Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

Notandum 1. Certissimum esse varias arborum species in Paradiso fuisse plantatas: siquidem Gen. 2. v. 9. Moyses ait: Produxitque Dominus Deus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescendum suave: Lignum etiam vitae in medio Paradisi, lignumque scientiae boni et mali: et vers. 16. Praecepitque ei dicens: Ex omni ligno Paradisi comede; de ligno autem scientiae boni, et mali ne comedas, etc. Quibus tres distingui possunt arborum species, nempe Communes, Vivificae, et Probatrices. Communes erant illae arbores ad hominis oblectamentum, et edulium conditae: Vivifica erat illa arbor vitae cuius fructu, et esu prorogari, et servari debebat hominum vita: Probatricem appello illam arborem scientiae boni, et mali: qua nempe probari debebat hominis in Deum observantia, aut perduellio. Sed ut loquitur Sererianus Gabalitanus, Tres arborum differentiae erant in Paradiso: Una quidem data erat homini, ut viveret; altera ut bene viveret: tertia ut semper viveret. — Communes autem arbores erant duplicis generis, aliae quidem frugiferae, aliae infructuosae. De frugiferis apertum est praetactum sacrae Scripturae testimonium: de infructuosis autem non ita constans. Colligitur tamen, tum ex hoc Ezechielis oraculo c. 31. Cedri non fuerunt altiores illo in Paradiso Dei; Abietes non adcreverunt summitatem eius, et Platani non fuerunt aequae frondibus illius: Omne lignum Paradisi non est assimilatum illi. At Cedri, Abietes, Platani, quas Propheta refert fuisse in Paradiso Edem, arbores sunt infructiferae. Tum quia licet arbores illae neque ad esum, neque ad usum ignis, aut aedificiorum, aut alias humanae vitae utilitates conducerent in statu innocentiae; conducebant tamen ad ornatum, varietatem, pulchritudinem, et ad oblectandum odoratum et visum: ac proinde magnam istius generis arborum copiam in Paradiso fuisse non est ambigendum. Nec sane officit illud a Deo Adae dictum, De omni ligno Paradisi comede; intelligendum enim est de omni ligno ad comedendum idoneo; sicut illud Pauli 1. ad Timoth. 4. ubi iubet Christianos vesci omni creatura cum gratiarum actione, haud dubie intelligitur de omni creatura ad hominis cibum accommodata.

Notandum 2. Iudaeos fabulis assuetos sentire lignum, seu arborem scientiae boni, et mali, ita dictam, quod cum Adam et Eva conditi fuissent ut infantes absque ullo rationis usu, hunc ex esu fructus illius arboris sunt assecuti. Non rectius sapuit Iosephus affirmans lib. 1. Antiquitatum homini fuerit Auctor adipiscendi scientiam, cum ei esum ligni vetuit. At fabulam hanc impugnant et expugnant plurima eaque non leves rationes. 1. Quia alioquin Deus non prohibuisset illius esum, neque tantum bonum homini invidisset. 2. Quia serpens non fuisset mentitus Adamo et Evae cum eis dixisset: Eritis sicut Dii scientes bonum, et malum. 3. Non adeo dolere debuissent primi parentes eum ex admissa culpa ingenio praestantiores evasissent. 4. Grande bonum, quo antea carebant, peccando fuissent assecuti, quod impium esset cogitare. — Praestat itaque asserere, arborem illam per anticipationem ex praevisto eventu futuro appellatam esse scientiae boni, et mali; quia licet Adam speculative antea sciret bonum, et malum, tamen edens ex illo vetito fructu practice, et experientia cognovit quantum bonum peccando amiserit, et in quas mala fuerit prolapsus, expertusque est quam excellens bonum esset innocentia, et quam grave malum esset peccatum. Scit Medicus quid sit sanitas, et aegritudo: at cum in morbum incidit, reipsa experitur quid intersit inter sanitatem, et aegritudinem. Sciebat Christus triplici scientia, divina, beata, et infusa quam graves hominum calamitates et molestiae, et quanta opus esset animi constantia ad eas ex animo suscipiendas et ferendas: attamen cum esset Filius Dei, didicit ex iis quae passus est obedientiam; idest, propria experientia comprobavit. — Ita praefatam appellationem interpretantur SS. Patres; maxime S. Augustinus lib. 8. De Genesi ad litteram, cap. 6. Arbor illa, inquit, appellata est scientiae dignoscendi bonum et malum, quia si post prohibitionem homo ex illa ederet, in illa erat praecepti futura transgressio, in qua homo per experimentum poenaliter disceret, quid interesset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Sed ut eleganter rem effert Basilius Seleuciensis orat. 2. De Adam: Tamquam in tabula praeceptum in arbore praescribens, latentem intus discernendi scientiam excitavit, obedientiae, et inobedientiae discrimen ad arborem adscribens. Inde agnoscibile boni et mali lignum dicitur: nam ex iis quae ille perdoctus est, lignum nomen accepit, et huius disciplinae arboris est appellatio.

Notandum 3. Lignum seu Arbor vitae, vel ut fert Hebraica lingua arbor vitae, ita appellatum, non quod esset signum vitae Adamo a Deo concessae, ut volunt aliqui: sed vitae, idest vivificum, quod eius fructus miram haberet vim ad vitam hominis servandam, et prorogandam. Primo, quia esus illius fructus efficiebat hominis vitam longaevam. Secundo, valentem et robustam. Tertio, ita constantem, ut nusquam morbo aut senio laborasset. Quarto, hilarem et iucundam, bilis enim ardorem temperasset, et omnem melancholicum humorem absorpsisset. Haec autem miranda Arbor consita erat in medio Paradisi, ut affirmat Moyses Gen. 2. vers. 9. idque Iulianus Homil. 5. Lignum scientiae instar fuit Palestrae, ac gymnasii: postquum mandatum servasses in ligno isto, praemium acciperes. Idque consulto factum est: nam cum lata a Deo lex esset ne Adam de arbore, quae scientiae boni, et mali dicebatur, gustaret, et praevericanti poena praefixa ipsa mors; congruum erat ut praemium observanti etiam demonstraretur, nempe ipsa arbor vitae, ut quantum mortis nomine Adamus a rebellando deterreretur tantum vitae perpetuae illectu ad parendum stimularetur. — Hanc eamdem veritatem luculenter explicat et confirmat Sanctus Bonaventura in 2. dist. 17. ubi recenset tria arborum Paradisi genera; Quaedam, inquit, proderant corpori ad eius nutritionem et sustentationem, de quibus Moyses in universum dixit. Produxit Deus ex humo omne lignum ad vescendum suave. Aliae arbores proderant animae hominis: huiusmodi erat arbor scientiae boni et mali, cuius fructus interdictus est homini, scilicet ad probandam eius obedientiam: ex quo fructu si praeceptis Dei obediens abstinuisset, procul dubio dulcissimum immortalitatis fructum esset adeptus. Tertii generis fuit arbor vitae ipsi homini, hoc est coniuncto ex anima et corpore profutura: quippe tribuens perpetuam homini vitam, et indissolubilem faciens corporis et animae coniunctionem. Harum dumtaxat duarum arborum proprie meminit Moyses, propter singulares, et admirandos eorum effectus, propter quos Deus eas posuerat in medio Paradisi inter se propinquas: ut aspiciens homo arborem vitae, amore immortalitatis ad observantiam divinae legis acrius incitaretur; cernens autem arborem scientiae boni et mali, mortis metu tamquam freno quodam in divinorum praeceptorum obedientia contineretur. Dicta est autem arbor vitae, non eo effectu quem ipsa habuit, sed ad quem ordinabatur, et quem sine dubio habuisset, si homo in Dei gratia perseverasset.

His omnibus praelibatis, restat determinandum: Primo quae et qualis fuerit arbor scientiae boni et mali. Secundo, quam virtutem et efficacitatem habuerit Arbor vitae.

Conclusio prima. — Variae sunt Auctorum sententiae circa determinandam speciem arboris scientiae boni et mali: sed verius augurari videntur, qui ipsam malum fuisse indicant.

Constat huiusce Conclusionis prima pars ex diversis Auctorum hac de re opinionibus; nam ut observat Moyses Bar-Cepha, c. 19. Nonnulli existimant non fuisse illam veram et naturalem arborem, cuius fructum gustaverit Adam, sed venereum amplexum quo cum uxore ille corpus miscuit: eamque ob rem, aiunt, partum mulieris esse per Dei sententiam doloribus factum obnoxium. Neque aliud sensisse illud praeceptum; Ne edatis de illa arbore, quam ne coeatis, sed sancte et absque omni libidine coeatis. Cuius delirii auctorem fuisse Origenem, affirmat Anastasius Sinaita lib. 9. in Exameron, his verbis: Nefandorum autem effector sicut obscenorum perpetrator Origenes, existimavit eam arborem esse mulierem. Verum, inquit Bar-Cepha, minime veram esse hanc sententiam id satis arguit, quod integra virginitate pulsi sint illi de Paradiso: quamdiu enim morati sunt in Paradiso, ipsos mansisse virgines communis est sanctorum Patrum sensus. Unde rectius, inquit idem ipse, censent alii, frumentum fuisse hanc arborem, atque ideo Christum quoque suum corpus in pane dedisse, ut qua re contractum esset debitum, eadem et exolveretur. Rursus alii Vitem fuisse contendunt, et ideo sanguinem suum dedisse Christum in vino, pro expianda primorum Parentum noxa. Sed nos, ait Bar-Cepha, haec vera non esse putamus, frumentum enim seges, non arbor dicitur, ut neque vitis. — Nonnulli arbitrantur hanc arborem fuisse ficum, nam statim ab eius esu nudum se videns Adam, ex foliis ficus vestem sibi consuit, ut legitur cap. 3. vers. 7. A proxima autem, et vicinissima arbore Adam propter nuditatem suam pudore suffusus, videtur accepisse haec folia et tegmina nuditatis suae: at nulla ipsi erat vicinior illa, ex qua iam fructum decerpserat, et comederat; itaque videtur illa fuisse ficus. Ita censent S. Athanasius qu. 49. ad Antiochum, Theodoretus qu. 28. Gennadius in Catena Graeca Genesis, dicens: Non est verisimile cum de gustatione illico secutus sit pudor, relicta proxima arbore, alias errabundos quaesisse quibus foliis contegerentur; sed neque cum adventientem Deum persentirent, sub illa arbore latitassent quae reos fecisset illos, nisi sub ea etiamnum comedentes deprehensi fuissent. — Similia habet Bar-Cepha, cap. 19. Neque enim simile veri potest existimari, inquit, ipsos praetermissa ea arbore quae proxima erat, ad aliam longiusque dissitam festinasse, ex cuius foliis consignatis subligaculis suum contegerent nuditatem: Erat ergo ficus arbor illa scientiae boni, et mali, qua non vesci cum essent iussi, non paruerunt edicto: unde S. Alcimus Avitus, lib. 3. in Genesim, cap. 1. ita canit:

Indumenta petunt foliis e mollibus ambo, ut Membra tegant, nudumque malum sub veste latescat. Umbrosis prope stabat ficulnea ramis, Frondentes diffusa comas quas protinus Adam Humentem capiens raso de cortice librum, Assuit: et viridi solatur veste ruborem.

Verum Tostatus in caput 3. Genesim, qu. 61. illam arborem non fuisse ficum, probat his argumentis; Primo, quia mox ut comederunt fructum illius, senserunt bonum quod amiserant, et malum in quod se coniecerant, pudore penitus suffusi; unde verisimile est ingenti horrore et odio illius arboris affectos, ex qua exitium in se excitaverant longius ab ea recessisse, nec manum ad folia eius extendere ausos, ne maius aliquod damnum in caput suum accerserent. Praesertim cum Eva serpenti dixerit Gen. 3. 6. De fructu ligni quod est in medio Paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus illud. Secundo, Arbor scientiae boni vel mali erat pulcherrimi visus Gen. 3. 6; at certe eiusmodi non est ficulnea.

Probatur itaque secunda pars, nempe quod Arbor illa fuerit species quaedam Mali, eaque praestantissima, nempe vel Pyrum, vel Malum punicum, vel alterius etiam speciei nobilioris et suavioris; cuius rei argumentum est illud Canticorum 8. Sub arbore Mulo suscitavi te: ibi corrupta est mater tua, ibi violata est genitrix tua: ac si dicat Sponsa seu Ecclesia: sub Malo in Paradiso voluptatis excitavi te ex dulci quiete Divinitatis tuae, ut induta carne, meas subires miserias factus homo: nam (ut peccatum primorum parentum expiaret Deus humanam naturam induit) mox uti illi esu Mali peccaverunt, promisisti semen benedictum Christum: Ipse, vel ipsa conteret caput tuum. Ibi Eva mater omnium viventium, vel natura humana sub Malo corrupta, et violata est gravissimo inobedientiae peccato. Quamquam enim nomen Mali in Scriptura sacra tribuatur omnibus arboribus quarum fructus sunt levioris et mollioris corticis, quique suavem spirant odorem; nihilominus Vulgata hanc significationem restringit ad genus Mali quo pomum significetur, ut etiam appareat ex notione vocis arborem illam scientiae boni, et mali fuisse speciem aliquam pomi praestantissimi. Unde Iudaei aliqui fabulati sunt ex hac arbore vetita Seth iussu Angeli accepisse semen, illudque indidisse ori Adae sepulti: ex quo suaseverit arbor, ex qua crux Christi contexta est, quae peccatum Adae abolevit: decuisse enim, ut in eodem ligno, quo peccaverat Adam, Christus Adae peccatum lucret et expiaret. Fabulam hanc fusius narrat Pineda lib. 5. De Salom., cap. 14.

Conclusio secunda. — Fructus Arboris vitae solum hominibus vitae diuturnitatem, non autem veram immortalitatem contulisset. Haec est Doctoris in 2. dist. 19. quaest. unic. n. 1. ubi probat arborem vitae non habuisse vim naturalem et physicam conservandi hominis vitam infinito tempore, sed usque ad aliquod definitum tempus diuturnum: quo exacto translatus fuisset homo in Paradisum Caelestem antequam fuisset alteratum ipsius corpus alteratione improportionata animae rationali ipsum informanti. — Ratio ipsius est, quod virtus et efficacitas illius arboris finita erat: ergo ad infinitum tempus non poterat extendi. Insuper Deus poterat aliam arborem, illa praestantioris et maioris virtutis creare, cuius effectus longioris et diuturnioris fuisset durationis: ergo huius efficacitas in infinitum non diffundebatur. Rursus, omne agens physicum in agendo patitur, et debilitatur; quare etiam in statu innocentiae calor naturalis hominis in ipsa nutritione, aliisque actionibus defectum aliquem passus fuisset, et tandem debilitatus esset: nec fructus arboris vitae converti potuisset nobiliorem in statum, quam erat status comedentis, qui quidem infirmus et debilitatus esset. Sed ut loquitur Doctor, quidquid fuisset principium activum in homine, non potuisset continuare actionem, quin aliquando debilitaretur: quia omne agens physicum in agendo debilitatur. Esto ergo, quod natura esset debilitata, et sumeret de fructu, non potuit sustentari per istum fructum, nisi convertendo ipsum, ut alimentum in substantiam et naturam suam; sed illud conversum non potuit esse nobilius, quam convertens. Similiter natura convertens prius fuit debilitata, et in convertendo etiam nutrimentum illius fructus debilitatur magis: sicut enim in una actione, ita et in alia, et idem magis debilitatur, quanto magis et magis agit in convertendo: ergo semper debilitatur, et ideo quandoque deficiet. Exemplum Aristotelis de aqua mixta vino: nam cum primo convertit aquam in se, toties autem potest apponi aqua, quod deficiet virtus vini in convertendo: unde secunda vice minus fortiter operatur, quam prima.

Addidit Pererius lib. 3. in Genes., n. 69: si arbor vitae vim habuisset conservandi hominis vitam ad infinitum tempus, fore illam vim et potentiam plane otiosam, inanem, et supervacaneam, frustraque ei arbori tributam: cum enim homo in statu innocentiae non esset vitam in terris aeternam acturus, sed constituisset Deus eum ad tempus quoddam longissimum, definitum tamen, puta ter vel quatuor mille annorum in terris vivere; postea vero in statum meliorem commutatus, vitam ducere omni aevo in caelis beatissimam: erat profecto rationi consentaneum, ut arbor vitae potentiam haberet servandi hominem incorruptum et integrum usque ad aliud tempus praescriptum: ultra vero illud tempus, nec opus erat homini, et fuisset sine ullo usu, atque omnino supervacuum. Deus autem et natura, inquiunt Philosophi, nihil frustra, nihil sine causa, nihil ad nullum usum, et finem faciunt. Et cum corpus humanum sit intrinsece corruptibile quadruplici nomine: quia ex materia, quia ex elementis, quia ex partibus heterogeneis coagmentatum est, quia denique calor eius debilior fit in dies, et ex repugnantia alimenti, et ex impuritate humoris alimentalis, qui est pabulum eius: cum igitur ita se habeat corpus humanum, non potest fieri naturaliter, ut non aliquando corrumpatur; nec opinor ex ullo cibo, vel medicina posse fieri calorem, et humorem nativum ita perfectum et purum, sicut est ab ortu hominis, nec multiplicanda sunt miracula de illa arbore sine necessitate. — Constat ergo lignum vitae non tribuisse homini immortalitatem simpliciter, quia nec arcebat mortem, qua homini a ferro, igne, aqua, praecipitio, et aliis innumeris casibus posset obvenire: sed tantum eam, quae a senio, et deterioratione activae virtutis contingere solet: neque hanc mortem simpliciter in sempiternum aevum dispulisse: sed ad certum, et praefinitum tempus dumtaxat. Unde praestitisset homini potius, ut posset ab hac parte non mori, quam ut non posset mori: nam etsi saepius gustasset, numquam simpliciter ad aeternum tempus virtus eius activa firmaretur, sed semper maneret defectibilis, cum singulis comestionibus nonnisi ad determinatum aliquod tempus roboraretur.

Hanc esse mentem S. Augustini fere omnes fatentur. nam lib. 14. De Civitate, cap. 26. ait: Cibus aderat homini in Paradiso ne esuriret, potus ne sitiret, lignum vitae ne illum senectus dissolveret: nihil corruptionis in corpore, vel ex corpore ullas molestias ullis eius sensibus ingerebat: nullus intrinsecus morbus: nullus ictus metuebatur: extrinsecus summa in carne sanitas. Et lib. 6. De Genesi, c. 5. inquit: Corpus Adae ante peccatum, et mortale secundum aliam, et immortale secundum aliam causam dici poterat, idest, mortale, quia poterat mori: immortale, quia poterat non mori: aliud est enim non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creat Deus: aliud est autem posse non mori, secundum quem modum primus creatus est homo immortalis: quod ei prostabat de ligno vitae, non de constitutione naturae; ex quo ligno privatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori.

Dices. Esus ligni vitae homini veram immortalitatem contulisset: ergo non solum vitae diuturnitatem. Probatur antecedens ex illo Genesis, cap. 3. v. 22. ubi Deus de perduelle Adamo sermonem faciens ait: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est sciens bonum, et malum: nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, ideo eiecit eum de Paradiso. Ergo edens de ligno vitae vitam habuisset immortalem. — Confirmatur ex sanctis Patribus, maxime Irenaeo lib. 3. Adversus haereses, cap. 37. ubi scribit Adamum eiectum e Paradiso, ne gustaret de ligno vitae, aitque, id factum esse non tam Dei indignatione, quam misericordia, nimirum ne post peccatum edens ex fructu vitae, crederet immortalis, vitamque sempiternam in perpetuis miseriis, et aerumnis ducere cogeretur. Quapropter, inquit, eiecit eum a Paradiso, et a ligno vitae longe transtulit, non invidens ei lignum vitae, quemadmodum quidam dicunt, sed miserans eius ut non perseveraret semper trangressus, neque immortalis esset, quod esset circa eum, et malum intolerabile: seu ut brevius loquitur S. Gregorius Nazianzenus Orat. 2. De Paschate: Inde Paradiso eiectus et a ligno vitae separatus aditam lucratur quidem mortem, nempe peccati abscessionem, ne malum esset immortale: sitque poena misericordia. Idem sentit S. Chrysostomus Hom. 18. De arbore vitae. Insuper et S. Augustinus, seu quisquis alius auctor lib. Questionum Veteris et Novi Testamenti ita videtur sensisse, nam c. 19. ait: Sic ergo immortalis, et incorruptibilis condita est caro hominis, ut suam immortalitatem et incorruptionem per observantium mandatorum Dei custodiret: in quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec temporalibus incrementibus productus ad aetatem, quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso iubente sumeret de ligno vitae, quo perfecte immortalis factus cibi alimenta ulterius non requireret. Quibus verbis per unicam comestionem ligni vitae, quae post decursum multorum annorum fieret Deo iubente, sic immortalis futurus fuisse dicitur primus homo, si mansisset, ut non indigeret ulterius alia comestione.

Nego antecedens, et ad eius probationem dico, Deum quasi irrisorio sermone, et ironice dixisse, ne forte vivat in aeternum: haec enim sicut et praecedentia verba ironice protulerat, nempe: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est sciens bonum et malum: certum namque est Adamum perduellem revera non fuisse divinis Personis assimilatum, neque parem habuisse cum eis cognitionem boni et mali; sed solum illis verbis Deus Adamo contumeliam ingerebat, exprobrans ipsi ambitionem, qua parem Deo scientiam acquirere cupiebat, quam esu arboris vitae diabolo decipiente et promittente se consecuturum sperabat, quam tamen non est adeptus. Adde quod mille aliis modis potuisset Deus impedire, ne Adamus post peccatum comederet de ligno vitae, etiamsi in Paradiso subsisteret; poterat siquidem vel arborem illam destruere, vel eius fructui efficacitatem substrahere, sicut interdum tempore famis firmamentum panis contrivit, inquit Regius Vates; hoc est, virtutem nutriendi abstulit, vel ipsam arborem occultare, aut custodia angelica munire, quatenus ad eam homo non accederet, sicut et de facto constituit Cherubimum ante Paradisum post eiectionem Adam, ne vel ipse, vel eius posteri ad eum remeare tentarent. Verisimile est ergo, quod ironice locutus fuerit Deus dicens: Ne forte mittat manum suam, et sumat de ligno vitae, et vivat in aeternum. — Ad confirmationem dico, vel SS. Patres laudatos intelligendos esse de immortalitate et aeternitate non simpliciter et proprie dicta, sed secundum quid et improprie nominata pro vite longeva diuturnitate; eo scilicet modo quo Scriptura sacra diuturnum tempus, aeternitatem appellare solet, uti fusius explicuimus et probavimus agendo de immortalitate, et aeternitate soli Deo propria; vel dico, quod si revera intelligendi sint de immortalitate proprie dicta; eorum quidem auctoritatem oppositam sententiam probabilem efficere, nostram vero non expugnare, quippe quae similibus sanctorum Patrum auctoritatibus muniatur.

Quaeres 1. — Utrum homo innocens fuerit immortalis ea virtue ligni vitae, aut ex constitutione naturae?

Respondeo. Circa hominis immortalitatem et mortalitatem variam ac multiplicem esse cum veterum, tum recentium Theologorum sententiam. Theophilus qui anno Christi 180. septimus post S. Petrum Ecclesiae Antiochenae episcopus exstitit, lib. 2. Ad Autolycum, scribit hominem ab initio nec mortalem nec immortalem fuisse conditum: Dicat aliquis, ait, mortalisne creatus est homo? Nequaquam. Quid igitur? Num immortalis? Ne hoc quidem. Nam a primordio suae creationis, nec mortalis, nec immortalis conditus est. Si immortalem ab initio cum fecisset, Deus eum constituisset; si mortalem cum formasset ab initio, Deus sane posset auctor hominum mortis videri. Apparet igitur hominem a Deo nec mortalem, nec immortalem esse factum; sed, quemadmodum supra significavimus, atriusque quodam modo participem, ut si ea ferretur, quae ducunt ad immortalitatem, observandis Dei mandatis, mercedem ab eo acciperet immortalitatem, et deus fieret. Sin autem conversus fuerit ad peccatum, inobediens Deo, ipse sibi auctor fieret mortis. — Refert Origenes apud Theodoretum, quaest. 39. in Genes. quosdam sacros Interpretes existimasse hominem post peccatum mortali corpore a Deo fuisse vestitum et circumdatum: Quid, inquit, existimare debemus istas pelliceas? Talis quidem stultulus est, et anilis, Deo prorsus minime dignus, arbitrari Deum pelles animalium iugulatorum, et obiter mortuorum accepisse, et inde pelles illas exsuciendo, coriarii more in vestimenti formam redegisse. Cursum, ut vitetur haec absurditas, dicere vestes illas pelliceas, nihil ali esse quam corpora, probabilis quidem est, et ad assensionem eliciendam efficax: at non evidens quod sit rerum. Si enim pelliceae vestes sunt carnes et ossa, quomodo antea dicit Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea? His igitur ambiguitatibus obruti nonnulli asseverant, vestes pelliceas esse mortalitatem illam, qua circumdati sunt Adam et Eva, morti propter peccatum adducti. Sed isti non facile probare possunt, quomodo Deus, et non multo magis peccatum, mortalitatem pariat successori. Praeterea necesse est eos dicere, carnem et ossa propria ratione non esse corruptibilia, cum postea Patres nostri propter peccatum conditionem mortalitatis perceperint. — Ei subscribit S. Methodius martyr, lib. De Resurrectione apud Photium, cod. 231.: Cum Deus Omnipotens Adamum immortalem fecisset, sciens eum ex insidiis diaboli malum passurum, uti et illud erat qui eum deceperat diabolus, propterea illi pelliceas vestes concinnarit, quasi illum induens mortalitate, ut per corporis solutionem omne quod in eo malum erat, moreretur. — Iis etiam concinit S. Epiphanius, Haeres. 61.: Propterea Deus pelliceas illas tunicas fecit, ut illum velut morte quadam indueret, et ea corporis dissolutione, quidquid in eo mali productum fuerat, intermoreretur.

Censuerunt nonnulli SS. Doctores mortem quidem homini inflictam occasione peccati et suae in Deum perduellionis ac inobedientiae, non tamen ex affectu vindictae et iustitia, sed misericordiae et clementiae, neque in poenam peccati, sed in miseriae solatium et innocentiae remedium. Sic Gregorius Nazianzenus, Orat. 12.: Postquam diaboli invidia, et mulieris insultu, quem, ut mollior, passa est, et ut a persuadendum accommodatior, amovit. O infirmitatem meam, mea enim est primi parentis infirmitas; accepti mandati oblitus, ab arbore illa vetita victus est, simul et a ligno vitae, et a Paradiso, et ab ipso Deo propter peccatum expellitur, et pelliceas tunicas induit, utique crassiorem carnem et mortalem, primumque turpitudinem suam agnoscit, et a Deo se abscondit, atque hic quidem tamen mortem a peccati praevisione lucratur, ne malum immortale sit. Ita poena ipsa in misericordiam cessit: sic enim Deum supplicia inferre censent. — Eiusdem etiam sententiae est S. Ambrosius, lib. De bono mortis, c. 1.: Si recolamus, quod Deus mortem non fecerit, sed postquam homo lapsus in flagitium est praevaricationis et fraudis, sententia cum comprehenderit, ut in terram suam terra remearet, inveniemus mortem finem esse peccati, ne quo esset vita sustentata, eo fieret culpa numerosior. Passus est igitur Dominus subintrare mortem, ut culpa cessaret, etc. — Adiicit S. Chrysostomus, Homil. 26. in Genes.: Mortis supplicium Adamo Deus propter hoc intulit, ut ne posthac per imperitientiam peccato denuo effectus perpetuo peccaret. Non videntur tibi haec esse maxima dementia, eiici a Paradiso, et poena hac puniri?

Ex his manifestum fit non unam eamdemque fuisse SS. Patrum de hominis immortalitate aut mortalitate sententiam. Tametsi enim convenirent omnes hominem non fore morti obnoxium quamdiu stetisset innocens, nec mortalitati addictum nisi post praevericationem; nondum tamen constans et una apud eos erat sententia mortem esse hominibus praescriptam in peccati vindictam et poenam. At ut petulans est et impatiens haereticorum genium, illa de hominis mortalitate disputatio qua diutissime inter catholicos quasi limites sese continuerat, tandem in apertum errorem erupit. Caelestius enim Pelagii assecla primus cum suo erroris socio ausus est effutire Adamum mortalem factum, qui sine Dei submutatione moreretur; et S. Augustinus, lib. De gestis Pelagii, cap. 11., et auctor libri Hypostaticon, tom. 2. apud S. Augustinum, et S. Prosper, carmine De ingratis, ubi cecinit:

Hac primos homines cretos ditione ferebat, Ut seu praescriptum mandatum transgrederentur, Sive incrimpati servata lege manerent, Mortem istam prorsus, qua carnis vita relinquit, Oppeterent, quo non peccato parta, sed ipso Instituente Deo comes esset fixa creatis.

Inde est quod Arausicana Synodus hinc primum inter Pelagianos errores damnavit. Cum enim sint ipsius octo canones adversus haeresim Pelagianam, primus omnium existit: Placuit omnibus episcopis qui fuerunt in hac sancta Synodo, ut quicumque dicit, Adam primum hominem mortalem factum, ita ut, sive peccaret, sive non peccaret, moreretur in corpore, hoc est, de corpore exiret, non peccati merito, sed necessitate naturae, anathema sit. — Unicum etiam retulit in sua sanctione Honorius Imperator, idque eo maxime, quod in capite cetera complexus sibi videbatur, ortumque inde secundi erroris indicasse.

Sic enim ait: Impiae commentationis auctores Pelagium Caelestiumque percrebuit extitisse. Hi parenti cunctarum rerum Deo, praecipue semper maiestati interminatae potenti, et ultra omne principium transcanti, tam trucem inclementiam saevire nutatis assignant, dum cum formandi mundi opificem curam sumeret, qualitatemque hominis struendi profunda spiritus conceptione libraret, fundati muneris finem anteferret exordio, et mortem praemitteret nascituro: non hanc insidiis retulisse fructu peccati, sed exegisse penitus legem immutabilis constituti, ut ad declinandum lethi exitialis incursum, nihil prodesset abstinentia delinquendi: cuius ita vis putatur astricta, ut non possit aboleri delictis. Primitivi hominis errorem, in quem capti mentis, inops rationis, caecitate irruisset, delapsum ad posteros non fuisse: tantumque ipsum hominem, quem malesuada gratia infelix rapuisset illecebra, transgressionem interdicti extitisse discriminis, cum excidens catholicae legis manifestaria testetur auctoritas, illum interitus omnium fuisse testibulum, quem divinae praeceptionis sedulum liquet corripuisse mandatum. At de hoc errore Pelagianorum dogmate, paulo intra plenior erit sermo.

Quaeres. — Quae fuerit Theologicae Scholasticae Principum de hominis innocentis immortalitate sententia?

Respondeo, Doctores Angelicum et Subtilem circa huius quaestionis resolutionem invicem consentire quod Adamus secundum suam constitutionem naturalem et physicam spectatus morti quidem fuisset obnoxius, nisi divino preveniente beneficio in statu innocentiae, quamdiu ille perseverasset, a mortis aculeo fuisset et imperio liber. Verum dissentiunt invicem in eo quod Angelicus Doctor contendat illam hominis innocentis immortalitatem oriundam fuisse ex quadam supernaturali qualitate intrinsece hominem afficiente, qua a morte fieret immunis. Nam 1. p. quaest. 97. a. 1. In corpore: Tertio, inquit, modo dicitur aliquid incorruptibile ex parte causae efficientis: et hoc modo homo in statu innocentiae fuisset incorruptibilis, et immortalis: quia ut Augustinus dicit (lib. De quaest. novi et vet. Testament. q. 19.) Deus hominem fecit, qui quamdiu non peccaret immortalitate gauderet, ut ipse sibi auctor esset, aut ad vitam, aut ad mortem. Non enim corpus eius erat indissolubile per aliquam immortalitatis rigorem in eo existentem, sed in anima quaedam vis supernaturaliter divinitus data, per quam poterat corpus ab omni corruptione preservare, quamdiu ipsa Deo subiecta mansisset: quod rationabiliter factum est: quia nimium excedit proportionem corporalis materiae, ut supra dictum est, conveniens fuit, ut in principio vitae virtus daretur per quam corpus conservari posset supra naturam corporalis materiae. Et in eadem quaest. a. 3. ad 1.: Immortalitas primi status (id est innocentiae) erat secundum eam quandam supernaturalem in anima residentem. Esse autem hanc virtutem independentem a ligno vitae docet a. 4. eiusdem quaest. Non tamen lignum vitae, inquit, simpliciter immortalitatem causebat, quia neque virtus quae inerat animae ad conservandum corpus causebatur ex ligno vitae.

Doctor vero Subtilis contendit immortalitatem hominis innocentis oriundam esse non ab intrinseco, sed ab extrinseco Dei beneficio. Ait enim, in 2. dist. 19. n. 3.: Dico quod homo in statu, seu stante statu innocentiae, potuit mori: ista tamen potentia non fuisset reducta ad actum, et sic poterat non mori, sicut si diceretur de aliquo, et v.g. Petrus potest esse episcopus, qui tamen nunquam erit episcopus. Addit n. 5.: Dico tamen quod stante innocentia non accidisset mors: cuius causam assigno talem, quia quilibet fuisset translatus in Paradisum, antequam fuisset alteratus alteratione improportionata animae, sive formae: et haec translatio non fuisset mirabilis, sed iusta et regularis, ut quilibet in statu suo transformaretur. Quibus verbis declarat Doctor quod homo perseverante statu innocentiae physice et ex naturali sua constitutione fuisset quidem mortalis, tametsi nusquam moriturus ex Dei privilegio ipsum a morte preservantis per singularem custodiam et providentiam, atque etiam per praesidium ligni vitae, cuius virtute temperamentum eius semper fuisset ad pondus, ut mortis semina ex humorum discordia et oppositione naturali exsurgentia usquam sensisset. — Itaque Doctoris sententia est, quod hominis corpus ex natura sua esset quidem defectibile, numquam tamen defectum passus esset ex singulari Dei protectione. Quod autem revera defectibile esset ex natura sua, atque physice mortale, probat Doctor, num. 3. et sequentibus. Primo quia in statu innocentiae eadem essent causae mortis quae in statu naturae purae, neenon et lapsae; igitur homo esset in eo statu physice mortalis. Consequentia est evidens: antecedens vero probatur: corpus humanum in statu innocentiae iisdem constabat partibus et humoribus quibus constaret in statu naturae purae, et quibus iam constat in statu naturae lapsae, utpote cum ad naturalem ipsius constitutionem spectent: itaque ex naturali sua activitate frigida calidis, et humida siccis opponerentur, atque invicem pugnarent, seseque mutuo conficerent, nisi praepedirentur aliunde. Haberet igitur homo in eo tali statu seminarium defectionis. — Accedit quod in statu innocentiae vigeret actio calidi naturalis in humidum radicale, ut vigere solet in nutritione. Istud autem fieri nequit sine actione et passione: nam ut vulgare est apud physicos, omne agens agendo patitur, et patiendo debilitatur. Itaque non obstante felicitate illius status, esset semper in homine principium defectionis. Deinde, potuisset homo in illo statu substrahere sibi alimenta necessaria; igitur in eo fuisset semper potentia naturalis moriendi. Antecedens patet, nullus enim est cui non sit liberum substrahendi tam sibi, quam aliis cibum necessarium ad vitae sustentationem, praesertim parvulis et infantibus; igitur, etc. — Denique, in statu innocentiae corpus esset ex se vulnerabile, non minus quam ex statu naturae lapsae, carnes enim essent flexibiles, nec pellis ferri aut adamantis instar obduruisset: igitur potuisset admittare punctiones, laesiones et vulnera, nisi aliunde et ab extrinseco ab eis nocumentis fierent immunes. Equidem, si alicuius corpus in eo statu in ignem coniiceretur, aut fuste tunderetur, aut pungeretur aculeis et gladio, num extingueretur ignis, gladius hebesceretur, aut fustis resiliret? Haec si quis affirmaverit, ventos pascit et fabulis delectatur. Confirmatur autem illa Doctoris Subtilis sententia auctoritate S. Augustini qui lib. 6. De Genesi ad litteram, cap. 25. respondens ad obiectionem eorum qui dicebant per Christum non fuisse resarcitam iacturam humano generi ab Adamo illatam, utpote cum corpus adhuc morti sit obnoxium, ait de Adami corpore: Hoc quippe esse peccatum, et mortale secundum aliam, et immortale secundum aliam causam dici poterat: idest, mortale, quia poterat mori: immortale, quia poterat non mori. Aliud enim est non posse mori, sicut quasdam naturas immortales creavit Deus: aliud autem est posse non mori secundum quem modum primus creatus est homo immortalis; quod ei praestabatur de ligno vitae, non de constitutione naturae: a quo ligno separatus est cum peccasset, ut posset mori, qui nisi peccasset posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis, immortalis autem beneficio Conditoris. — Similia habet lib. 1. De peccatorum meritis et remissione, ubi agens contra Pelagium eiusque sequaces negantes mortem esse poenam peccati, et asserentes hominem quocumque esset in statu, moriturum, quia mors erat conditio naturae in hominibus sicut et in brutis, sic respondet S. Augustinus, ut concedat corpus humanum mortale quidem esse in quocumque statu, sed non moriturum in statu innocentiae, quia homo in eo statu tamdiu victurus erat, donec transferretur ad beatitudinem in qua corpus illud erat commutandum ex animali in spirituale, et ex corruptibili in incorruptibile. Inde concludit cap. 5.: Donec mutaretur in illam incorruptibilem quae in sanctorum resurrectione promittitur, poterat esse mortale: quamvis non moriturum: sicut hoc nostrum potest, ut ita dicamus, esse aegrotabile, sed non aegrotaturum. Cuius enim corporis est, quod non aegrotare possit, etiamsi aliquo casu, priusquam aegrotet, necumbat, sic et illud corpus iam erat mortale, quam mortalitatem fuerat absumptura mutatio in aeternam incorruptionem, si in homine iustitia, idest obedientia permaneret: sed ipsum mortale non est factum mortuum, nisi propter peccatum. — Ex his manifestum fit sententiam Doctoris omnino conformem esse menti S. Augustini, qui censet in quocunque statu mortem esse naturalem homini; nec valere argumentum: non moritur, ergo non est mortale; sicut non valet: non aegrotat, ergo non est aegrotabile. Itaque tametsi in statu innocentiae homo non fuisset morti subiectus, non minus ex natura sua mortalis esset.

Dices: Idem S. Augustinus, quaest. 19. ex lib. Questionum veteris et novi Testamenti, ait: Deus hominem fecit, qui quamdiu non peccaret, immortalitate vigeret, ut ipse sibi auctor esset aut ad vitam, aut ad mortem. — Respondeo, Thomistas in hac auctoritate frustra gloriari, siquidem manifestum est librum istum questionum in vetus et novum Testamentum perperam S. Augustino adscribi; non enim genuinus est foetus, sed omnino spurius, ut cum Lovaniensibus observavimus in recensione operum S. Augustini. Accedit quod idem auctor hominis immortalitatem non ex intrinseca et supernaturali virtute, sed ex extrinseco beneficio repetat. Subiicit enim post verba a S. Thoma laudata: Quamdiu enim in Creatoris lege durarit, dignus fuit edere de arbore vitae, ut mori non posset. Nec enim corpus tale erat ut dissolvi impossibile videretur, sed gustus arboris vitae corruptionem corporis imbibebat. Denique etiam post peccatum potuit indissolubilis fieri munere, si a Domino permissum esset illi edere de arbore vitae. Nam quomodo immortale corpus habebat, quod cibo sustentabatur? immortalis enim non eget cibo, neque potu. Cibus enim vitae praestabat, vitae autem arbor medici modo corruptionem prohibebat. Sic enim homini erat quasi inexpugnabilis murus.

Dices 2: Status innocentiae erat quadam gratia originalis communicatione beatus: ergo debuerat habere aliquam vim et qualitatem supernaturalem qua humanum corpus fieret immortale ab intrinseco, sicut beatorum corpora sunt immortalia. — Nego sequellam; virtus enim et qualitas illa est omnino improbabilis; esset enim vel spiritualis vel corporalis. Non primum, sic enim corpori non posset esse mortis antidotum; non etiam secundum, quia non apparet qua ratione virtus illa sistere posset ne corpus humanum deficeret ab intrinseco vel extrinseco. Nec eadem est ratio de conditione corporum in statu innocentiae quae de statu beatitudinis post resurrectionem. In hoc enim corpora erunt omnino immortalia non per aliquam qualitatem intrinsecam quae illa eximat a morte, sed ratione status ab omni prorsus corruptione liberi.

Instabis: Status innocentiae addit aliquid supra statum naturae purae in quo homo mori posset et moreretur, sicut et peccare posset et peccaret. Igitur, sicut anima praeservabatur a peccato per gratiam sanctificantem, ita et corpus eximi debebat a morte per aliquam qualitatem internam. — Respondeo, revera statum innocentiae purae habuisse divina beneficia quibus homo caruisset in statu naturae purae; nam praeter gratiam et auxilia preservantia animam a peccato, habebat etiam fructum ligni vitae, quo vires corporis servarentur integrae, et ab omni defectu fierent liberae. Unde discrimen hoc intercedit inter quadruplicem statum naturae, purae, lapsae, innocentis, et beatae; quod in duobus prioribus homo esset mortalis et moreretur, in tertio mortalis esset, sed non moreretur; in quarto vero omnino erit immortalis ratione status ab omni defectu immunis.

Quaeres. 2. — Utrum in statu innocentiae homo revera fuisset mortuus?

Respondeo, fide constare, quod si non peccasset hominum primus, numquam morti fuisset addictus subditus. Haec namque veritas primum determinata est in Synodo Diospolitana: refert namque S. Augustinus De gestis Pelagii, cap. 11. hoc isti ab eius Synodi Patribus obiectum ex Discipuli eius Caelestii scriptis: Adam mortalem factum, qui sive peccaret, sive non peccaret, moriturus esset; quoniam peccatum Adae ipsum solum laeserit, et non genus humanum. Hanc porro, iudice illo Ecclesiastico anathematizante Pelagio, et Episcopis intervenientibus constitutam esse damnatam, ut idem scribit. — Postea vero pleniore in Concilio, cui ex omnibus Africae Provinciis interfuerunt Episcopi ducenti tres, proscripta eadem est haeresis Canone isto, Ut quicumque dixerit: Adam primum hominem mortalem factum, ita ut sive peccaret, sive non peccaret, moreretur in corpore, hoc est, de corpore exiret, non peccati merito, sed necessitate naturae, anathema sit. Qui Canon licet primus habeatur in Milevitana secunda Synodo, tamen perperam, est enim Carthaginensis, sive Africanae, et recensetur in Africana collectione septuagesimus sextus; in collectione vero Graeca Canonum, cap. 9. atque hoc numero citatur a Michaeli Glyca in Annalibus. Ac novissime Tridentinum Concilium, idem sanxit in primo Canone De peccato originali. — Haec autem veritas manifeste constat ex Scriptura sacra, maxime vero ex illis verbis Dei primos parentes alloquentis et esum fructus ligni scientiae boni et mali interdicentis: In quocumque die comederis ex eo, morte morieris. Quibus proculdubio significatur Adamum moriturum non fuisse, nisi legem illam violasset. Quis enim, si sapiat, ei, quem vult deterrere, comminetur istud malum quod alioquin ex necessitate naturae aut aliis ex causis certo esset eventurum uterque novisset? Id ipsum constantissime docebat Apostolus Rom. 5., his verbis:

Per unum hominem, peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt. Quod reliquo deinceps capite repetit. Et postea: Corpus mortuum est propter peccatum: spiritus vero vivit propter iustificationem.

Docet hoc idem liber Sapientiae, qui Deum ait, mortem non fecisse, nec laetari in perditione vivorum. Creavit enim ut essent omnia, et salvabiles fecit nationes orbis terrarum, de impiis autem moribus, et verbis accersierunt illam. Et apertius capite sequenti: Quoniam Deus creavit hominem inexterminabilem, et ad imaginem similitudinis suae fecit illum: Invidia autem diaboli mors intravit in orbem terrarum: quo in loco Graeca sensum hunc reddit: Deus creavit hominem ad incorruptibilitatem: hoc est, ut de facto corrumpi, morique non posset.

Respondebant Pelagiani, minas Dei sicut et alia adiecta Scriptura oracula ad mortem animae seu donorum caelestium spoliationem, et a Deo qui est fons vitae, seiunctionem referri debere: quoniam haec sola poena tanto peccato par esse poterat: non vero spectare ad corporis mortem, quia sive homo peccaret, sive non peccaret, de corpore exiret necessitate naturae. — Verum merito iure instabant Catholici Dei prohibentis minas ex sententia condemnantis intelligi debere: porro post violatam legem Deus dixit Adamo: Terra es, et in terram ibis. Quibus significat per mortem eius corpus in terram unde sumptum fuerat esse reversurum. Urgebant etiam ex duplici Apostoli textu quorum primum legitur in Epist. ad Rom., c. 8.: Si Christus in nobis est, corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter iustificationem. Quod si Spiritus eius qui suscitavit Iesum a mortuis, habitat in nobis, qui suscitavit Iesum Christum a mortuis vivificabit et mortalia corpora nostra, propter inhabitantem spiritum eius in nobis. Alterum ex 1 ad Corinth. XV. v. 21., et 22.: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Et sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Unde S. Augustinus pluribus colligit, sed praesertim in libris quos contra Pelagianos edidit, et in sexto De Genesi ad litteram: Per hoc, inquit, mors etiam corporis de peccato est. Si ergo non peccasset Adam, nec corpore moreretur: ideogue immortale haberet et corpus. Tum in sequenti; Verum est quidem, quod non moreretur etiam corpore nisi peccasset. Praeterea dicit Apostolus, corpus mortuum propter peccatum. Et in lib. 18. De Civit. Dei, cap. 15. Unde constat inter Christianos tenaciter Catholicam tenentes fidem, etiam ipsam nobis corporis mortem non lege naturae, quia nullam mortem homini Deus fecit; sed merito inflictam esse peccati, quoniam peccatum vindicans Deus dixit homini, in quo tunc omnes eramus: Terra es, et in terram ibis. Fulgentius, lib. De peccato originali, cap. 12. Nisi praecessisset, ait, in peccato mors animae, numquam corporis mors in supplicio sequeretur. Et homo in terram carne non iret, si terra peccando non fieret.

Urgebant Pelagiani: Si primi hominis peccato factum est ut morremur corpore, per incarnationem Christi fieret ut credentes in eum non moreremur: neque enim praevericatoris transgressio plus nobis nocuit, quum incarnatio vel redemptio profuerit Salvatoris. — Respondet S. Augustinus, lib. 2. De peccatorum meritis et remissione, c. 30.:

Cur non potius attendunt, hoc audiunt, hoc sine dubitatione credunt quod Apostolus 1 Cor. 15., sine ambiguitate locutus est? Quia per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur: neque enim aliunde quam de corporis resurrectione dicebat. Omnium ergo corporum mortem factam per unum hominem dixit, et omnium corporum resurrectionem in vitam aeternam per unum Christum futuram esse promisit. Quomodo ergo plus nobis nocuit ille peccando, quam iste profuit redimendo, cum per illius peccatum temporaliter moriamur, per istius autem redemptionem non ad temporalem vitam, sed ad perpetuam resurgamus?... Poterat autem etiam hoc donare credentibus, ut nec istius experirentur corporis mortem: sed si hoc fecisset, carni quaedam felicitas adderetur, minueretur autem fidei fortitudo. Sic enim homines mortem istam timent, ut non ob aliud felices dicerent esse christianos nisi quod mori omnino non possent. Ac per hoc nemo propter illam vitam quae post illam mortem beata futura est, per virtutem etiam contemnendae ipsius mortis ad Christi gratiam veniret, sed propter removendam mortis molestiam delicatius crederetur in Christum. Plus ergo gratiae praestitit, plus fidelibus suis sine dubitatione donavit. Quid enim magnum erat videndo non mori eos qui crederent, credere se non moriturum? Quanto est maius, quanto fortius, quanto laudabilius ita credere, ut se speret moriturus sine fine victurum?

Ita S. Augustinus.

Addebant Pelagiani: Si propter peccatum mors corporis contingeret, fieret consequens ut post remissionem peccatorum mortis imperio amplius non subiiceremur. — Respondet S. Augustinus, c. 33.:

Non intelligunt res, quarum reatum ne post hanc vitam obsint, Deus solvit: tamen eas ad certamen fidei sinit manere, ut per illas erudiantur, proficientes in agone iustitia. Posset enim et alius hoc non intelligens dicere: si propter peccatum dixit Deus homini: In sudore vultus tui edes panem tuum, et spinas et tribulos pariet tibi terra: quare et post remissionem peccatorum labor hic permanet, et haec dura et aspera parit etiam terra fidelium? Item, si propter peccatum dictum est mulieri: in gemitu paries; cur etiam post peccatorum remissionem feminae fideles eosdem dolores in parturiendo patiuntur? Et tamen constat propter peccatum quod admiserant, illos a Deo primos homines haec audisse, atque meruisse; nec resistit his verbis divini libri, quae posui de labore hominis et de parturitione mulieris, nisi qui prorsus alienus a fide catholica eiusdem litteris adversatur.

Deinde adiicit quod sicut illa ante remissionem sunt supplicia peccatorum, post remissionem autem certamina exercitationesque iustorum, sic et mortem corporis propter peccatum Deus homini inflixit, et post peccatorum remissionem propter exercendam iustitiam non ademit. Quod confirmat exemplo primorum parentum: Sicut enim, inquit, primi illi homines postea iuste credendo, unde « merito creduntur per Domini sanguinem ab extremo supplicio liberati, « non tamen in illa citra mernisse ad Paradisum rediri: sic et caro « peccati etiamsi remissis peccatis homo in ea iustè quieverit, non con- « tinuo eam mortem non perpeti, quam traxit de propagine peccati ».

Ex his omnibus duo fiunt manifesta: primum, quod primi parentes erant quidem ex constitutione naturae etiam in statu innocentiae physice defectibiles, quia constabant corpore quod ex se erat defectibile: alterum vero quod nusquam mortui fuissent (si stetissent innocentes) per virtutem fructus ligni vitae.

Quaeres 3. — An vis illa ligni vitae fuerit naturalis, aut supernaturalis?

Respondeo., probabilius videri virtutem illam non fuisse naturalem, et physicam, sed supernaturalem, et extraordinariam: idque colligitur primo ex S. Augustino, lib. 8. De Genesi, cap. 5. ubi ait: Eum arborem non ut ullum cibum, sed nonnulla salubritatis occulta inspiratione praestitisse homini firmitudinem, sicut una collirida punxisse Eliam quadraginta dies aluit: et farina oleumque viduae Sarreptanae non deficiebant: at virtus colliridae supernaturaliter erat indita, ut etiam olei, et farinae non deficientis: ergo talis erat virtus ligni vitae. Insuper lib. 13. De Civit., cap. 20. ait: Caetera ligna erant homini alimenta; illud autem vitae sacramentum. Ergo, inquit S. Bonaventura in 2 dist. 17. verba Magistri explanans: sicut Sacramenta nostra non creant gratiam, sed divina virtus ipsis assistens, in eorum legitima perceptione gratiam infundit; sic fructus huius arboris non dabat immortalitatem, sed divina virtus, cum fructus ille comedebatur, immortalitatem homini largiebatur. Adde quod si naturalis vis illa fuisset, sequeretur quod animalia, quae in Paradiso ex fructu vitae edissent, etiam quamdam immortalitatem fuissent assecuti, quod utique sit improbabile; tantum namque beneficium belluis animantibus non congruebat.

Itaque longaeva haec vitae diuturnitas hominis innocentia stante varias habuisset causas, quas secum originalis iustitia complectebatur. Prima fuisset solers, et attenta cura, et vigilantissima providentia hominis in his cavendis, quae eius vitae, et integritati sive interius, sive exteriore nocere potuissent: quod utique facile praestare poterat, cum esset rerum omnium scientissimus, atque prudentissimus, singulosque incidentes eventus prospiceret. Secunda erat singularis, et eximia Dei providentia, necnon et amica Angelorum custodia, quibus homo valide protegeretur, et muniretur adversus quaecumque ipsum infestantia. Tertia erat vis quaedam animae, qua ita contineret, et conservaret corpus, ut nihil intra laedere, aut dissolvere posset: nempe ut nulli morbi, nulla intemperies, nullum ex contrarietate formae, et privationis, aut pugna elementorum, et humorum incommodum oriretur.

Quarta denique erat lignum vitae; sic dictum, inquit Beda in 2. Genes. quia divinitus acceperat, ut qui ex eo manducaret, corpus eius stabili sanitate firmaretur, ne vel aetate in deterius, vel tandem in occasum dilaberetur. Quae omnia sic explicat Hugo Victorinus: Lignum vitae, inquit, habuit in se naturam ut perpetuaret homini vitam, si competenter ederetur; factus est enim homo, et mortalis, et immortalis: immortalis quidem quia poterat non mori per cibi sustentationem quam egebat: mortalis autem, quia perire poterat per extrinsecam « violentiam. Sed Deus ita munierat eum intus per lignum vitae sum- « ptum in cibum, et extra per divinam potentiam, ut posset non mori intus portam negligertiae per rationem humanam, extra portam vio- « lentiae obserans per divinam custodiam, ut nisi homo ratione abu- « teretur, portam negligentia aperiret, nunquam per portam violentiae « aliquid ei noxium intraret: sed quia noluit sibi cavere, ut servaret « portam sibi commissam, merito Deus eius deseruit custodiam ».

Rogabis. — cum fructus arboris vitae non ad infinitum, sed determinatum tempus servasset hominis vitam, quam diuturnum foret illud tempus? — Respondeo., mihi videri futurum fuisse minimum ad octo, vel decem millia annorum: quod sic argumentari licet: status hominis ante peccatum instructior, et efficacior fuisset ad producendam hominis vitam, comparatione status hominis post peccatum ante diluvium, quam fuit hic status comparatione eius status, in quo nunc est homo; quia uterque hic status est hominis peccatoris habentis corpus infirmum, et mille malis obnoxium: sed in statu hominis ante diluvium vita fuit decuplo longior, quam est nunc; nam fere nongentos annos excedebat: ergo in statu innocentiae vita hominis fuisset decuplo longior, quam fuit ante diluvium. Sed hoc intelligi volumus quantum pertinet ad vim, et efficaciam arboris vitae, et vigorem naturae humanae in eo statu; nam quamdiu hominem Deus vitam in terris agere vellet, ne divinari quidem potest.

Quaeres 4. — Num frondes, et fructus ex illis Paradisis arboribus aliquando defluerent?

Respondeo 1., verisimilius videri nullas Paradisi arbores suis frondibus unquam totas nudari: verum cum non essent penitus immortales, arbitror senescentibus quibusdam foliis, sensimque delituescentibus nova semper in locum labentium succrescere; ita quod nusquam arbor foliis tota expoliaretur; sed mira semper pulchritudine, et virore vigeret, ut olea, et palma, ita quod ipsis competeret illa benedictio Psalmi 123. Et folium eius non defluet.

Respondeo 2. Arbores frugiferas perenni successione flores edidisse, qui mox in fructus celeri maturitate coalescerent; ita quod decerpto, aut deciduo maturo fructu, statim novus flos in eius locum nasceretur, qui deinde in fructum maturesceret, sicque semper continua ista vicissitudo efflorescendi, et fructificandi in arboribus persisteret; alterna videlicet, et mirabili varietate, qua semper inessent aliqui flores, et fructus alii virides, alii maturescentes, alii maturi; quod ad eximiam arborum pulchritudinem, et loci praestantiam conduceret, ita quod videatur ad illas arbores respexisse Ezechiel capite 17. dum ait: Et super torrentem orietur in ripis eius ex utraque parte omne lignum pomiferum: non defluet folium ex eo, et non deficiet fructus eius.

Quae omnia mire expendunt sacri Poetae: nam Tertullianus De iudicio hominis capite 8. sic canit:

Aeternumque virent solae sine grandine sylvae: Nulla cadunt folia, et nullo flos tempore desit... Arbor stat cum flore novo pulcherrima pomis, Vitalemque frugem felicia robora densant.

Similiter Marius Victor, lib. 1. In Genesim:

Illic quaeque suis dives stat fructibus arbor, Pomaque succiduis pelluntur mitia pomis, Qua iucunda oculis, et miri plena vigoris, Membratim minimosque forent, pascuntque sapore, et odore.

Tandem S. Alcimus Avitus lib. 2. In Genes., cap. 2. ait:

Sumitur alternus tenui de caespite fructus, Nam si curvato foecundo pondere rami, Dulcia submittunt sublimi ex arbore poma Protinus in florem vacuus turgescere palmes Incipit: inque novis fructum producere gemmis.

An autem arbores illae aliquando siccarentur, et interirent, an vero perpetuo viverent, et viverent, problema videtur; quippe nullus in Paradiso defectus, et mortis indicium appareret si felix stetisset innocentiae status. Nihilominus probabilius censeo, eas arbores non fore plane immortales: sed alii aliis essent longioris aevi, ut sunt aliqua ex nostris. Dum autem senescerent, et interirent facili conversione in terram solverentur, et in earum locum redivivis germinibus, aliae eiusdem naturae germinarent, ut fit plerumque in nostris etiam arboribus tam frugiferis, quam infructuosis. — Hic videtur esse S. Athanasii sententia quaest. 18. ad Antiochum, ubi inquirens: Num corruptibilem dicimus Paradisum, an incorruptibilem? respondet: Neque corruptioni eum obnoxium dicimus, in morem nostrarum plantarum, et fructuum quae et a putredine, et vermium arroduntur: neque tamen plane prorsus incorruptibilem, et maximam consecuturum senectutem: sed respectu nostrorum fructuum, et hortorum omni corruptione est superior: ad futuram vero bonorum gloriam, quum oculus non vidit, nec auris audivit, inferior est, et creditur.

Quaeres tandem 5. An adhuc Paradisus Terrestris subsistat?

Respondeo., huius quaestionis solutionem incertam omnino videri, adeoque nobis erit problematica: cuius affirmativa pars sic suadetur: ea veritas nobis debet esse constantissima, quam sancti Patres affirmant, camque se Apostolica traditione accepisse testantur: sed ita est de existentia Paradisi. Probatur minor: primo quidem ex S. Irenaeo, (quem S. Epiphanius Haeres. 23. sanctissimum, priscaeunque Theologum, et successorem Apostolorum appellat.) Ille inquam lib. 5. adversus haereses, c. 5 affirmat Henoc et Eliam translatos fuisse in Paradisum, ex quo proiectus est Adamus in hunc mundum, subditque: Quapropter dicunt Presbyteri, qui sunt Apostolorum discipuli, eos qui translati sunt illuc translotos esse. (Iustis enim hominibus, et spiritum habentibus, praeparatus est Paradisus, in quem et Paulus Apostolus asportatus audirit sermones modo Ioanni in spiritu Paradisi regio revelata, quae subiicitur alteri. nullus alias animus apud se praeter martyrum ostendit? quomodo perpetua fortissima martyr sub die passionis in revelatione Paradisi solos illic commartyres suos vidit: nisi quia nullis rumphea Paradisi custoditria caelit, nisi qui in Christo decesserint? Non in Adam nova mors pro Deo, et extraordinaria, pro Christo alia, et privata erripitur hospitio? Ignosce igitur differentiam ethnici, et fidelis in morte, si pro Deo recolas, ut Tertullianus monet, non in mollibus febribus, et in lectulis, sed in martyriis: Si crucem tuam tollas, et sequaris Dominum, ut ipse praecepit, tota Paradisi gloria tuus sanguis est.

Confirmat S. Augustinus, lib. 2. De peccato originali, cap. 23. dicens: Sunt nonnullae quaestiones, in quibus salva fide, qua Christiani sumus, aut ignoratur quid rerum sit, et sententia definitive suspenditur, aut aliter quam est, humana, et infirma suspicione coniicitur: veluti cum quaeritur, qualis, vel ubi sit Paradisus, ubi constituit Deus hominem quem formaverit ex pulvere: cum tamen esse illum Paradisum fides Christiana non dubitet. Vel cum quaeritur ubi sit nunc Elias, vel Henoch, an ibi, vel alibi; quos tamen non dubitamus, in quibus nati sunt corporibus vivere. Quibus videtur asserere actualem Paradisi existentiam esse de fide. Idem censent omnes illi sancti Patres, qui Henoch et Eliam in Paradiso voluptatis ad finem usque saeculi servari superstites affirmant; sic Victorinus Martyr, S. Athanasius, Hieronymus, et alii confirmant: et illi omnes, qui Paradisi pulchritudinem, et delicias ita describunt, ut rem praesentem delineare censeantur: at omnium optime S. Alcimus ait:

Permanet aeterno conclusus limite, postquam hinc Excidit expulsus primaevi criminis auctor.

Idipsum ratione suadetur: si non superaret Paradisus terrestris, maxime quia generali terrarum diluvio fuisset obrutus: sed id non videtur probabile. Diluvium enim ideo missum fuit, ut terram hominum criminibus contaminatam elueret, ut patet Genes. capite 6. Ergo solum eam debuit absorbere, et eluere, quae fuerat inquinata post eiectum Adamum e Paradiso; non autem Paradisum solis innocentibus viris praeparatum; cuius indicium est, quod statim post peccatum, inde eiecti sunt Adam et Eva, et posita est custodia Angelica, ne quis deinceps ad eum accedens posset illum contaminare.

Secundo, Ecclesiastici, capite 11. legimus: Henoc placuit Deo, et translatus est in Paradisum, ut det Gentibus poenitentiam: ergo revera translatus fuit in Paradisum, sicut et Elias: sed illa translatio et deportatio eorum facta non est in Paradisum caelestem, quia ex eo nemo excidit; illi autem rursus cum hominibus debent conversari ut Antichristo obsistant, a quo pariter erunt trucidandi: ergo in terrestrem; ac proinde cum ab inundantibus ac iugulatricibus aquis servati fuerint incolumes, haud dubium videtur servari pariter debuisse locum amoenitatis, in quo degerent.

Tertio, Scriptura sacra dicit de Paradiso terrestri quatuor egredi flumina, scilicet Phison, Geon, Tigrim, et Euphratem, de quibus post diluvium non semel fit mentio in Scriptura; aut auctoritas contrarium suaderet, maxime contextus ille. cap. 7. Genes. in quo sic habetur; Inundaverunt aquae, et omnia replerunt in superficie terrae, et praecaluerunt nimis super terram; opertique sunt omnes montes excelsi sub universo coelo: quindecim cubitis altior fuit aqua, super montes quos operuerat: sed hic sacer Textus non officit; in eo namque capite legimus universos homines, et animas, in quibus spiraculum vitae erat, interiisse, et post pauca subditur: Remansit autem solus Noe, et qui cum eo erant in Arca: et tamen nullus admittit Henoch fuisse in Arca reclusum, neque his iugulatricibus aquis interiisse: ergo sicut in hac universali propositione: Mortui sunt omnes homines, excepto Noe, et qui cum eo erunt, excipitur Henoch; quidni et excipitur Paradisus terra ab universali illuvione?

Negantem problematis partem sic suadere licet: si Paradisus terrestris erat locus hominum in statu innocentiae permanentium habitationi destinatus, sublatis incolis, verisimile est pariter locum, et incolatum interiisse. Deinde cum a nullo per tot saecula hominum potuerit inveniri, nec etiam leve ipsius vestigium deprehendi, licet universus terrarum orbis sit habitatus, et lustratus, argumentum est ipsum non superesse. Quod utique confirmatur ex eo quod regiones quas alluunt praedictae quatuor flumina, iam notissimae sint et habitatoribus ac incolis refertissimae: ergo si Paradisus a quo eluitur adhuc superesset, quidni potuisset incolarum aliquis ad eum ducentibus fluminum aquis permeare? — Quod enim legitur de Machario quodam Romano, et aliis tribus Monachis: qui cum omni studio sese ad investigandum Paradisi locum dedissent, peragratis longinquis regionibus, tandem ad ipsius Paradisi aditum pervenerunt, ab eius autem introitu prohibiti sunt, nec illuc accedere ausi, horribili illa Cherubini custodia perterriti; hoc, inquam, inter aniles fabulas reputo.

Nec maiorem censeo faciendam fidem narrationi quam apud Ioannem Gionzale, in itinerario novi orbis c. 18. descriptam reperimus: regem quemdam Benyalce quam Ganges praeterluit, fontem fluminis, atque adeo Paradisum inveniendi cupidine incensum adverso flumine misisse quosdam navigiis, et plurium mensium commeatu instructos, qui fluvio longius emenso multorum dierum navigatione ad campos devenere ubi Ganges placide stagnabat, segnius fluens. Ibi aura spirabat lenior, florum, aromatumque mirabilis odor incredibili voluptate animos omnium profundebat. Rati fontem haud procul abesse, remis velisque valide in interiora conabantur; sed omnis opera laborque evanescebat; nam quamvis omnia essent secundissima, et celerrime irent existimarent, nihil tamen a loco promovebant. Intellectum ab iis occulta quadam vi se detineri, nec longius ex indiciis locorum fontem Gangis, Paradisumque distare, quo penetrare prohiberentur. — Verum narrationes istae maioris non sunt fidei, quam ea quae Iudaei fabulantur de Iosue, nimirum, quod cum esset morti proximus, Deus miserit ad eum Angelum mortis, qui peteret ab eo, numquid sibi vellet aliquid ante mortem suam? isque solum postulaverit, ut ostenderetur sibi locus mansionis suae in horto Eden; ductusque ad septum Paradisi, ut introspeceret, elapsusque e manibus Angeli, subito insilierit pede in Paradisum, ibique lustrans omnia, invenerit septem mansiones, singulas longitudine centum millia milliarum, et latitudine decem millia. primoque vidisse paganos qui, relicto ethnicismo, ad Deum se converterunt; in secunda poenitentes; in tertia Abrahamum, Isaacum, Iacobum, et omnes filios Israel qui Aegypto egressi mortem obierant in solitudine; in quarta neminem; in quinta Messiam Filium David, sic enarrat haec Carpzovius in Schickard, De iure liturg. Hebr., capite 6.

In primo (inquit) conclavi offendebat (Iehosua) proselitos iustitiae sub praetextura Obadia Iusti: in secundo peccatores per paenitentiam conversos, sub praetextura Manassis filii Hiskiae; in tertio Abrahamum, Isaacum, Iacobum, omnesque Israilitas qui olim ex Aegypto exierant, quique in deserto obierant, et omnes Davidis liberos, excepto Absalome, Davidem ipsum et Salomonem, atque omnes reges Iuda, praeter Manassem Hiskiae filium, utpote paenitentibus in secundo conclavi praetectum: praerat autem his Moyses et Aaron. In quarto conclavi reperit praetecte iustos et fideles; in quinto, omnium splendidissimo, Messiam filium Davidis, et Eliam; in sexto mortuos in via praecepti; in septimo denique mortuos aegritudine propter Israilitarum iniquitates. At meri hi delirantis, ne dicam insanientis cerebri chimaerae sunt, quas auctoribus suis relinquimus, inquit G. Saldenus Exercitat. 6. lib. 2.

Ex his itaque et similibus narratiunculis, verius dicam inanibus commentis et fabellis nihil elicitur ad Paradisi terrestris subsistentiam comprobandam. — Accedit ad negantis sententiae confirmationem, quod cum aquae diluvii per annum integrum continua, et ingentissima vi euntes, et redeuntes omnes arbores, domos, urbes, quin et colles straverunt, totamque fere terrae superficiem dimoverunt: ergo et Paradisi formam, et decorem subverterunt.

Denique, si quidpiam Paradisi existentiam suadeat, maxime textus ille Eccles. 11. quo Henoch dicitur translatus in Paradisum: at exinde non sequitur illum esse translatum in Paradisum Adami. Primo, quia Graece non habetur vox illa Paradisus, sed tantum translatus est ut det gentibus poenitentiam. Secundo, etiamsi vulgatam translationem servemus, non inde sequitur eum translatum fuisse in Paradisum Adamicum: vox enim Paradisus, non semel in sacris libris sic minime accipitur pro aliquo delicioso loco, seu horto fructifero arboribus consito, ut patet Canticorum 4. vers. 13. Emissiones tuae Paradisus malorum punicorum cum pomorum fructibus.

Haec ipsam veritatem docet Rupertus lib. 3. De Trin. et eius operibus, c. 33. his verbis: Nusquam Scriptura dat intelligi, quod Henoch, et Eliam Deus tulerit in ipsum Paradisum ubi comederent de ligno vitae, et viverent in aeternum: sed ita sublati sunt, ut in secretam quamdam regionem terrae ducerentur, ubi in magna carnis, et spiritus quiete viverent quousque ad finem mundi redeant, et mortis debitum solvant. Similia autem Ruperto Gregorius scribit de Elia, quem isti volunt una cum Henoch in Paradiso versari. Homilia enim 29. in Evangelia sic ait S. Gregorius: In Coelum aerem Elias sublevatus est, ut in secretam quamdam terrae regionem repente duceretur, ubi in magna iam carnis et spiritus quiete viveret, quousque ad finem mundi redeat, et mortis debitum solvat: Ille enim mortem distulit. Ex praedictis igitur verbis Ruperti et Gregorii, liquido intelligitur, inquit

Pererius, eos sensisse Henoch et Eliam non esse translatos in Paradisum illum terrestrem, sed in alia quadam secreta mundi regione vitam agere: quamquam Henoch fuisse translatum in Paradisum illum Adami nihil officit huic sententiae: fuit namque translatus Henoch annis 660. ante diluvium, ut perspicitur ex cap. 5. Geneseos, quo tempore non negamus fuisse Paradisum, sed eum diluvio superfuisse, hodieque existere, et in eo Henoch commorari, incertum.

Quantum autem ad SS. Patres, dico eorum sententiam non in omnibus, sed tantum in dogmatibus fidei, et morum doctrinam esse absolute sequendam, ut monet Vincentius Lirinensis: Antiqua, inquit, antiquorum Patrum consensio, non in omnibus divinae legis quaestiunculis; sed solummodo in fidei regula, magno nobis studio investiganda est, et sequenda.

Ad S. Augustinum dico, ipsum ibidem docere, non esse certum, adeoque nec de fide, an Henoch et Elias sint in Paradiso: subindeque mens eius non est, quod de fide sit nunc Paradisum existere, sed tantum quod aliquando revera extiterit; fueritque locus quidam corporalis et aspectabilis; non autem, ut Origeni placuit, spiritualiter et mystice intelligendus. Quod utique compertum fit ex aliis similibus quaestionibus, quas ibidem proponit, quasque affirmat salva fide posse nesciri: Puta, inquit, quanti sint Coeli, in quorum tertium se raptum esse Apostolus commemorat; velutrum elementa mundi huius conspicabilis quatuor, an plura sint! Quid faciat solem virenumque deficere his defectibus, quos praedicere Astrologi certa temporum dinumeratione consueverunt? Cur antiqui homines tamdiu vixerunt, quam sancta Scriptura testatur: et utrum proportione longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperint. Qui potuerit Matusalem vivere, qui in arca non fuit, et qui sicut in plerisque codicibus, et Graecis et Latinis numerantur anni, reperitur supervixisse diluvium? Vel utrum paucioribus, qui rarissimi reperiuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus annorum, ut ante diluvium defunctus fuisse monstretur? quis enim non sentiat in his atque huiusmodi variis, et innumerabilibus quaestionibus, sive ad obscurissima opera Dei, sive ad Scripturarum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo aliquo genere complecti, ac definire difficile est, et multa ignorari salva Christiana fide, et alicubi errare, sine aliquo haeretici dogmatis crimine?