Ordinatio

Contra istam univocationem entis arguitur: Per Philosophum III Metaphysicae, quia secundum ipsum ibi, ens non est genus, quia tunc secundum ipsum, ibidem, differentia non esset per se ens; si autem esset commune dictum in 'quid' de pluribus differentibus specie, videretur esse genus.

Idem etiam in IV Metaphysicae, in principio, vult quod ens dicitur de entibus sicut 'sanum de sanis', et quod metaphysica est 'una' scientia non quia omnia illa de quibus est dicantur 'secundum unum', sed 'ad unum', scilicet non univoce sed analogice. Ergo subiectum metaphysicae non est univocum, sed est analogum.

Idem etiam VII Metaphysicae dicit quod accidentia non sunt entia nisi quia entis, sicut logici dicunt 'non ens esse' et 'non scibile esse scibile', et sicut vas dicitur 'salubre'. In omnibus istis exemplis non est univocatio eius quod dicitur de pluribus.

Et Porphyrius: ((Si quis omnia 'entia' vocet, aequivoce inquit - nuncupabit)).

Item, I Physicorum: ((Principium est)) - contra Parmenidem et Melissum - ((quoniam ens multipliciter dicitur)); et arguit, quod 'si omnia sint unum ens': 'vel hoc unum ens vel illud', quod non sequeretur si ens esset univocum, sicut non sequitur 'omnis homo est unus homo, ergo iste unus homo vel ille unus homo'.

Item, per rationem: si ens esset univocum ad decem genera, ergo descenderet in illa per aliquas differentias. Sint ergo duae tales differentiae, a et b: aut ergo istae includunt ens, et tunc in conceptu cuiuslibet generis generalissimi includitur nugatio, aut ista non sunt entia, et tunc non ens erit de intellectu entis.

Ad primum. Quamvis argumenta III Metaphysicae non oportet dicere quod concludant, quia Philosophus intendit ibi arguere ad oppositas partes quaestionum quas disputat, sicut ipse praemittit in prooemio - duo autem opposita non possunt concludi nisi alterum argumentum sit sophisticum (unde C ommentator eius dicit, in primo argumento ad primam quaestionem ibi disputatam, esse fallaciam consequentis: ' si contraria pertinent ad eandem scientiam, ergo non contraria non pertinent ad eandem scientiam'), quamvis etiam istud argumentum, specialiter, non oportet tenere quod concludat: infert enim, ibidem, ((quare si 'unum' genus, aut 'ens', - nulla differentia, nec 'una' nec 'ens' erit)) (quaero aut intendit inferre quod 'non per se primo modo' erit differentia 'ens' vel 'unum', et sic conclusio non est inconveniens de 'uno', aut intendit inferre negativam absolute, et tunc consequentia non valet: non enim si 'rationale' est differentia respectu 'animalis', sequitur quod 'rationale non est animal', sed quod 'non est per se primo modo animal'), - tamen tenendo quod argumentum valeat, concludit oppositum magis quam propositum: removet enim ab ente rationem generis, non propter aequivocationem (immo, si esset aequivocum ad decem genera, esset decem genera, quia idem conceptus, quocumque nomine significetur, habet eandem rationem generis), sed removet rationem generis ab ente propter nimiam communitatem, quia videlicet praedicatur 'primo modo per se' de differentia, et per hoc posset concludi quod ens non sit genus.

Et ad videndum quomodo hoc verum sit - cum tamen praedictum sit quod ens non praedicatur 'per se primo modo' de differentiis ultimis - distinguo de differentiis, quod aliqua potest sumi a parte essentiali ultima, quae est res alia et natura alia ab illo a quo sumitur conceptus generis, sicut si ponatur pluralitas formarum, et genus dicatur sumi a parte essentiali priori et differentia specifica a forma ultima. Tunc sicut ens dicitur in 'quid' de illa parte essentiali a qua sumitur differentia talis specifica, ita dicitur in 'quid' de tali differentia in abstracto, ita quod sicut haec est in 'quid' 'anima intellectiva est ens' - accipiendo eundem conceptum entis secundum quem dicitur de homine vel de albedine - ita haec est in'quid' 'rationalitas est ens', si 'rationalitas' sit talis differentia. Sed nulla talis differentia est ultima, quia in tali continentur realitates plures, aliquo modo distinctae (tali distinctione vel non identitate qualem dixi in quaestione prima distinctionis secundae esse inter essentiam et proprietatem personalem, vel maiore, sicut alias explanabitur), et tunc talis natura potest concipi secundum aliquid, hoc est secundum aliquam realitatem et perfectionem, et secundum aliquam ignorari, - et ideo talis naturae conceptus non est simpliciter simplex. Sed ultima realitas sive 'perfectio realis' talis naturae, a qua ultima realitate sumitur ultima differentia, est simpliciter simplex; ista realitas non includit ens quiditative, sed habet conceptum simpliciter simplicem. Unde si talis realitas sit a, haec non est in 'quid' 'a est ens', sed est per accidens, et hoc sive a dicat illam realitatem sive differentiam in abstracto, sumptam a tali realitate.

Dixi igitur prius quod nulla differentia simpliciter ultima includit ens quiditative, quia est simpliciter simplex. Sed aliqua differentia, sumpta a parte essentiali - quae pars est natura in re, alia a natura a qua sumitur genus - illa differentia non est simpliciter simplex, et includit ens in 'quid': et ex hoc quod talis differentia est ens in 'quid', sequitur quod ens non est genus, propter nimiam communitatem entis. Nullum enim genus dicitur de aliqua differentia inferiore in 'quid', neque de illa quae sumitur a forma neque de illa quae sumitur ab ultima realitate formae (sicut patebit distinctione 8), quia semper illud a quo sumitur conceptus generis, secundum se est potentiale ad illam realitatem a qua accipitur conceptus differentiae, sive ad illam formam si differentia sumatur a forma.

Et si arguas contra istud quod si 'rationale' includit ens quiditative et quaelibet differentia consimilis (quae scilicet sumitur a parte essentiali, non ab ultima realitate eius), igitur addendo talem differentiam generi erit nugatio, eo quod ens bis dicetur, - respondeo quod quando duo inferiora ad tertium sic se habent quod unum denominat alterum, illud commune, particulariter, denominat se ipsum: sicut 'albedo', quae est inferior ad ens, denominat 'animal', quod est inferius ad ens. Et ideo sicut est denominativa ista 'animal est album', ita 'ens' quod est superius ad 'album' potest denominare 'animal', sive ens particulariter, sumptum pro animali: puta si illud denominativum esset entale, haec esset vera 'aliquod ens est entale'. Et sicut ibi concedo 'denominationem accidentalem' sine nugatione, nec tamen idem omnino denominat se, eodem modo conceptum, ita hic, 'animal rationale', nam in animali includitur ens quiditative, et in rationali includitur ens denominative; et sicut 'rationalitas' est ens, ita 'rationale' denominatur ab ente: esset ergo hic nugatio, 'animal rationalitas', non hic, 'animal rationale', - sicut esset hic, 'animal albedo', non hic, 'animal album' .

Ad aliud, quod dicitur de IV Metaphysicae, respondeo quod Philosophus X Metaphysicae concedit ordinem essentialem esse inter species eiusdem generis, quia ibi vult quod in genere est unum primum quod est mensura aliorum. Mensurata autem habent essentialem ordinem ad mensuram, et tamen, non obstante tali attributione, concederet quilibet 'unum' esse conceptum generis, alias genus non praedicaretur in 'quid' de pluribus differentibus specie. Si enim genus non haberet 'unum' conceptum, alium a conceptibus specierum, nullus conceptus diceretur de pluribus in 'quid', sed tantum quilibet de se ipso, et tunc nihil praedicaretur ut genus de specie, sed ut idem de eodem.

Consimiliter, Philosophus VII Physicorum dicit quod 'in genere latent aequivocationes ', propter quas non potest esse comparatio secundum genus. Non tamen est aequivocatio quantum ad logicum, qui ponit diversos conceptus, sed quantum ad realem philosophum, est aequivocatio, quia non est ibi unitas naturae. Ita igitur omnes auctoritates quae essent in Metaphysica et Physica, quae essent de hac materia, possent exponi, propter diversitatem realem illorum in quibus est attributio, cum qua stat tamen unitas conceptus abstrahibilis ab eis, sicut patuit in exemplo. - Concedo tunc quod totum quod accidens est, attributionem habet essentialem ad substantiam, et tamen ab hoc et ab illo potest conceptus communis abstrahi.

Ad illa quae dicuntur de VII Metaphysicae respondeo quod littera ultimi paragraphi, de illa materia, solvit omnes auctoritates Philosophi (quae incipit ibi 'Palam autem illud'). Ibi enim dicit Philosophus quod ((quae primo et simpliciter 'definitio' et 'quod quid erat esse', substantiarum est; et non solum, sed aliorum simpliciter est, non tamen primo)). Et probat hoc ibi, quia ratio significans 'quid' nominis, est definitio, si illud cuius per se est ratio, est 'per se unum'. (('Unum' vero dicitur sicut et ens)), et intellige 'per se ens'; per se ((ens autem, hoc quidem, hoc aliquid, aliud quantitatem, aliud qualitatem significat)), - quod verum est de 'ente per se', quia 'ens per se' in V divisit in decem genera: ergo quodlibet istorum est 'unum per se', et ita ratio istorum est definitio. Et hoc concludit ibi: ((Quapropter erit hominis ratio et definitio, et aliter sicut albi, et substantiae)), quia 'substantiae' per se et primo, 'albi' simpliciter et per se sed non primo, 'albi hominis' secundum quid et per accidens. Unde in illo capitulo tractat principaliter de tali 'ente per accidens', cuiusmodi est 'homo albus', quod eius non sit definitio. 'Ens' igitur, vel 'quid', vel 'definitionem habere', et quodcumque istorum, simpliciter dicitur de accidente vel de attributis sicut et de substantia, sed non aeque primo. Et non obstante ordine, potest bene esse univocatio.

Ad Porphyrium. Ipse allegat alium, dicendo ((aequivoce, inquit)). Quis 'inquit'? Aristoteles enim, de quo loquitur. Non invenitur ubi hoc dixerit in Logica. In Metaphysica dicit hoc, sicut allegatum iam est et expositum. Si quis vellet tractare auctoritatem Porphyrii quomodo ratio eius ex auctoritate Aristotelis valet ad propositum suum, posset exponi, sed nolo immorari.

Quod arguitur de I Physicorum, respondeo: ad opinionem illam Parmenidis et Melissi destruendam (principium est accipere quod ens dicitur 'multipliciter', non aequivoce sed 'multipliciter', hoc est 'de multis'), inquirendum est de quo illorum intelligant, sicut si dicerent 'omnia esse unum animal', contra eos esset distinguere 'animal', et quaerere de quo illi intelligunt - aut omnia esse ((unum hominem, aut unum equum)). - Item, cum dicis quod argumentum Philosophi non valeret contra eos, si ens esset univocum, - respondeo quod consequentia illa, descendendo sub praedicato stante confuse tantum, non tenet formaliter, sed est figura dictionis et fallacia consequentis; tamen si ipsi intellexerunt, sicut Philosophus imponit eis, quod 'omnia sunt unum' non loquendo de 'uno confuse', sed 'uno' aliquo determinato, bene sequitur - ad antecedens sic intellectum - quod omnia sunt 'hoc unum', vel 'illud unum'.