nobis mortem intulit: hoc ipso tempore Christus manus extendit in Cruce, sanguinem fudit. et mortem obiit. quae nobis vitam aeternam conciliaret. Denique ad auram illius diei Deus eiecit Adamum, et Evam vetiti fructus latrones e Paradiso terrestri: Christus autem Latronem poenitentem in caelestem Paradisum eodem tempore, sicut promiserat, induxit.

Conclusio secunda. — Credibiliter est Adamum, et Evam e Paradiso deturbatos, in illam terram plagam incidisse, quae postmodum Iudaea et Palestina dicta est. Ita ex vetustissima Hebraeorum traditione affirmat S. Basilius in 5. cap. Ezechielis dicens: Obtenuit fama quaedam in Ecclesia memoria consecratum non scripto proditum, quae et talis est, quod prima utique Iudaea hominem habebat incolam, nimirum Adam, simul atque excidit delitiis Paradisi, in hac terra collocatum, ad mitigandam iacturam bonorum quibus fuerat exutus. — Idem affirmat Rupertus lib. 8. cap. 31. et ex eo Tostatus, et uterque ex S. Hieronymo, contendentes Adamum in Iudaea commoratum fuisse, ibique sepultum. Addi potest eorum auctoritas, qui referunt agrum Damascenum, qui interpretatur sanguinis mixtio, sic nominatum. quod in eo primum cruentе fusus fuerit humanus sanguis, dum nempe ibi innocens Abel a fratricida Caino fuit trucidatus. Confirmatur haec veritas: Ibi degisse dicendus est Adamus dum viveret. ubi post mortem fuit tumulatus: sed tumulatus fuit in Palaestina: ergo in ea vixit.

Maior constat, nam ut Christus Dominus in Evangelio loquitur, ubi ceciderit arbor, ibi manebit, quibus verbis non solum eundem fore animarum statum post mortem, qualis in morte fuerit. sed etiam designat corpora eadem in plaga esse tumulanda, in qua fuerunt extincta. Adde quod tune temporis nondum mos inoleverat apud Magnates, specialem sibi sepulturae locum eligendi. in quem, si longius abessent morientis, eorum corpora essent deportanda. Probatur minor ex communi Iudaeorum traditione a pluribus Sanctis Patribus firmata, Adamum in Monte Calvario, a Cranio, seu Calvaria ipsius ita nominato, fuisse tumulatum, in quo post tria annorum millia Dominus noster Iesus Christus crucifixus est; ut qui primus peccati fuerat auctor, primus etiam peccati medicinae salutaris vim reciperet. Ita praeceteris sentit Tertullianus in carmine contra Marcionem, sic scribens:

Golgotha, locus est capitis, Calvaria quondam Lingua paterna prior, sic illum nomine dixit: Hic hominem primum suscepimus esse sepultum: Hic patitur Christus, pio sanguine terra madescit: Pulvis Adae, ut veteris possit cum sanguine Christi Commixtus, stillantis aquae virtute lavari.

Ipsi subscribunt S. Cyprianus, sermone De resurrectione Christi: Nos. inquit, et Christum pertinentes, cuius sanguine conspersa creditur Adami Calvaria, qui sub loco ubi Crux Domini fixa est, humatus traditur ab Antiquis. Origenes tractatu 3. in Mattheum: Venit ad me traditio quaedam, quod corpus primi hominis sepultum est, ubi crucifixus est Christus, ut sicut in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificentur, ut in loco ille, qui dicitur Calvariae locus: idest locus capitis, caput humani generis resurrectionem incipiat cum populo universa per resurrectionem Domini Salvatoris, qui ibi passus est, etc. S. Chrysostomus Homil. 21. in 19. caput Ioannis: Egregit in eo, qui dicitur Calvariae locus, ubi quidam dicunt Adam, et mortuum, et sepultum esse, et Iesum, ubi mors dominata est, ibidem. trophaeum erigisse per Crucem, quam tulit contra mortis tyrannidem. S. Augustinus, sermone 71. De tempore: Etiam hoc Antiquorum relatione refertur, quod et Adam, primus homo in ipso loco, ubi Crux fixa est. fuerit aliquando sepultus: et ideo Calvariae locum dictum esse, quia caput humani generis ibi dicitur esse sepultum. Et certe, Fratres, non incongrue creditur, quia ibi erectus sit medicus ubi iacebat aeger; et dignum erat, ut ubi occiderat humana superbia, ibi se inclinaret divina misericordia: et sanguis ille pretiosus etiam corporaliter dum dignatur pulverem antiqui peccatoris stillando contingere, redimisse credatur.

Imo et Hieronymus ipse, licet aliter sentire, videatur in Epitaphio S. Paulae, tamen scribens nomine Paula, et Eustochii ad S. Marcellam Epistola 17. ait, In hac urbe. imo in hoc tune loco, et habitasse dicitur et mortuus Adam, unde et locus in quo crucifixus est Dominus noster, Calvaria appellatur; scilicet quod ibi sit antiqui hominis Calvaria condita; ut secundi Adami, idest Christi, sanguis de Cruce stillans, primi Adam, et iacentis Protoplasti peccata dilueret.

Obicies ex Iosue 14. Nomen Hebron ante vocabatur Cariath-arbe, Adam maximus inter Enacim ibi situs est. Hinc S. Hieronymus in Epithaphium S. Paulae; Cariath-arbe, inquit, idem est ac civitas virorum quatuor, Abraham, Isaac, Iacob, et Adam magni, quem ibi conditum, iuxta librum Iesu Nave Hebraei autumant; licet plerique quartum putent Caleb, cuius latere memoria monstratur. Ergo Adamus in Hebron fuit tumulatus. — Secundo, cum diluvio plures deportati fuerint terrarum aggeres, montesque plurimi hinc inde distracti ; verisimile est pariter direpta fuisse mortuorum sepulchra omnia, ac proinde ipsorum ossa disiecta ac dissipata. Quonam itaque modo factum est, ut Adami ossa in Golgotha perseveraverint ita integra, ut postmodum ibidem eius Cranium inveniretur? — Respondeo ad primum; nomen Adam non semper esse proprium primo Parenti, sed cuilibet homini concessum, ut constat ex his verbis Genesis 6. Masculum, et foeminam creavit eos, et benedixit illis, et vocavit nomen eorum Adam: ac proinde ibi tribuitur cuidam homini, cui peculiare nomen erat Arbe, qui sicut legitur ibidem cap. 15. versu 13. erat Pater Enac Gigantis; cum aut Arbe fuerit statura maior, vel dignitate praecellentior suis filiis, qui cap. 13. Numerorum dicuntur monstra quaedam de genere Giganteo, is Arbe merito dicitur inter Enacim maximus. Ad secundum dico falsum esse diluvio omnes deportatos montes in eisque locata sepulchra fuisse dissipata; plures enim steterunt inconcussi montes, puta montes Armeniae, in quibus

Arca Noe stetit. — Confirmatur iterum ex iis, quae refert Moses Bar-Cepha lib. De Paradiso, cap. 11. ex Iacobo Edessena, nempe Noe habitasse in terra Iebus, atque in regione Sodomorum, ibique plantasse illas Cedros, ex quibus Arcam construxit: quam Arcam cum esset una cum liberis suis conscensurus impendente diluvio, secum in eam intulisse ossa Adami; eaque deinde post diluvium Arca egressum suis filiis distribuisse, prout orbem terrarum inter illos habitandum partiebatur, v. g. Calvariam Adami dedisse primogenito suo Sem, et terram assignasse ei Iudaeam, atque ita posteritatem Sem, cum in Iudaeam. seu suam haereditatem venisset, illam Adae Calvariam, quae sibi de illius ossibus ex paterna distributione obvenerat, in Adam sepulchro, quod alioquin iam tum illic extabat, reposuisse. Constat itaque ante diluvium Adamum in Palaestina fuisse tumulatum.

Conclusio tertia. — Certum est Adamum, et Evam sua iugi poenitentia divinam in gratiam, et benevolentiam fuisse restitutos.

Patet huius Conclusionis veritas ex libro Sapientiae cap. 10. ubi legimus: Illum, qui primus formatus est a Deo, Patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodivit, et eduxit illum a delicto suo, etc. Unde S. Augustinus in Epistola 99., quae est ad Evodium, sic ait: De illo quidem primo homine Patre generis humani, quod Christus cum descendit ad inferos, inde eum liberaverit. Ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, utrumque hoc traditum sit, etiamsi canonical Scripturarum hinc expressa non profertur auctoritas. Quamquam illud, quod in lib. Sapientiae capite 10. scriptum est: haec (nempe sapientia divina) illum, qui primus formatus est a Deo, Patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodivit. et eduxit illum a delicto suo; et dedit ei virtutem continendi omnia: hoc inquam, quod ibi scriptum est, magis pro hac sententia, quam proullo alio intellectu facere videatur. Sic Augustinus. Nec refert, quod Rupertus lib. 3. cap. 38. hanc veritatem in dubium revocet, affirmetque Sapientiae librum non esse canonicum: mirum enim est virum aliunde doctissimum ignorasse librum Sapientiae multis ante suam aetatem saeculis inter canonicas Scripturas fuisse repositum, ut videre est in Conciliis Carthaginensi, et Laodiceno. Adde quod ipsi adversantur omnes SS. Patres, qui verbis ac scriptis pugnaverunt in Tatianum, S. Iustini Martyris quemdam discipulum, postmodum Encratitarum haereticorum infelicem Parentem, cuius ex praecipuis erroribus unus erat, Proto­parentes aeternis urgeri suppliciis, propterea quod nec admissi criminis poenitentiam egissent, nec veniam fuissent assecuti, ut legere est apud S. Epiphanium Haeresi 16. et S. Augustinum libro De haeresibus cap. 27.; sed maxime apud S. Irenaeum lib. 3. cap. 34. qui pluribus momentis praefatum Tatianum impugnat, et nostram Conclusionem propugnat.

Probatur ratione, quod in divinam gratiam restituti fuerint primi Parentes: Primo quidem, quia Deus non maledixit Adamo nec Evae, sicut maledixerat serpenti; quod certe indicium est eorum salutem non fuisse desperatam, sicut desperata erat diaboli in serpente latentis restituenda salus: seu, ut loquitur Tertullianus lib. 3. Adversus Marcionem cap. 20., Hinc nec maledixit ipsum Adam, et Evam ut restitutionis candidatos, etc. Secundo, quia Adamus, et Eva induerunt se asperis perizomatis ex foliis ficulneis quasi sacco. et cilicio, et indignam praevaricationis humanae omni satisfactionis habitu expiarent, inquit Tertullianus, libro De cultu feminarum. Tertio, quia Deus non videretur, nec recte diceretur bonus Pastor ovem centesimam, quae perierat. quaerens et inveniens, si primus homo, qui per eam deperditam ovem significabatur, salvus non esset. Quarto denique, gloriari posset diabolus se a Christo minime victum et exarmatum, si primi Parentes. quos ipse vicerat. a peccatis, et poenatibus non fuissent per poenitentiam soluti ac liberati. Quintam rationem adiiciunt alii Patres cum S. Epiphanio supra laudato, ex eo quod sepultus fuerit Adamus in eo loco, ubi Christus crucifixus est; nempe, ut qui primus peccati fuerat auctor, primus etiam salutaris medicina fieret particeps, ut supra dictum est.

Quaeres: Quid significetur per ista verba Genesis 3. versu 24. Collocavit (Dominus) ante Paradisum voluptatis Cherubim, et gladium igneum atque versatilem ad custodiendum viam ligni vitae!

Respondeo 1. Varios de Cherubinis istis Paradisi Custodibus varia sentire. Theodoretus arbitratur quaest. 40. in Genesim, Cherubim non significare virtutes quasdam invisibiles, seu caelestem aliquem spiritum Angelorum. sed potentem quandam et terribilem visionem, et formam: perinde ac si quaedam animalia in ingressu Paradisi collocasset, quibus inde Adam arceretur. Gravius exorbitat Iacobus Chytraeus in expositione Symboli a se edita, ubi ait, statua illa cum igneo gladio ad custodiam Paradisi, quam Moses Cherubim appellavit, non erat Angelicus spiritus, sed virile quoddam simulacrum horribili forma, larvaque circumseptum, quod Deus ad incutiendum terrorem primis Parentibus prae foribus Paradisi collocaverat; more agricolarum, qui in satis, et hortis ligneos palos defigunt, laceris humanarum vestium pannis indutos. ut ea terriculamenti genere aves a seminum. atque frugum pastu deterreant. Verum Cherubim Paradisi Custodes fuisse Angelicas quasdam revera virtutes, et supernos caelestesque spiritus. plerique sanctorum Patrum affirmant. Sanctus Chrysostomus Homilia 18. in Genesim, inquit: Praecepit Deus ut virtutes illae Cherubim custodirent viam ligni vitae. Et in Sermone De Ascensione: Et Angeli, et Archangeli de nostris dolebant suppliciis; et quando puniebamur, ipsi quoque nimiam tristitiam tenebantur: Et Cherubim licet Paradisum custodirent. tamen de nostris suppliciis tristabantur, et Cherubim meruerunt quidem custodire Paradisum, sed dolebant honorem custodire. Sanctus Augustinus lib. 11. De Genesi, c. 10.: Et ordinavit Cherubim, et flammеum gladium, quae vertitur, custodire viam ligni vitae. Hoc per caelestes superpotestates etiam in Paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia. S. Gennadius Constantinopolitanus Episcopus in Graeca Catena Genes. 3. Cherubim Potestates sunt ex his quae dicuntur incorporeae, ut ignei non manifeste. Et cum ad custodiam Paradisi eligerentur conformasse gladium dicuntur, qui ipso aspectu ignei viderentur, semperque mobiles. etque ita Adam ab ingressu excluderent. Licet autem ordinarie quidem non mittantur Angeli ex superioribus ordinibus, sed solum ex interioribus, extraordinarie tamen aliquando, etsi raro. mitti posse supremos Angelos. etiam Cherubinos et Seraphinos docent cum Doctore Subtili in 2. distinct. 10. Durandus, et Gabriel. Adeoque iuxta hanc sententiam. quae est cum primis probabilis, facile dici potest Cherubinos appositos Custodiae Paradisi, fuisse beatos Spiritus secundi ordinis prima Hierarchiae: et tunc solam missos in Scriptura legi, quod res illa singularis esset. et ardua. — Respondeo secundo. per flammeum gladium quosdam intellexisse a Vorstio indicatam Torridam Zonam. qua ob vehementiam caloris arcet homines ab ingressu Paradisi, ultra quam. vel in qua sub aequinoctiali sit conditus. ut illue propter terrorem prausti cinguli penetrare non possint. Istud indicat Tertullianus Apologet. cap. 47. Etsi Paradisum nominamus nescio a quadam ignea illius Zonae a notitia orbis communis segregatum. Et S. Ambrosius lib. De Genesi. cap. 2. idem innuit. ita canens de Protoplastis Paradiso exactis :

Deiectosque procul sacratis dimoret hortis, ......medioque eliminat igne In quo perceleri Cherubim evolvitur aestu, Dum calidus defervet apex, flammasque volutat,

Opinati sunt alii flammeum gladium esse murum quemdam igneum, vel ibi ex terra erumpentis, ut in Aetna Siciliae, Vesuvio monte, novi orbis Vulcanis. vel adeo aliunde allati, aut de novo ibidem creati. quo Paradisus toto ambitu, et ab omni parte veluti impenetrabili septo esset circumvallatus. Ita sensisse visus est Lactantius Firmianus lib. 2. Divinarum institutionum, cap. 18. sic dicens: Deus eiecit hominem de Paradiso. ipsumque Paradisum igni circumvallavit, ne homo posset accedere. — Verum hanc interpretationem magis allegoricam, quam historicam esse apparet. Ad Historiae igitur veritatem simplicissimam arbitror, ut Cherubim veri Angeli in humana specie Custodes appositi sunt; ita quoque flammeum gladium revera fuisse igneam aliquam flamman instar praegrandis romphaeae, vel speciem gladii, aut laminae terrae orbem atque fulgentis: utrumque enim historice accipiendum. ut cetera omnia antecedentia cum codem tenore, et ductu verborum enarrentur, consensus eruditorum docet, nec tutum est aliter sentire. — Sed et observavit Pererius cum aliis, quod sicut plures fuerunt Cherubini (siquidem Cherubim a Moyse positum, Hebraice plurale est) ita quoque plures fuisse flammeos gladios certum videtur: et unumquemque Cherubim suum habuisse flammeum gladium horrendum, ac praefulgentem. Nec his obest quod Scriptura Cherubin plurali forma, et flammeum gladium, singulariter ponat: nam usu sermonis Hebraici interdum plurali singulare adiungitur. Sic Genesis 47. 3. Pastores servorum sumus, idest singulus quisque ex servis tuis. Isaie 59. 12. peccata nostra respondebit nobis, hoc est, unumquodque peccatorum nostrorum. Sic hoc loco concordant Cherubim. et flammeus gladius, ut significetur unusquisque Cherubinorum suum gladium habuisse.