Ordinatio

Ad argumenta huius quaestionis. Ad primum dico quod causa infinita, activa ex necessitate naturae, non compatitur aliquid sibi contrarium, sive sit ei contrarium aliquid formaliter, id est secundum quod aliquid convenit sibi essentialiter, sive virtualiter, id est secundum rationem effectus sui quem virtualiter includit. Utroque enim modo impediret quodlibet incompossibile suo effectui, sicut argutum est prius.

Contra: numquid philosophi, ponentes Deum agere ex necessitate naturae, non ponebant esse aliquod malum in universo? Respondeo: sicut patuit probando Deum esse agens per cognitionem, non potuerunt salvare aliquod malum fieri posse contingenter in universo, sed tantum unus ordo causarum produceret aliquid quod esset receptivum alicuius perfectionis, alius autem ordo de necessitate produceret oppositum illius perfectionis: ita quod ista perfectio non posset tunc induci concurrentibus omnibus causis, licet absolute productum ab aliquibus, consideratum secundum rationem suae speciei, esset receptivum illius perfectionis cuius oppositum necessario evenit. Quid autem possunt philosophi dicere de libero arbitrio nostro et malitia moris dicendum est alias.

Ad secundum dico quod consequentia non valet. Ad probationem consequentiae dico quod non est consimilis incompossibilitas dimensionum in replendo locum et essentiarum in simul essendo. Non enim una entitas ita replet totam naturam entis quin cum ea posset stare alia entitas (hoc autem non debet intelligi de repletione locali, sed quasi commensuratione essentiali), sed una dimensio replet eundem locum secundum ultimum capacitatis suae. Itaque una entitas simul potest esse cum alia, sicut posset respectu loci cum corpore replente locum esse aliud corpus non replens locum. Similiter alia consequentia non valet, quia corpus infinitum si esset cum alio, fieret totum maius utroque ratione dimensionum, quia dimensiones alterius corporis essent aliae a dimensionibus corporis infiniti et eiusdem rationis cum eis; et ideo totum esset maius propter dimensionum diversitatem, et totum non maius quia dimensio infinita non potest excedi. Hic autem tota quantitas infinitae perfectionis nullam additionem recipit in ratione talis quantitatis ex coexsistentia alicuius finiti secundum talem quantitatem.

Ad tertium dico quod consequentia non valet, nisi illud quod demonstratur in antecedente, a quo alia separantur, sit finitum. Exemplum: si esset aliquod ubi infinitum, per impossibile, et corpus infinitum repleret illud ubi, non sequeretur 'hoc corpus est hic ita quod non alibi, ergo est finitum secundum ubi', quia ly 'hic' non demonstrat nisi infinitum; ita, secundum Philosophum, si motus esset infinitus et tempus infinitum, non sequitur 'iste motus est in hoc tempore et non in alio, ergo est finitum secundum tempus'. Ita ad propositum oporteret probare illud quod demonstratur per ly 'hic' esse finitum; quod si assumatur, petitur conclusio in praemissa.

Ad ultimum dico quod Philosophus infert 'moveri in non tempore' ex hoc antecedente, quod 'potentia infinita est in magnitudine', et intelligit in consequente 'moveri' proprie, ut distinguitur contra mutationem; et hoc modo consequens includit contradictionem, et etiam antecedens, secundum eum. Qualiter autem teneat illa consequentia sic declaro: si potentia est infinita et agit ex necessitate naturae, ergo agit in non tempore, quia si agat in tempore, sit illud a. Et accipiatur alia virtus, finita, quae in tempore finito agit; sit illud b. Et augmentetur virtus finita quae est b secundum proportionem illam quae est b ad a, puta si b est centuplum vel milletuplum ad a, accipiatur virtus centupla ad illam virtutem finitam datam, vel milletupla. Igitur illa virtus sic augmentata movebit in a tempore, et ita virtus illa et infinita in aequali tempore movebunt, quod est impossibile si virtus infinita movet secundum ultimum potentiae suae et necessario.

Ex hoc ergo quod virtus est infinita, sequitur quod si agat ex necessitate, agit non in tempore; ex hoc autem quod ponitur in antecedente quod est in magnitudine, sequitur, si agit circa corpus, quod proprie moveat illud corpus, quod loquitur de virtute extensa per accidens. Talis autem virtus si ageret circa corpus, haberet partes huiusmodi corporis diversimode distantes respectu eius, puta unam partem corporis propinquiorem et aliam remotiorem; habet etiam resistentiam aliquam in corpore circa quod agit: quae duae causae, scilicet resistentia et diversa approximatio partium mobilis ad ipsum movens, faciunt successionem esse in motu et corpus proprie moveri. Ergo ex hoc quod in antecedente illo ponitur virtus in magnitudine, sequitur quod proprie movebit. Et ita iungendo illa duo simul, scilicet quod est infinitum et quod est in magnitudine, sequitur quod proprie in non tempore movebit, quod est contradictio.

Sed illud non sequitur de virtute infinita quae non est in magnitudine; ipsa enim licet in non tempore agat si necessario agit, quia hoc sequitur infinitatem, tamen non proprie movebit, quia non habebit in passo illas duas rationes successionis. Non igitur vult Philosophus quod infinita potentia proprie moveat in non tempore, sicut argumentum procedit, sed quod infinita potentia in magnitudine proprie moveat et non in tempore, quae sunt contradictoria; et ex hoc sequitur quod tale antecedens includit contradictoria, scilicet quod virtus infinita sit in magnitudine.

Sed tunc est dubitatio. Cum potentiam motivam ponat infinitam et naturaliter agentem, videtur sequi quod necessario ageret in non tempore licet non moveat in non tempore, immo tunc nihil movebit aliud, proprie loquendo; et quod hoc sequatur, patet, quia illud probatum fuit prius per rationern potentiae infinitae necessario agentis.

Respondet Averroes XII Metaphysicae quod praeter primum movens quod est infinitae potentiae, requiritur movens coniunctum potentiae finitae, ita quod ex primo movente sit infinitas motus, et ex secundo sit successio, quia aliter non posset esse successio nisi concurreret illud finitum, quia si solum infinitum ageret, ageret in non tempore. Illud improbatur distinctione 8 quaestione ultima, ubi in hoc arguitur contra philosophos, qui ponunt primum agere ex necessitate quidlibet quod immediate agit. Sed christianis non est argumentum difficile, qui dicunt Deum contingenter agere; ipsi enim possunt faciliter respondere, quia licet virtus infinita necessario agens agat secundum ultimum sui, et ita in non tempore, quidquid immediate agit, non tamen virtus infinita contingenter et libere agens: sicut enim est in potestate eius agere vel non agere, ita est in potestate eius in tempore agere vel in non tempore agere; et ita facile est salvare primum movere corpus in tempore licet sit infinitae potentiae, quia non necessario agit, nec secundum ultimum potentiae, quantum scilicet posset agere, neque in tam brevi tempore in quam brevi posset agere.