Scotus Academicus, Tomus quintus: De Creaturarum Corporalium et de Homine

QUAESTIO TERTIA. QUALITER, ET IN QUOS PECCATUM ORIGINALE TRADUCATUR.

ARDUA sane quaestio, et quae S. Augustinum eas in angustias adegit, ut quid reponeret vix habuerit, sicut pluribi indicat, maxime vero Epist. 29. ad Hieron. ubi lepido hoc apologo summam in praesenti enodanda Quaestione difficultatem explicat: Cum, inquit, *aliquis ruisset in puteum, ubi aqua tantum erat quae eum magis exciperet ne moretur, quam suffocaret, ne loqueretur, accessit alius, et dixit: Quomodo huc cecidisti? at ille dixit: Obsecro, cogita quomodo hinc me liberes, et nm quomodo huc ceciderim, quaeras. Ita quoniam ex fide Catholica constat a peccato originali tamquam de puteo, infantis animam. Christi gratia liberari, satis nobis esse debet quod modum quo salva fiat noverimus. etiamsi unquam quomodo in malum illud devenerit perfecte cognoscamus. Unde lib. 6. Contra Iulianum. cap. 8. cum duos proposuisset modos, quibus peccatum originale videretur traduci. dixit: aut in carne tantum, aut in anima; aut in utroque, scilicet et carne, et anima; aut homo totus: aut alterum in altero tamquam in subiecto corruptitur: ubi occulta iustitia divinae Legis includitur: subdit: Quid autem horum sit rerum. libentius disco quam dico. ut audeam docere quod nescio. Satius itaque videretur lugendam esse summam illam per originale peccatum innocentiae iacturam, quam quidpiam de eius traductione. et propagatione delibare. Verumtamen quoniam in tam ubere, tamque necessaria dicendi materia silere non decet. ideirco

NOTANDUM 1. Ex Seraphico Doctore in 2. dist. 33. art. 1. q. 1. peccata parentum ad filios traduci posse tripliciter, videlicet aut punitione, aut imitatione. aut transfusione. Punitione quidem cum proles punitur pro peccatis parentum : imitatione cum proles parentum peccata imitatur: transfusione. sicut infectio una causatur ab alia infectione per propagationem. Iam ergo punitione peccatum transfundi potest intelligi duplieiter, secundum duplicem punitionem, aeternam; et temporalem. Quoad aeternam. nullo modo traducitur peccatum aliorum parentum, sed solum originale: quoad temporalem vero. omnia aliorum parentum peccata traduci possunt. Imo Anselmus. De conceptu Virginali, dicit. quod parvuli non damnantur pro culpa Adae tantum. sed pro peccato. et culpa propria, licet eam non habeant agendo, sed contrahendo. Imitatione vero peccata proximorum parentum in filios transferuntur, quando filii vitia parentum imitantur, non quod reatus culpae parentis transeat in posteros. sed poena. cum filius imitatur culpam parentum. Transfusione denique solum originale peccatum in posteros traducitur: et ratio a S. Bonaventura assignatur, quia duo sunt in peccato. scilicet privatio debiti. et conversio indebita: et secundum haec duo ponuntur in peccante. deformitas et macula. Macula namque ponitur ex conversione. sed deformitas ex debiti privatione. obligatione remanente ad poenam.

NOTANDUM 2. Ex nostro Lyrano super Caput 5. Epist. ad Rom. quod sicut in statu innocentiae duplex consideranda esset ratio in semine Adam. una naturalis. et quasi propria. secundum quam esset instrumentum generis in ordine ad naturam secundum se communicandam: alia quasi supernaturalis, seu divinitus superaddita, secundum quam se haberet ut instrumentum Dei in ordine ad propagandam cum natura iustitiam originalem: ita post peccatum in eodem semine Adam. et posterorum ab ipso descendentium. duplex ratio. seu unum reperitur: unum naturale, secundum quod habet instrumentum generationis, et propagationis naturae; haec enim ratio. seu perfectio, sicut et alia naturalia, non sunt amissa per peccatum: aliud accidentale. et extrinsecum, ratione cuius est instrumentum Adam peccantis ad communicandum defectum originalis iustitiae: Primum ei convenit ratione suae naturalis et positivae perfectionis; secundum vero habet ex privatione praedicti vigoris, causata ex peccato primi Parentis. Videmus enim in causalitatibus hanc servari rationem, quod quidquid in effectu perfectionis reperitur, tribuitur perfectioni causae: quidquid vero detectus et imperfectionis, in eius defectum reducitur, sicut quidquid est utilitatis, actualitatis, et motus in claudicatione, anima, et virtuti eius motiv attribuitur; quidquid autem obliquitatis et defectus, reducitur in tibiam claudam et infirmam.

NOTANDUM 3. Varias esse circa praesentis Quaestionis resolutionem Antiquorum sententias. Primo namque Magister Sent. in 2. dist. 31. et cum eo Gregorius Ariminensis, et Gabriel ibidem, docent peccatum originale traduci per qualitatem morbidam humano semini inexistentem, aut infectionem realem ei superadditam; sicut in semine leprosi est quaedam corruptio, quae est principium leprae. Caro enim, inquiunt, propter peccatum corrupta fuit in Adam, adeo ut cum ante peccatum vir et mulier sine incentivo libidinis et concupiscentiae fervore possent convenire, essetque thorus immaculatus; iam vero post peccatum non valeat fieri carnalis copula absque libidinosa concupiscentia, quae semper vitium est, et etiam culpa, nisi excusetur per bona coniugii ; in concupiscentia ergo et libidine concipitur caro formanda in corpus prolis. Unde caro ipsa quae concipitur in vitiosa concupiscentia polluitur et corrumpitur, ex cuius contactu anima cum infunditur, maculam trahit, qua polluitur, et fit rea, idest, vitium concupiscentiae recipit, adeoque illud peccatum dicitur manere in carne. — Verum haec sententia proscribitur: Primo, quia caro non potest infici ulla qualitate, quae sit peccatum; cum non sit ex se capax peccati, et consequenter quamvis inficeret animam, non potest tamen inficere ipsam infectione quae sit peccatum : ergo ex infectione carnis non habetur sufficiens principium, unde oriatur peccatum animae. Secundo. nihil materiale potest producere aliquid in re spirituali tamquam causa totalis: ergo quamvis caro esset infecta, non posset inficere animam. Tertio, falsum est, quod ipsa caro inficiatur per ullam qualitatem, aut ullo modo, nisi quatenus diceretur infici, quia non habet illas perfectiones, quas haberet in statu innocentiae, quae esset infectio potius negativa, quam positiva. Quarto, si caro esset infecta positive, maxime quia caro generantis esset sic infecta; sed hoc est falsum; quia alias caro Adae esset infecta ob peccatum ipsius: sed hoc est absurdum; tum quia peccatum ipsius non habebat virtutem producendi in corpore qualitatem inficientem, sicut nec peccata nostra habent, quae possent esse eiusdem speciei aut etiam graviora: tum quia nullum est indicium infectionis positivae in carne nostra, quae oriretur a qualitate aliqua. Quinto, quia falsum est. quod propterea caro nasceretur, ex eo quod sit generata cum concupiscentia, quia quamvis aliqui generarentur iam ab aliquibus absque concupiscentia, adhuc nascerentur cum peccato originali. Insuper sequeretur quod quo maiori cum concupiscentia generaretur aliquis, co gravius originale peccato inficeretur, et sic unus haberet gravius originale peccatum, quam alter, quo nihil absurdius. — Existimant aliqui cum Alexandro Alensi 2. p. q. 105. memb. 1. animam in carne vitiari, non quod in carne peccatum proprie dictum haereat, vel caro proprie spiritum trahere possit in vetitum ; sed quod caro iustitia originali spoliata concupiscat adversus spiritum, animamque deorsum inclinet, ac per hoc distortam, et obliquam efficiat. Verum haec sententia pariter subsistere nequit. Si quis enim ex nihilo crearetur cum ea imperfectione, ut subiiceretur motibus concupiscentiae, quibus nunc iactamur, ille certe haberet carnem adversus spiritum rebellantem, nec tamen originali peccato inquinaretur, cum ex Adamo non esset propagatus.

Unde praetatis, necnon et aliis omissis variorum Antiquorum sententiis, quid determinandum sit, aperiet

Conclusio prima. — Peccatum originale non alia ratione traducitur, quam quia homo ex Adamo per seminalem propagationem via communi generatur; ita quod anima eo ipso instanti conceptionis, quo in corpus organizatum infunditur, et hominem Adae filium naturalem constituit, etiam censeatur in ipso Protoparente, tamquam capite totius generis humani, Dei praeceptum violasse. Haec est genuina Subtilis Doctoris sententia in 2. dist. 32. qu. unica n. 12. ubi ait: Anima contrahit originale peccatum mediante carne, non ita quod caro quasi per qualitatem quandam causatam in ea causet istud peccatum originale: sed ex hoc, quod caro concupiscibiliter seminatur, et ex ipsa formatur corpus organicum: cui infunditur anima constituens personam, quae est filius Adae. debitor est iustitiae originalis datae a Deo ipsi Adae pro omnibus filiis, et caret ea: ergo habet peccatum originale. Contrahitur igitur illud peccatum in carne, in quantum est naturalis ratio; et ex hoc debet habere iustitiam, qua per peccatum Adae caret. — Ei concinit Angelicus Doctor in 3. p. quaest. 27. a. 2. ad 1.: Peccatum originale, inquit, trahitur ex origine in quantum per eam communicatur humana natura, quum proprie respicit peccatum originale, quod quidem fit quando proles concepta animatur.

Huic doctrinae adstipulatur imprimis S. Augustinus, qui constanter in suis contra Pelagianos lucubrationibus asserit Adam posteros vere ac proprie contrahere culpam originalem per generationem traductam, et, ut ait Apostolus, esse natura filios irae. Quae Augustini doctrina, tametsi adeo frequens in eius operibus occurrat ut cuique ea evolventi sit obvia, attamen, ut lectoris studium et operam ex parte levemus, profero aliquos ad rem ipsam conducentes illius textus. Primum quidem ex lib. 2. De gratia Christi seu de Baptismo contra Celestium, c. 31. ponit quaestionem: Quid sibi ergo vult, inquit, pro nullo propriae voluntatis admisso tanta damnatio? Et reprobata Platonicorum opinione respondet: Iste nisi quia pertinet ad massam perditionis, et iuste intelligitur ex Adam natus antiqui debiti obligatione damnatus? Et cap. 32.: Damnatae originis propagatio nos damnat: et paulo post: Simul utrumque propagatur, et natura, et naturae vitium. Et quaerens originem et viam propagati vitii, exacte distinguens honestatem nuptiarum a turpitudine libidinis, hanc esse originem et viam traductionis peccati affirmat, cap. 34. et 37. ubi sic: Libido est in illa, quam vocat Apostolus, repugnantem legi mentis inobedientiam, lege membrorum. Hic autem sic: Hinc est quod infantes etiam qui peccare non possunt, non tamen sine peccati contagione nascuntur, non ex hoc quod licet, sed ex eo quod dedecet, nam ex eo quod licet natura nascitur; ex illo quod dedecet vitium. — Rem adhuc apertius declarat lib. 1. De Nuptiis et Concupiscentia, ubi agens de castissimo connubio inter Virginem Deiparam et S. Iosephum illius sponsum, cum dixisset in fine cap. 11.: Omne nuptiarum bonum impletum est in illis parentibus Christi, proles, fides, sacramentum. Prolem cognoscimus ipsum Dominum Iesum: fidem, quia nullum adulterium; sacramentum, quia nullum divortium. Statim addit initio cap. 13.: Solus ibi nuptialis concubitus non fuit, quia in carne peccati fieri non potuit sine illa concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine qua concipi potuit qui futurus erat sine peccato, non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati, ut hinc etiam doceret omnem, quae de concubitu nascitur, carnem esse peccati, quandoquidem sola quae inde nata est non fuit caro peccati. Et lib. 2. cap. 1. respondens Iuliano qui librum adversus eum ediderat, et sic inscripserat: contra eos qui nuptias damnant et fructus earum diabolo assignant, scribit: Non igitur contra nos qui neque nuptias damnamus, quas etiam in ordine sunt debita praedicatione laudamus: nec earum fructum diabolo assignamus: nuptiarum namque fructus homines sunt qui ordinate inde generantur, non peccata cum quibus nascuntur. Nec ideo sunt homines sub diabolo, quia homines sunt, ubi sunt fructus nuptiarum, sed quia peccatores sunt, ubi est proprium vitiorum; diabolus enim culpae auctor est, non naturae. Et cap. 5. respondens obiectioni Iuliani dicentis: per quid igitur sub diabolo sunt quos Deus fecit? Et adiicienti responsionem Augustini per peccatum, inquit, non per naturam. Deinde subnectenti, sed ut non potest sine sexibus foetus, ita nec sine voluntate esse delictum. Hanc instantiam sic excipit Augustinus: Ita vero ita est, sic enim per unum hominem peccatum intravit in mundum &c. Deinde instanti Iuliano: dicis ergo illos esse sub diabolo quia de sexus utriusque commixtione nascuntur? Reponit Augustinus: Dico plane propter delictum eos esse sub diabolo:ideo autem expertes non esse delicti, quia de illa commixtione sunt nati, quae sine pudenda libidine non potest etiam quod honestum est operari. Quod utique ibidem confirmat auctoritate S. Amb. in Isaiam, ubi dixit, Christi carnalem nativitatem ideo expertem esse delicti, quia conceptus eius utriusque commixtionis est expers: nullum autem hominum esse sine delicto, qui de illa commixtione conceptus est: Ideo, inquit, et quasi homo per universa tentatus est, et in similitudine hominum cuncta sustinuit, sed quasi de spiritu natus, abstinuit a peccato, omnis enim homo mendax, et nemo sine peccato, nisi unus Deus. Separatum est igitur, ut ex viro, et muliere, idest, per illam corporum commixtionem, nemo videatur esse expers delicti: qui autem expers delicti, expers est etiam huiusmodi conceptionis. — Inde sic Pelagianos urget S. Augustinus: Numquid etiam istum, o Pelagiani et Coelestiani, audebitis dicere Manichaeum qui eum dicebat esse Iovinianus haereticus, contra cuius impietatem vir iste sanctus etiam post partum permanentem virginitatem Sanctae Mariae defendebat? Si ergo illum Manichaeum dicere non audetis; nos cum in eadem causa, eadem sententia fidem catholicam defendamus, cur dicitis Manichaeos? — Distinctius vero rem explicat S. Augustinus ibidem, cap. 8. Neque hoc ideo dixerim, inquit, quod altius putandus sit praeter summum et verum Deum, vel humani seminis, vel ipsius hominis Creator existere, sed hoc tranquilla ul nutum voluntatis exisset, si peccatum non praecessisset; neque nunc dicitur de natura hominis, sed de vitio. Illa quippe habet auctorem Deum; ex isto autem trahitur originale peccatum. Nam si semen ipsum nullum habet vitium, quid est quod scriptum est in libro Sapientiae: Deus ignorans quoniam nequam est natio illorum, et naturalis malitia ipsorum, et quoniam non poterat mutari cogitatio illorum in perpetuum, semen illorum erat maledictum ab initio. Quomodo ergo cuiuslibet hominis malitia naturalis, et semen maledictum ab initio? nisi ad illud respiciatur quod per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt? — Augustino subscribit Venerabilis Beda, tom. 8. quaest. 14. ubi ait: Hominem ideo contrahere peccatum originale, quia generatur cum ardore libidinis; et addit: Animam ex unione cum carne peccato maculari. Addit deinde: Ideo per unum hominem peccatum intravit in mundum, quia per semen generationis intravit, qualiter a viro incipiens concipit foemina. Quo more nasci noluit qui solus sine peccato est natus ex foemina.

Confirmat ista Concilium Tridentinum, Sess. 5. can. 4. ubi de parvulis statuit: Ideo in remissionem peccatorum veraciter baptizantur, ut in eis regeneratione mundetur, quod generatione contraxerunt. Et sessione 6. c. 3. agens de iustificatione quae fit per gratiam Christi, ait: Sicut revera homines, nisi ex semine Adae propagati nascerentur, non nascerentur iniusti; cum ea propagatione, per ipsum, dum concipiuntur proprium iniustitiae contrahant: ita nisi in Christo renascerentur, numquam iustificarentur; cum ea renascentia per meritum passionis eius gratia qua iusti fiunt, illis tribuatur. Ex his omnibus constat omnes Adae posteros ideo peccatum originale contrahere, quia omnes in eo peccaverunt tamquam in totius humanitatis capite, ratione scilicet pacti divinitus cum ipso initi, qui si iustitiam originalem, quam tam pro se, quam pro posteris acceperat, servaret, illam via generationis naturalis ad posteros transfunderet; secus, si sua rebellionе ipsam deperderet: sed non alia ratione censentur omnes homines in Adam peccasse, quam quia eius sunt filii naturales, et naturali via generationis communis ab eo propagati: ergo non aliter originale peccatum transfunditur, quam per ipsam naturalem generationem.

Conclusio secunda. — Etsi concupiscentia non sit formaliter peccatum, est tamen vehiculum et modus quo parentibus in filios peccatum originale transfunditur. Haec sententia videtur esse communis non solum S. Augustino, sed et plurimis aliis Patribus qui ipsum vel antecesserunt vel subsecuti sunt, ut apparet ex iis quos ipsemet S. Augustinus laudat, et refert lib. 1. contra Iulianum, cap. 3. et 5. Primo quidem Origenes in caput 8. Epistolae ad Rom., cum explicaret cur Christus venisset in similitudine carnis peccati, non in carne peccati, ait: Qui ex nulla viri contagione, sed solo Spiritu sancto super Virginem veniente, et virtute Altissimi obumbrante, venit ad corpus immaculatum, naturam quidem corporis nostri habuit, pollutionem tamen peccati, quae ex concupiscentia motu conceptis traditur, omnino non habuit. Idem insinuavit Olympius

Hispanus Episcopus ab Augustino citatus lib. 1. contra Iulian. cap. 3 ubi ait: protoplasti mortifera transgressione vitium esse sparsum in germine, et peccatum cum homine nasceretur. Quibus indicat germen. seu semen unde nascitur homo, ita esse vitiatum, ut non sine peccato nascatur. Similiter S. Amb. apud eumdem S. Aug. ibidem cap. 4. separatum est igitur, inquit, ut ex viro et muliere, idest, per illam corporum commixtionem nemo videatur expers esse delicti; qui autem expers delicti, expers est etiam huiusmodi conceptionis. — Hoc idem sentire videntur quotquot fuerunt SS. Patres Augustini sequaces, et discipuli. qui. docent ideo Christum Dominum naturali via generationis nasci noluisse, ne per concupiscentiam genitus originali peccato subiaceret. Sic S. Leo ser. 5. De Nativitate Domini. Solus, inquit, inter filios hominum Dominus Iesus innocens natus est, quia solus sine carnalis concupiscentiae pollutione conceptus. Sic S. Fulgentius lib. De Libero arbitrio, et gratia, cap. 13. immaculatae Christi nativitatis causam explicans, ait: Vulvam quippe matris eius non concupiscentia mariti concurrentis, sed omnipotentia Filii nascentis aperuit. Ille solus est in quo princeps huius mundi veniens nihil invenit. S. Bernardus in Velitationibus, cap. 3. ait: Propter carnem homo caritati similis factus est: quia ex illa vitium concupiscentiae traxit, quae captivus tractui, et incurvatus, ut diligat carnitatem, et iniquitatem operetur. His itaque, et aliis similibus SS. Patrum sententiis constat non aliam transfusionis originalis peccati causam assignandam esse, praeter ipsam concupiscentiam, qua in actu generationis defervet, et in prolem traducitur. — Eamdem sententiam constantissime tradit ac tuetur S. Augustinus plurimis in locis, praesertim vero Epist. 105. Quasi erre, inquit, in Baptismo concupiscentiae carnis infirmitas continuo sanetur, sicut continuo reatus eius aboletur: sed gratia renascendi, non conditione nascendi. Inde quisquis per hanc concupiscentiam etiam de renato nascitur, sine dubitatione oberit nato, nisi et ipse similiter renascatur. Et lib. 5. contr. Iulian. cap. 18. Qualitas, inquit, affectionalis mulae de substantia ad substantiam non emigrando transit, sed quodam imperrunte contagio, idest concupiscentiae affectu, sicut de parentibus morbidis morbida soboles procreatur. — Hoc ipsum explicat lib. 2. oper. imperf. contr. Iulian., exemplo podagrae, quam subinde filii haereditario iure ex parentibus trahunt. Si quis intemperantia sibi podagram faciat, eamque transmittat in filios, quod saepe contingit, nonne recte dicitur in eos illud vitium de parente transiisse: ipsos quoque hoc in parente fecisse? Quoniam quando ipse fecit, in illo fuerunt: fecerunt ergo non actione hominum, sed ratione iam seminum. Quod ergo aliquoties invenitur in corporis morbis. hoc in illo primi genitoris antiquo magnoque peccato quo natura humana universa vitiata est, factum esse noverit. Hinc lib. 1. De Nuptis et Concupiscentia, quid in hoc opere tractandum suscipiat, declarat his verbis: Intentio huius libri haec est, ut quantum nos Dominus adiuvare dignatur, carnalis concupiscentiae malum, propter quod homo, qui per illam nascitur, trahit originale peccatum, discernamus a bonitate nuptiarum. Et cap. 12 eiusdem libri causam proferens, cur Christus noluerit naturali via generari, dicit esse, ne per concupiscentiam genitus, concupiscentiae vitium, seu originale peccatum ex Adamo traheret. Solus ibi, inquit, nuptialis concubitus non fuit, nempe in beata Virgine, quia in carne peccati fieri non poterat, sine carnis pudenda concupiscentia, quae accidit ex peccato, sine quo concipi voluit, qui futurus erat sine peccato: non in carne peccati, sed in similitudine carnis peccati; ut hinc etiam doceret omnem, qui de concubitu nascitur, carnem esse peccati. Et cap. 23.: Haec concupiscentia quae solo sacramento regenerationis expiatur, profecto peccati vinculum generatione traiicit in posteros. Et cap. 21: Ex hac concupiscentia carnis tamquam filia peccati quaecumque nascitur proles, originali est obligata peccato, nisi in illo renascatur, quem sine ista concupiscentia Virgo concepit: propterea quando nasci est in carne dignatus, sine peccatis solus est natus.

Deinde ipsimet Pelagiani numquam dubitaverunt quin August. in ea fuerit sententia, quod concupiscentia ipsa propagaret peccatum originale. Hine ortus acerrimus ille inter Iulianum, et illum conflictus; utrum videlicet illa concupiscentia per peccatum Adami fuisset exorta; Iulianus enim pervicacissime illam Dei creationi tribuebat, ut hac arte originalis peccati traductionem expungeret: Augustinus e contra omnibus ingenii nervis contendebat hanc concupiscentiam ex Adami peccato esse subortam, et in eius posteros, una cum peccato esse traductam, ut videre est lib. 2. contra Iulianum, c. 10. et lib. 2. operis imperfecti, et alibi saepius. Idque verum esse facile quivis intelliget, qui noverit quis fuerit S. August. eiusque contra Pelagianos conflictus: nam in omnibus libris adversus eos editis, id unum maxime probandum usurpat, nempe concupiscentiam non esse a Deo, sed ex Adami peccato, per eamdemque peccatum originale ab Adamo ad posteros transfundi. Vana quoque foret Ecclesiae de Pelagianis victoria, nisi ista Augustini sententia fuerit vera; omnia quippe argumenta Iuliani Pelagianae Haeresis Architecti, quibus impossibilem asserebat esse peccati originalis transitum, in id collineabant, ut concupiscentiam non esse peccati traductivam, non ex peccato oriundam assereret; sed eam fuisse primitus a Deo naturae insitam: alioquin coniuges naturali illa commixtione sexuum forent causa peccati. atque ita damnandae essent nuptiae, seu coniugia; damnandus pariter Deus coniugii auctor, vel certe diabolus ipse dicendus esset auctor coniugii, et commixtionis, ex qua peccata nascerentur: quam utique machinam pelagianam, ut S. August. everteret, docuit in commixtione coniugum duo esse consideranda; neminem scilicet commixtionem, et pudorem eius; nuptias, quibus legitime iunguntur coniuges, et concupiscentiam carnis, qua stimulante iunguntur: aitque illud esse bonum, hoc malum; illius Deum, huius diabolum auctorem; illo naturam, hoc peccatum propagari censet: ergo S. Augustinus peccatum originale per ipsam concupiscentiam, tamquam per vehiculum a parentibus ad filios censet transfundi.

Hoc egregie explicat Angelicus Doctor 1. 2. q. 81. a. 1., ubi respondens ad secundum argumentum initio questionis propositum, Dicendum, inquit, quod etsi anima non traducatur, quia virtus seminis non potest causare animam rationalem, movet tamen ad ipsam dispositive. Unde per virtutem seminis traducitur humana natura a parente in prolem, et simul cum natura naturae infectio. Ex hoc enim fit iste, qui nascitur consors culpae primi parentis, quod naturam ab eo sortitur per quamdam generativam motionem. Et iterum ad 3. Ad tertium dicendum, quod etsi culpa non sit actu in semine, est tamen ibi virtute humanae naturae, quam concomitatur talis culpa. Rursus ad 4. Ad partem dicendum. quod semen est principium generationis; quae est proprius actus naturae eius propagationi deserviens, et ideo magis inficitur anima per semen, quum per carnem iam perfectam, quae iam determinata est ad personam.

Itaque ex mente tam S. Augustini quam Angelici Doctoris aliorumque Patrum et Doctorum, concupiscentia est quasi vehiculum quo originale peccatum a parentibus, licet iis expurgatis, in filios traducitur per viam seminalem et naturae propagationem. Nam utriusque parentis semen cum pruritu libidinis diffusum annexos habet spiritus vitales et animales qui cum ipso transfunduntur in prolem quae subinde ex ipsius concupiscentiae et libidinis aestu excalescit et efformatur; ita tamen quod si haec libido ab actu generationis abesset, proles genita non minus peccatum originale contraheret, quia illud potissimum traducitur per propagationem humanae naturae ab Adamo in Deum perduelli derivatae.

His similia tradit Subtilis Doctor in 2. dist. 32. quaest. unica, ubi tria docet : primum quod concupiscentia sit materiale seu vehiculum peccati originalis. Secundum quod propagatio libidinosa conferat ad transfusionem illius peccati. Tertium quod illud peccatum contrahatur in ipsa unione cum corpore qua fit ut homo conceptus sit filius Adae. Primum docet n. 1. ubi scribit: Concupiscentia hoc modo, idest, prout est pronitas in appetitu rationali ad concupiscendum delectabilia immoderate, est materiale peccati originalis. Secundum tradit n. 18. Propagatio, inquit, in statu innocentiae fuisset omnino sine libidine, non autem quaecumque propagatio communis libidinosa est: et illa igitur quia maculosa est maculat prolem. Et addit exponendo auctoritatem (ut ait Augustini): Libido accipiatur pro carentia iustitiae originalis in propagantibus, quae est causa libidinis in actu propagandi. Tertium indicat ibidem ubi ait: Anima est forma carnis, ex quarum unione resultat filius Dei. Et respondens ad argumenta initio quaestionis proposita, dicit Adamum causam esse nostri reatus et carentiae iustitiae originalis. Adam, inquit, corrupit se peccato personali, et in hoc demeritorie totam posteritatem suam.

Ex his apparet quod eatenus peccatum originale contrahatur ab Adae posteris quatenus, eius sunt filii per viam seminalem et libidinosam concupiscentiam a suis parentibus geniti. Hinc tantopere in ipsam concupiscentiam invehitur S. Augustinus; maxime in libris contra Iulianum, qui concupiscentiam veluti bonum naturae a Deo insertum laudibus celebrabat. Hinc eleganter, et subtiliter illum carpit S. Augustinus lib. 3. cap. 21. Ambo, inquit, continentiam profitemur: et si quid profitemur agimus, istam concupiscentiam profecto ambo frenamus, adversus eius repugnantes motus ambo bellamus. Verum hoc interest, quod ego dico me malum frenare, tu autem te bonum. Ego dico mihi malum repugnare, tu tibi bonum. Ego bello adversus malum, tu adversus bonum... Gloriosa te per continentiam profiteris exercere certamina, contra quid? Rogo quid dicturus es, nisi contra carnis concupiscentiam? Sed utrum amicam, an adversariam? Numquid nisi adversariam respondetis? Caro enim concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: haec enim invicem adversantur, sicut apostolus testis est. Fortasse ergo cum laudare te fingis: sed quomodo fideliter simul agas duo ista, non video, ut laudes quasi amicam, et expugnes quasi inimicam. Tam horum credimus: sed dic quid credamus. Si ex animo pugnas, non ex animo laudas: si autem simpliciter agis in proconio, colludis in praelio... Tamen ex his duobus quorum putari potes unum ex animo facere, alterum fingere: malim te fallaciter lautare concupiscentiam, quam fallaciter impugnare: tolerabilius enim lingua tua quam vita mentitur: tolerabilius sententia, quam continentia simulatur. Fingis quippe laudem, qua sis adversarius sententiae meae, si non fingis castitatem, qua es adversarius concupiscentiae tuae. Ita fiet ut nec contra me diutius proferas fallaciter certamen, si certaciter geris contra libidinem bellum. Quibus patet non aliud praetendere Sanctum Augustinum, quam concupiscentiam esse mali incentivam, adversus quam totis viribus depugnandum est.

Dices: Contra hanc et praecedentem Conclusionem, atque hactenus asserta: Ideirco concupiscentia censeretur esse propagativa originalis peccati, illudque ex natura ipsa per vitiatam generationem transfundi, maxime quia omnes homines eatenus dicuntur peccatum originale contrahere, quatenus in Adamo peccaverunt, ea scilicet ratione. quod Deus pactum cum Adamo inierit. et omnes posterorum voluntates in ipsius voluntate collocaverit; ita ut quemadmodum esset eius tutura voluntas omnium in transferenda iustitia originali, si divinis mandatis obtemperasset; ita quoque praeparicatio eius omnium censeretur. Sed pactum illud divinum omnino fictitium est, et S. Augustino aliisque SS. Patribus prorsus ignotum : ergo hac ratione non censetur originale peccatum propagari. — Nego minorem; nam divinum illud pactum initum fuisse cum Adamo plurimi docent ex SS. Patribus, imprimis vero S. Chrysostomus in Epistolam ad Coloss. eo pacto explicat illud capitis 2. Delebitur quod adversus nos erat Chyrographum decreti. Quidnam, inquit, Chyrographum auctor intelligit? Quod ad Moyse dixerant, Quaecumque dixerit Deus faciemus: aut id quod dixerat ad Adamum dicens: Quaecumque die comederis ex hoc ligno. morte morieris. Similiter S. Hieron. expendens illa verba Osee cap. 6. Ipsi sicut Adam transgressi sunt pactum meum, ibi praevaricati sunt in me: sic Deum loquentem inducit: Ipsi autem imitati sunt Adam, ut quod ille in Paradiso fecerat pactum meum legemque praeteriens, isti in terra facerent. Et ibi, hoc est, in Paradiso omnes praevericati sunt in me, in similitudinem praeparationis Adami. Non enim mirum, si quod in parente praecessit, etiam in filiis condemnetur. Hoc ipsum etiam aperte edocet S. August. Exponens illud Gen. 17. Delebitur anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecerat. ita ait: Potest morere, quemadmodum intelligi oporteat quod hic dictum est: masculus qui non circumcidetur carne praeputii sui octavo die, interibit anima illa de genere suo, quia testamentum meum dissipaverit; cum haec nulla culpa sit parvuli, cuius dixit animam perituram: nec ipse dissipaverit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt, nisi quia etiam parvuli, non secundum vitae suae proprietatem. secundum communem generis humani originem, omnes in illo unum testamentum Dei dissipaverunt, in quo omnes peccaverunt. Vulgo quippe appellantur testamenta Dei, exceptis illis duobus magnis, vetere, et novo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quale factum est ad hominem, profecto illud est: Quum dederitis, moriemini. — Confirmatur haec responsio ex ipsa Scriptura sacra, qua non obscure significat intervenisse pactum aliquod aut constitutionem divinam, ut peccatum Adae transfunderetur, et pertineret ad posteros. Hoc enim Paulus indicat cum ait omnes in Adamo peccasse Rom. 5. Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines mors pertransiit in quo omnes peccaverunt. Idcirco autem omnes in eo peccarimus, inquit, S. August., quia nos omnes unus ille eramus; non physice tantum, quatenus ille erat nostrum omnium progenitor: sic enim quilibet suorum filiorum caput censeri potest, et unus cum illis; nec tamen propterea filii dicuntur contrahere peccata parentum. Oportuit ergo Adamus fuisse divina constitutione caput morale omnium naturali via generationis ab ipso descendentium, ad eum effectum, ut eius voluntas in observatione, vel in transgressione divini praecepti censeretur esse voluntas omnium posterorum. — Confirmatur iterum ex eodem Apostolo ibidem dicente, quod simili modo Adamus sua inobedientia nobis nocuit ad contrahendum originale peccatum, quo Christus sua obedientia nobis prodest ad obtinendam iustificationem, et vitam atqui obedientia Christi non prodest nobis efficaciter ad iustificationem, et vitam aeternam ex sola rei natura, sed maxime ex voluntate, et institutione, qua Deus voluit ut nobis applicaretur, et ad illum finem prodesset : ergo sicut Christi merita prosunt his et illis ad iustificationem vitae, non ex sola rei natura, sed ab institutione Dei, ita cum Christo paciscentis, ut legimus Isaie 53. Si posuerit pro peccato animam suam, videbit semen longaevum, et voluntas Domini in manu eius dirigetur. Pro eo quod laboravit anima eius, videbit, et saturabitur. In scientia sua iustificabit ipse iustus servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit. Ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia; pro eo quod tradidit in mortem animum suum, et cum sceleratis reputatus est: sic ab eadem divina institutione, et sola rei natura provenit, quod Adam peccatum pertineat ad posteros, illisque noceat ad condemnationem.

Conclusio tertia. — Soli et omnes Adae posteri, qui via naturalis generationis ab eo descendant, originali peccato inficiuntur, nisi speciali Dei beneficio, ab ea lege communi eximantur. Haec Conclusio tres partes complectitur, quarum Prima est omnium Catholicorum, nempe omnes ab Adamo propagatos peccatum originale contrahere; eamque aperte docet S. Aug. lib. 10. De Gen. ad litter., cap. 19. et 20, ubi affirmat peccatum originale nonnisi per seminalem generationem transfundi. Idem pariter docet Tridentinum Sess. 6. cap. 3. ubi ait: Homines nisi ex semine Adae propagati nascerentur, non nascerentur iniusti. Huius autem veritatis ratio assertiva est, quia solus Adam accepit iustitiam transfundendam in eos, qui seminali generatione, seu via naturali generationis ab eo descendunt: eiusque loco peccatum, et illius originalis iustitiae privationem traducit.

Ratio autem cur solus Adamus totam humanam naturam suo peccato inficere potuerit, idque nullus e posteris cuius peccato possit praestare, est triplex: Prima quidem, quia Adamus non erat tantum naturae humanae individuum, sed etiam eiusdem naturae principium. Secunda, quia divinum praeceptum non tantum illi fuit impositum, tamquam singulari personae, sed tamquam generis humani stipiti, et capiti totum illud humanum genus repraesentanti et continenti; hinc ipso peccante, universum genus humanum peccare videbatur. Tertia denique ratio est, quia ex lege aequitatis, et iustitiae nullus promereri potest praemium et emolumentum, qui ex adverso non fuerit damno subiectus. Unde nec poterant filii, et nepotes iustitiam originalem promereri, Adamo sese bene gerente, nisi pariter damno subiicerentur ipso peccante: hoc autem de caeteris hominibus dici nequit; nullus enim est suorum principium primum, nec in ipso viget tota natura, nec ipso merente, eius posteri fieri possunt illius meriti capaces; hinc nec ipso peccante debent fieri peccati eius participes. Solus ergo Adamus totam naturam suo peccato vitiare potuit; utpote qui omnium sortem, sicut et naturam, praecotinebat: subindeque certum est, quod soli ab eo via seminali propagati originale peccatum contrahant. — Inferendum, solum Adamum esse causam moralem transfusionis peccati in posteros; adeo ut si Adamo non peccante, tamen peccasset Eva, posteri originale peccatum non contraxissent. Quod utique Scriptura sacra aperte satis edocet dum omnium hominum damnationem, mortem, et peccatum in solum Adamum refundit. Sic ad Rom. 5. Per unum hominem mors &c. Per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi &c. Unde Apostolus Adamum tamquam caput ruitur, ita et in Christo omnes vivificabuntur. Similiter Concilia Milevitanum, Arausicanum, et Trident. Sess. 5. Canone 2. definiunt Adae praevaricationem non sibi soli, sed etiam eius propagini nocuisse, ac sanctitatem, et iustitiam, tam sibi, quam nobis perdidisse. Qua omnia de Eva pariter dici debuissent, si ipsa peccatum originale ad posteros transfudisset.

Nec obstat illud Ecclesiastici 25. mulier initium factum est peccati, et per illam omnes morimur. Nam etsi non in illa, tamen per illam, uti per diabolum peccati incentorem, morimur omnes, quia prius peccando fuit Adae occasio, et irritamentum peccati. Quod utique allegat Sapiens, ut monitum faciat virum probum, quam provide ipsi cavendum sit a mulieribus. — Inferendum secundo cum SS. Patribus in prima obiectione praecedentis Conclusionis laudatis, Christum Dominum non fuisse originali peccato obnoxium; utpote, qui non seminali via ab Adamo descenderit, sed mirabili Spiritus sancti operante virtute ex Maria Virgine fuerit Conceptus. — Inferendum denique, quod qui miraculose crearentur, vel formarentur, aut ex costa, aut ex aliqua parte corporis unius ex Adami posteris, illi peccatum originale non contraherent, ut docet Subtilis Doctor in 2 distinct. 32. n. 6. ubi ait: Homo miraculose formatus de carne digiti mei non contraheret peccatum originale, quia id docet Anselmus c. 19. ubi vult, quod duae sunt rationes quare Christus non contraxit peccatum originale, et quarum una per se sufficeret sine altera: una quia purgata fuit caro eius in beata Virgine: secunda, quia non erat filius naturalis Adae, et ideo non obligabatur in Adam. Hoc ipsum colligitur ex Concilio Tridentino Sess. 6. cap. 3. ubi ait: Revera homines nisi ex semine Adae propagati nascerentur, non nascerentur iniusti: cum ea propagatione per ipsum, dum concipiuntur, proprium iniustitiae contrahunt. Secus autem est de hominibus genitis ab incubis semine virili aliunde adducto; vel a parentibus quorum sterilitatem Deus miraculose abstulit, ut docet S. Anselmus lib. De Conceptu Virginali, cap. 16. Quia supposito illo miraculo, semen agit naturaliter in virtute seminantis; indeque naturalis generatio sequitur, et propagatio seminalis ex Adamo.

Secunda pars Conclusionis est contra Calvinistas affirmantes filios a Parentibus fidelibus procreatos, hoc ipso, a reatu peccati originalis per non imputationem exemptos esse, ita quod licet affirment eos non carere concupiscentia habituali, in qua peccati originalis rationem constituunt, ut constat ex articulo 11. suae Confessionis; volunt tamen peccatum originale in illis parvulis non esse ut in aliis, nempe cum reatu poenae, et exclusionе a regno caelorum: etiamsi non adhibeatur illis aliud remedium, quam sanctitas parentum. Verum in eos Scriptura sacra militat, quae generaliter profert, In quo omnes peccaverunt, ad Rom. 5. et idem Paulus licet ex parte fideli oriundus, tamen profert ad Ephesios 2. Eramus et nos natura filii irae sicut et caeteri, hoc est, nullum erat discrimen inter nos ex fidelibus ortos, et alios quoad esse filios irae; ac proinde exclusos a regno caelorum. Eaque fuit semper Ecclesiae traditio, quae ideirco baptismum, etiam Parentum fidelium, necessarium ad salutem esse iudicavit, iuxta illud Christi Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei. Unde S. August. lib. De Origine animae, cap. 9. Noli credere, noli dicere, infantes antequam baptizentur, morte praeventos pervenire posse ad originalium indulgentiam peccatorum, si vis esse Catholicus.

Tertia denique pars per se clara est, nempe omnes contrahere peccatum originale nisi divino privilegio eximantur: potest enim Deus pro sua auctoritate et misericordia, quos voluerit ex Adami posteris ab originalis peccati debito et labe eximere: uti revera illo singulari privilegio Virginem Deiparam ab illa communi lege, et debito contrahendi peccatum originale liberam fecit, ut probabimus in tertio libro Sententiarum, ubi caelestes, divinasque sacratissimae Virginis praecellentias, ac praerogativas recensebimus.

Quaeres: an omnes Adae posteri peccatum originale aequaliter contrahant?

Respondeat Seraphicus Doctor in 2. dist. 33. qu. 1. primum supponendo tria ad originale peccatum concurrere; scilicet debita iustitiae carentiam, concupiscentiam, carnis foeditatem : et primum esse ipsi originali essentiale, secundum vero materiale, et tertium causale. Si igitur originale deberet augeri, ex aliquo istorum oporteret ipsum intendi : cum autem per nullum horum intendi habeat, in omnibus aequaliter habet reperiri. Quantum ad carentiam namque debitae iustitiae non potest intendi; ista enim carentia non potest esse maior in uno, quam in alio, nisi triplici de causa: Aut quia sit obligatio fortior, aut quia sit ibi maior privatio, aut quia modus privandi sit detestabilior: nullo istorum modorum maior habet esse carentia in homine uno, quam in alio; non enim obligatio fortior, quia omnes aequaliter obligamur in Adam; nec privatio maior, quia eodem dono scilicet originalis iustitiae omnes per originalem culpam nudamur : nec modus privandi detestabilior, quia omnes privati sunt per unam inobedientiam Adae: et sic originale ratione carentiae debitae iustitiae non recipit magis et minus, sed in omnibus aequaliter est. Similiter nec quantum ad concupiscentiam intendi habet. Si enim intenditur appetitus, vel concupiscentia respectu alicuius delectabilis in aliquo, hoc potest esse tripliciter: Aut ex complexione. aut ex assuefactione, aut ex vinculi refranantis contractione: primo modo absque dubio concupiscentia augeri potest, sicut patet de concupiscentia carnis, quae magis fervet in cholericis, et sanguineis, quam in melancholicis; sed talis intensio nihil facit ad culpam : non enim est culpabilis, sed naturalis vel poenalis. Similiter, et secundo modo concupiscentia intendi potest in eodem homine, sicut patet in eo, qui assuefactus est luxuriari, et bona cibaria comedere, ad quod magis est pronus, et ardentius concupiscit. quam qui talia non gustavit: sed haec intensio non facit ad originale peccatum, sed potius ad actuale; quia non dicitur originale peccatum concupiscentia quaecumque modo, sed solum prout ab origine contracta est. Tertio modo non potest intendi, sed in omnibus habet aequaliter reperiri, pro eo quod illud retinaculum originalis iustitiae merito culpae Adae in omnibus est contractum. Et quoniam secundum istum tertium modum attenditur quantitas originalis ex parte concupiscentiae, hinc est, quod quantum ad concupiscentiam originalis culpa in omnibus, in quibus est, reperitur aequaliter. Similiter quantum ad foeditatem, quae est in carne, non potest esse maius, et minus originale: et hoc patet; nam quod aliqua proprietas intendatur, requiritur idoneitas ad intensionem, tam ex parte susceptibilis, quam ex parte proprietatis, qua intenditur, quam etiam ex parte agentis: et si aliquod horum defuerit. proprietas illa non habet intendi sicut patet consideranti. Omnia autem haec deficiunt in proposito. Defectus enim est ex parte susceptibilis: nam sicut speculum novum inficitur a muliere menstruata, sed postquam inveteratum est aliquo aspectu non recipit novam infectionem, sic mala natura in statu primordiali quasi nova existens. infici habuit a corruptione personae: postmodum vero quasi inveterata ex nova corruptione non recipit novam infectionem. Defectus etiam est ex parte agentis, quia nullus est post primum hominem cuius transgressio respiciat nisi obligationem personae; hinc est quod talis culpa non habet inficere carnem coniunctam. Defectus etiam est ex parte proprietatis intensibilis; illa enim quorum potentia est in termino, non habent recipere maius et minus, sicut vult Philosophus : foeditas autem carnis. secundum quod est principium contractionis originalis, ortum habet ex carentia originalis iustitiae: et quia carentia illa nuditas quadam est. et nudo non est reperire magis nudum, sicut originalis iustitiae nuditas non recipit magis, vel minus, sic nec carnis foeditas. Et sic patet quod ex parte foeditatis carnis originale non habet intendi, nec augmentari in eodem, vel in diversis; nec ex parte concupiscentia: nec carentia debitae iustitiae, sicut ostensum est; nec sunt plura concurrentia ad originale. Manifestum est igitur quod originale peccatum in omnibus. in quibus reperitur, habet esse aequaliter: et concedenda sunt rationes hoc ostendentes.

Dices: Nullum malum est in summo; quia nihil est summe malum est: ergo non est in summo: sed quod est citra summum, intendi potest, et augeri : ergo originale peccatum intensibile est: igitur potest maius in uno quam in altero reperiri. — Respondet Seraphicus Doctor, quod est summum simpliciter, et est summum in genere: et quamvis non contingat reperiri malum summum in proprio genere; tamen reperire malum summum in aliquem ita privatum visu, quod non potest esse magis. Sic, et in proposito potest intelligi, quod originale privat simpliciter iustitia originali: et ideo eius infectio est in termino quod etsi non esset in summo, non tamen sequitur quod posset intendi; quia potest esse defectus ex parte sui susceptibilis, vel ex parte agentis: et utrumque hic deficit, sicut su-

Dices 2: Una anima habet meliora naturalia quam altera, adeoque eius corruptio peior est; similiter aliqui proniores sunt ad malum, et concupiscentiae motibus dirius agitantur; adeoque magis inficiuntur originali peccato. — Nego consequentiam, et ad primum dico quod etsi animae rationales habeant perfectiones graduales secundum quas una alteram substantialiter praecellit; non tamen una praecellit alteram ratione puritatis et innocentiae ad quam destinabantur: adeoque cum illa innocentia originalis fuerit aequaliter in omnes homines transfundenda, ita pariter illius privatio in omnibus aequalis est. Ad secundum vero dico, revera quidem aliquos homines dirius, quam alios concupiscentiae motibus iactari; id tamen, inquit Seraphicus Doctor. non provenit ex originali peccato gravius eos laedente et afficiente, sed ex complexione vel assuefactione; quia nempe pravis suis motibus non obsistunt, nec repugnant.

Notandum 1. Certo certius esse peccatum primi Parentis non tantum humanam naturam labefactasse, ipsam sibi divinitus concessis charismatibus spoliando, sed eam in pluribus etiam vulnerasse. Unde non incongrue plurimi e SS. Patribus hominem primum, et in ipso posteros omnes putant a Christo Domino adumbratum fuisse illa Parabola Lucae 10. Hominis descendentis ab Ierusalem in Iericho. et incidentis in latrones; qui despoliaverunt eum, plagisque impositis abierunt, semivivo relicto; at non ita compertum, qua sint ipsa praecipua humanae naturae per peccatum inflictа vulnera. Constat equidem omnes aerumnas corporis, et animae, quibus toto vitae nostrae curriculo iactamur, necnon et mortem ipsam, ab originali peccato in omne humanum genus esse derivatas. Etenim si stetisset felix innocentiae status, nec mortem, nec miserias, mortis assertas unquam pertulisset homo; quamquam enim constitutione naturae fuisset mortalis, ut in praecedenti Disputatione probatum est, nusquam tamen mortem fuisset expertus, ut egregie docet S. August. lib. 6. De Gen. ad litter., cap. 25. ubi cum dixisset Adamum secundum quemdam modum creatum fuisse immortalem, adiicit:

quod ei praestabatur de ligno vitae, non de constitutione naturae, a qua ligno separatus est, cum peccasset, ut posset mori: qui nisi peccasset, posset non mori. Mortalis ergo erat conditione corporis animalis: immortalis autem beneficio Conditoris.

Quemadmodum ergo ab illa felicitatis patria mors omnino exulabat, ita omnino abesset miseria, qua undequaque, sive ex animo, sive ex sensibus, sive ex corpore, sive ex rebus externis ingruente, homo cruciaretur invitus: invitum enim quocumque, sive magno, sive exiguo affligi malo, non est natura instituti hominis, sed poena damnati. Unde S. Augustinus lib. 1. contra Iulianum, cap. 5. summam ab omnibus incommodis corporalibus immunitatem, qua nullos externos sensus intrinsecus aut extrinsecus ulla ratione offendi aut perturbari sineret ante admissum a Adamo peccatum, ita strictim explicat his verbis: Absit, inquit, ut credamus aliquid fuisse unde sensum nostrum, sive intrinsecus, sive extrinsecus, aut dolor pungeret, aut labor fatigaretur, aut pudor confunderet, aut ardor ureret, aut algor stringeret, aut horror offenderet. Certum est igitur omnis corporis, et animae aerumnas ab ipso originali peccato, quasi virulento malorum omnium fonte, in universum genus humanum effluxisse; verum an etiam naturales hominis facultates ac vires omnino pessundaverit, hic determinandum est. Idcirco

Notandum 2. Triplex in homine distingui posse naturalium virtutum ac facultatum genus; videlicet intellectualis, arbitrariae, et animalis: ex quibus totidem erumpit velut appetitus, quo fertur in id quod ipsis facultatibus commodum est: vis enim intellectiva veritatem sectatur, et inquirit, ut in eius adeptione oblectetur, et quiescat: arbitria vero, seu voluntaria bonum prosequitur, malum refugit, et id omne quod hominis libertatem illustrat confirmatque, exquirit, et expetat: sensitiva tandem, in id quod sensibus arridet, erumpit; ut quamdam ex eo oblectationem, et felicitatem excipiat. Prima hominem Angelis assimilat: secunda Deo parem velut efficit: tertia vero eum animantibus aggregat. Primae opponitur ignorantia, et animi caecitas: secundae captivitas, et in assequendo bono, maloque refugiando languor: tertiae vero sensuum aerumnae, et effraenatae concupiscentiae iactatio. An autem, et qualiter has omnes plagas originale peccatum humanae naturae intulerit, hic est aperiendum.

Notandum 3. Naturae rationali, eo ipso quo rationalis est, inditam esse non modo capacitatem, sed etiam inclinationem, et nativam propensionem ad bonum honestum, quod praecipue inter tria bonorum genera rationi consonum est. Haec autem inclinatio duplex distingui potest: una quidem remota et radicalis, quae est ipsa animae rationalis substantia, ut habet rationem naturae, et principii veluti radicalis ex quo facultates et operationes erumpunt: alia vero proxima qua reperitur in potentiis, et facultatibus ex quibus operationes oriuntur: potentiae autem illa sunt praecipue intellectus et voluntas; appetitus enim sensitivus tantum participat aliquid rationis propter intimam coniunctionem, quam habet cum parte rationali; unde etiam imperfectam solum habet inclinationem ad bonum honestum; quapropter indiget virtutibus moralibus quae ipsum rationali appetitui subiiciant.

Advertendum insuper inclinationem harum facultatum ad bonum honestum, intelligi posse dupliciter esse diminutam: Primo quidem intrinsece, et ex parte subiecti, si nempe ab eis aliquid entitatis, vel intensionis substrahatur, sicut minuuntur habitus dum remittuntur. Secundo, ex parte termini, integra remanente subiecti entitate, quatenus supervenientibus aliquibus impedimentis potentia removetur ab attingentia vel consecutione termini, in quem propendebat: quo enim potentia ratione impedimentorum magis fuerit ab aliquo actu praepedita, eo minor erit illius inclinatio, et habilitas ad talem actum eli-

His ita praemissis, quatuor maxime veniunt hac in Quaestione resolvenda. 1. Quae fuerint vulnera rationali facultati per originale peccatum inflicta. 2. An illud arbitrariae, et voluntariae facultatis libertatem omnino fregerit. 3. Quas plagas appetitui sensitivo intulerit. 4. denique, qualiter inclinationem ad bonum honestum immutaverit.

Conclusio prima. — Quatuor sunt praecipue vulnera, quae intelligentiae seu humanae menti peccatum originale inflixit.

Primum est ignorantia rerum necessariarum ad ipsius etiam vitae naturalis conservationem, qua in infantibus tanta est, quanta ne in bestiis quidem, ut eleganter explicat S. Augustinus lib. 1. De Peccatorum meritis, et remissione, cap. 38.

Multorum, inquit, pecorum pulli quamvis sint parvuli, neque decedentibus corporis incrementis etiam mente proficiant, quoniam rationalem animam non habent, tamen etiam minutissimi, et currunt, et matres agnoscunt, nec sugendis uberibus cura, et ope admoventur aliena: sed ea ipsi in maternis corporibus loco subdito posita mirabili facilitate noriunt. Contra homini nato, nec ad incessum pedes idonei, nec manus saltem ad scribendum habiles, et nisi ope nutrientis admotis labris papillae uberis ingerantur, nec ubi sint sentiunt, et iuxta se iacentibus mammis magis possint esurientes flere quam sugere. Proinde infirmitati mentis congruit haec omnino infirmitas corporis, nec fuisset caro Christi in similitudine carnis peccati, nisi caro esset ista peccati, cuius pondere rationalis anima sic gravatur.

Secundum vulnus est fatuitas et mentis hebetudo, quae nonnullis ab ipsa nativitate inest; nullum enim est animal quod ita destitutum sit notitia ope rationis convenientis suae naturae, ut homines aliqui idiotae, et rudes nascuntur. Hanc humanae mentis calamitatem, et miseriam lugens, ita describit S. Augustinus Epistola 28. ad Hieron.

Tum tardi, inquit, nonnulli sunt, et obliosii, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuerint. Quidam vero tantae sunt fatuitatis, ut non multum a pecoribus differant, quos moriones vulgo nominant

Hinc lib. 1. De Peccatorum meritis, cap. 22. refellens eos, qui iuxta Plutonem putant animas ob delicta alibi commissa, in corpora meritis suis convenientia detrudi, in iisque magis minusque affligi: sic ait:

Quis non secundum istos, qui ex meritis prioris vitae ante hoc corpus in caelestibus versae, animas terrenis corporibus magis minusce gravari opinuntur, affirmet eos ante istam vitam sceleratius immaniusque peccasse, qui mentis lumen sic amittere meruerunt ut sensu ritino pecoriones, vulgus appellat.

Tertium vulnus est difficultas discendi et scientiam comparandi. Tantas namque tamque altas radices suas in quorumdam ingenii[s] ignorantia propagavit, ut malint illi semper in inscitiae tenebris vivere, quam tantum exantlare laborem, quantus in scientiis comparandis occurrit. Hinc S. Augustinus lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22. Quid, inquit,

quod indicat horrenda quaedam profunditas ignorantiae, ex qua omnis error existit, qui omnes filios Adam tenebroso quodam sinu suscipit, ut homo ab illo liberari sine labore, dolore, timore non possit?

Hinc lib. 1. De Peccatorum meritis, cap. 36. ex hac inscitia, et ad discendum difficultate colligit peccatum originale.

In illud igitur, inquit, morantiae densissima tenebra, ubi anima infantis recentis ab utero, utique anima hominis, utique anima rationalis non solum incuncta, rerum etiam indocilis iacet, quare, aut quando, aut unde contrusa est, si natura est hominis sic incipere, et non iam vitiosa est ista natura? Cur non talis creatus est Adam? Cur ille capax praecepti, et calens uxori, et omnibus animalibus nomina imponere?.... Iste autem nesciens ubi sit, quid sit, a quo creatus sit, a quibus genitus sit, iam reus delicti, nondum capax praecepti, tanta profunda ignorantiae caligine involutus et pressus, ut neque tamquam de somno excitatus possit haec saltem demonstrata cognoscere, sed expectetur tempus quo hanc nescio quam velut ebrietatem, non per unam noctem, sicut qualibet gravissima solet, sed per aliquot menses atque annos paulatim digerat: quod donec fiat, tam multa in maioribus punimus, toleramus in parvulis, ut numerari omnia non possint.

Haec autem discendi, et scientiae capessenda difficultas ex eo maxime apparet, quod etsi omnes homines natura scire desiderent, inquit Aristoteles lib. 1. Met. vel ut ait Tullius in 1. Tuscul. Natura instat mentibus nostris insatiabilis quaedam cupiditas veri videndi: tamen tanta est humanae mentis imbecillitas, ut ne bestiolae quidem ac vermiculi naturam perfecte noverit; unde merito Ecclesiastes c. 1. Cunctae res difficiles: non potest eas homo explicare sermone. At longe maior est sui ipsius inscitia; siquidem mens humana nihil minus quam seipsam novit, imo nec opera propria intelligit: unde Regius vates Psal. 18. Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me. Quod sane summum est incredibilis infelicitatis argumentum, ut ipse qui propria voluntate diebus singulis peccat, vix tamen discernere possit, an peccaverit vere, an deliberata voluntate consenserit, quoties, quantumque deliquerit. Quam autem obscuram ac modicam de Deo notitiam sibi comparare possit humanum studium, testantur tot erroneae opiniones Ethnicorum de natura Dei; siquidem eo usque progressa est ipsorum vesania, ut etiam divinitatem non solum vilioribus animantibus, sed etiam quibusdam olerum atque herbarum generibus tribuerint.

Quartum denique vulnus humanae menti ab originali peccato insitum est ipsa animi levitas, et indiscreta agitatio, qua fit ut multa inania vaniaque volvamus etiam inviti. Quam utique calamitatem S. Hieronymus luget in dialogo adversus Luciferianos, in aliorum fortasse persona loquens: Hinc creberrime in oratione mea, aut per poplicus deambulo, aut de fano computo, aut abluctus turpi cogitatione, etiam pue dicta erubescenda sunt gero. Et S. Augustinus, lib. 10. Confess., cap. 35.

Cum, inquit, in huiuscemodi rebus conceptaculum sit cor nostrum, et portet copiosae vanitatis caterras, hinc et orationes nostrae sepe interrumpuntur atque turbantur, et ante conspectum tuum, dum ad aures tuas intendimus cordis, nescio unde irruentibus nugatoriis cogitationibus, res tanta praeciditur.

Conclusio secunda. — Quatuor pariter sunt praecipua vulnera humanae voluntati, et arbitrariae facultati ab originali peccato inflicta.

Primum est ipsa amoris ad seipsum conversio, qua fit, ut omnes quaerant quae sua sunt, et inordinato sui amore flagrent. Inde nascuntur omnes illae animi deviationes, quas enumerat sanctus Augustinus, lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22.

Nempe, mordaces curae, perturbationes, formidines, insana gaudia, discordiae, lites, bella, insidiae, iracundiae, inimicitiae, fallaciae, adulatio, fraus, iuratum, rapina, perfidia, superbia, ambitio, invidia, homicidia, parricidia, crudelitas, nequitia, luxuria, petulantia, impudicitia, impuritas, fornicationes, adulteria, incesta, et contra naturam utriusque sexus tot spurca, atque immunditia, quas turpes etiam dicere solemus; sacrilegia, haereses, blasphemiae, periuria, oppressiones innocentium, calumnias, circumventiones, praevaricationes, falsa testimonia, iniqua iudicia, violentiae, latrocinia, et quidquid talium malorum in mentem non venit, et tamen de vita hominis non recedit: qua omnia opera tenebrarum, quamvis a pravis tantum hominibus exerceantur, tamen ab ipso perversi proprii amoris per originale peccato ingesto virulento fonte dimanant.

Secundum vulnus est ipsa grandis difficultas, quam experitur quisque in vitiis superandis, et virtutibus excolendis. Quamquam enim natura ipsa ad virtutem stimulet, et a vitio removeat, maxime cum finis naturalis hominis, quantum ad voluntatem, sit vivere secundum dictamen recti rationis, adeoque virtutem ipsam sectari; nihilominus aegre et difficulter ad eam homines tendunt: cuius rei testes sunt ingentes illae ac multiplices poenae quibus tum parvuli, tum maiores urgendi sunt, ut vel inviti ad virtutem stimulentur, et coherceantur a vitiis. Hinc Aug. loco mox laudato:

Quid sibi volunt multae ferulae, quae cohibendis parvulorum cunitatibus adhibentur? quid Paedagogi, quid Magistri, quid ferulae, quid lora, quid virga, quid disciplina illa, qua Scriptura sacra dicit, dilecti filii latera esse tundenda, ne crescat indomitus, domarique iam durus aut cito possit, aut fortasse non possit? Quid agitur his poenis omnibus, nisi ut debelletur imperitia, et prava cupiditas refraenetur, cum quibus malis in hoc saeculo rimur? His accedit incredibilis illa negligentia in his comparandis, qua ad beate vivendum, tum in hac vita, tum etiam post mortem spectant: quamquam enim apprime noverint homines unicam, quam in hac mortali vita delibare possunt qualemcumque felicitatem, in studio virtutis esse repositam: licet pariter per fidei lumen constanter noscant caelestem beatitudinem nonnisi pie viventibus esse repromissam; nihilominus experientia constat plerosque hominum nil minus habere cordi, quam de parandis virtutibus, et bonis operibus eliciendis, quibus temporalem beatitudinem assequi, et aeternam promereri queant; tanta videlicet sui ipsius oblivio, tam ingens sopor, tam infelix securitas genus humanum ex primae praevaricationis peccato oppressit.

Tertium vulnus est ipsa propriae voluntatis in seipsam continua pugna, et instabilis quaedam inconstantia; nam cum res omnes creatae tum superiores ut Angeli, quam inferiores ut pecudes, semper idem velint aut nolint, bonum prosequantur, malum fugiant, solus homo alternante propria voluntate iactatus, respuit quae mox elegerat, et seligit quae in fastidio habuerat. Inde fit quod pars ipsa animi superior non solum cum inferiori perpetuam luctam patitur, sed etiam secum ipsa perpetuo confligit. Hinc S. August. lib. 8. Confess., cap. 9.

Unde hoc monstrum, inquit, et quare istud? Iuret misericordia tua, et interrogo, si forte mihi respondere possint latebrae poenarum hominum, et tenebrosissimae contritiones filiorum Adam. Unde hoc monstrum, et quare istud? Imperat animus corpori, et paretur statim: imperat animus sibi, et resistitur.... Ego cum deliberabam ut iam servirem Domino meo, sicut din disposueram, ego eram qui volebam, ego qui nolebam. Nec plane volebam, nec plane nolebam: idem mecum contendebam, et dissipabar a meipso, et ipsa dissipatio me invito quidem fiebat: nec tamen ostendebat naturam mentis alienae, sed poenam meae.

Quartum denique vulnus ab originali peccato arbitrariae, voluntariae humanae facultati inflictum, est ipsa liberi arbitrii infirmitas, et diminatio; nam, ut pluribis docet S. Augustinus, per primi Parentis peccatum hominis liberum arbitrium ita vitiatum est, ut ad virtutem sectandam et amplectendam, nisi divina gratia vegetetur ac roboretur, omnino infirmum sit et invalidum: hic videtur asserere illud omnino corruisse: nam ut ait lib. De perfectione iustitiae, cap. 4. Victa vitium in quod cecidit voluntate, corruit libertate natura: et in Enchiridio cap. 30. Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum: et in Epistola ad Vitalem, Liberum arbitrium ad diligendum Deum, primi peccati granditate perdidimus. Haec tamen non ita veniunt intelligenda, quasi voluerit S. Augustinus per peccatum primi Parentis liberum arbitrium omnino periisse: contrarium namque aperte edocet pluribis, maxime Epist. 47. ad Valentinum; Fides Catholica, inquit,

neque liberum arbitrium negat sive in vitam bonam, sive in vitam malam, neque tantum ei tribuit, ut sine gratia valeat aliquid; et lib. 2. ad Bonifacium cap. 5. ait:

Peccatum Adae arbitrium liberum de hominum natura periisse non dicimus.

Et lib. 1. ad eundem cap. 2. aperte edocet qualiter liberum hominis arbitrium censeatur per Adam peccatum imminutum; quia nempe non habuit amplius illam perfectionem libertatis, quam habebat in statu innocentiae ad operandum facilime quodcumque bonum, et abstinendum a malo; cum enim dixisset: Quis nostrum dicit quod primi hominis peccato perierit liberum arbitrium de humano genere? Addit:

Libertas quidem periit per peccatum: sed illa quae in Paradiso fuit habendi plenam cum immortalitate iustitiam: propter quod natura humana divina indiget gratia, dicente Domino, si nos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis.

Unde cum dicit, primum hominem male utentem libero arbitrio, et se, et ipsum perdidisse, satis aperte significat non perdidisse liberum arbitrium quoad substantiam, sed quoad modum illum accidentalem perfectionis, quem habebat in statu integritatis, et innocentiae: sic primus homo non perdidit seipsum quoad substantiam, sed quoad dona accidentalia, et gratuita: quibus in illo felici statu illustrabatur, quibusve propter peccatum spoliatus est. Verum de his plura in sequenti Disputatione sumus dicturi.

Conclusio tertia. — Varia sunt, sed praecipue quatuor, vulnera, quibus sauciata est hominis pars inferior, seu appetitus sensitivus per originale peccatum.

Primum est continua ipsa in superiorem animae partem perduellio, et lucta, quam concupiscentia singulis pone momentis ingeminat; intestinum enim bellum continuo ad mortem usque homo patitur: propter quod Apostolus ad Rom. 6. lugens exclamat: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? Quam saevum, quamve lethiferum sit bellum istud, testatur plurium adolescentum vita depravata, qui immenso voluptatum turpissimarum incendio flagrant: testantur etiam assidua libidinum stadia, quibus perversorum hominum concupiscentia irritatur et accenditur; testantur etiam assiduae mortificationes, quibus seipsos cruciant viri pietati dediti, ut his velut armis caelestibus tam infestum hostem vinciant et vincant.

Secundum sunt innumerabiles calamitates et miseriae, maxime vero plurima morborum genera, quibus in dies iactamur. Unde S. Augustinus lib. 1. adversus Iulianum, cap. 6. sic eum interpellat:

Ecce circumstat sensus tuos miseria generis humani. Homo es, humani nihil a te alienum puta, et in iis quae non patiris, compatere patientibus, quamvis et ipse quantalibet terrena felicitate praepolleas, nullum sine bello intestino diem ducis, si tamen quod profiteris, implere conaris. Sed in his, quae meminisse iam non potes, parvulos intuere, quot, et quanta mala patiantur, in quantis vanitatibus, cruciatibus, erroribus, terroribus crescant. Deinde iam grandes, etiam Deo servientes tentat error ut decipiat, tentat labor aut dolor ut frangat, tentat libido ut accendat, tentat maeror ut sternat, tentat typhus ut extollat: et quis explicet omnia festinanter, quibus gravatur iugum super filios Adam? Huius evidenti miseriae gentium Philosophos nihil de peccato primi hominis sive scientes, sive credentes compulit dicere ob aliqua scelera suscepta in vita superiore poenarum luendarum causa nos esse natos....

Apostolus autem talem putat opinionem, qua creduntur singulae animae pro meritis anteactae vitae diversis corporibus inseri. Quid igitur restat, nisi ut causa istorum malorum sit, aut iniquitas, vel impotentia Dei, aut poena primi, veterisque peccati? Sed quia nec iniustus, nec impotens est Deus, restat quod non vis, sed cogeris confiteri, quod grave iugum super filios Adam a die exitus de utero matris eorum in diem sepulturae in matrem omnium non fuisset, nisi delicti originalis meritum praecessisset.

Tertium malorum genus, quod in animalem hominis portionem originale peccatum invexit, est ipsa cibi ac potus indigentia, eaque tanta, ut interdum homines ad rabiem inducat. Hinc S. Augustinus, lib. 22. De Civit. Dei, cap. 22.

Nonne, inquit, ad hoc perduxit sitientibus hominibus ardor immundus, ut urinam quoque humanam, vel etiam suam biberint? Nonne ad hoc fames, ut a carnibus hominum abstinere se non possent, nec incensos homines mortuos, sed propter horam a se occisos, nec quoslibet alienos, rerum etiam filios matres incredibili crudelitate, quam rabida esuries faciebat, absumerent?

Quartum denique est ipsa totius universi in hominem saevitia; non solum enim bestiae animantes, quae homini ab initio in omnibus obtemperare debuerant, statim post peccatum eius imperium detractarunt, et ipsius vitae plurimae insidiantur, rerum etiam ipsa elementa, coelumque in eum depugnant; nam ut observat S. Augustinus loco mox laudato,

Vix dici potest quanta ea detrimenta sint, quae contingunt hominum generi aestibus, frigoribus, tempestatibus, imbribus, alluvionibus, coruscatione, tonitru, grandine, fulmine, hiatibus terrarum, oppressionibus ruinarum, eruptionibus ignium, necnon et tot venenis fruticum, aquarum aurarum: quae mala patiuntur navigantes! quae terrena itinera gradientes! quae hortorum, agrorumque cultores? quot et quantis a caelo, et terra, vel perniciosissimis animalibus casus timentur agrorum fructibus?

Conclusio quarta. — Originale peccatum nativam hominis ad bonum honestum inclinationem vitiat, non quidem intrinsece, et quoad entitatem, sed extrinsece, et quantum ad expeditam operationem, quadam nempe obstacula subiciendo, quibus non ita prompte, et expedite ad bonum illud pertingat.

Haec Conclusio tribus partibus constat: quarum Prima apparet ex iis omnibus Scripturae textibus, quibus evincitur ipsa hominis ad malum inclinatio. Sensus enim, et cogitatio humani cordis in malum prona sunt ab adolescentia sua, ait Deus Genes. 8. Quam utique veritatem luculenter explicat S. Paulus Roman. 7.

Scio quia non habitat in me, hoc est, in carne mea, bonum; nam velle adiacet mihi, perficere autem bonum non invenio: non enim quod volo bonum, hoc facio; sed quod nolo malum, hoc ago. Si autem, quod nolo, illud facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. Invenio igitur legem volenti mihi facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. Condelector enim legi secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis.

Patet etiam secunda, et tertia pars, nempe quod inclinatio illa naturalis ad virtutem, seu bonum honestum, non minuantur intrinsece per peccatum originale: siquidem substantia animae, eiusque facultates, nempe intellectus, et voluntas nullam intrinsecam iacturam pati possunt, utpote cum sint incorruptibiles, et indefectibiles quantum ad entitatem, unde nulla in eis substantialis mutatio, nullaque defectio contingere potest. Hinc tota ipsa ad boni honesti consecutionem repugnantia extrinseca est: peccatum enim originale, auferendo iustitiam originalem, hominem avertit ab ultimo fine: illa autem aversio ipsum non ita promptum ad recte operandum exhibet: ergo per peccatum originale minuitur promptitudo, habilitas, et inclinatio naturae rationalis ad bonum honestum. Maior patet: minor probatur: eodem modo se habet finis ultimus in operabilibus, sicut prima principia in speculativis: sed intellectus carens assensu praemissarum non est ita habilis, et promptus ad assentiendum conclusionibus, sicut cum illo praemissarum assensu instructus est: ergo nec voluntas aversa ab ultimo fine, ita prompta, et expedita efficitur ad bonum honestum prosequendum, sicut dum ultimo fini adhaerebat. Unde quod originale peccatum auferendo iustitiam originalem, cuius freno potentiae hominis a saevientibus concupiscentiae motibus liberabantur, indirecte, et sicut removens obstaculum causa est, ut tales potentiae effrenato impetu in sua obiecta tendant, et in affectus illicitos prorumpant.

Unde quatuor generatim humanae naturae ex originali peccato censantur vulnera; nimirum ignorantia in intellectum; malitia in voluntate; infirmitas in irascibili, et effraenata in concupiscibili ipsius concupiscentiae iactatio.

Notandum 1. Quod etsi diversa sint tormentorum in Inferis genera, quibus torquendi sunt reprobi, illa tamen omnia ad tria maxime capita revocantur, videlicet ad poenam damni, sensus, et vermis. Prima est ipsa divinae visionis et fruitionis in aeternum privatio; secundum horrendi cruciatus ab infernali igne, frigore, et aliis divinae iustitiae administris torquentibus creaturis: tertia denique est ipse perpetuo crucians conscientiae morsus et stimulus. Prima respondet aversioni a Deo; secundum, conversioni ad creaturas: tertium, internae oblectationi, quae fit praeter rationis dictamen, divinamque legem, qua peccator in ipsa Dei aversione, et ad creaturam conversione peccat: certum est autem hac triplici poena cruciandos esse reprobos adultos, ut plurimis Scripturae textibus suaderi potest, maxime vero ex illo Matthaei 25. Discedite a me maledicti in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et angelis eius: necnon ex illo Marci 9. Vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur: an autem hac triplici poena plectendi sint infantes cum solo originali peccato ex hac vita migrantes, determinandum est in praesenti.

Notandum 2. Certum quidem esse, et prorsus indubitatum apud catholicos, omnes ex hac vita, etiam cum solo originali peccato migrantes, puniri poena damni. Id enim apertissimis constat Scripturae textibus, praecipue vero ex illo Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua, et Spiritu Sancto non potest introire in regnum Dei. Et 1. ad Corinth. 2. Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur: hoc est, quemadmodum nemo a morte per Adamum contracta liberatur, nisi Christo, ut capiti, per baptismum uniatur, et ut ipsius membrum ipsi incorporetur; ita nemo potest aeternam vitam assequi, nisi per hanc incorporationem. Denique ex illo Apocalypsis 20. Beatus, et sanctus, qui habet partem in resurrectione prima, in his secunda mors non habet potestatem: at parvuli non baptizati non habent partem in resurrectione prima: igitur in eos secunda mors, nempe carentia divinae visionis, quae est vita aeterna, habet potestatem.

Item definitum est in Conciliis; primo quidem Palestino, seu Diospolitano, ut testatur S. Augustinus, lib. De gestis Pelagii, c. 8. ubi refert quod Pelagius compulsus fuerit anathematizare illam assertionem, quod infantes, etsi non baptizentur, habeant vitam aeternam. Haec autem negata, inquit S. Augustinus, quid nisi mors aeterna remanebit? Similiter Concilium Carthaginense apud August. num. 90. Quicunque, inquit, negat parvulos a perditione liberari per baptismum Christi, et salutem percipere aeternam, anathema sit. Item Concilium Milevitanum in Epistola apud Augustinum 92. Similia repetit scribens de Pelagianis:

Pueros parvulos si nullis imbuantur Christianae gratiae sacramentis, habituros etiam aeternam vitam, neque praesumptione contendunt.

Idipsum edocet Florentinum in ultima sess. scribens:

Mortuorum animas, qui cum actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, mox in infernum descendere, poenis tamen disparibus puniendas.

Tandem Conc. Trid. sess. 5. maxime Canone 1. praecedentium Conciliorum doctrinam repetens, anathematizat eos, qui asserunt parvulos nihil ex Adam trahere originalis peccati, quod regenerationis lavacro necesse sit expiari ad vitam aeternam consequendam.

Idipsum docent omnes SS. Patres, maxime quotquot adversus Pelagianos aut Semipelagianos calaminam strinxerunt. Imprimis vero S. Augustinus, lib. 1. De origine animae, cap. 9. Non baptizatis parvulis, inquit,

nemo promittat inter damnationem, et regnum Caelorum, seu quietis, vel felicitatis cuiuslibet, atque ubi lubet quasi medium locum: hoc enim eis haeresis Pelagiana promisit.

Et lib. 2. cap. 12. ait:

Varelli haeretici Pelagiani iustissime Conciliorum Catholicorum, et Sedis Apostolicae damnavit auctoritas, eo quod ausi fuerint non baptizatis parvulis dare quietis, et salutis locum, etiam praeter regnum Caelorum, etc.

Ipsi subscribunt S. Prosper lib. 2. De vocatione gentium, c. 8. Quid est, inquit,

quod alienatur a salute perpetua tanta infantium multitudo, tot quot in his aetatibus hominum millia extra ritum relinquuntur aeternam?

Et S. Fulgentius, lib. De fide ad Petrum, cap. 2. Parvulos, inquit,

quibus nulla possunt, vel bona, vel mala inesse propria merita voluntatis, insolubili nexu aeterna damnatione tenentur.

Idem habet S. Anselmus, lib. De Conceptu Virginali, cap. 27. et alii omnes S. Augustini sequaces, et discipuli. Haec paulo longius annotavi, ut inde liqueat, quam execranda sit, quamque damnanda Calvini, Zuinglii, et aliorum haereticorum assertio, qua docent per Christum universam naturam humanam ita esse restitutam, ut non solum filii fidelium, ut vult Calvinus, sed etiam infidelium, ut asserit Zuinglius, Declaratione de peccato originali, etiam absque baptismate decedentes, vitam aeternam possint consequi.

Notandum 3. Quod etsi omnes Catholici Doctores conveniant parvulos, cum solo originali peccato ex hac vita migrantes, damnandos esse poena damni, et perpetua carentia divina visionis; tamen invicem controvertunt, an etiam illi parvuli patiantur aliquam poenam sensus, et vermis; in cuius difficultatis resolutione quatuor potissimum sunt diversa Auctorum sententiae.

Prima quidem rigidissima, contendit nempe parvulos illos cum originali peccato decedentes, non solum in perpetuum Dei visione, et fruitione privari, sed etiam puniri ipsa poena ignis, et vermis aeterni: mitius tamen quam adultos damnatos, eo quod leviori culpa inficiantur. Ita imprimis docuit Gregorius Ariminensis in 2. d. 3. Pro hac pariter sententia pugnavit acriter noster Florentius Conrius Archiepiscopus Thuamensis, in Tractatu edito ad calcem operis Iansenii De statu parvulorum sine baptismo decedentium ex hac vita: quo in Tractatu contendit oppositam sententiam non modo falsam esse, verum etiam haeresi propinquam, et peccatum originale, ut ipse ait, prorsus evacuare. Ipsi plurimi Moderni subscribunt; imprimis vero noster Poncius in Commentario ad distinctionem 33. ubi n. 77. sibi gratulatur quod praefati Illustrissimi Conrii gravi et religiosa conversatione iam tum adolescens potitus fuerit; in quo, inquit,

aliquot summae humilitatis cum tanta doctrinae profunditate coniunctae documenta expertus sum, quae etiam nunc admiror, et saepe ad meam utilitatem recolo.

Secunda sententia docet parvulos in peccato originali decedentes nulla quidem poena ignis, et sensus fore plectendos: poenam tamen vermis, seu tristitiae ac maeroris passuros de amissione beatitudinis aeternae. Hanc docuit Abulensis super cap. 25. Matthaei, Bellarminus lib. De statu peccati, cap. 6. et alii. Tertia affirmat parvulos sic migrantes, privari quidem aeterna Dei visione et fruitione, habituros tamen post diei iudicii quandam beatitudinem temporalem, quippe terram veluti Paradisum terrestrem inhabitabunt pleni sapientia et virtutibus moralibus instructi, necnon et Angelorum consortio et apparitionibus recreandi. Ita Catharinus lib. De statu Parvulorum decedentium sine baptismo: Albertus Pighius in prima Controversia de peccato originali; quam sententiam probabilem etiam putat Salmeron in cap. 5. ad Rom. Quarta denique sententia docet quidem parvulos in originali peccato decedentes aeterna Dei visionis et fruitionis carentia esse puniendos, necnon destituendos omni naturali beatitudine: non tamen cruciandos ulla poena sensus, aut vermis. Ita Subtilis Doctor cum Magistro Sent. in 2. dist. 33. et S. Thomas ibidem qu. 1. art. 1. et 2. necnon et Seraphicus Bonaventura ibidem art. 2. qu. 1. ubi cum primam hac de re retulisset sententiam subdit:

illa positio mitior, quae magis concordat pietati, fidei, et iudicii rationis, quod quia parvuli decedentes cum originali carent iustitia, et Spiritus sancti gratia, qua est primus hereditatis aeternae, privantur in aeternum Dei visione: quia vero in ea fuit hereditas, ideo ponuntur in loco nihili, utpote infernali; sed quia non habuerunt in se actualem delectationem peccati, nec in spiritu, nec in carne, ideo non sentiunt poenae ignis asperitatem.

Cui sententiae, utpote probabiliori, ut subscribamus, sit

Conclusio unica. — Parvuli cum solo originali peccato ex hac vita migrantes nullam patiuntur poenam sensus, nec vermis, seu conscientiae remorsus.

Probatur primo ex Scriptura sacra: nam Apocalypsis 18. Quantum se glorificavit, et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum, et luctum: at parvuli nulla ratione se glorificaverunt, neque in deliciis ullis fuerunt: nullum igitur merentur tormentum, et luctum. Item Isaiae ultimo, et Marci 9. coniungitur ignis cum verme: Vermis, inquit, eorum non morietur, et ignis non extinguetur; constat autem parvulos nullam passuros poenam ex morsu vermis, idest, ex conscientia mali operis animum pungente, atque affligente; igitur credibile est etiam nullam esse passuros ignis materialis poenam.

Probatur secundo auctoritate SS. Patrum, maxime vero S. Gregorii Nazianz. Oratione 10. in sanctum Baptisma, ubi cum tria genera hominum sine baptismo decedentium enumerasset, quorum alii baptismum contempserunt; alii ex negligentia propria omiserunt: tertii, hoc est, infantes aliorum negligentia illo caruerunt; de illorum omnium poena sic pronunciat:

Existimo futurum, ut primi quidem tum aliorum scelerum, tum etiam baptismi contemptus poenas luant: alii autem poenas quidem, sed leviores pendunt, ut qui non tam animi pravitate, quam stultitia a baptismo aberraverint: postremi denique nec caelesti gloria, nec suppliciis a iusto iudice afficiantur; utpote qui licet baptismo consignati non fuerint, improbitate tamen careant, atque hanc iacturam passi potius fuerint, quam fecerint: neque enim quisquis supplicio dignus non est, protinus honorem quem meretur, quemadmodum nec quisquis honore indignus est, statim poenam promeretur.

Reponit Conrius cap. 15. Primo quidem Gregorium nihil ibi definire de nostra controversia, sed tantum dicere eos, qui baptismum non perceperint, non habituros illius effectum, nempe vitam aeternam. Secundo, quod illi non sint plectendi supplicio propter illum defectum commissum in non receptione Sacramenti, sicut sunt puniendi, qui contempserunt aut neglexerunt baptismum recipere. Contra, Gregorius manifeste asserit parvulos istos, neque caelesti gloria, neque suppliciis esse afficiendos propter iacturam baptismi, quam patiuntur involuntarie, et rationem cur suppliciis non afficiantur post hanc vitam, esse dicit, quia improbitate caruerunt, idest, quia non sunt propria iniquitate culpabiles. Ideoque Nicetas antiquus eius Commentator colligit ex his verbis, infantes mortuos sine baptismo, non esse poena ignis cruciandos. Medius gradus eorum, inquit, qui nec caelestis regni voluptatem sentiunt, nec poenis ullis torquentur: in quo et parvuli, qui baptismo perusi non sunt, constituentur. Idem docet S. Gregorius Nyssenus orat. 1. De Infantibus, qui praemature abripiuntur, prope finem, cuius verba haec sunt:

Immatura mors infantium, neque in doloribus, ac maerore esse cum, qui sic vivere desit, intelligendum esse nobis suggerit: neque in pari ipsum, et eadem conditione, ac forte versari cum iis, qui per omnem virtutem in hac vita purgati sunt.

Idemque dicendum de adultis, si qui similiter cum solo originali decedunt: cum enim par sit illorum conditio, atque infantium, de utrorumque poena idem censendum est. Eamdem veritatem aperte docet S. Augustinus pluribis, maxime vero lib. 3. De libero arbitrio, cap. 23. ubi ait:

Dicunt imperiti, quid opus erat, ut nasceretur, qui antequam iniret illam vitae meritum, excessit e vita? Aut qualis in futuro iudicio deputabitur, cui nec inter iustos locus est, quoniam nihil recte fecit, nec inter malos, quoniam nihil peccavit?

Quibus respondetur ad universitatis complexum, et totius creaturae vel per loca, vel per tempora ordinatissimam connexionem non posse superflue creatum qualemcumque hominem, ubi folium arboris nullum superflue creatur, sed sane superflue queri de meritis eius, qui nihil meruit. Non enim metuendum est ne vita potuerit esse media quaedam inter recte factum atque peccatum, et sententia iudicis media esse non possit inter praemium, atque supplicium. Quibus verbis non tribuit S. Augustinus locum aliquem medium inter Caelum, et Infernum decedentibus cum solo originali, sed mediam sententiam inter praemium quod debetur eis qui propria voluntate boni aliquid meruerunt, et supplicium quod iis debetur qui propria voluntate poenam sibi pepererunt: Quare, inquit Bellarminus,

parvuli sine baptismo decedentes non carebunt supplicio communi peccato originali, et actuali, quibus amittitur gratia Dei, quae poena est carentia visionis divinae, sed liberi erunt ab ea poena, quae propria est peccati actualis, quae poena ignis, seu sensus appellatur.

Nec refert quod in Epistola 28. ad Hieron. et lib. De dono perseverantiae c. 11. et 12. dicat se eo loco non dubitasse de damnatione parvulorum; sed quaestionem illam noluisse attingere, de qua ipsi cum Manichaeis, in quos pugnabat, non erat contentio. Id, inquam, non refert: ibi namque non aliud certum sibi fuisse dicit, nisi poenam in genere, et damnationem parvulorum. Aliud autem est, certum esse de eorum damnatione, quae apud omnes Catholicos certissima est; et aliud de specie et qualitate poenae, de qua variae sunt huc usque Catholicorum sententiae, et de qua ipse dubitavit, etiam post exortam haeresim Pelagianorum, pluribus locis, ut in eadem Epist. 28. ubi sic ait: Sed cum ad poenas ventum est parvulorum, maioribus, mihi crede, coarctor angustiis, nec quid respondeam prorsus invenio. Et lib. 5. contra Iulianum cap. 11. Non dico, inquit,

parvulos sine Christi baptismate morientes tanta poena esse plectendos, ut eis non nasci potius expediret.

Et paulo post:

Quis dubitaret parvulos non baptizatos, qui solum habent originale, in damnatione omnium levissima futuros? quae, qualis, et quanta erit, quia definire non possum, non tamen audeo dicere, quod eis, ut nulli essent, melius expediret, quam ut ibi essent. Illi certe potius expediret illos non esse, quam igne Inferni ardere in perpetuum, quis enim hoc malit, si sapit?

Hanc ipsam veritatem docuerant summi Pontifices, imprimis vero Innocentius III, ut refertur lib. 3. Decret. de baptismo, et eius effectu cap. maiores. Ubi docens non esse baptizandum adultum dormientem, vel amentem, qui baptismo non censetur quicumque cum originali peccato etiam actuale haberet, hanc suae assertionis et resolutionis rationem subiicit: Praeterea, inquit,

poena originalis peccati est carentia visionis Dei: actualis vero poena peccati est gehennae perpetuus cruciatus: unde si dimitteretur alicui primum altero non dimisso, talis non careret visione Dei propter originale dimissum, et cruciaretur in gehenna perpetuo propter reatum criminis actualis: sed haec tamquam incompossibilia sese minime patiuntur: imo sibi mutuo adversantur.

Quibus verbis Pontifex aperte docet non aliam originali peccato correspondere poenam, quam ipsam carentiam visionis Dei: sicut poena sensus, et inferni cruciatus respondent peccato actuali; adeoque cum infantes nullius actualis peccati rei sint, etiam nec ulla sensus, aut conscientiae poena debent cruciari.

Reponit Conrius cap. 16. Pontificem vere quidem dicere poenam peccati originalis esse carentiam visionis Dei; sed non dicere hanc esse solam, neque excludere poenam cruciatus aeterni: sicut quando dicit peccati mortalis actualis poenam esse gehennae perpetuae cruciatum, etiam. Contra, Pontifex loquitur de eo, qui simul est infectus peccato originali, et mortali actuali remanente habitualiter: dicitque in eo non posse remitti prius peccatum manente posteriori: similiter loquitur de remissione qualibet reipsa fit secundum legem a Deo positam, nimirum per infusionem gratiae iustificantis, dantisque ius hereditariae vitae aeternae. Ex quo sequitur, quod si cuipiam habenti actuale peccatum mortale, per baptismum sibi concessum remitteretur peccatum originale, uti de facto deberet remitti, si baptismus ipsi deberet ministrari; quippe cum non alia ratione debeat ministrari baptismus, quam propter eluendum originale peccatum: sequeretur, inquam, quod ille haberet ius ad Dei visionem propter remissionem peccati originalis, et simul debitum ea carendi, aeternumque gehennae cruciatum patiendi propter peccatum actuale, quae duo sunt incompossibilia, ut vere ait Pontifex, qui cum haec duo inter se opponat, nempe originale mereri carentiam visionis Dei, actuale vero mortale mereri gehennae perpetuum cruciatum, debet intelligi primum membrum huius divisionis exclusive: ita ut sensus sit, peccatum originale mereri solum carentiam illam, actuale vero mereri ultimum cruciatum gehennae: alioquin illa divisio et oppositio inter haec duo nulla prorsus esset, nihilque concluderet Pontifex, si vellet tam originale quam actuale utramque poenam mereri. Nec etiam refert, quod peccato mortali actuali utraque haec poena debeatur, nempe carentia visionis Dei, et cruciatus ignis, ac vermis. Inde namque non sequitur infirmam esse Pontificis rationem; siquidem argumentatur ad hominem, et optime demonstrat adversus eos, qui contendebant baptismum debere ministrari dormientibus, et amentibus, qui haberent peccatum mortale actuale, ipsum eis non esse ministrandum; quia nempe suo frustraretur effectu; siquidem non posset originale dimittere absque mortali actuali: sicut autem mortale actuale commissum est per voluntariam deliberationem; ita per voluntariam poenitentiam debet expungi: cuius poenitentiae cum dormientes et amentes sint incapaces, etiam et incapaces sunt suscipiendi baptismatis: alioquin, ut optime concludit Pontifex, si baptismus in eis haberet suum effectum, nempe remissionem peccati originalis, absque remissione peccati actualis, quod per contritionem saltem virtuales debet elui; sequeretur illum hominem sic baptizatum simul fieri compotem regni caelestis, propter remissum originale peccatum, et damnatum ad cruciatus inferni propter actuale, quae cum sint incompossibilia, merito colligit Pontifex, ipsi non esse conferendum baptismum; quibus patet, quam perperam glossator, necnon et moderni quidam dixerint rationem Pontificis esse superficialem.

Item docuit Eugenius IV in litteris unionis Graecorum cum definit, illorum animas, qui in actuali mortali peccato, vel solo originali decedunt, descendere mox in infernum, poenis tamen disparibus puniendas; disparibus scilicet pro disparitate peccatorum, ita ut qui in peccato mortali actuali decedunt, puniantur divinae visionis carentia, atque insuper poenis sensibilibus ignis, et aliorum suppliciorum: illi vero, qui cum solo originali migrant, non patiantur poenam aliquam sensibilem, sed solam poenam damni, videlicet carentiam divinae visionis. Non enim potest intelligi Pontifex de disparitate poenarum secundum intensionem, quia sic etiam peccata actualia poenis disparibus puniuntur.

Probat hanc veritatem Doctor in 2. dist. 32. n. 2. ubi cum dixisset: Haec videtur magistrorum esse sententia, quod damnati pro solo peccato originali nullam habebunt poenam sensus exterioris, puta ignis, hoc probat triplici ratione: prima quidem,

quia, inquit, damnati pro solo peccato originali nullam habebunt poenam sensus exterioris, puta ignis, qui nullam delectationem inordinatam habuerunt, cui delectationi correspondeat acerbitas ignis affligentis, ut propria poena: nullam etiam habebunt interiorem, ut tristitiam, quia si tristarentur de statu suo, cum tristitia ex S. August. sit de iis, quae nobis invitis accidunt: ergo ipsi involuntarie sustinerent statum suum, et vellent oppositum, et ita murmurarent contra dispositionem divinam, et ita haberent inordinatam dispositionem voluntatis, quod videtur absurdum. Nam sententia divina est disposita, quod ubicumque ceciderit lignum, ibi erit, in Ecclesiast. Igitur cum isti nullam inordinatam volitionem habuerint in isto statu, sequitur quod nullam tristitiam interiorem habebunt. Praeterea, si tristarentur de carentia beatitudinis et visionis divinae, cum desperent de ea, quia non habebunt spem; igitur haberent poenam gravissimam inter poenas omnium damnatorum, scilicet tristitiam ex desperatione. Videtur etiam quod simpliciter maior sit poena tristitia homini, ut distinguitur contra dolorem, quam aliqua poena alia sensus: quia sicut voluntas est magis appetitus hominis, in quantum homo, quam appetitus sensitivus: ita quidquid agit, vel patitur secundum voluntatem, simpliciter magis agit, et patitur in quantum homo, quam secundum aliquem alium appetitum; et ita simpliciter magis patitur si tristatur, quam si doleat: et ita non videtur, quod sit ponenda in eis aliqua tristitia.

Ita Doctor, cuius verba et sententias hic exscribere placuit, ut appareat, quam perperam nonnulli ipsum aliter sensisse affirment.

Hanc eamdem veritatem probat Angelicus Doctor variis rationibus: Prima quidem: poena sensus correspondet peccato secundum conversionem ad bonum commutabile; licet enim talis poena etiam aversioni a Deo in peccato personali reperta debeatur, hoc tamen provenit ex eo quod talis aversio non est pura aversio, sed aliquid conversionis participat, quia est voluntaria per actum propriae voluntatis, et ratione huius participationis, debetur illi poena sensus: sed in peccato originali non est conversio ad bonum commutabile, etiam per participationem, cum tale peccatum non sit voluntarium per actum propriae voluntatis, sed solum per voluntatem capitis: ergo poena sensus non est proportionata culpae originali. Secunda ratio: illa culpa quae non reddit vituperio et increpatione dignum, a fortiori non reddit dignum poena aliqua sensibili et positiva, cum haec acerbior et durior sit: sed per originale peccatum nemo fit dignus reprehensione et vituperio: ergo nec poena sensitiva et positiva, seu cruciatu ignis aeterni. Maior patet: Minor probatur ex August. lib. De duabus animabus cap. 11. ubi aperte docet, Eum qui non fecit quod poterat, non posse reprehensione ulla dignum; subditque, hoc esse cuilibet ita notum, et perspicuum, ut illud decantent, et in montibus Pastores, et in Theatris Poetae, et indocti in circulis, docti in bibliothecis, et Magistri in scholis, et Antistites in sacris locis, et in orbe terrarum genus humanum. Sed infantes ita contraxerunt peccatum originale, ut illud non potuerint non contrahere: ergo ex mente S. August. nulla increpatione et reprehensione sunt digni. Ita Gonetus ex S. Thoma. Addo quod peccatum originis non tollit in homine ordinem naturalem, sed supernaturalem, conversionem videlicet ad Deum per donum gratiae, quae est ordinis supernaturalis. Aequum est igitur ut poena peccato originali correspondens sit tantum privatio boni supernaturalis, qualis est carentia Dei visionis; non autem inflictio poenae sensibilis, qua creatura Deo vindici et ultori deservit ad puniendam illam deordinationem naturalem, quam peccator actualiter causavit in rerum natura, utens creaturis contra Dei praescriptum, et gloriam. Insuper Ecclesia in iniungenda pro peccatis debita satisfactione et poena, divinae Iustitiae in puniendis delictis ordinem et modum aemulatur: sed Ecclesia nullam poenam positivam ponit propter peccatum originale; adeoque signum est nec divinam iustitiam ullam poenam sensibilem propter illud infligere.

Obiciunt 1. contrariae sententiae Assertores varios Scripturae textus, quibus probare nituntur parvulos una cum peccantibus actualiter aeterno igne et supplicio cruciandos. Primo quidem illud Matthaei 25. quo describitur universale Iudicium ad quod congregandae dicuntur omnes Gentes; et una pars earum sistenda ad dexteram, et nobiliorem locum, altera vero ad sinistram, seu viliorem; qui autem a dextris, evocandi sunt in regnum; iis vero qui erunt a sinistris dicturus est iudex: Discedite a me maledicti in ignem aeternum: sed parvuli cum peccato originali migrantes, non sunt ad dexteram, nec in regnum evocandi: ergo a sinistris constituendi, et in ignem aeternum cum aliis reprobis detrudendi. Confirmatur ex eodem S. Matthaeo cap. 13. ubi praemissa parabola tritici congregandi in horreum, et zizaniorum in ignem proiicendorum, et sagenae missae in mare, bonos et malos pisces congregantis infert Christus: Sic erit in consummatione saeculi: exibunt Angeli, et separabunt malos de medio iustorum, et mittent illos in caminum ignis, ubi erit fletus et stridor dentium: quae sunt indicia gravissimae poenae sensus et conscientiae remorsus: sed parvuli sine baptismo decedentes non sunt inter iustos computandi: ergo statuendi cum malis, et peccatoribus, et cum illis in caminum ignis mittendi. Insuper ex eodem cap. 3. Praecursor Christi Domini de ipso futuro iudice loquens ait: Cuius ventilabrum in manu sua, et permundabit aream suam; et congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igne inextinguibili: sed parvuli sine baptismo decedentes non sunt grana in horreum inferenda: igitur sunt pabulum ignis inextinguibilis futurae. Nego has omnes consequentias, et ad 1. textum dico cum S. Aug. lib. Contra Donatistas, cap. 4. et lib. De Fide, et operibus, cap. 15. et alibi, illis Matthaei verbis maxime describi formam futuri iudicii eorum, qui in Ecclesia vixerunt; adeoque praefata verba ad parvulos cum originali decedentes non spectant, utpote qui nusquam in Ecclesia vixerint. Neque refert quod eodem capite legatur: Congregabuntur ante eum omnes Gentes: nam saepe in Scriptura vox omnis usurpatur pro longe maiori parte, qualis est multitudo adultorum respectu infantium; quo sensu S. Paulus 2. ad Corinth. 5. dicit: Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit, sive bonum, sive malum. Parvuli autem referre non possunt propria corporis opera bona vel mala, cum nullum prorsus elicuerint: adeoque vox illa omnes, ad eos non spectat, sed solum ad adultos. — Quod autem is genuinus sit Evangelicus sensus, apparet ex textu: Tum quia Dominus ibi comparat bonos et malos ovibus et haedis qui in eodem grege eiusdem pastoris numerantur: constat autem gregem Christi boni Pastoris non alium esse quam Ecclesiam, in qua equidem sunt boni et mali, sed omnes baptizati et fideles; arcentur vero omnes non baptizati; adeoque illi infantes qui cum originali peccato migrant e vivis: tum quia qui in sinistra constituti audient sententiam iudicis in eos fulminantis, Ite in ignem aeternum; audient etiam causam suae damnationis, quia scilicet opera misericordiae in pauperes non fecerunt, Iudice dicente, Esurivi enim, et non dedistis mihi manducare, &c. Sed parvuli de quibus agimus, iudicari et damnari nequeunt propter omissa illa opera misericordiae: subinde quo ad eos non spectat illa iudicis sententia, Ite in ignem aeternum. Tum denique quia hoc ipsum aperte edocet S. Aug. locis mox laudatis: nam lib. De fide, et operibus, cap. 15. ait: Propterea omnes Gentes segregaturum se dicit, quae permixtae eisdem pascuis utebuntur. ut appareat eos ei dicturos: Domine quando vidimus te illa, et illud patientem, et non ministravimus tibi? Qui in eum crediderunt, sed bona operari non curaverunt. Et lib. Contra Donatistas: Agemus, inquit, ut causa, et persona zizaniorum non praepiudicaret causae, et personae frumenti: quamvis in eadem simul area triturarentur, donec novissima ventilatione separarentur: ut causa, et persona haedorum non praepiudicaret causae, et personae ovium: quamvis communibus pascuis utrumque pecora permixta serventur, donec a Pastore summo in iudicio novissimo, alii ad sinistram, alii ad dexteram segregentur : ut causa, et persona piscium malorum non praepiudicaret causae, et personae piscium bonorum, quamvis intra eadem retia tenerentur, in extremo littore separandi, hoc est in fine maris, quod significat finem saeculi: quibus parabolis, et figuris Ecclesia praenuntiata est usque ad finem saeculi bonos, et malos simul habitura. Igitur iuxta S. Aug. sententiam iudicii descripta formula a Matthaeo non ad omnes omnino homines, sed solum ad adultos spectat. — His patet facilis solutio ad utrumque textum in confirmationem expressum; siquidem per aream, sagenam, agrum, non universum, in quo homines omnes degunt, sed solam Ecclesiam, in qua agunt fideles, significetur.

Urgent adversarii, quod si illud Matth. 20. non intelligitur tam de parvulis peccato inquinatis, quam de adultis, consequens erit, quod nullatenus ex Scriptura colligi poterit eos esse in sinistra constituendos, ut iudicentur et damnentur : cum neque Concilia decernant, nec Scriptura alibi mentionem faciat segregationis iudicandorum in duas partes, dexteram et sinistram. Minor, inquiunt, salva fide negari non potest: omnes enim omnino homines coram Christo iudice in Iudicio generali constituendi sunt ut iudicentur. — Respondeo 1. negando minorem: non enim desunt Doctores Catholici qui affirmant illos parvulos adfuturos iudicio illi universali, non quidem ut iudicentur, cum nihil boni vel mali fecerint quod in iudicium veniat, sed tantum ut assistent iudicio ferendo, et Christo honorem exhibeant, ut docet Abulensis quaestione 323. in praefatum Matthaei caput: vel ut affirmat S. Thomas in I. dist. 47. q. 1. art. 3. ad 3. Pueri ante perfectum aetatem decedentes in iudicio comparituri sunt, non ut iudicentur, sed ut videant gloriam Iudicis. — Respondeo 2. quod etsi illi pueri sint adfuturi iudicio ut iudicentur, inde non sequitur quod ad sinistram, vel dexteram sint collocandi; dici namque potest eos esse in medio quodam loco sistendos, sicut medius est eorum status inter bonos et malos, qui de propriis actibus sunt iudicandi.

Obicies 2. Illud Apocal. 20. ubi dicitur: Vidi thronum magnum, et candidum, et sedentem super eum, et a facie eius fugit coelum et terra, et ceteri mortuos magnos, et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt, et apertus est liber vitae, et qui non est inventus in illo, missus est in stagnum ignis: sed parvulus non baptizatus, non reperitur in libro vitae : ergo mittitur in stagnum ignis. — Respondeo locum illum Apocalypseos, ut solito ab Adversariis obicitur, non recta fide probari, sed truncari ac mutilari; nam post verba in obiectione adducta. Et alius liber apertus est. qui est vitae: subiungitur: et iudicati sunt mortui ex his quae scripta erant in libris secundum opera ipsorum, et dedit mare mortuos, qui in eo erant: et mors, et infernus dederunt mortuos suos qui in ipsis erant: et iudicatum est de singulis secundum opera ipsorum: quibus constat Ioannem loqui tantum de adultis secundum opera sua bona, vel mala iudicandis: de iisdemque addere postea, et qui eorum, non inventus est in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis. Insuper capite sequenti praemisso victorum praemio, declarat Apostolus, quos dixerat missos fuisse in stagnum ignis, nempe timidos, incredulos, homicidas, &c. Nec obest quod ibidem ait, magnos, et pusillos esse iudicandos: siquidem Ioannes pusillos ibidem intelligit, non aetate aut statura, sed dignitate, et gradu; idest, viles, et abiectos homines, quales sunt servi, rustici, et ancillae; nam mox ibidem subdit, pusillos istos aeque, ac magnos iudicandos esse secundum opera cuiusque: adeoque per pusillos, infantes non intelligit, sed solum plebeios homines. Hinc Apoc. 19. invitans aves ad vorandum carnes liberorum, et servorum, addit, pusillorum, et magnorum : quasi dicat plebeiorum, et nobilium, sive principum.

Obicies 3. Varios S. Augustini contextus: Primo quidem ex Sermone 14. De verbis Domini (sic), ubi aperte affirmat parvulos sine baptismo decedentes, ituros in ignem aeternum, iuxta illam Domini sententiam, Ite maledicti, &c., deditque damnationem dictorum parvulorum non consistere in sola illa exclusione a regno Caelorum, sine omni dolore, ac molestia: atque adeo esse non solum veram damnationem, quam Pelagiani negabant, sed et ignis damnationem; Venturus est Dominus, inquit ibidem cap. 3, et iudicaturus de vivis, et mortuis, et sicut Frangellim? loquitur, duas partes facturus est, dextram, et sinistram: sinistris diciturus, ut eunt in ignem aeternum, qui paratus est diabolo, et Angelis eius: dextris dicturus, Venite benedicti Patris, percipite regnum, &c. Hanc regnum nominat, illam cum diabolo damnationem: nullus relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes, &c. Et cap. 4. Tunc ibibunt isti in combustionem aeternam : iusti autem in vitam aeternam: Ecce exposuit tibi, quid sit regnum, et quid ignis aeternus: ut quamvis confiteris parvulum non futurum in regno, fatearis iturum in ignem aeternum. Et paulo post: Vim eos terruit, quod erunt in igne sempiterno, quo sine dubio ibunt, si non corriguntur; sed tantum terruit, quia in regno non erunt, ut cum viderent se perdere spem regni, non viderent esse consequens, nisi poenam ignis aeterni. Insuper ex eodem S. Augustino, qui non resurgent cum corpore glorioso, patientur poenas aeterni: sed parvuli migrantes cum originali, ita non resurgent: ergo, etc. Probatur antecedens ex libro 6. Contra Iulianum, cap. ubi ait: In eis vero, qui non ad vitam resurgent, concupiscentia non feliciter, sed poenaliter erit; non quia tunc quisquam ab ea mundabitur: sed quia tunc malis non in delectamenta, sed in tormenta cedetur. Et in Epistola 146. quae est ad Consentium, Proinde, inquit, illi qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam corruptelam, quae neque doloris corruptionem pati potest, illa namque filiorum est, atque sanctorum : isti vero perpetua corruptione cruciabuntur, quia ignis eorum non extinguetur, et vermis eorum non morietur. — Respondet Doctor Seraphicus, et cum eo Subtilis, art. 1. q. 1. ad 1. quod Augustinus in verbis illis non intendit dicere quod parvuli sensibiliter crucientur; sed intendit eorum poenam manifestare quantum ad carentiam visionis Dei, et quantum etiam ad vilitatem loci, et hoc valde abundanter exprimit, plus dicens, et minus volens intelligi. Neque sine causa loquitur sic : hoc enim facit ad extirpandam illam haeresim, quae dicebat parvulos nulla poena puniri. Unde sicut in moribus documentum est, quod qui vult ab uno extremo pervenire ad medium, quasi debet declinare ad aliud extremum, sicut docet Philosophus; sic etiam beatus Augustinus, ut illam haeresim extirparet, qui dicebat parvulos ab omni poena immunes, et ad medium reduceret, videlicet ad poenam carentiae visionis Dei, simpliciter asseruit eos cum aliis peccatoribus aeternaliter damnari. Istum autem suum intellectum explanavit in Enchiridion, ubi dixit poenam eorum esse mitissimam. Haec S. Bonaventura. — Addit Doctor Subtilis multum ponderandum esse contra quos haereticos rem habuerint SS. PP. nam volentes extinguere pullulantes haereses, declinarunt ad aliud extremum ; sicut August. contra Arium videtur declinare ad Sabellium, et e converso: similiter agens contra Pelagium videtur declinare ad Arium (puto scribendum Manichaeum) et e converso. — Simili modo respondet S. Thomas in 2. d. 33. q. 2. art. 1. ad 1. et q. 5. De malo art. 2. ad 1. ubi dicit nomen tormenti, ignis, supplicii, gehennae, cruciatus, vel quid simile in dictis S. Augustini, et aliorum SS. PP. esse interdum large accipiendum pro poena generatim ; ita ut species ponatur pro genere, ideoque Sanctos hoc modo loquendi usos fuisse, ut detestabilem redderent errorem Pelagianorum, qui asserebant in parvulis nullum esse peccatum, neque eis poenam aliquam deberi. Eamdem solutionem tradunt graviores quique Theologi, Aureolus, Richardus de Mediavilla, Ioannes Maior in eadem distinct. 33. et Tostatus in Defensorio cap. 18.

Respondent Notatores Dogmatistae, quod asserere S. Augustinum, aliosque SS. Patres contra haereticos disputantes interdum excessive locutos, idem sit ac dicere eos mentiri solitos, ut mendaces haereticos ad veritatem revocarent; sicque exemplo et facto suo approbasse Priscillianistarum haeresim, quae mendacium interdum esse licitum assererebat. Quod quantum execratus fuerit S. Augustinus, liquet ex eius libro ad Consentium. — Verum respondeo dupliciter intelligi posse aliquem excessive loqui: Primo quidem scienter, idest, contra mentem suam asserendo aliquid, quod prorsus esset a veritate alienum : secundo inscienter, ac praeter mentem, loquendo quidem ut sentiebant, sed aestu disputationis abrepti ad alterum extremum interdum declinantes. Primum est mentiri, et contra mentem ire: mentitur enim, qui contra mentem loquitur, seu verum reipsa, seu falsum dicat. Secundum vero est falli; fallitur enim, qui dicit esse, quod non est, aut non esse id quod est: etsi loquatur ut sentit, neque proinde mentiatur. Primo modo SS. Patres in haereticos pugnantes non sunt locuti, utpote, qui vera semper se dicere arbitrati sunt : secundum vero modum eis contigisse affirmant citati Theologicae Proceres, necnon et plurimi moderni cum Cardinale Sadoleto lib. 3. Epist. 5, Genebrardo epist. ad Carolum 9, Claudio de Saincte Episcopo Ebroicensi in lib. Atheismorum Calvini, &c. quorum aliqui praeter S. Augustini dicta, multorum aliorum exemplis confirmant, ut S. Hieronymi, qui scribendo pro Virginitate contra Iulianum, durius de secundis nuptiis locutus est; S. Chrysost. qui scribendo contra Anomaeos, videtur negare Deum esse in seipso conspiciendum a Beatis; Dionysii Alexandrini, qui Sabellium contutari volens, in eius haeresim ita acriter invectus est, ut quibusdam visus fuerit divinam essentiam cum personis divisisse, Arioque materiam haeresis suae subministrasse: quo etiam nomine apud S. Dionysium Papam accusatus fuit. Hoc ipsum de cultu sanctarum imaginum confirmat Epiphanius Diaconus in Nicena Synodo secunda actione 6. additque generaliter consuevisse Patres nostros sanctos, qui voluntatem Dei salutiferam nobis exponunt, per exagerationem mandatorum observationem nos docere; et ad quod mandatum illis scopus vergitur, eo praeparare auditores, hocque extollere et magnificare. Rem hanc apposito exemplo confirmat Theodoretus tom. 4. pag. 170. ubi dicit SS. Patres saepe in contrariam partem declinasse cum adversus Ecclesiae hostes pugnam consererent. Quod ipsum agricolis quoque stirpium cultoribus usu venit: qui cum incurvam aliquam plantam viderint, non solum ad rectam normam erigunt; sed etiam ultra directum in partem alteram inflectunt, ut ex vehementiori in contrariam inclinatione ad rectum statum perducatur.

Obicies 4. Parvuli in haec vita puniuntur poena sensus: ergo et in alia. Antecedens constat ipsa experientia, qua videmus parvulos in hanc lucem producentes omnibus praesentis vitae miseriis esse obnoxios. Consequentia vero probatur: si parvuli post mortem a poena sensus forent immunes, sequeretur eos esse melioris conditionis in altera, quam in praesenti vita : at consequens videtur absurdum. — Confirmatur: parvuli ultra poenam damni in altera vita, patiuntur etiam poenam carceris, siquidem in stagno ignis detinebuntur: rursus, erunt servi diaboli et peccati ; nam inquit Christus Ioan. 8. Qui facit pec- catum servus est peccati, quod non solum de peccato actuali intelligendum venit, sed etiam de originali, ut docet Trident. sessione 5. perdidit statim sanctitatem et iustitiam, in qua constitutus fuerat, amisisse, incurrisseque per offensam praecipitantis huiusmodi iram et indignationem : atque ideo mortem, quam ante illi fuerat comminatus Deus, et cum morte captivitatem sub eius potestate, qui mortis deinde habuit imperium, hoc est diaboli, &c. anathema sit: sed ab hac servitute parvuli non liberantur in hac vita cum in statu originalis peccati decedunt: ergo neque in altera; adeoque praeter damni et carceris poenas, habebunt etiam poenam servitutis maxime infamis ; vivent nempe aeternum sub diaboli dominio, et consequenter praeter poenam damni, alias poenas exsolvent. — Respondeo ad primum, distinguendo antecedens, parvuli in hac vita puniuntur poena sensus per se, nego: per accidens, concedo; mors enim et ceterae humanae naturae corporales miseriae non sunt poenae per se taxatae pro culpa originali; sed tantum carentia originalis iustitiae, quae immortalitatem, et impassibilitatem praestabat; subindeque, illa sublata, non mirum est si mors, et aerumnae temporales, ac corporales in universum genus humanum exundent tamquam naturae ipsius appendices. Cum autem in alia vita nihil fiat virtute naturae, sed secundum ordinem divinae iustitiae sive in animam, sive in corpus; non sequitur, quod si aerumnae in hac vita per accidens, et ratione infirmantis naturae in omnes homines pervadant, etiam aliqui poenae corporeae eos in altera vita torquere debeant; siquidem in altera vita nihil fit nisi ex ordinatione divina: non constat autem Deum ordinasse poenas illas sensibiles pro mulctando solo originali peccato. Unde ad probationem consequentiae, nego maiorem: quamquam enim parvuli in altera vita nullam patiantur poenam sensus, inde non sequitur eos esse melioris conditionis quam sint in praesenti: longe enim praestat cum miseriis corporeis habere aliquam spem fruendi Deo, quam istis miseriis expertem esse cum desperatione illius divinae fruitionis, — Ad confirmationem dico eatenus illos parvulos fore sub potestate diaboli, quatenus privabuntur beatitudine supernaturali, habebuntque poenam damni; sed exinde non sequitur eos passuros esse ullam molestiam sensibilem interiorem, aut exteriorem; cum illae poenae sint tantum peccati actualis appendices.

Obicies 5. Adamus peccando non solum poenam damni, sed etiam poenam sensus incurrit: at omnem illam poenam, quam ipse peccando demeruit, transfundit ad posteros : ergo parvuli cum peccato originali migrantes utrique poenae fiunt obnoxii. — Nego minorem: licet enim totum peccatum Adae transfundatur ad posteros, non tamen illis inest physice veluti propria eorum voluntate patratum, vel actuali, et personali consensu admissum, aut acceptatum : sed tantum moraliter, quatenus id quod ab Adamo, tamquam omnium capite, et omnium personam repraesentante factum est, posterorum omnium moraliter in illo existentium esse censetur. Quare peccatum illud non habet eumdem existendi modum, neque eamdem conditionem; sed longe diversam in Adamo, et posteris : ideoque non sequitur quod in istis debeat habere eamdem poenam, et ultra privationem gratiae et gloriae, habere adiunctum ignis aeterni supplicium : poena namque debet esse proportionata culpae, iuxta illud Isaias 27. In mensura contra mensuram cum affecta fuerit in eam: defectus autem qui per originem traducitur habens rationem culpae, cum sit tantum subtractio boni supernaturalis, non autem naturalis, ideo nullam aliam poenam promeretur, quam privationem illius finis, ad quem donum supernaturale subtractum ordinabat.

Obicies 6. Christus passus est gravia tormenta propter originale peccatum : ergo huic peccato etiam correspondet poena sensus. — Nego consequentiam; Christus enim illas poenas non solum passus est propter originale peccatum, sed etiam propter actuale, signanter Adami, et Evae, quibus correspondebat poena sensus. Deinde si quam peccatum originale promeruit poenam sensus, dici potest eam potuisse remitti, et compensari per mortem, et poenas sensibiles a Christo Domino in eum finem toleratas: possunt enim debita varie compensari, ut quando pro debito pecuniae fit satis per obsequia; adeoque etiamsi poena sensus debita fuisset aliquatenus originali peccato, inde non sequitur quod parvuli modo ipsi sint obnoxii.

Obicies 7. Qui migrat e vivis cum originali peccato, graviorem subire debet poenam, quam qui in statu naturae pure creatus in eodem obiret : sed hic incurreret poenam damni; siquidem aeterna felicitate privaretur: ergo ille praeter poenam damni, aliis debet adiudicari, adeoque poenas sensus debet luere. — Distinguo maiorem Doctor d. 38. q. 2. n. 1: debet aliquid gravius pati quod in utroque habeat rationem poenae, nego; quod habeat tantum rationem poenae in eo qui peccato inficitur, concedit. Quamquam enim in statu naturae purae moriens homo careret perpetuo Dei visione: illa tamen carentia non ipsi inesset per modum poenae, quippe cum ipsi non inesset ratione peccati. Quod utique explicat Doctor hoc evidenti exemplo: si quis in animo haberet beneficium aliquod duobus hominibus impendere, et eorum alter benefactorem offenderet, ratione cuius offensae revocaret voluntatem conferendi beneficium duobus; hac in hypothesi uterque beneficio fraudaretur, diversa tamen ratione: qui enim non offendisset, non privaretur illa gratia propter demeritum: sed propter beneplacitum illius qui promiserat, quique non habet amplius in animo beneficium illi conferendi: unde, inquit Doctor, isti essent inaequales in illa ratione privationis; unus enim privaretur quia reus; alius vero non ita. Idem dicendum in casu praesenti.

Obicies denique: Veniale peccatum longe levius est originali: sed istud poena sensus punitur in altera vita : ergo multo magis simili poena originale puniendum est. — Distinguo maiorem : Veniale levius est originali quantum ad reatum culpae, quae correspondet aversioni a Deo et gratiae privationi, concedo: quantum ad reatum poenae quae correspondet voluntariae conversioni ad creaturas per inordinatam delectationem, nego. Et negata minore, similiter distinguendum est consequens: cum enim poena sensus correspondeat propriae voluntati, et conversioni ac delectationi inordinatae, non mirum si peccatum veniale in altera vita puniatur poena sensus, originale vero sola poena damni.

Quaeres 1. Quid sentiendum sit de statu purulorum cum originali peccato ex hac vita migrantium, an videlicet aliquem habeant dolorem ex amissione aeternae beatitudinis?

Respondit Seraphicus Doctor dist. 33. q. 2. quod etsi parvuli habeant cognitionem beatitudinis deperditae, nullo tamen actuali dolore, nulloque maerore afficientur, quod sic probat: « Decedentes enim, inquit, in solo originali, quasi medium tenent inter habentes gratiam, et culpam actuali: et quoniam status retributionis respondere debet statui vitae praesentis, in tali statu debent animae parvulorum poni, ut quasi medium teneant inter beatos, et aeternis ignibus cruciatos. Quoniam igitur beati carent malo poenae sensibilis, et cum hoc habent Dei visionem, damnati e contrario sunt in tenebris, et puniuntur poena sensibili: parvuli, secundum rectum ordinem divinae aequitatis, debent communicare in uno cum damnatis, et in alio cum beatis: sed non possunt communicare cum beatis in habendo divinam praesentiam ; quia tunc communicarent in nullo cum damnatis. Praesentia enim visionis Dei non stat cum poena sensibili : ideo cum beatis communicant in hoc, quod carent omni afflictione exteriori, vel interiori: cum damnatis vero in hoc quod privantur visione Dei, et lucis corporalis. Parvuli igitur sub divino iudicio iusto inter beatos, et simpliciter miseros quasi in medio constituti, hoc noverunt ut tamen ex una parte consideratio generet desolationem, ex altera consolationem : ita aequali lance divino iudicio eorum cognitio et affectus libratur, et in tali statu perpetuatur, ut neque tristitia deiiciat, neque laetitia reficiat : sed in hoc mirabilis ostenditur ordo divina Sapientia qua cuncta novit suis locis disponere, et ad sui gloriam ordinare. Nam sicut in beatis potissime manifestatur misericordia, et in damnatis potissime claret iustitia, sic in istis manifestatur misericordia simul, et iustitia. At ex hoc patet quod non facit Deus frustra animas quas novit de corpore ante susceptionem baptismatis exituras. Omnia enim facit Deus ad gloriam suam manifestandam. — Igitur divina aequitas, et immutabilitas in eodem statu quantum ad corpus, et quantum ad animam, sive quoad cognitivam, sive quoad affectivam perpetualiter eos consolidabit, ut neque proficiant, neque deficiant: neque gaudeant, nec tristentur: sed semper sic uniformiter maneant, ut sint materia laudandi divinum iudicium, quod sic est aequum et iustum, ut nullum bonum remaneat irremuneratum, et nullum malum remaneat impunitum, et perfectissime teneat medium inter superfluum et diminutum ». Ita Seraphicus Doctor.

Quaeres 2. Quo in loco post universale iudicium degent parvuli, qualis futura sit eorum exercitatio, et occupatio?

Respondeo verisimilius videri eos in locis quibusdam subterraneis esse recludendos; in iis namque rebus, quae a divina voluntate omnino pendent, nihil est asserendum, nisi quod Deus ipse per Scripturas revelaverit, aut traditione sacra innotuerit, vel auctoritate constanti sanctorum Patrum edocuerint, vel Concilia definierint: at ex nullo horum constat parvulis assignandum fore medium locum caelum inter, et infernum post ultimam supremi Iudicis in reprobos animadversionem : imo Scripturae sacrae, nonnisi post diem extremi iudicii, futuras duas hominum sedes significant: unam quidem in caelo cum beatis Angelis, alteram in inferno cum daemonibus; quae sunt etiam duae civitates, nempe Ierusalem, et Babylon. Idque plurimis testatur S. Augustinus: maxime vero lib. 1. De peccatorum meritis, et remissione, ubi ait: « Nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum Christo. Hinc et ipse Dominus volens auferre de cordibus male credentium istam nescio quamdam medietatem quam erantur quidam parvulis non baptizatis tribuere, ut quasi merito innocentiae sint in vita aeterna, sed quia non sunt baptizati, non sint cum Christo in regno eius, definitivam protulit ad haec ora obstruenda sententiam, ubi ait: qui non est mecum, contra me est ». Et serm. 11. De verbis Domini non longe ab initio, « Nullus, inquit, relictus est medius locus, ubi ponere queas infantes. De vivis, et mortuis iudicabitur, alii erunt ad dexteram alii ad sinistram; non novi aliud. Si ergo dextera erit, et sinistra, et nullum medium locum in Evangelio novimus, ecce in dextera regnum caelorum est. Percipite, inquit, regnum : quod ibi non est, in sinistra est. Quid erit in sinistra? Ite in ignem aeternum. » — Auctor Hypognostici, qui vel est August. vel alius omnium consensu antiquus, et doctus, lib. 5. ultra medium. « Primum, inquit, locum fides Catholicorum divina auctoritate regnum credidit esse caelorum, unde, ut dixi, non baptizatus excipitur: secundum, gehennam, ubi omnis apostata, vel a Christi fide alienus aeterna supplicia experietur. Tertium, penitus ignoramus, imo non esse in Scripturis S. inveniemus. Finge, Pelagiane, locum ex officina perversi dogmatis tui, ubi alieni a Christi gratia vitae requiei, et gloriae possidere parvuli possint. »— Quamquam autem torte in locis internalibus detrudantur, et supremam ignis inferni partem incolant, ut coniiciunt aliqui cum Angelico Doctore: inde tamen non est consequens eos ulla sensus poena esse atticiendos, propter rationes superius expressas. Licet pariter eorum voluntas sit habitualiter a Deo aversa: nihilominus futura est ita actualiter recta, ut nusquam sint praecaturi, sicut colligere est ex sequenti articulo a tribus Pontificibus inter Baii propositiones damnato. « Ex habituali voluntate dominante fit ut parvulus decedens sine regenerationis Sacramento, quando usum rationis consecutus erit, actualiter Deum odio habeat, Deum blasphemet, et legi Dei repugnet. » — Verisimilius quidem dixi haec nobis videri; non enim desunt graviores Auctores, qui de istorum infantium statu benignius sentiant, puta Catharinus, Suarez, Smisinehius noster tract. 3. De Deo uno disp. 6. n. 399. et Lessius lib. 3. De divinis perfectionibus c. 22. ubi varia quidem protulit, quae si vera sint, non ita lugendus erit eorum infantium status. Putat enim illos accepturos sententiam iudicis, sed benignam, et tum in corpore, tum in anima bonis naturalibus cumulandos; adeoque habituros praeclaram notitiam nedum totius Universi, sed etiam rerum spiritualium, necnon et ipsius Dei cuius erunt perpetui laudatores, et amatores: unde concludit credibile esse eorum statum longe feliciorem fore, quam sit alicuius mortalis hominis in hac vita. Verum haec omnia valde incerta sunt; idcirco minus certo credenda.