Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

DE POENA PRIMIS PARENTIBUS OB EORUM PERDUELLIONEM IRROGATA.

Statu ac sibi praescriptam a Deo Legem violaverunt primi hominum Parentes, vindicatum est in noxios, et ultionum Dominus in perduelles animadvertit. Audiverunt enim illi. ut refert sacrosanctus Textus Genesis 3. vocem Domini Dei deambulantis in Paradiso ad auram post meridiem: ad cuius auditum cum tremuli sese abdidissent, et tandem evocati coram tremendo Iudice comparuissent; divinam interminationem senserunt, et in sui admissi criminis ultionem variis poenis. ac plagis fuerunt affecti. Quae ut innotescant evidentius. triplici ordine referenda sunt: quaedam enim specialiter soli Evae: quadam soli Adamo: aliae vero utrique fuerunt communiter irrogatae: quas in sequentibus Quaestionibus referemus, et expendemus.

Notandum 1. Quod etsi nulla hic de divina in serpentem Proto­parentum tentationem animadversione fiat mentio, revera tamen Deus in ipsum. priusquam in Adamum, et Evam, animadvertit his verbis Genesis capitis 3. versu 14. Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia: super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. Inimicitias ponam inter te, et mulierem, et semen tuum, et semen illius: Ipsa conteret caput tuum: et tu insidiaberis calcaneo eius. Quibus verbis quinque referuntur serpenti irrogatae in suae tentationis vindictam poenae: Prima quidem est divinae maledictionis in eum fulminatio: Quia, inquit S. Chrysostomus Hom. 17.. tali malitia ministrasti, ut impostura illa opere compleretur, malum consilium offerendo: propterea quia te in his ut instrumento es usus, perpetuam poenam impono, ut per ea quae tibi fiunt, futuri homines erudiantur, nunquam accedendum ad diaboli consilium, neque illius fraudes accipiendas, ut ne in easdem incidant poenas. Secunda est gressus super pectus: non quod revera ante tentationem serpens rectus incederet, ut quidam arbitrantur: sed quod ille gressus, qui prius erat naturalis. ipsi etiam iniunctus est in poenam: sicut mors, quae prius erat naturalis homini ante peccatum, homo enim naturaliter mortalis est. verum eximio et admirabili beneficio Deus in statu innocentiae mortem ab homine propulsabat et arcebat. ita ut si numquam homo peccasset, numquam mortuus fuisset: propter peccatum autem spoliatus homo iustitia originali. et illa singulari protectione Dei destitutus, suaque permissus naturae. in mortem incurrit: ita voluit Deus supplicium esse serpenti, quod prius erat naturae. Tertia est inimicitia inter ipsum. et mulierem. necnon et semen ipsius. idest. genus humanum, quibus serpentes timidi sunt. et aversandi, ita ut ad eorum conspectum post illam divinam interminationem, hominum quilibet contremiscat, et fugiat: quod utique annotat S. Damascenus, lib. 2. De Fide orthodoxa. c.10. Serpens. ait. plus ceteris animalibus familiaris erat homini, ad ipsam frequenter accedens, eique placidis motibus corporis blandiens: unde per ipsum princeps mali diabolus primis nostris Parentibus impietatis suae venenum instillarit. Sunt qui putant aspectum serpentis nonnisi post peccatum primi hominis et maledictionem istius serpentis, coepisse homini esse horrificum, ac terrificum, post illa scilicet Dei verba: Inimicitias pono inter te, etc. Quarta est ipsius serpentis a muliere contritio: experientia namque constat, inquit Rupertus, quod si mulier planta nuda dentem serpentis praevenerit, et caput eius presserit. statim cum capite totum corpus perire, quamvis, si eius caput gladio appetatur, vel malleo. difficile ita conteri possit, ut totum corpus enecetur. Fateor tamen his verbis praesignari Christi Domini, ac Beatae Virginis Conceptionem. qua daemonis caput conterendum. hoc est originale peccatum eliminandum et extirpandum erat.

Notandum 2. Varia fuisse SS. Patrum placita circa poenas illas serpenti irrogatas, num videlicet naturali an mystico serpenti, seu diabolo fuerint denuntiatae; plurimi namque cum S. Augustino libro De Genesi ad litteram, cap. 86. arbitrantur ea maledicta, quae Deus in serpentem dixit, non ad verum serpentem tentationis organum, sed ad diabolum illius artificem pertinere: ita quod praefata omnia verba metaphorice sint accipienda: daemon enim revera dicitur maledictus inter bestias terrae, quia damnatus est aeternis poenis; et quidquid in bestiis corporaliter cernitur obscenum, fraudulentum, aut truculentum, id multo magis in daemone spiritualiter reperitur. Super pectus, et ventrem graditur daemon, quia duabus viis adoritur seducere homines. per superbiam scilicet, qua figuratur pectore, et per libidinem, qua adumbratur ventre. Terram comedit omnibus diebus vitae suae: nam. inquit S. Gregorius lib. 10. Antiquus hostis terram comedit, quia peccatores quosque in ventrem suae malitiae abscondit, ipsius hominum perditionem desiderans, quodammodo reficitur, dum praesis corum operationibus delectatur: illud autem, cunctis diebus vitae tuae, designat omne tempus huius vitae usque ad consummationem saeculi, quo tempore permissum est daemoni homines tentare, decipere ac perdere; quod ille pro iure, et magna voluptate habet, quamobrem daemones rogabant Christum, ne mitteret eos in abyssum, et alii dicebant ei: Venisti huc ante tempus torquere nos. — Nihilominus verius dicendum arbitror, maledictionem illam, et poenam vere pertinuisse ad ipsum serpentem: licet ipse nullum patrasset scelus, sed eius flagitii auctor fuisset diabolus; nec serpens libero polleret arbitrio, quasi in potestate eius fuisset vel dare se, vel non dare diabolo ad scelus illud exequendum. Hinc qua prius erant naturalia serpenti, cesserunt in poenam : quibus etiam ipse daemon. qui serpente usus fuerat tamquam instrumento, ad ipsius serpentis poenam dolore quateretur: velut si quis musicum instrumentum infringat, quo afficiat dolore eum, qui illo ad canendum utebatur: aut equum abscissis pedibus prosternat, ut sessori noceat; vel navem subvertat. ut qui ea vehitur, naufragio pereat: ita Deus maledictis terruit serpentem, quo diabolum, qui per eum locutus fuerat. dolore angeret: quemadmodum etiam legionem daemonum afflixit. poreos perdendo.

Notandum 3. Quod etsi mors praecipua fuerit poena primis Parentibus, et eorum posteris ob ipsorum perduellionem, a Deo irrogata: nihilominus hic eius poenae nullam mentionem faciendam existimo: supra enim dictum est mortem ipsam fuisse homini naturalem, nec cessisse in hominis supplicium, nisi per substractionem iustitiae originalis; quo factum est. ut licet mors sit homini naturalis, tamen in eius peccati poenam et vindictam ipsi contigisse in sacris Litteris testatum reperiamus, quemadmodum arcus caelestis fuerat quidem ante diluvium, sitque naturaliter; Deus tamen eum numquam imposterum futuri diluvii signum esse voluit. Caetero ergo speciales Adamo, et Evae praescriptae poenae hic supersunt discutiendae.

Conclusio prima. — Triplex est poena primis Parentibus, eorumque posteris a Deo iniuncta, scilicet multitudo conceptuum, dolor in partu, et subiectio in potestate viri. Haec colligitur ex cap. 3. Genesis v. 16. ubi legimus: Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas, et conceptus tuos: in dolore paries filios. et sub viri potestate eris. et ipse dominabitur tui.

Tres autem huius divinae sententiae in sexum femineum poenas sic expendit Rupertus lib. 3. De Trinitate.* cap. 22.

Triplici, autem poena punitur mulier, inquit. quia triplo maius fuit peccatum eius quam viri. Primo quia credendo serpenti plusquam Deo, seducta est. Deinde. quia ligni vetiti pulchritudinem et suavitatem delectabiliter concupivit: Tertio. quia non contenta transgressione propria. virum quoque ad transgressionem induxit: merito igitur triplici peccato triplex vindicta. praeter communem sibi cum viro mortem. reddita est. Nam quia serpenti credidit dicenti : Eritis sicut Dii: iuste ipsa contra hoc. quod Deus vivorum est, et non mortuorum. non vivorum sed mortuorum mater esse meruit. dicente Deo: Multiplicabo conceptus tuos. Omnes enim conceptus eius anima et corpore in peccato moriuntur. et nemo eorum vivit. nisi vivificetur per Christum. Item quia visa illius arboris pulchritudine intemperanter fructum eius expetivit. pro illo visus delectamento contrarius redditur uteri dolor. In dolore, inquit, paries, Tertio, quia virum importunitate muliebri ad comedendum illexit, ideoque suo viri potestate. inquit. eris. et ipse dominabitur tui. Ita pro seductione. conceptuum multiplicitas: pro gula oblectamento. uteri dolor: pro temerario imperio. et scandalo quod viro exhibuit. servitutis viri poena reddita est. Vel. ut inquit S. Chrysost. Homilia II. in Genesin.. quia abusa es honoris dignitate. subiicis te viro: quia relicto eo. cui dignitati par. et cuius natura particeps. et propter quem formata es, familiaritatem cum serpente mala illa bestia habere. et accipere consilium voluisti. propterea posthac illi te subiicis. et illum dominum tuum assero, ut illius scilicet dominium agnoscas.

Hoc ipsum luculenter expendit noster Alensis quaest. 105. art. 9. Puniuntur, inquit, tres poenae ex parte mulieris: 1. multiplicatio poenarum in multitudine conceptuum: 2. dolor in partu: 3. subiectio sub potestate viri. Est enim triplex vis animae, cogitativa, rationalis, et naturalis: quintum ad rationalem sumitur praes subiectionis: quintum ad sensibilem duplex poenae: una secundum multitudinem. cum dicit multiplicabo aerumnas: altera secundum asperitatem. cum dicit: in dolore paries. Vel aliter: Individuum ad unum tendit: ad conservationem sui secundum tempus determinationis: ad conservationem speciei simpliciter: Mulier vero dicitur sexus passivus, quia mutem utrumque contrahit ex peccato poenam: nam in actu utero generationis. qui est ad conservationem speciei. duplicem poenam trahit: in portando foetum. et parturiendo, quarum unum pertinet ad progressionem, alterum ad consummationem, in initio vero est electio, et ibi videtur esse sine poena: et fortasse hoc voluit designare sub nomine conceptus: vel hoc fuit propter delectationem. in qua non videtur esse poena. Ex parte vero viri, qui est ad conservationem individui. cum bonum sit libertas faciendi, quod sibi est expediens: malum per oppositum est servitus, subesse scilicet alterius dominationi necessario. haec est illa poena, quae designatur cum dicitur: sub potestate viri eris. — His adiicit Severianus Gabalorum episcopus: mulierem triplici poena mulctatam. primo quod non obstante molestia partus virum diligere cogatur. Secundo, quod ipsa potissimum filiorum procreationis et educationis anxietates sustineat: tristatur enim pariendo, animi anxia est educando : ubi puer grandis fit, anxia est ne demens et recors sit. Cum profectus fuerit, ne mori. ne agrotare, ne aerumna ac dolore versari contigerit. Hoc vir non habet. Quamvis enim etiam pater sollicitus sit, non sic tamen ut mater, sed ipse se consolatur, dicens, homo est. norit sibi quisque rebus praeesse, nec iusto anxius curis discruciatur. Quid ita? Quod non audierit: in tristitiis paries filios. Tertium denique divinae in mulierem animadversionis genus est quod ipsi amplius docere sit interdictum. Novum inquit Severianus vindictae genus: tristis experientia est. Cum dolores partus mulierem apprehenderint, ne in ipsis quidem laboribus virum respuit. Non dicit: utinam nee nuptiae essent! Utinam non esset liberorum procreatio! Non sinit Deus. ut etiam periculum fecit. odisse eam virum. Nee eam latet quid illi acciderit, ac quid sustinerit, et tamen virum diligit. Ideireo. in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio, aut, et ipse dominabitur tui. Quia iam male illius dominata es, ac tuae voluntatis serva electa es, ordinem solvo: Ipse dominus sit qui non est seductus. Ideireo ait Paulus: Mulieri autem docere non permitto, neque dominari in virum. Male enim primum docuit in paradiso; neque dominari in virum, male enim dominata est. Hoc ergo sensu iubet Paulus mulierem non docere; ab ea scilicet qua in paradiso evenerunt, non nos cavillamur. Audi ipsum loquentem: Mulieri docere non permitto, neque dominari in virum. Et ut ostendat ista statuere primi reatus causa, subdit: Adam enim non est seductus: mulier vero seducta est in praevaricatione.

Obicies 1. Multiplicatio prolis magnum est bonum, magnumque parentum gaudium, futura etiam, si homo non peccasset in Paradiso. et in statu innocentiae: igitur ea mulieri pro scelere admisso tanquam ingens quoddam malum poenae loco non denunciatur. — Nego consequentium: multiplicatio enim conceptus, ut recte observat Pererius lib. 6. in Genesim, cap. 3., quatuor ob causas intelligitur post peccatum esse poena mulieris, et magnum quoddam malum. Primum, quoniam multi conceptus priusquam ad maturitatem. et perfectionem veniant. per abortum in utero matris intereunt. Deinde, quia multi procreantur partium corporis vel mole, vel numero, vel figura, vel situ. vel ex imbecillitate, et deformitate, vel sensuum vitio, vel animi, et rationis defectu depravati atque monstruosi: quod maximo dolori est parientibus. Praeterea eorum qui generantur. pauci sunt electi, et praedestinati, plerique vero propter eorum flagitia aeternis suppliciis destinati. His accedit, multitudinem prolis plerunque, vel ob Parentum paupertatem, cui educanda non sufficiunt, vel propter flagitiosam, et probrosam filiorum vitam, vel propter miserrimos casus, et exitus acerbissimum Parentibus tormentum, et infortunium esse solere. Unde Rupertus lib. 3. De Trinit., cap. 22. Non est, inquit, multiplicatio benedictionis, sed damnationis: non gratiae, sed irae: non clementiae. sed vindictae. Unde non dixit tantum, multiplicabo conceptus tuos, sed insuper addidit, et aerumnas tuas: mulier quippe quanto foecundior. tanto aerumnosior.

Obicies 2. Subiectio mulieris ad virum etiam stabat cum innocentia; mulier enim a viro suam ducens originem, ab eo necessario pendebat, ut a principio suae formationis: ergo haec subiectio non fuit ei in suae perduellionis poenam a Deo irrogata. — Distinguo antecedens: subiectio voluntaria, et iucunda, concedo; involuntaria, et onerosa, nego: fuisset quidem mulier in statu innocentiae sub viri potestate. verum non coacte, nec moleste, nullaque voluntatis repugnantia: cum enim mulier esset integro animo, rectaque mente, non nisi quod erat honestum, et rectum expendens, libens gaudensque sub imperio viri fuisset: quia id voluntati divinae, rationique consentaneum esse intelligebat: imperium quoque viri fuisset plenum aequitatis, atque charitatis, nec uxor habita esset ut serva, et ancilla, sed ut charissima vitae socia, et consiliorum atque officiorum mariti particeps, et ad generationem prolis atque educationem adiutrix. Post peccatum autem gravis poena est mulieri subesse viro: tum ob ingenii muliebris levitatem, atque vanitatem, animique superbiam iniquo animo maritum sibi praeesse ferentis: tum etiam quia plerumque viri uxores suas superbe. iracunde, et aspere tractantes, imperium eis suum onerosum, acerbum, et odiosum faciunt. Unde eleganter S. Ambrosius in Exhortatione ad virginitatem, affirmat mulieres nuptas pretio servitutem suam comparare: Quae nupserit, inquit, a servitute sua pecunia venditur: meliore conditione mancipia, quam coniugia comparantur : in illis meritum emitur servitutis: in istis pretium ad servitutem additur; nupta venalis auro gravatur, auro aestimatur.

Conclusio secunda. — Triplici ratione poena multitudinis fuit Adae ob suam praevaricationem; nempe maledictione terrae in ipsis laboribus, eisdem spinarum et tribulorum germinatione: et victus paropitate, et labore. Haec aperte constant ex 3. cap. Genesis, v. 17.18. et 19. ubi Deus Adamum sic alloquitur: Quia audisti vocem uxoris tuae, et comedisti de ligno, ex quo praecerperam tibi ne comederes, maledicta terra in opere tuo, in laboribus omnes comedes ea cunctis diebus vitae tuae, spinas, et tribulos germinabit tibi, et comedes herbas terrae. In sudore vultus tui vesceris pane tuo, donec revertaris in terram, de qua sumptus es, quia pulvis es, et in pulverem reverteris.

Huius conclusionis veritatem. et praefatam Dei in Adamum animadversionem sic expendit Alensis noster supra laudatus: His, inquit, dicimae scripturae verbis, distinguuntur hominis poenae tum in vita, tum in morte. In vita quidem quantum ad initium, quantum ad progressionem, et quantum ad consummationem. Quantum ad initium. annotatur: Maledicta terra in opere tuo, etc. Quantum ad progressum. cum dicitur: Spinas, et tribulos germinabit tibi. Quantum ad consummationem, cum dicitur: comedes herbas terrae: et, In sudore vultus tui vesceris pane tuo. In primo apparet laborabilis difficultas in terrae cultura; in secundo eiusdem infructuositas cum dicitur: Spinas, et tribulos: in tertio victus parcitas. Poena vero, qua respicit mortem, duplex est pariter, nempe moriendi necessitas, et incineratio: primum designatur his verbis: Donec revertaris in terram, de qua sumptus es. Secundum vero denotatur sequentibus: Pulvis es, et in pulverem reverteris. — Considerandum autem Deum non maledixisse Adamo, sicut maledixerat serpenti; Tum quod prius ipsum sua benedictione veluti consecraverat: Tum quod per agendam poenitentiam gratiam sanctificantem erat Adamus iterum adepturus; Tum denique quod Christus Dominus naturam humanam aliquando erat assumpturus. Licet autem nihil terra peccaverit, ipsa tamen divina maledictione feritur, non quidem absolute et simpliciter, sed respective ad hominem; ideoque Adamo dicit Deus: Maledicta terra in opere tuo: hoc est, ut explicat Rupertus, Laboriosa sit tibi operanti, vel cultori. Quia, inquit Hugo Victorinus, non feret sponte per se fructum unde vivas; vel quando non respondet tibi aliquando secundum opus tuum: qui sensus verior apparet; sicut enim in sacris Litteris Dei benedictio significat copiam, et abundantiam bonorum; ita maledictio bonorum inopiam et sterilitatem, ac malorum et miseriarum redundantiam. — Homo itaque propter peccatum expertus est terram sibi maledictam, utpote qui ante suavi quodam exercitio, non autem laborioso studio et cultu feracem atque abundantem sibi reddere poterat tellurem, sentit eam anathemate percussam; hoc est, rerum utilium sterilem, noxiarum et inutilium foecundam, et quae ad victum necessaria sunt homini, non sine grandi labore multisque hominis sudoribus proferentem. — Maledicta autem fuit terra potius, quam aqua, aut aliud elementum : Vel quia, inquit Alensis, mediante fructu ex terra oriundo peccavit Adam: vel, ait Alcuinus, terra maledicitur, non aquis; quia homo de fructu terrae contra vetitum manducavit, non de aquis bibit: et quia in aquis erat peccatum abluendum de fructu terrae contractum, nimirum respectum habuit Dominus ad sacrum Baptisma, in quo delicta veteris Adami submersa funditus abluuntur.

Quaeres 1.: An per istam Dei maledictionem dempta fuerit, aut saltem diminuta telluris foecunditas, inductaque sterilitas. — Respondeo, probabilius videri eodem plane statu terram semper extitisse: ceterum homo perdurante innocentiae felicitate in Paradiso habitasset, cuius erat solum foecundissimum atque amaenissimum: insuper minor homini tunc foret indigentia, et consequenter minorem operam ruri colendo impendisset, caelestes influentiae opportunius, clementius, certiusque satae, cultaeque telluri adfuisset: at post peccatum eiectus homo est ex illo felicissimo Paradisi solo; deinde sparsi per orbem mortales in varias ac multo dissimiles terrarum portiones dilapsi, aliud marinum et ieiunum, aliud arenosum, aliud glabrum, aliud pestilens, aliud noxiis foecundum, infoecundum utilibus plantis invenerunt solum, coactique sunt immensis laboribus ac sudoribus alimenta sibi ex tellure comparare; maxime vero cum caelestes impressiones, uti nunc fit saepe numero, aut non opitulentur agricultoribus, aut culta ipsa prorsus evertant.

Quaeres 2: An revera spinae, et tribuli extiterint ante hominis peccatum. — Respondeo, plures e sacris Interpretibus, cum Rabbano, arbitrari ante peccatum, nec arbores infructiferas, nec herbas inutiles, ac noxias, nec spinas, tribulosque enascituros fuisse; sed in supplicium peccati, et in perpetuam admonitionem homini futuram, e terra prorupisse. Quapropter spina, ait, et tribuli monent hominem, ut arceantur a peccatis, quia venenatae ad poenam. et retributionem mortulorum creatae sunt. quia mortales propter peccatum facti sumus: per infructuosas arbores insultatur hominibus. ut intelligant quam sit erubescendum. sine fracta bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia: et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Sic ille. S. Basilius Homilia 5. in Hexaemeron, similiter philosophatur. Rosa. inquiens. tune spinis carebat. postea vero pulchritudini foris adiunctae sint spinae. ut nos captatis inde capiendo oblectamento propinquior. efficiamur dolore revocatione delicti: causa cuius effectus est. ut spinas. ut tribulus tellus maledicta anathemationi nobis proferret. Sic Basil. quem sequutus Procopius ita loquitur ad cap. 1. A primordio creationis rosa nullis spinis erat aspera. Postea demum eius pulchritudini accesserunt asperi illi aculei: ut dum eius sumi odore fruimur. et delectamur, oppositum quoque sentiamus tristitiam. recordantes peccati. a quo terra condemnatione prostrata est, ut nobis spinas. sentes. tribulosque pariat. — Verius tamen dicendum arbitror. terram revera spinas. et tribulos ante peccatum produxisse: tamen haec germinatio homini tune non fuisset poenalis, sed animalibus his utentibus utilis. et iucunda, vel ad terrae ornatum, vel ad elevandum hominem ad laudem Dei. multiplici creaturarum genere: nunc autem est poenalis.quia productionem seminum utilium impediunt. et eorum loco pluries enascuntur.

Hic praetereundum non est Indicorum, verius dicam impium Iudaeorum commentum. qui aiunt Adamum post admissum scelus. per centum et triginta annos ab Evam fuisse separatum. et excommunicatum. et illum cum demone feminea. nimirum. Lilit concubuisse: Evam vero cum daemonе mascelo, et ex illis Adamum et Evam liberos suscepisse. In Talmude haec occurrunt. referente Salom Iarchi: Dicebat Rabbi Hieremias filius Eleazari mensibus istis annis quibus fuit Adam in eodem excommunicationis statu genuit spiritus. et daemones. et spectra nocturna. sicut dicitur: et vivit Adam centum et triginta annos. et genuit filios in imagine et similitudine sua, quod docet quod in illo tempore non genuerit ad similitudinem suam. Sed alios liberos susceperat. daemones nimirum. et spectra nocturna. Hoc etiam patet ex Bereschit Rabba sectione 20. et 20.: Omnibus centum et triginta annis quibus fuit separata Eva ab Adamo. fuerunt spiritus masculini incestuosi ab ea, qui concubuerunt cum ea. ipsaque pariebat ab illis. Et spiritus foeminei incestue runt ab Adamo et pariebant ex illo. Illud est quod in Scriptura legitur: Cum perversione egerit. castigans eum virga hominum. et plagis filiorum hominum. Absurda sane et omnino impia sacrorum Psalmistae verborum expositio. Itaque cum Iudaei vanis semper ac fabulosis traditionibus occupati et inescati crederent daemones et generari posse et aliquos esse filios Lilit. hoc est noctis ac tenebrarum, mirum non est quod Apostoli filios Ecclesiae dixerint non esse filios tenebrarum. sed lucis: sic 1. Thess. V. 5.: Omnes enim vos filii lucis estis. et filii diei: non sumus noctis, neque tenebrarum. Qua etiam allusione Simon Magus dicitur primogenitus Satan apud Ignatium. Marcion primogenitus diaboli, apud Irenaeum et Eusebium, et is qui negat Christum in carne venisse a S. Polykarpo dicitur antichristus et primogenitus diaboli.

Notandum 1. Quod statim ac Deus primos Parentes ob admissum scelus increpavit, et utrumque specialibus poenis addixit, subdit Moses ipsos cos e Paradiso eiecisse; Emisit, inquit eum, nempe Adamum, de Paradiso voluptatis, ut operaretur terram, de qua sumptus est: quibus supremus Iudex censet illos a loco voluptatis deturbavit. ne si in eo persisterent, vescerentur de ligno vitae, viverentque in aeternum: Emaniendi enim erant a vita iam morituri, ait S. Augustinus: unde Procopius, Pulsus est, inquit, homo secundum praecepti tenorem a loco. qui suscipiebat viventes, morientes. Hinc S. Bernardus sermone 1. in Festo omnium Sanctorum: Miseri, ait, Adam et Eva, qui conversi in verba malitiae ad excusandas excusationes in peccatis: dum confessis mundationem fugiunt, immundo remanent corde, et a facie Domini eiiciuntur sicut excommunicati: Non solum quia vetitum comederunt: sed quod male confessi poenitentiam non egerunt, ablegavit illos Dominus a ligno vitae, et delitiarum horto. Tria itaque maxime veniunt hic discutienda, Primum, quanto tempore Adamus, et Eva in Paradiso steterint. Secundum, quanam in patria post suam eiectionem e Paradiso degerint. Tertium, an salutari sua poenitentia in Dei gratiam, et benevolentiam fuerint postmodum restituti.

Notandum 2. Percelebrem quidem esse concertationem inter Doctores, quanto tempore perstiterint primi Parentes in Paradiso terrestri. Res plane difficilis explicatu; quis enim, ubi nulla mentio fit a sacro Scriptorе, pro certo quidquam audeat affirmare? Soli coniecturae locus est impresentiarum, quia revelatio divina hac in re deest, nee quidquam ex Scriptura Sacra circa hanc controversiam definiendam certo potest elici. Unde itum est in varias opiniones, et assertionеs. Cabhalistarum quidem sententia, nemini sano accepta, tres viginti annis in eo statu Adamum mansisse, quia nemo capax sit damnationis, quin totidem annorum sit: id quod per gematriam ridicule colligunt ex verbo fuit. cap. 3. Genesis., vers. 22. Sed et omni ratione caret, quod alii triginta et tribus annis mansionem definiunt, quia totidem annos Christus viverit: alii quadraginta diebus, quia totidem Christus in eremo ieiunarit; quis nos docuit in eiusmodi circumstantiis Adamum cum Christo comparare? Irenaeus, Cyrillus et Epiphanius, ac hos secuti plurimi arbitrantur non ultra sex horas in statu innocentiae Adamum fuisse. Eodem enim die, inquiunt, nempe sexto, hora creatum tertia : lapsum hora sexta : expulsum hora nona, quod similiter ex analogia cum Christo confirmant. Sicut Christus in exordio diei sextae passionis ante tribunal raptus, sputis sordidissimis foedatus est, ita de luto formatum Adamum. Sicut hora tertia Christus accepta sententia damnatus ad supplicium ductus est : sic Adam eadem hora in Paradiso formatus. Sicut hora sexta et nona Christus suas manus in cruce extendit : sic hora sexta Adam ad decerpendum extendisse fructum. Sicut denique hora nona Christus in cruce expiravit et latro Paradisum ingressus est, ita eadem hora Adamum fuisse ex Paradiso eiectum. Idem fere sentit Patricides Arabs : expulsos cos hora nona diei veneris in montem quemdam Indiae.

Sed et Ibn-Fora Iacobita in scripto apologetico quod Patricidi opposuit similia habet, referente Holtingero, Siegmat. Oriental. lib. 1. pag. 209. — In hac autem sententiarum diversitate quid certo statuatur non occurrit. Verisimilius tamen augurari mihi videntur qui Adamum plus uno die solido in Paradiso stetisse innocentem opinantur. Hoc enim Moyses non obscure indicat cap. 2. Gen., v. 3. cum ait Deum quievisse die septimo et illum sanctificasse, homine adhuc in Paradiso existente; sanctificatio enim illa quid fuit aliud quam praeceptum homini datum de illo die sanctificando? Igitur homo die septimo nondum peccaverat, totus enim ille dies haud dubie sanctificatus est. Accedit quod ait Iosephus lib. 1. Antiquitatum iudaicarum, cap. 2.: Adamum naturam interpretari coepisse post septimam diem, dum videlicet adductis coram eo cunctis animantibus nomina singulis imposuit iuxta cuiusque naturam : sive enim singula animalia reipsa coram Adamo convocaverit Deus, sive haec adductio facta fuerit per visionem intellectualem, ut vult Caietanus, certum est ex serie Iudaicae Historiae illam nominum impositionem ab Adamo factam esse dum adhuc esset innocens et in Paradiso consisteret; subindeque verisimile est Adamum ad minus per integram diem in Paradiso innocentem stetisse.

Notandum 3. Tria hac in re ancipiti videri certa: Primum quidem. Adamum, et Evam non ita diuturno tempore in Paradiso stetisse: credibile enim est daemonem, quem invidia humanae felicitatis urebat. et flagrantissima cupiditas deturbandi hominem ex illo felici statu vehementer instigabat, diu tenere se non potuisse, quin hominem oppugnare adoriretur, et per dolum, ac fraudem circumvenire conaretur. Secundum est quod eodem die, quo peccaverunt, e Paradiso fuerunt deturbati: hoc nempe indicat Mosis narratio; refert enim post peccatum illos erubuisse ob nuditatem corporis, atque eam velandam fecisse sibi subligacula, et audita Dei voce, pudore simul et timore perculsos in medium sese Paradisi nemus abdidisse, indeque iussu Dei egressos fuisse, ab eo increpatos, et e Paradiso exterminatos. Nec sane locus ille Paradisi propter hominem innocentem constitutus. reorum conveniens erat habitaculum. Adde quod si longiori tempore mansissent, periculum erat ne commiscerentur, cum iam mutua exarsissent libidine: cum tamen S. Augustinus, et alii Patres, virgines illos e Paradiso recessisse summo consensu prodant. Tertium denique quod certum videtur, est ipsos fuisse e Paradiso exterminatos sub finem eius diei, quo peccaverunt, hoc est ante solis occasum: etenim refert Moses Deum apparuisse, et tonantem vocem emisisse ad auram post meridiem, idest sub vesperam, nam eo tempore ventus spirare solet, praesertim zephirus: maxime vero in locis maritimis. His ita praelibatis, sit:

Conclusio prima. — Probabilius est Adamum, et Evam. non tantum uno die moratos fuisse in Paradiso.

Haec est communior inter sanctos Patres; eamque sua sententia firmat S. Augustinus, lib. 11. De Genesi, cap. 31. et lib. 2. De peccatorum meritis, et remissione cap. 21. nam cum ait: Primos Parentes ante peccatum usos fuisse caeteris Paradisi fructibus, satis innuit, plus uno die eos in Paradiso mansisse. Clarius idem significat S. Gregorius lib. 1. Dialogorum, cap. 1. his verbis: In Paradyso usurperat homo verbis Dei, et beatorum Angelorum spiritibus, cordis munditia, ac rectitudine visionis interesse.

Probat hanc veritatem Pererius quaest. 2. in 3. cap. Genesis, ex eo quod non consentaneum videntur tam multa, et varia, quae inter creationem Adami, et eiectionem eius narrantur facta, intra unum diem coarctari. Etenim sexto die, primum quidem creata sunt animalia terrestria: postea vero creatus est homo extra Paradisum. Deinde in Paradisum introductus, accepit praeceptum a Deo, abstinendi ab arbore scientiae boni, et mali. Post haec ducta sunt ad eum animalia, quorum singulis, considerata cuiusque corum vi, et natura, congruentia imposita ab eo sunt nomina. Cumque in eis nullum ei reperiretur idoneum ad societatem vitae, prolisque generationem adiutorium, ex Adami altissimo somno sopiti latere formata est Eva. Adhuc nudi versabantur ambo in Paradiso sine ullo aut nuditatis suae pudore, aut externi incommodi, vel molestiae perpessione. Post haec consecutus est sermo inter serpentem, et Evam ultro citroque habitus, scilicet, ut credibile est, multo longior, quam a Moses commemoretur. Eva porro serpentis decepta promissis, arborem vetitam adiit; eiusque corticis spectata, et considerata pulchritudine, decerpsit fructum, comedit, perrexit ad virum, et suis blanditiis eum pellexit ad comedendum. Quo facto cum eos protinus suae nuditatis puderet, ad cam tegendam fecere sibi subligacula, auditaque Dei ad eos venientis voce, sese in medium Paradisi locum densissimis opacum arboribus abdiderunt: unde iussu Dei egressi, uterque separatim ab eo interrogati, puniti tandem e Paradiso eiecti sunt. Tantam igitur hanc rerum molem repuit animus credere in unam diem commode includi potuisse. Haec ille. — Confirmatur haec veritas ex ipsamet Scriptura sacra : si enim tam exiguum tempus inter creationem Adami, et Evae, ac serpentis tentationem interfluxisset; nulla erat ratio cur serpens diceret Eva : Cur praecipit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno Paradisi? Hoc enim argumentum est serpentem observasse eos ex omnium arborum fructibus edere solitos, praeter unum arboris scientiae boni, et mali fructum, ex quo religiose videbat eos sese abstinere, quod utique Eva confirmasse videtur dum serpenti respondit: De fructu lignorum, quae sunt in Paradiso, vescimur. etc. Quid est enim vescimur, nisi vescci solemus? quamquam non me lateat Hebraice legi vescemur, in futuro tempore. — Unde non incongrue quidam coniectantur illos in Paradiso stetisse per octo dies, et octavo die. quam fuerant creati, hoc est Feria sexta hebdomadae secundae. profligatos ex horto; nam spatium octo dierum sufficiens fuit experiendae aliquantulum eius status felicitatis, et Paradisi voluptatis degustandae. Idque consonat eis, quae sancti Patres edocent, nempe Adamum eodem die creatum, et lapsum, codem, inquam, non numero, sed hebdomada, nempe sexto recurrente. — Habet pariter consonantiam cum eo. quod secundus Adamus, Christus nempe, pro expiando primi Adami crimine pertulit, etenim sexta die Adamus est creatus, et e Paradiso eiectus: cadem quoque die passus est Christus, suoque sanguine coelestis Paradisi ianuas Adamo, et posteris reseravit. 2. In eius diei exordio, ille fuit ex luto formatus: hic idem ad tribunal raptus. et sordidissimis foedatus sputis. 3. Hora eius diei tertia introductus est Adamus in Paradisum; et Christus tertia hora, mortis accepta sententia. urbe Ierosolyma eductus est ad supplicium. 4. Inter sextam, et nonam horam Adamus, et Eva protenderunt manus ad excipiendum fructum, qui nobis mortem intulit: hoc ipso tempore Christus manus extendit in Cruce, sanguinem fudit. et mortem obiit. quae nobis vitam aeternam conciliaret. Denique ad auram illius diei Deus eiecit Adamum, et Evam vetiti fructus latrones e Paradiso terrestri: Christus autem Latronem poenitentem in caelestem Paradisum eodem tempore, sicut promiserat, induxit.

Conclusio secunda. — Credibiliter est Adamum, et Evam e Paradiso deturbatos, in illam terram plagam incidisse, quae postmodum Iudaea et Palestina dicta est. Ita ex vetustissima Hebraeorum traditione affirmat S. Basilius in 5. cap. Ezechielis dicens: Obtenuit fama quaedam in Ecclesia memoria consecratum non scripto proditum, quae et talis est, quod prima utique Iudaea hominem habebat incolam, nimirum Adam, simul atque excidit delitiis Paradisi, in hac terra collocatum, ad mitigandam iacturam bonorum quibus fuerat exutus. — Idem affirmat Rupertus lib. 8. cap. 31. et ex eo Tostatus, et uterque ex S. Hieronymo, contendentes Adamum in Iudaea commoratum fuisse, ibique sepultum. Addi potest eorum auctoritas, qui referunt agrum Damascenum, qui interpretatur sanguinis mixtio, sic nominatum. quod in eo primum cruentе fusus fuerit humanus sanguis, dum nempe ibi innocens Abel a fratricida Caino fuit trucidatus. Confirmatur haec veritas: Ibi degisse dicendus est Adamus dum viveret. ubi post mortem fuit tumulatus: sed tumulatus fuit in Palaestina: ergo in ea vixit.

Maior constat, nam ut Christus Dominus in Evangelio loquitur, ubi ceciderit arbor, ibi manebit, quibus verbis non solum eundem fore animarum statum post mortem, qualis in morte fuerit. sed etiam designat corpora eadem in plaga esse tumulanda, in qua fuerunt extincta. Adde quod tune temporis nondum mos inoleverat apud Magnates, specialem sibi sepulturae locum eligendi. in quem, si longius abessent morientis, eorum corpora essent deportanda. Probatur minor ex communi Iudaeorum traditione a pluribus Sanctis Patribus firmata, Adamum in Monte Calvario, a Cranio, seu Calvaria ipsius ita nominato, fuisse tumulatum, in quo post tria annorum millia Dominus noster Iesus Christus crucifixus est; ut qui primus peccati fuerat auctor, primus etiam peccati medicinae salutaris vim reciperet. Ita praeceteris sentit Tertullianus in carmine contra Marcionem, sic scribens:

Golgotha, locus est capitis, Calvaria quondam Lingua paterna prior, sic illum nomine dixit: Hic hominem primum suscepimus esse sepultum: Hic patitur Christus, pio sanguine terra madescit: Pulvis Adae, ut veteris possit cum sanguine Christi Commixtus, stillantis aquae virtute lavari.

Ipsi subscribunt S. Cyprianus, sermone De resurrectione Christi: Nos. inquit, et Christum pertinentes, cuius sanguine conspersa creditur Adami Calvaria, qui sub loco ubi Crux Domini fixa est, humatus traditur ab Antiquis. Origenes tractatu 3. in Mattheum: Venit ad me traditio quaedam, quod corpus primi hominis sepultum est, ubi crucifixus est Christus, ut sicut in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificentur, ut in loco ille, qui dicitur Calvariae locus: idest locus capitis, caput humani generis resurrectionem incipiat cum populo universa per resurrectionem Domini Salvatoris, qui ibi passus est, etc. S. Chrysostomus Homil. 21. in 19. caput Ioannis: Egregit in eo, qui dicitur Calvariae locus, ubi quidam dicunt Adam, et mortuum, et sepultum esse, et Iesum, ubi mors dominata est, ibidem. trophaeum erigisse per Crucem, quam tulit contra mortis tyrannidem. S. Augustinus, sermone 71. De tempore: Etiam hoc Antiquorum relatione refertur, quod et Adam, primus homo in ipso loco, ubi Crux fixa est. fuerit aliquando sepultus: et ideo Calvariae locum dictum esse, quia caput humani generis ibi dicitur esse sepultum. Et certe, Fratres, non incongrue creditur, quia ibi erectus sit medicus ubi iacebat aeger; et dignum erat, ut ubi occiderat humana superbia, ibi se inclinaret divina misericordia: et sanguis ille pretiosus etiam corporaliter dum dignatur pulverem antiqui peccatoris stillando contingere, redimisse credatur.

Imo et Hieronymus ipse, licet aliter sentire, videatur in Epitaphio S. Paulae, tamen scribens nomine Paula, et Eustochii ad S. Marcellam Epistola 17. ait, In hac urbe. imo in hoc tune loco, et habitasse dicitur et mortuus Adam, unde et locus in quo crucifixus est Dominus noster, Calvaria appellatur; scilicet quod ibi sit antiqui hominis Calvaria condita; ut secundi Adami, idest Christi, sanguis de Cruce stillans, primi Adam, et iacentis Protoplasti peccata dilueret.

Obicies ex Iosue 14. Nomen Hebron ante vocabatur Cariath-arbe, Adam maximus inter Enacim ibi situs est. Hinc S. Hieronymus in Epithaphium S. Paulae; Cariath-arbe, inquit, idem est ac civitas virorum quatuor, Abraham, Isaac, Iacob, et Adam magni, quem ibi conditum, iuxta librum Iesu Nave Hebraei autumant; licet plerique quartum putent Caleb, cuius latere memoria monstratur. Ergo Adamus in Hebron fuit tumulatus. — Secundo, cum diluvio plures deportati fuerint terrarum aggeres, montesque plurimi hinc inde distracti ; verisimile est pariter direpta fuisse mortuorum sepulchra omnia, ac proinde ipsorum ossa disiecta ac dissipata. Quonam itaque modo factum est, ut Adami ossa in Golgotha perseveraverint ita integra, ut postmodum ibidem eius Cranium inveniretur? — Respondeo ad primum; nomen Adam non semper esse proprium primo Parenti, sed cuilibet homini concessum, ut constat ex his verbis Genesis 6. Masculum, et foeminam creavit eos, et benedixit illis, et vocavit nomen eorum Adam: ac proinde ibi tribuitur cuidam homini, cui peculiare nomen erat Arbe, qui sicut legitur ibidem cap. 15. versu 13. erat Pater Enac Gigantis; cum aut Arbe fuerit statura maior, vel dignitate praecellentior suis filiis, qui cap. 13. Numerorum dicuntur monstra quaedam de genere Giganteo, is Arbe merito dicitur inter Enacim maximus. Ad secundum dico falsum esse diluvio omnes deportatos montes in eisque locata sepulchra fuisse dissipata; plures enim steterunt inconcussi montes, puta montes Armeniae, in quibus

Arca Noe stetit. — Confirmatur iterum ex iis, quae refert Moses Bar-Cepha lib. De Paradiso, cap. 11. ex Iacobo Edessena, nempe Noe habitasse in terra Iebus, atque in regione Sodomorum, ibique plantasse illas Cedros, ex quibus Arcam construxit: quam Arcam cum esset una cum liberis suis conscensurus impendente diluvio, secum in eam intulisse ossa Adami; eaque deinde post diluvium Arca egressum suis filiis distribuisse, prout orbem terrarum inter illos habitandum partiebatur, v. g. Calvariam Adami dedisse primogenito suo Sem, et terram assignasse ei Iudaeam, atque ita posteritatem Sem, cum in Iudaeam. seu suam haereditatem venisset, illam Adae Calvariam, quae sibi de illius ossibus ex paterna distributione obvenerat, in Adam sepulchro, quod alioquin iam tum illic extabat, reposuisse. Constat itaque ante diluvium Adamum in Palaestina fuisse tumulatum.

Conclusio tertia. — Certum est Adamum, et Evam sua iugi poenitentia divinam in gratiam, et benevolentiam fuisse restitutos.

Patet huius Conclusionis veritas ex libro Sapientiae cap. 10. ubi legimus: Illum, qui primus formatus est a Deo, Patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodivit, et eduxit illum a delicto suo, etc. Unde S. Augustinus in Epistola 99., quae est ad Evodium, sic ait: De illo quidem primo homine Patre generis humani, quod Christus cum descendit ad inferos, inde eum liberaverit. Ecclesia fere tota consentit, quod eam non inaniter credidisse credendum est, utrumque hoc traditum sit, etiamsi canonical Scripturarum hinc expressa non profertur auctoritas. Quamquam illud, quod in lib. Sapientiae capite 10. scriptum est: haec (nempe sapientia divina) illum, qui primus formatus est a Deo, Patrem orbis terrarum, cum solus esset creatus, custodivit. et eduxit illum a delicto suo; et dedit ei virtutem continendi omnia: hoc inquam, quod ibi scriptum est, magis pro hac sententia, quam proullo alio intellectu facere videatur. Sic Augustinus. Nec refert, quod Rupertus lib. 3. cap. 38. hanc veritatem in dubium revocet, affirmetque Sapientiae librum non esse canonicum: mirum enim est virum aliunde doctissimum ignorasse librum Sapientiae multis ante suam aetatem saeculis inter canonicas Scripturas fuisse repositum, ut videre est in Conciliis Carthaginensi, et Laodiceno. Adde quod ipsi adversantur omnes SS. Patres, qui verbis ac scriptis pugnaverunt in Tatianum, S. Iustini Martyris quemdam discipulum, postmodum Encratitarum haereticorum infelicem Parentem, cuius ex praecipuis erroribus unus erat, Proto­parentes aeternis urgeri suppliciis, propterea quod nec admissi criminis poenitentiam egissent, nec veniam fuissent assecuti, ut legere est apud S. Epiphanium Haeresi 16. et S. Augustinum libro De haeresibus cap. 27.; sed maxime apud S. Irenaeum lib. 3. cap. 34. qui pluribus momentis praefatum Tatianum impugnat, et nostram Conclusionem propugnat.

Probatur ratione, quod in divinam gratiam restituti fuerint primi Parentes: Primo quidem, quia Deus non maledixit Adamo nec Evae, sicut maledixerat serpenti; quod certe indicium est eorum salutem non fuisse desperatam, sicut desperata erat diaboli in serpente latentis restituenda salus: seu, ut loquitur Tertullianus lib. 3. Adversus Marcionem cap. 20., Hinc nec maledixit ipsum Adam, et Evam ut restitutionis candidatos, etc. Secundo, quia Adamus, et Eva induerunt se asperis perizomatis ex foliis ficulneis quasi sacco. et cilicio, et indignam praevaricationis humanae omni satisfactionis habitu expiarent, inquit Tertullianus, libro De cultu feminarum. Tertio, quia Deus non videretur, nec recte diceretur bonus Pastor ovem centesimam, quae perierat. quaerens et inveniens, si primus homo, qui per eam deperditam ovem significabatur, salvus non esset. Quarto denique, gloriari posset diabolus se a Christo minime victum et exarmatum, si primi Parentes. quos ipse vicerat. a peccatis, et poenatibus non fuissent per poenitentiam soluti ac liberati. Quintam rationem adiiciunt alii Patres cum S. Epiphanio supra laudato, ex eo quod sepultus fuerit Adamus in eo loco, ubi Christus crucifixus est; nempe, ut qui primus peccati fuerat auctor, primus etiam salutaris medicina fieret particeps, ut supra dictum est.

Quaeres: Quid significetur per ista verba Genesis 3. versu 24. Collocavit (Dominus) ante Paradisum voluptatis Cherubim, et gladium igneum atque versatilem ad custodiendum viam ligni vitae!

Respondeo 1. Varios de Cherubinis istis Paradisi Custodibus varia sentire. Theodoretus arbitratur quaest. 40. in Genesim, Cherubim non significare virtutes quasdam invisibiles, seu caelestem aliquem spiritum Angelorum. sed potentem quandam et terribilem visionem, et formam: perinde ac si quaedam animalia in ingressu Paradisi collocasset, quibus inde Adam arceretur. Gravius exorbitat Iacobus Chytraeus in expositione Symboli a se edita, ubi ait, statua illa cum igneo gladio ad custodiam Paradisi, quam Moses Cherubim appellavit, non erat Angelicus spiritus, sed virile quoddam simulacrum horribili forma, larvaque circumseptum, quod Deus ad incutiendum terrorem primis Parentibus prae foribus Paradisi collocaverat; more agricolarum, qui in satis, et hortis ligneos palos defigunt, laceris humanarum vestium pannis indutos. ut ea terriculamenti genere aves a seminum. atque frugum pastu deterreant. Verum Cherubim Paradisi Custodes fuisse Angelicas quasdam revera virtutes, et supernos caelestesque spiritus. plerique sanctorum Patrum affirmant. Sanctus Chrysostomus Homilia 18. in Genesim, inquit: Praecepit Deus ut virtutes illae Cherubim custodirent viam ligni vitae. Et in Sermone De Ascensione: Et Angeli, et Archangeli de nostris dolebant suppliciis; et quando puniebamur, ipsi quoque nimiam tristitiam tenebantur: Et Cherubim licet Paradisum custodirent. tamen de nostris suppliciis tristabantur, et Cherubim meruerunt quidem custodire Paradisum, sed dolebant honorem custodire. Sanctus Augustinus lib. 11. De Genesi, c. 10.: Et ordinavit Cherubim, et flammеum gladium, quae vertitur, custodire viam ligni vitae. Hoc per caelestes superpotestates etiam in Paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia. S. Gennadius Constantinopolitanus Episcopus in Graeca Catena Genes. 3. Cherubim Potestates sunt ex his quae dicuntur incorporeae, ut ignei non manifeste. Et cum ad custodiam Paradisi eligerentur conformasse gladium dicuntur, qui ipso aspectu ignei viderentur, semperque mobiles. etque ita Adam ab ingressu excluderent. Licet autem ordinarie quidem non mittantur Angeli ex superioribus ordinibus, sed solum ex interioribus, extraordinarie tamen aliquando, etsi raro. mitti posse supremos Angelos. etiam Cherubinos et Seraphinos docent cum Doctore Subtili in 2. distinct. 10. Durandus, et Gabriel. Adeoque iuxta hanc sententiam. quae est cum primis probabilis, facile dici potest Cherubinos appositos Custodiae Paradisi, fuisse beatos Spiritus secundi ordinis prima Hierarchiae: et tunc solam missos in Scriptura legi, quod res illa singularis esset. et ardua. — Respondeo secundo. per flammeum gladium quosdam intellexisse a Vorstio indicatam Torridam Zonam. qua ob vehementiam caloris arcet homines ab ingressu Paradisi, ultra quam. vel in qua sub aequinoctiali sit conditus. ut illue propter terrorem prausti cinguli penetrare non possint. Istud indicat Tertullianus Apologet. cap. 47. Etsi Paradisum nominamus nescio a quadam ignea illius Zonae a notitia orbis communis segregatum. Et S. Ambrosius lib. De Genesi. cap. 2. idem innuit. ita canens de Protoplastis Paradiso exactis :

Deiectosque procul sacratis dimoret hortis, ......medioque eliminat igne In quo perceleri Cherubim evolvitur aestu, Dum calidus defervet apex, flammasque volutat,

Opinati sunt alii flammeum gladium esse murum quemdam igneum, vel ibi ex terra erumpentis, ut in Aetna Siciliae, Vesuvio monte, novi orbis Vulcanis. vel adeo aliunde allati, aut de novo ibidem creati. quo Paradisus toto ambitu, et ab omni parte veluti impenetrabili septo esset circumvallatus. Ita sensisse visus est Lactantius Firmianus lib. 2. Divinarum institutionum, cap. 18. sic dicens: Deus eiecit hominem de Paradiso. ipsumque Paradisum igni circumvallavit, ne homo posset accedere. — Verum hanc interpretationem magis allegoricam, quam historicam esse apparet. Ad Historiae igitur veritatem simplicissimam arbitror, ut Cherubim veri Angeli in humana specie Custodes appositi sunt; ita quoque flammeum gladium revera fuisse igneam aliquam flamman instar praegrandis romphaeae, vel speciem gladii, aut laminae terrae orbem atque fulgentis: utrumque enim historice accipiendum. ut cetera omnia antecedentia cum codem tenore, et ductu verborum enarrentur, consensus eruditorum docet, nec tutum est aliter sentire. — Sed et observavit Pererius cum aliis, quod sicut plures fuerunt Cherubini (siquidem Cherubim a Moyse positum, Hebraice plurale est) ita quoque plures fuisse flammeos gladios certum videtur: et unumquemque Cherubim suum habuisse flammeum gladium horrendum, ac praefulgentem. Nec his obest quod Scriptura Cherubin plurali forma, et flammeum gladium, singulariter ponat: nam usu sermonis Hebraici interdum plurali singulare adiungitur. Sic Genesis 47. 3. Pastores servorum sumus, idest singulus quisque ex servis tuis. Isaie 59. 12. peccata nostra respondebit nobis, hoc est, unumquodque peccatorum nostrorum. Sic hoc loco concordant Cherubim. et flammeus gladius, ut significetur unusquisque Cherubinorum suum gladium habuisse.