Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

Notandum 1. Ex Hugone a S. Victore, lib. 1. De Sacramentis, par. 6. cap. 12. triplici cognitione primum hominem ab ipso sua conditionis exordio eruditum fuisse: Cognitione scilicet Creatoris sui, ut cognosceret, a quo factus erat. Secundo cognitione sui, ut cognosceret quid factum erat, et quid sibi faciendum erat. Tertio denique cognitione illius, apud quem secum factum erat, et quid sibi de illo, et in illo faciendum erat. Qualis autem triplex haec fuerit cognitio hic determinandum est.

Notandum 2. Ex Seraphico Bonaventura in 2. dist. 23. art. 2. qu. 3. quod quadruplex est genus cognoscendi Deum; videlicet per fidem, per contemplationem, per apparitionem, et per apertam visionem. Primum est gratia communis; secundum est gratiae excellentis; tertium gratiae specialis; et quartum gloriae consummantis. Et sufficientia istorum modorum ita colligitur; omne enim quod cognoscitur, cognoscitur per aliquid praesens; si igitur Deus cognoscitur, necesse est quod per aliquid praesens intellectui cognoscatur. Praesens autem voco hoc secundum quod Augustinus vocat, quod praesens est intellectui ad videndum. Aut igitur cognosco Deum per hoc, quod est praesens mihi, aut per hoc, quod est praesens aliis. Si per hoc quod est praesens aliis, sic est cognitio fidei: quod enim Deus sit Trinus et Unus, hoc ego credo Dei Filio, qui hoc enarravit et praedicavit, et Spiritui S. qui hoc inspiravit. Quod enim credimus debemus auctoritati, sicut dicit Augustinus. De Utilitate credendi, cap. 11. Si autem cognosco Deum per hoc quod est praesens mihi, hoc potest esse tripliciter: aut per hoc quod est praesens mihi in effectu proprio: et tunc est contemplatio; qua tanto est eminentior, quanto effectum divinae gratiae magis sentit in se homo, vel quanto etiam melius scit considerare Deum in exterioribus creaturis. Aut est praesens mihi in signo proprio: et sic est apparitio, sicut apparuit Deus Abrahae in subiecta creatura, qua ipsum Deum figuravit, et sicut Spiritus sanctus apparuit in columba. Aut est praesens Deus in lumine suo, et in seipso: et sic est cognitio, qua videtur Deus in vultu suo, sive facie ad faciem; et sic est aperta visio, quae tota dicitur merces omnium meritorum. Primum igitur, et ultimum genus cognitionis statui innocentiae non competebat. Primum quidem, propter cognitionem aenigmaticam, et propter hoc quod cognitio fidei ut plurimum est ex auditu. Ultimum vero ibi esse non poterat propter summam perfectionem: ideo homini non exhibebatur, sed potius in praemium promittebatur. Medii vero duo, scilicet contemplationis, et apparitionis utrique statui communia esse poterant: maxime cognitio contemplationis, quae in utroque statu est: ibi tamen potissime vigebat, tum propter animae puritatem, tum etiam propter carnis, et inferiorum virium subiectionem, quibus duobus ut plurimum anima caret in statu naturae lapsae; ideo non potest ad illum gradum contemplationis attingere. Hic S. Bonaventura. Non tacite tamen concederem Adamum non habuisse lumen fidei, siquidem fides est substantia rerum sperandarum, et totius aeternae salutis vertex, et cardo; nisi forte velit Seraphicus Doctor, quod Adamus habuerit quidem habitum fidei; non vero actum circa ea quorum evidentem ac scientificam notitiam habebat.

Notandum 3. Ex eodem ibidem qu. 1. quod profectus in scientia, triplici via potest considerari: vel a parte scibilium, vel a parte modorum cognoscendi, vel a parte maioris habilitationis in cognoscendo. Secundum primum modum, cum quaedam sint res quae fiunt cursu naturali, vel mirabili: quaedam quae fiunt voluntario cursu; certum est quod in earum rerum cognitione quae quidem cursu naturali fiunt, non profecisset Adam, quantum ad novi habitus acquisitionem: accepit enim (sicut dicit Hugo, et Magister in littera) ab exordio omnium rerum plenam notitiam. Proficere tamen potuisset quantum ad alium modum cognoscendi, et quantum ad maiorem habitum sciendi. Quantum ad alium modum, proficere poterat, quia quod noverat simplici notitia, cognoscere poterat experientia: et quod noverat intellectu, cognoscere poterat et sensu. Proficere etiam poterat quantum ad maiorem habilitationem, quia ex frequenti consideratione eorum quae noverat, promptior fuisset, et paratior ad iudicandum de his rebus quarum habebat cognitionem per habitum innatum. Etsi enim primus homo non haberet tarditatem hebetudinis, per aggravationem corporis mortalis, habebat tamen spiritus eius quamdam minorem velocitatem per vegetationem corporis animalis: et sic in cognitione rerum naturalium Adam quodammodo minime stetisset. — In earum vero cognitione quae fiunt cursu voluntario, et mirabili, sive supernaturali simpliciter, proficere potuisset: non solum quantum ad modum cognoscendi, sed etiam in acquirendo novam cognitionem. Nec mirum, quia ad hoc quod cognosceret divina mysteria indigebat superna illustratione: ad hoc vero quod cognosceret secreta alterius, indigebat ipsius directione. Nec talis profectus statui innocentiae derogabat, cum etiam beati Angeli in cognitione divinorum mysteriorum, et humanorum secretorum proficiant: propter quod dicitur ad Ephesios 3. Ut innotescat Principibus, et Potestatibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei. Haec ille.

His ita praelibatis, restat hic determinandum qualis fuerit Adami sapientia et scientia, tum quantum ad res naturales, tum quantum ad supernaturales.

Conclusio prima. — Adamus in statu innocentiae perfectissimam habuit rerum omnium naturalium scientiam, et certam ac evidentem cognitionem.

Probatur primo ex illo Ecclesiastici, c. 17. ubi de protoparentibus sic legimus: Disciplina intellectus replevit illos: creavit illis scientiam spiritus: sensu implevit cor illorum, et bona ac mala ostendit eis; quibus haud obscure quatuor principes Philosophiae partes indigitantur. Logica quidem per disciplinam intellectus, quia illa tota est in tradendis regulis et praeceptis, quibus intellectus instructus perfecte ratiocinatur: Metaphysica vero, per scientiam spiritus, quia circa nobilissimas entis species, Deum nempe, et Angelos versatur: Physica autem per quam sensu implevit cor illorum, idest animam eorum exornavit scientiis a rebus corporeis sensuum adminiculo excerptis: et per ultima verba, aperte Moralis exprimitur, quia circa bonum, et malum cognoscendum intellectum dirigit, ut voluntas istud amplexetur, et hoc abhorreat.

Probatur item ratione triplici: Prima quidem: quae Deus proxime et immediate producit, ea sunt perfectissima: sed Adamum solus Deus nullo causae efficientis interveniente concursu creavit, tam secundum corpus quam secundum animam: utraque igitur parte perfectissimus a Deo creatus est. Ergo quemadmodum formatus est perfecto corpore, videlicet quantum ad integritatem aetatis, proceritatem staturae, robur, et firmitatem virium, et potentiam generandi alios; ita haud dubium est eum fuisse creatum animo, et mente perfectum: adeoque cum naturalis perfectio mentis scientia sit, hanc habuit Adamus ab initio. — Secunda ratio: sicut Adamus humani generis secundum carnalem generationem sator, et parens futurus erat, ideo creari cum oportuit aetate perfecta, et ad generandum idonea: cumque idem futurus esset primus Doctor Rectorque hominum, conveniens profecto fuit eum creari cum perfecta facultate docendi, et regendi alios homines: id autem sine scientia praestari non potest. Namque, ut scribit Aristoteles in primo, et secundo libro Metaphysices, Signum scientis est posse alios docere: et quod est causa cur alia sint talia, ipsum maxime tale esse necesse est. — Tertia ratio: si Adam creatus esset sine scientia, eamque paulatim studio, et opera comparare sibi debuisset, longo tempore in veritatis ignoratione versatus esset: ignorantia autem veritatis, et inscitia rerum quae patent sensibus, admodum molesta et acerba fuisset homini sciendi cupidissimo: atqui nihil molesti vel acerbi in eo statu, vel animo, vel corpori accidisset: non igitur ignorans et inscius creatus est Adam. Etenim si diu ille fuisset ignorans, facile fuisset propter veritatis et rerum ignorationem, falsis eum assentiri opinionibus, et in absurdos errores prolabi; videlicet approbando falsa pro veris, aut vera pro falsis reprobando, quod, ut praeclare dixit Augustinus, non est natura hominis conditi, sed poena damnati.

Dices 1.: Adamus credidit serpentem, qui eum decepit, esse loquacem: ergo eius naturam non agnoscebat, ac proinde non erat Philosophus. Deinde, credidit huic serpenti scientiam promittenti, et ut ipsam obtineret, impositum a Deo sibi mandatum infregit: ergo tunc scientiam non habebat. Denique post esum fructus vetiti Scriptura sacra testatur apertos fuisse Protoparentum oculos: non quidem oculos corporis, quia non erant coeci, sed oculos mentis, et cordis: ergo erant ignari, ignorantia enim coecitas mentis vocitatur.

Respondeo ad 1. et ad 2., negando Adamum existimasse serpentes esse loquaces: sed credidit sub serpentina specie aliquem Angelum delitescere, qui vera sibi loqueretur, promittendo scientiam, non naturalem et philosophicam, quam perfectissime iam possidebat, sed supernaturalem, theologicam, et independentem, qualem scilicet Deus in se complectitur, ut constat ex illis verbis ore serpentino prolatis: Eritis sicut Dii scientes bonum, et malum. Quibus adde non Adamum, sed Evam a serpente fuisse deceptam. Ad 3. dico apertos fuisse mentis eorum oculos, non per alicuius novae scientiae infusionem, aut acquisitionem, sed per prioris usum, et experientiam; cognoverunt enim se nudatos et expoliatos omnibus dotibus et ornamentis innocentiae, ac gratiae originalis, quibus in sua formatione ditati fuerant, expertique sunt rebellionem partis interioris adversus superiorem, corporis videlicet adversus animam, quae ante peccatum ipsis erat ignota.

Dices 2.: cum Caietano explicante locum Moysis de impositione nominum ab Adamo facta: Adamus non habuit scientiam omnium rerum corporalium, siquidem evidenter non novit elementa, coelos, et sidera: nam cum hae sint principes mundi partes, ex quibus hic mundus coagmentatus, et integratus constat, eorum perfecta cognitio reservata est soli Deo, qui ait David Psalm. 116. Qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocat: unde sequitur rerum coelestium cognitionem soli Deo cognitam, adeoque non ipsi Adamo concessam.

Nego antecedens; primo namque falsum est caelorum et astrorum cognitionem soli Deo reservatam; siquidem Salomon, cap. 7. libri sapientiae de seipso ait: Ipse dedit mihi horum quae sunt scientiam veram, ut sciam dispositiones orbis terrarum et virtutes elementorum, initium et consummationem et medietatem temporum, vicissitudinum permutationes et consummationes temporum, morum mutationes et divisiones temporum, anni cursus et stellarum dispositiones: naturas animalium et iras bestiarum, vim ventorum et cogitationes hominum, differentias virgultorum et virtutes radicum, et quaecunque sunt absconsa et improvisa didici: omnium enim artifex docuit me sapientia. Quibus patet Salomoni concessam perfectam scientiam orbis terrarum elementorum, et stellarum, et omnium quae abscondita sunt, et abstrusa: ergo multo magis Adamo. Nec verum est earum rerum perfectam cognitionem soli Deo sic reservatam esse ut eam Adamus obtinere non potuerit. Nec refert, quod Adamus nomina imposuerit tantum volatilibus, et terrestribus animantibus, non vero terrae, nec mari, nec coelis, et sideribus, quasi non habuerit eorum scientiam. Etenim perfectam habuit scientiam lapidum, metallorum, stirpium ac piscium, quibus tamen rebus eum nomina imposuisse nusquam legimus: — Observandum tamen tria excipienda esse ab hac generali scientia quam in Adamo fuisse contendo: Primo quidem non cognovit omnia futura contingentia. Secundo, certo et evidenter non novit arcana et secreta cordium, haec enim utraque cognitio etiam Angelos latet. Tertio denique, non habuit scientiam omnium praesentium individuorum cuiuslibet speciei: non enim novit omnia individua piscium, nec omnem numerum arenae, aut lapidum: huiusmodi enim cognitio nec pertinet ad perfectionem humani intellectus, neque conferebat ad perfectionem et felicitatem status innocentiae.

Quaeres: An Adamus sapientia praecesserit ceteros homines?

Assero: siquidem primo habuit maiorem scientiae amplitudinem; novit enim omnia naturalia, quod nulli adhuc concessum fuit. Deinde praestantiorem habuit modum sciendi; alii namque plurima norunt probabili tantum ratione, vel non ex causis, sed ex effectibus, vel non ostensiva demonstratione, sed ea solum, quae ducit ad impossibile: Adamus vero perfectam cuiusque rei, et ex propriis eius causis cognitionem tenebat. Tertio denique firmiorem habuit scientiae immobilitatem: non enim in statu innocentiae deperdi potuisset scientia, neque per diuturnam cessationem a actu, neque per corruptionem interioris sensus, neque per oblivionem, ut in ceteris mortalibus interdum contingit.

Nec refert quod Scriptura sacra Salomonem faciat sapientiorem omnibus hominibus qui eum antecesserant, quique post eum futuri erant: sic enim loquitur Deus Salomoni 3. Regum, cap. 3. Dedi tibi cor sapiens, et intelligens, in tantum ut nullus ante te similis tui fuerit, nec post te surrecturus sit. Inde namque non concluditur Salomonem fuisse Adamo sapientiorem: alioqui liceret inferre ipsum etiam antecessisse sapientia Christum Dominum, in quo reconditi sunt omnes thesauri sapientia et scientiae: quod utique nullus fidelis admiserit. Itaque protata Scriptura verba tantum significant vel quod Salomon fuerit sapientior iis omnibus qui studio, labore, et arte sibi sapientiam acquisierunt, in quorum numero Adamus non est censendus: vel quod fuerit sapientior omnibus, non quidem hominibus, sed Regibus, et principibus, ut ipsemet indicat sub finem primi capitis Ecclesiastae: Ego, inquit, magnus effectus sum, et praecessi omnes sapientia qui fuerunt ante me in Hierusalem: vel denique sapientior dicitur iis omnibus, qui tune temporis sapientes consuebantur: quod utique significatur 3. Regum, cap. 5. his verbis: Praecedebat sapientia Salomonis sapientiam omnium Orientalium, et Aegyptiorum, et erat sapientior cunctis hominibus: sapientior Aethan Ezrahites, et Heman, et Chalcol, et Dorda filiis Mahol etc... Et disseruit super lignis a Cedro quae est in Libano usque ad hyssopum quae egreditur de pariete: et disseruit de iumentis, et volucribus, et reptilibus, et piscibus, et veniebant de cunctis populis ad audiendam sapientiam Salomonis.

Conclusio secunda. — Praeterea Adamus in statu innocentiae habuit cognitionem rerum supernaturalium.

Haec sufficienter colligitur tum ex praecedenti Conclusione, qua probatum est cum fuisse conditum in statu perfectissimo quantum ad corpus et animam: adeoque necessum fuit eum habere cognitionem omnium praestantissimam, qualis est ea qua de rebus supernaturalibus habetur: tum ex Articulo sequenti, quo probabitur eum fuisse formatum cum gratia gratum faciente, cuius quasi fundamentum est fides: Impossibile enim est, inquit S. Paulus ad Hebraeos 11., sine fide placere Deo: Fides vero est cognitio rerum supernaturalium; definitur enim ab codem Apostolo, ibidem, substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium.

Insuper haec veritas ratione theologica suadetur: Adamus namque principaliter propter finem supernaturalem, quam propter naturalem fuerat a Deo conditus: ergo quemadmodum ut finem suum naturalem consequeretur, a primordio concussa fuit ei scientia rerum naturalium, multo magis consentaneum fuit cognitione rerum supernaturalium, sive per fidem, sive per contemplationem ipsum instrui, quibus finem suum supernaturalem obtineret: concludendum igitur cum Hugone a S. Victore, lib. 1. De Sacramentis, parte 6. cap. 12: Cognovit ergo homo Creatorem suum: non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, sed ea quae potius intus per inspirationem ministratur. Non ea quidem qua Deus modo a credentibus absens fide quoeritur: sed ea qua tunc per praesentis contemplationis scientiam manifestius cernebatur.

Quarum autem rerum supernaturalium cognitionem adeptus fuerit, nobis incertum est. Probabiliter tamen videtur quinque genera rerum supernaturalium ab eo fuisse cognita: Primo quidem noverat praemia supernaturalia viris iustis, et Deo sancte ac pie servientibus esse in coelis reposita; adeoque noverat Deum ut remuneratorem in ordine gloriae ac beatitudinis aeternae. Nam, ut scribit S. Paulus ad Hebraeos 11. Appropinquantem ad Deum oportet credere quia est, et inquirentibus se remunerator sit. Hinc sine dubio noverat se propter finem supernaturalem conditum, cum enim factus esset usu rationis et liberii arbitrii perfecte praeditus, et potens ab initio bene vel male agendi, convenientissimum erat ultimum finem eius statim ipsi notum fieri: ut sciret quo sua omnia, ac seipsum referre deberet. Inde novit etiam omnia media necessaria ad finem illum supernaturalem consequendum, qualia sunt gratia gratum faciens, tres virtutes Theologicae, quae non a nobis proficisci, nec propriis viribus comparari possunt, sed gratuito donari a Deo. — Secundo, conveniunt omnes pene Theologi, Adamum in statu innocentiae distincte novisse mysterium sanctissimae Trinitatis, ut affirmat S. Epiphanius initio libri Panarius haereses. Et revera quidem; non enim consentaneum erat primum hominem, tantisque bonis, tum naturalibus, tum supernaturalibus cumulatum, Trinitatis mysterium ignorare; maxime cum hoc mysterium in ipsius Adami formatione indicatum fuerit his verbis: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram: et postmodum Deus ipse coram Adamo dixerit: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est. — Tertio, novit etiam futuram Filii Dei Incarnationem, ut affirmat Doctor Subtilis, docens quod etsi Adamus non peccasset, nihilominus Filius Dei fuisset incarnandus. Addit S. Prosper in cap. 1. prima partis De promissionibus Dei, et praedictionibus, etiam ipsi Adamo notam fuisse coniunctionem Christi cum Ecclesia: quod utique significavit Adamus ipse 2. Genesis de uxore proferens: Propter hoc relinquet homo patrem, et matrem, et adhaerebit uxori suae: quae verba S. Paulus ad Ephesios, c. 5. coniunctioni Christi cum Ecclesia adaptat, subditque: Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo, et in Ecclesia. — Quarto, etiam non est improbabile Adamum novisse Angelorum lapsum, qui propter superbiam caelo deturbati ad Tartara detrusi fuerunt: haec namque cognitio Adamo multum proderat, tum ad humilitatem, tum ad observantiam Dei mandatorum, quia scilicet tam tremendum iudicium declinare posset: quod utique significare videtur Ecclesiasticus, cap. 17. ubi inter varias dotes Protoparentibus a Deo concessas, etiam reponit, quod iudicia sua ostendit illis. — Quinto denique, Adamus perfectam sui cognitionem habuit: nam, ut scribit Hugo Victorinus loco laudato, congruum erat ut homo a prima sua formatione perfectam sui cognitionem haberet, quatenus et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae sua erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere: conditionem, et ordinem, et debitum suum. sive supra se. sive in se, sive sub se, non ignorare: intelligere qualis factus esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum cognitionem et discretionem homo non habuisset, semetipsum non cognovisset, neque praevaricationis horum postmodum exitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur, utrum homo tune a principio cognitionem eorum quae circa ipsum ventura fuerunt habuerit, idest, lapsum, et ruinam suam praescierit, et caetera omnia mala, quae primum in ipsum, postea per ipsum in omnes qui fuerunt ex ipso transierunt: et similiter utrum praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset; illud omnino probabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem, et formam recte vivendi spectabat magis, ut ei facienda indicerentur potius, quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem, et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum, futurorum praescius diceretur: quia nec bona sperare cum praescientia malorum potuisset; neque cum praescientia bonorum mala ventura timuisset. Propter hoc igitur magis conveniens iudicatur, primum hominem eorum quidem, quae facienda erant, scientiam, et praeceptum accepisse: sed eorum quae futura erant, praescientiam non habuisse, ut liberum ad utramque partem arbitrium staret. Haec Hugo. — Hoc ipsum confirmat S. Augustinus, lib. 11. De Genesi ad litteram, cap. 18. ubi de primo homine in Paradiso existente, inquirit: Si futuri sui peccati praescius erat divinaeque vindictae, beatus unde esse unde poterat? Ergo tractus in Paradiso non beatus. Si autem non erat futuri peccati sui praescius: ergo per hanc ignorantiam, aut eiusdem beatitudinis incertus: et quomodo iam crede beatus? aut falsa spe certus non scientia, et quomodo non stultus? Respondet: Sed tamen hominis adhuc in corpore animali constituti, cui obedienter servienti dandum adhuc esset angelorum consortium, et mutatio corporis ex animali in spirituale, possumus intelligere beatam vitam secundum quemdam modum, etiamsi non erat, quales fuerunt quibus Apostolus dicit: vos qui spirituales estis, instruite huiusmodi in Spiritu lenitatis, intendens teipsum, ne et tu tenteris. Non absurde tamen nec improbe dicimus, beatos iam fuisse hoc ipso, quod spirituales essent, non corpore, sed etiam fidei spe valentes, in tribulatione patientes. Quanto magis ergo, et ampliori modo beatus erat homo in Paradiso ante peccatum, quamvis incertus futuri sui casus, qui spe ita gaudebat propter premium futura commutationis, ut nulla esset tribulatio cui tolerandae patientia militaret? Quamvis enim non vana praesumptione de incerto certus velut stultus, sed spe non infidelis, antequam apprehenderet illam vitam, ubi certissimus ipsius aeternae vitae sud futurus esset, posset exultare, quemadmodum scriptum est, cum tremore, et exultatione, multo abundantius in Paradiso quam sancti in his terris, beatus esset modo quodam inferiore quam in illa vita aeterna sanctorum supercoelestium angelorum, non tamen nullo.

An autem cognitio rerum supernaturalium, et divinarum, quam in statu innocentiae habuit Adam, fuerit sublimior, et clarior quam fides, licet interior fuerit, et obscurior, quam sit cognitio earundem rerum per lumen gloriae; ita ut lumen illud quod habuit Adam, medium quodammodo fuerit inter lumen fidei, et lumen gloriae: affirmare videtur Hugo Victorinus ibidem cap. 12. dicens: sciendum tamen est, quod illam primam cognitionem hominis quam de Creatore suo habuit, sicut maiorem, et certiorem illa cognitione, quae nunc in sola fide constat, revera dicimus: ita etiam illa, quae postmodum in excellentia divinae contemplationis manifeste revelabitur, minorem necesse est confiteamur. Cognovit ergo summus homo Creatorem suum, non tamen ita excellenter, sicut postea cognoscere debuisset, si perstitisset: sicut enim inobedientia hominis per subsequentem ignorantiam primae cognitionis multum abstulit: sic eidem cognitioni si in obedientia homo perstitisset, per subsequentem revelationem plurimum addendum fuit. Hic Hugo. Inde S. Bonaventura in 2. dist. 23. qu. 3. art. 2. qu. 3. ait, quod revera cognitio status innocentiae media est inter cognitionem status gloriae, et status miseriae, sicut etiam locus Paradisi medius est inter hanc vallem miseriae, et Patriam coelestem: et quemadmodum Paradisus terrestris plus se tenet cum terra quam cum Coelo, sic Adae cognitio sive status innocentiae, plus conformis est cognitioni status praesentis, quam futuri. Unde in solo statu gloriae videbitur Deus immediate, et in sui substantia, ita quod nulla erit ibi obscuritas: in statu vero innocentiae, et naturae lapsae videtur Deus mediante speculo, sed differenter: quia in statu innocentiae videbatur Deus per speculum clarum: nulla enim erat in anima peccati nebula: in statu vero miseriae videtur per speculum obscuratum per peccatum primi hominis, et idem nunc videtur per speculum, et in aenigmate. Enigma enim, sicut dicit S. Augustinus in lib. De Trinitate, est similitudo obscura. Haec S. Bonaventura. — Haec autem cognitio, quam Adamus habuit in statu innocentiae, adeo sublimis et excellens fuit, ut rerum coelestium contemplatione recreatus, mens eius in extasim plerunque agitaretur: quod utique sancti Patres luculenter explicant, expendendo videlicet illa verba Genesis 2. Immisit Dominus Deus soporem in eum. vel ut vertunt Septuaginta, immixit extasim: unde S. Augustinus De Genesi ad litteram, lib. 9. cap. 19. Illa extasis, inquit, quam Deus immisit in Adam ut soporatus obdormiret, recte intelligitur a Deo immissa, ut et ipsius mens per extasim particeps fieret, tamquam angelicae curiae, et intrans in sanctuarium Dei intelligeret novissima: denique evigilans tamquam propheta plenus, cum ad se allatam costam multierem suam videret, protulit continuo quod magnum documentum commendat Apostolus: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea, etc. quae verba cum primi hominis fuisse Scriptura ipsa testetur, Dominus tandem in Evangelio Deum dixisse declareret, ut hinc intelligeremus propter extasim, quae praecesserat in Adam, eum non divinitus tamquam Prophetam dicere potuisse.