Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

Notandum 1. Certo certius esse peccatum primi Parentis non tantum humanam naturam labefactasse, ipsam sibi divinitus concessis charismatibus spoliando, sed eam in pluribus etiam vulnerasse. Unde non incongrue plurimi e SS. Patribus hominem primum, et in ipso posteros omnes putant a Christo Domino adumbratum fuisse illa Parabola Lucae 10. Hominis descendentis ab Ierusalem in Iericho. et incidentis in latrones; qui despoliaverunt eum, plagisque impositis abierunt, semivivo relicto; at non ita compertum, qua sint ipsa praecipua humanae naturae per peccatum inflictа vulnera. Constat equidem omnes aerumnas corporis, et animae, quibus toto vitae nostrae curriculo iactamur, necnon et mortem ipsam, ab originali peccato in omne humanum genus esse derivatas. Etenim si stetisset felix innocentiae status, nec mortem, nec miserias, mortis assertas unquam pertulisset homo; quamquam enim constitutione naturae fuisset mortalis, ut in praecedenti Disputatione probatum est, nusquam tamen mortem fuisset expertus, ut egregie docet S. August. lib. 6. De Gen. ad litter., cap. 25. ubi cum dixisset Adamum secundum quemdam modum creatum fuisse immortalem, adiicit:

quod ei praestabatur de ligno vitae, non de constitutione naturae, a qua ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori: qui nisi peccasset, posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis: immortalis autem beneficio Conditoris.

Quemadmodum ergo ab illa felicitatis patria mors omnino exulabat, ita omnino abesset miseria, qua undequaque, sive ex animo, sive ex sensibus, sive ex corpore, sive ex rebus externis ingruente, homo cruciaretur invitus: invitum enim quocumque, sive magno, sive exiguo affligi malo, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Unde S. Augustinus lib. 1. contra Iulianum, cap. 5. summam ab omnibus incommodis corporalibus immunitatem, qua nullos externos sensus intrinsecus aut extrinsecus ulla ratione offendi aut perturbari sineret ante admissum a Adamo peccatum, ita strictim explicat his verbis: Absit, inquit, ut credamus aliquid fuisse unde sensum nostrum, sive intrinsecus, sive extrinsecus, aut dolor pungeret, aut labor fatigaretur, aut pudor confunderet, aut ardor ureret, aut algor stringeret, aut horror offenderet. Certum est igitur omnis corporis, et animae aerumnas ab ipso originali peccato, quasi virulento malorum omnium fonte, in universum genus humanum effluxisse; verum an etiam naturales hominis facultates ac vires omnino pessundaverit, hic determinandum est. Idcirco

Notandum 2. Triplex in homine distingui posse naturalium virtutum ac facultatum genus; videlicet intellectualis, arbitrariae, et animalis: ex quibus totidem erumpit velut appetitus, quo fertur in id quod ipsis facultatibus commodum est: vis enim intellectiva veritatem sectatur, et inquirit, ut in eius adeptione oblectetur, et quiescat: arbitria vero, seu voluntaria bonum prosequitur, malum refugit, et id omne quod hominis libertatem illustrat confirmatque, exquirit, et expetat: sensitiva tandem, in id quod sensibus arridet, erumpit; ut quamdam ex eo oblectationem, et felicitatem excipiat. Prima hominem Angelis assimilat: secunda Deo parem velut efficit: tertia vero eum animantibus aggregat. Primae opponitur ignorantia, et animi caecitas: secundae captivitas, et in assequendo bono, maloque refugiando languor: tertiae vero sensuum aerumnae, et effraenatae concupiscentiae iactatio. An autem, et qualiter has omnes plagas originale peccatum humanae naturae intulerit, hic est aperiendum.

Notandum 3. Naturae rationali, eo ipso quo rationalis est, inditam esse non modo capacitatem, sed etiam inclinationem, et nativam propensionem ad bonum honestum, quod praecipue inter tria bonorum genera rationi consonum est. Haec autem inclinatio duplex distingui potest: una quidem remota et radicalis, quae est ipsa animae rationalis substantia, ut habet rationem naturae, et principii veluti radicalis ex quo facultates et operationes erumpunt: alia vero proxima qua reperitur in potentiis, et facultatibus ex quibus operationes oriuntur: potentiae autem illa sunt praecipue intellectus et voluntas; appetitus enim sensitivus tantum participat aliquid rationis propter intimam coniunctionem, quam habet cum parte rationali; unde etiam imperfectam solum habet inclinationem ad bonum honestum; quapropter indiget virtutibus moralibus quae ipsum rationali appetitui subiiciant.

Advertendum insuper inclinationem harum facultatum ad bonum honestum, intelligi posse dupliciter esse diminutam: Primo quidem intrinsece, et ex parte subiecti, si nempe ab eis aliquid entitatis, vel intensionis substrahatur, sicut minuuntur habitus dum remittuntur. Secundo, ex parte termini, integra remanente subiecti entitate, quatenus supervenientibus aliquibus impedimentis potentia removetur ab attingentia vel consecutione termini, in quem propendebat: quo enim potentia ratione impedimentorum magis fuerit ab aliquo actu praepedita, eo minor erit illius inclinatio, et habilitas ad talem actum eli-

His ita praemissis, quatuor maxime veniunt hac in Quaestione resolvenda. 1. Quae fuerint vulnera rationali facultati per originale peccatum inflicta. 2. An illud arbitrariae, et voluntariae facultatis libertatem omnino fregerit. 3. Quas plagas appetitui sensitivo intulerit. 4. denique, qualiter inclinationem ad bonum honestum immutaverit.

Conclusio prima. — Quatuor sunt praecipue vulnera, quae intelligentiae seu humanae menti peccatum originale inflixit.

Primum est ignorantia rerum necessariarum ad ipsius etiam vitae naturalis conservationem, qua in infantibus tanta est, quanta ne in bestiis quidem, ut eleganter explicat S. Augustinus lib. 1. De Peccatorum meritis, et remissione, cap. 38.

Multorum, inquit, pecorum pulli quamvis sint parvuli, neque decedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam rationalem animam non habent, tamen etiam minutissimi, et currunt, et matres agnoscunt, nec sugendis uberibus cura, et ope admoventur aliena: sed ea ipsi in maternis corporibus loco subdito posita mirabili facilitate noriunt. Contra homini nato, nec ad incessum pedes idonei, nec manus saltem ad scribendum habiles, et nisi ope nutrientis admotis labris papillae uberis ingerantur, nec ubi sint sentiunt, et iuxta se iacentibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere. Proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis, nec fuisset caro Christi in similitudine carnis peccati, nisi caro esset ista peccati, cuius pondere rationalis anima sic gravatur.

Secundum vulnus est fatuitas et mentis hebetudo, quae nonnullis ab ipsa nativitate inest; nullum enim est animal quod ita destitutum sit notitia ope rationis convenientis suae naturae, ut homines aliqui idiotae, et rudes nascuntur. Hanc humanae mentis calamitatem, et miseriam lugens, ita describit S. Augustinus Epistola 28. ad Hieron.

Tum tardi, inquit, nonnulli sunt, et obliosii, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuerint. Quidam vero tantae sunt fatuitatis, ut non multum a pecoribus differant, quos moriones vulgo nominant

Hinc lib. 1. De Peccatorum meritis, cap. 22. refellens eos, qui iuxta Plutonem putant animas ob delicta alibi commissa, in corpora meritis suis convenientia detrudi, in iisque magis minusque affligi: sic ait:

Quis non secundum istos, qui ex meritis prioris vitae ante hoc corpus in caelestibus versae, animas terrenis corporibus magis minusce gravari opinuntur, affirmet eos ante istam vitam sceleratius immaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt ut sensu ritino pecoriones, vulgus appellat.

Tertium vulnus est difficultas discendi et scientiam comparandi. Tantas namque tamque altas radices suas in quorumdam ingenii[s] ignorantia propagavit, ut malint illi semper in inscitiae tenebris vivere, quam tantum exantlare laborem, quantus in scientiis comparandis occurrit. Hinc S. Augustinus lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22. Quid, inquit,

quod indicat horrenda quaedam profunditas ignorantiae, ex qua omnis error existit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore, dolore, timore non possit?

Hinc lib. 1. De Peccatorum meritis, cap. 36. ex hac inscitia, et ad discendum difficultate colligit peccatum originale.

In illud igitur, inquit, morantiae densissima tenebra, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima rationalis non solum incuncta, rerum etiam indocilis iacet, quare, aut quando, aut unde contrusa est, si natura est hominis sic incipere, et non iam vitiosa est ista natura? Cur non talis creatus est Adam? Cur ille capax praecepti, et calens uxori, et omnibus animalibus nomina imponere?.... Iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus sit, a quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tanta profunda ignorantiae caligine involutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitatus possit haec saltem demonstrata cognoscere, sed expectetur tempus quo hanc nescio quam velut ebrietatem, non per unam noctem, sicut qualibet gravissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat: quod donec fiat, tam multa in maioribus punimus, toleramus in parvulis, ut numerari omnia non possint.

Haec autem discendi, et scientiae capessenda difficultas ex eo maxime apparet, quod etsi omnes homines natura scire desiderent, inquit Aristoteles lib. 1. Met. vel ut ait Tullius in 1. Tuscul. Natura instat mentibus nostris insatiabilis quaedam cupiditas veri videndi: tamen tanta est humanae mentis imbecillitas, ut ne bestiolae quidem ac vermiculi naturam perfecte noverit; unde merito Ecclesiastes c. 1. Cunctae res difficiles: non potest eas homo explicare sermone. At longe maior est sui ipsius inscitia; siquidem mens humana nihil minus quam seipsam novit, imo nec opera propria intelligit: unde Regius vates Psal. 18. Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me. Quod sane summum est incredibilis infelicitatis argumentum, ut ipse qui propria voluntate diebus singulis peccat, vix tamen discernere possit, an peccaverit vere, an deliberata voluntate consenserit, quoties, quantumque deliquerit. Quam autem obscuram ac modicam de Deo notitiam sibi comparare possit humanum studium, testantur tot erroneae opiniones Ethnicorum de natura Dei; siquidem eo usque progressa est ipsorum vesania, ut etiam divinitatem non solum vilioribus animantibus, sed etiam quibusdam olerum atque herbarum generibus tribuerint.

Quartum denique vulnus humanae menti ab originali peccato insitum est ipsa animi levitas, et indiscreta agitatio, qua fit ut multa inania vaniaque volvamus etiam inviti. Quam utique calamitatem S. Hieronymus luget in dialogo adversus Luciferianos, in aliorum fortasse persona loquens: Hinc creberrime in oratione mea, aut per poplicus deambulo, aut de fano computo, aut abluctus turpi cogitatione, etiam pue dicta erubescenda sunt gero. Et S. Augustinus, lib. 10. Confess., cap. 35.

Cum, inquit, in huiuscemodi rebus conceptaculum sit cor nostrum, et portet copiosae vanitatis caterras, hinc et orationes nostrae sepe interrumpuntur atque turbantur, et ante conspectum tuum, dum ad aures tuas intendimus cordis, nescio unde irruentibus nugatoriis cogitationibus, res tanta praeciditur.

Conclusio secunda. — Quatuor pariter sunt praecipua vulnera humanae voluntati, et arbitrariae facultati ab originali peccato inflicta.

Primum est ipsa amoris ad seipsum conversio, qua fit, ut omnes quaerant quae sua sunt, et inordinato sui amore flagrent. Inde nascuntur omnes illae animi deviationes, quas enumerat sanctus Augustinus, lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22.

Nempe, mordaces curae, perturbationes, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallaciae, adulatio, fraus, iuratum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, invidia, homicidia, parricidia, crudelitas, nequitia, luxuria, petulantia, impudicitia, impuritas, fornicationes, adulteria, incesta, et contra naturam utriusque sexus tot spurca, atque immunditia, quas turpes etiam dicere solemus; sacrilegia, haereses, blasphemiae, periuria, oppressiones innocentium, calumnias, circumventiones, praevaricationes, falsa testimonia, iniqua iudicia, violentiae, latrocinia, et quidquid talium malorum in mentem non venit, et tamen de vita hominis non recedit: qua omnia opera tenebrarum, quamvis a pravis tantum hominibus exerceantur, tamen ab ipso perversi proprii amoris per originale peccato ingesto virulento fonte dimanant.

Secundum vulnus est ipsa grandis difficultas, quam experitur quisque in vitiis superandis, et virtutibus excolendis. Quamquam enim natura ipsa ad virtutem stimulet, et a vitio removeat, maxime cum finis naturalis hominis, quantum ad voluntatem, sit vivere secundum dictamen recti rationis, adeoque virtutem ipsam sectari; nihilominus aegre et difficulter ad eam homines tendunt: cuius rei testes sunt ingentes illae ac multiplices poenae quibus tum parvuli, tum maiores urgendi sunt, ut vel inviti ad virtutem stimulentur, et coherceantur a vitiis. Hinc Aug. loco mox laudato:

Quid sibi volunt multae ferulae, quae cohibendis parvulorum cunitatibus adhibentur? quid Paedagogi, quid Magistri, quid ferulae, quid lora, quid virga, quid disciplina illa, qua Scriptura sacra dicit, dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus, domarique iam durus aut cito possit, aut fortasse non possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur imperitia, et prava cupiditas refraenetur, cum quibus malis in hoc saeculo rimur? His accedit incredibilis illa negligentia in his comparandis, qua ad beate vivendum, tum in hac vita, tum etiam post mortem spectant: quamquam enim apprime noverint homines unicam, quam in hac mortali vita delibare possunt qualemcumque felicitatem, in studio virtutis esse repositam: licet pariter per fidei lumen constanter noscant caelestem beatitudinem nonnisi pie viventibus esse repromissam; nihilominus experientia constat plerosque hominum nil minus habere cordi, quam de parandis virtutibus, et bonis operibus eliciendis, quibus temporalem beatitudinem assequi, et aeternam promereri queant; tanta videlicet sui ipsius oblivio, tam ingens sopor, tam infelix securitas genus humanum ex primae praevaricationis peccato oppressit.

Tertium vulnus est ipsa propriae voluntatis in seipsam continua pugna, et instabilis quaedam inconstantia; nam cum res omnes creatae tum superiores ut Angeli, quam inferiores ut pecudes, semper idem velint aut nolint, bonum prosequantur, malum fugiant, solus homo alternante propria voluntate iactatus, respuit quae mox elegerat, et seligit quae in fastidio habuerat. Inde fit quod pars ipsa animi superior non solum cum inferiori perpetuam luctam patitur, sed etiam secum ipsa perpetuo confligit. Hinc S. August. lib. 8. Confess., cap. 9.

Unde hoc monstrum, inquit, et quare istud? Iuret misericordia tua, et interrogo, si forte mihi respondere possint latebrae poenarum hominum, et tenebrosissimae contritiones filiorum Adam. Unde hoc monstrum, et quare istud? Imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur.... Ego cum deliberabam ut iam servirem Domino meo, sicut din disposueram, ego eram qui volebam, ego qui nolebam. Nec plane volebam, nec plane nolebam: idem mecum contendebam, et dissipabar a meipso, et ipsa dissipatio me invito quidem fiebat: nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meae.

Quartum denique vulnus ab originali peccato arbitrariae, voluntariae humanae facultati inflictum, est ipsa liberi arbitrii infirmitas, et diminatio; nam, ut pluribis docet S. Augustinus, per primi Parentis peccatum hominis liberum arbitrium ita vitiatum est, ut ad virtutem sectandam et amplectendam, nisi divina gratia vegetetur ac roboretur, omnino infirmum sit et invalidum: hic videtur asserere illud omnino corruisse: nam ut ait lib. De perfectione iustitiae, cap. 4. Victa vitium in quod cecidit voluntate, corruit libertate natura: et in Enchiridio cap. 30. Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum: et in Epistola ad Vitalem, Liberum arbitrium ad diligendum Deum, primi peccati granditate perdidimus. Haec tamen non ita veniunt intelligenda, quasi voluerit S. Augustinus per peccatum primi Parentis liberum arbitrium omnino periisse: contrarium namque aperte edocet pluribis, maxime Epist. 47. ad Valentinum; Fides Catholica, inquit,

neque liberum arbitrium negat sive in vitam bonam, sive in vitam malam, neque tantum ei tribuit, ut sine gratia valeat aliquid; et lib. 2. ad Bonifacium cap. 5. ait:

Peccatum Adae arbitrium liberum de hominum natura periisse non dicimus.

Et lib. 1. ad eundem cap. 2. aperte edocet qualiter liberum hominis arbitrium censeatur per Adam peccatum imminutum; quia nempe non habuit amplius illam perfectionem libertatis, quam habebat in statu innocentiae ad operandum facilime quodcumque bonum, et abstinendum a malo; cum enim dixisset: Quis nostrum dicit quod primi hominis peccato perierit liberum arbitrium de humano genere? Addit:

Libertas quidem periit per peccatum: sed illa quae in Paradiso fuit habendi plenam cum immortalitate iustitiam: propter quod natura humana divina indiget gratia, dicente Domino, si nos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis.

Unde cum dicit, primum hominem male utentem libero arbitrio, et se, et ipsum perdidisse, satis aperte significat non perdidisse liberum arbitrium quoad substantiam, sed quoad modum illum accidentalem perfectionis, quem habebat in statu integritatis, et innocentiae: sic primus homo non perdidit seipsum quoad substantiam, sed quoad dona accidentalia, et gratuita: quibus in illo felici statu illustrabatur, quibusve propter peccatum spoliatus est. Verum de his plura in sequenti Disputatione sumus dicturi.

Conclusio tertia. — Varia sunt, sed praecipue quatuor, vulnera, quibus sauciata est hominis pars inferior, seu appetitus sensitivus per originale peccatum.

Primum est continua ipsa in superiorem animae partem perduellio, et lucta, quam concupiscentia singulis pone momentis ingeminat; intestinum enim bellum continuo ad mortem usque homo patitur: propter quod Apostolus ad Rom. 6. lugens exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Quam saevum, quamve lethiferum sit bellum istud, testatur plurium adolescentum vita depravata, qui immenso voluptatum turpissimarum incendio flagrant: testantur etiam assidua libidinum stadia, quibus perversorum hominum concupiscentia irritatur et accenditur; testantur etiam assiduae mortificationes, quibus seipsos cruciant viri pietati dediti, ut his velut armis caelestibus tam infestum hostem vinciant et vincant.

Secundum sunt innumerabiles calamitates et miseriae, maxime vero plurima morborum genera, quibus in dies iactamur. Unde S. Augustinus lib. 1. adversus Iulianum, cap. 6. sic eum interpellat:

Ecce circumstat sensus tuos miseria generis humani. Homo es, humani nihil a te alienum puta, et in iis quae non patiris, compatere patientibus, quamvis et ipse quantalibet terrena felicitate praepolleas, nullum sine bello intestino diem ducis, si tamen quod profiteris, implere conaris. Sed in his, quae meminisse iam non potes, parvulos intuere, quot, et quanta mala patiantur, in quantis vanitatibus, cruciatibus, erroribus, terroribus crescant. Deinde iam grandes, etiam Deo servientes tentat error ut decipiat, tentat labor aut dolor ut frangat, tentat libido ut accendat, tentat maeror ut sternat, tentat typhus ut extollat: et quis explicet omnia festinanter, quibus gravatur iugum super filios Adam? Huius evidenti miseriae gentium Philosophos nihil de peccato primi hominis sive scientes, sive credentes compulit dicere ob aliqua scelera suscepta in vita superiore poenarum luendarum causa nos esse natos....

Apostolus autem talem putat opinionem, qua creduntur singulae animae pro meritis anteactae vitae diversis corporibus inseri. Quid igitur restat, nisi ut causa istorum malorum sit, aut iniquitas, vel impotentia Dei, aut poena primi, veterisque peccati? Sed quia nec iniustus, nec impotens est Deus, restat quod non vis, sed cogeris confiteri, quod grave iugum super filios Adam a die exitus de utero matris eorum in diem sepulturae in matrem omnium non fuisset, nisi delicti originalis meritum praecessisset.

Tertium malorum genus, quod in animalem hominis portionem originale peccatum invexit, est ipsa cibi ac potus indigentia, eaque tanta, ut interdum homines ad rabiem inducat. Hinc S. Augustinus, lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22.

Nonne, inquit, ad hoc perduxit sitientibus hominibus ardor immundus, ut urinam quoque humanam, vel etiam suam biberint? Nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum abstinere se non possent, nec incensos homines mortuos, sed propter horam a se occisos, nec quoslibet alienos, rerum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, absumerent?

Quartum denique est ipsa totius universi in hominem saevitia; non solum enim bestiae animantes, quae homini ab initio in omnibus obtemperare debuerant, statim post peccatum eius imperium detractarunt, et ipsius vitae plurimae insidiantur, rerum etiam ipsa elementa, coelumque in eum depugnant; nam ut observat S. Augustinus loco mox laudato,

Vix dici potest quanta ea detrimenta sint, quae contingunt hominum generi aestibus, frigoribus, tempestatibus, imbribus, alluvionibus, coruscatione, tonitru, grandine, fulmine, hiatibus terrarum, oppressionibus ruinarum, eruptionibus ignium, necnon et tot venenis fruticum, aquarum aurarum: quae mala patiuntur navigantes! quae terrena itinera gradientes! quae hortorum, agrorumque cultores? quot et quantis a caelo, et terra, vel perniciosissimis animalibus casus timentur agrorum fructibus?

Conclusio quarta. — Originale peccatum nativam hominis ad bonum honestum inclinationem vitiat, non quidem intrinsece, et quoad entitatem, sed extrinsece, et quantum ad expeditam operationem, quadam nempe obstacula subiciendo, quibus non ita prompte, et expedite ad bonum illud pertingat.

Haec Conclusio tribus partibus constat: quarum Prima apparet ex iis omnibus Scripturae textibus, quibus evincitur ipsa hominis ad malum inclinatio. Sensus enim, et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua, ait Deus Genes. 8. Quam utique veritatem luculenter explicat S. Paulus Roman. 7.

Scio quia non habitat in me, hoc est, in carne mea, bonum; nam velle adiacet mihi, perficere autem bonum non invenio: non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem, quod nolo, illud facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. Condelector enim legi secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis.

Patet etiam secunda, et tertia pars, nempe quod inclinatio illa naturalis ad virtutem, seu bonum honestum, non minuantur intrinsece per peccatum originale: siquidem substantia animae, eiusque facultates, nempe intellectus, et voluntas nullam intrinsecam iacturam pati possunt, utpote cum sint incorruptibiles, et indefectibiles quantum ad entitatem, unde nulla in eis substantialis mutatio, nullaque defectio contingere potest. Hinc tota ipsa ad boni honesti consecutionem repugnantia extrinseca est: peccatum enim originale, auferendo iustitiam originalem, hominem avertit ab ultimo fine: illa autem aversio ipsum non ita promptum ad recte operandum exhibet: ergo per peccatum originale minuitur promptitudo, habilitas, et inclinatio naturae rationalis ad bonum honestum. Maior patet: minor probatur: eodem modo se habet finis ultimus in operabilibus, sicut prima principia in speculativis: sed intellectus carens assensu praemissarum non est ita habilis, et promptus ad assentiendum conclusionibus, sicut cum illo praemissarum assensu instructus est: ergo nec voluntas aversa ab ultimo fine, ita prompta, et expedita efficitur ad bonum honestum prosequendum, sicut dum ultimo fini adhaerebat. Unde quod originale peccatum auferendo iustitiam originalem, cuius freno potentiae hominis a saevientibus concupiscentiae motibus liberabantur, indirecte, et sicut removens obstaculum causa est, ut tales potentiae effrenato impetu in sua obiecta tendant, et in affectus illicitos prorumpant.

Unde quatuor generatim humanae naturae ex originali peccato censantur vulnera; nimirum ignorantia in intellectum; malitia in voluntate; infirmitas in irascibili, et effraenata in concupiscibili ipsius concupiscentiae iactatio.