Ordinatio

Ad quaestionem respondeo quod intellectio actualis est aliquid in nobis non perpetuum sed habens 'esse' post 'non esse', sicut experimur. Istius oportet ponere aliquam causam activam, et aliquo modo in nobis, alioquin non esset in potestate nostra intelligere eum vellemus, quod est contra Philosophum II De anima.

Apparet autem hic quod oportet concurrere animam et obiectum praesens, et hoc in specie intelligibili, sicut dictum est in praecedenti quaestione, quia alio modo non est praesens ut actu intelligibile, loquendo de sensibili et obiecto materiali.

Dico tunc quod istius intellectionis non est tota causa activa obiectum, nec in se nec in sua specie, sicut apparet per primam rationem contra secundam opinionem, - et etiam quia tunc non posset salvari imago in mente ut mens est, quia nihil ipsius mentis haberet rationem parentis.

Nec tota causa intellectionis est anima intellectiva, vel aliquid eius formaliter, - propter rationem factam de quattuor causis contra primam opinionem; quae ratio explicat rationem Philosophi in II De anima, de qua tangitur arguendo ad principale ad primam partem. Adduntur ad hoc et aliae probabilitates:

Prima, quia tunc actus non esset similitudo obiecti, - secunda, quia nec distingueretur essentialiter propter distinctionem obiecti, quia essentialis distinctio non est ab eo quod non est causa.

Tertio, quia nec esset simpliciter perfectior intellectio perfectioris intelligibilis, posito aequali conatu ex parte intellectus hinc inde, quod non est verum, quia posita causa totali efficacius operante sequitur perfectior actio, - et ita si anima esset causa totalis, ubicumque ipsa ex parte sui perfectius ageret et ex maiore conatu, perfectiorem intellectionem produceret: et ita 'intellectio Dei' non esset perfectior quam 'intellectio muscae', quod est contra Philosophum - X Ethicorum - ponentem felicitatem in speculatione obiecti perfectissimi.

Videtur etiam, quarto, quod tunc esset infinita activitas in intellectu, in quantum intellectus est activus respectu omnium intellectionum, quia ad unam intellectionem requiritur aliqua perfectio in causa illius intellectionis, et ad aliam intellectionem alterius rationis requiritur tanta perfectio, vel maior, quia continens virtualiter duas perfectiones causarum propriarum, hic et ibi; ergo habens hanc et illam, erit perfectius quam habens illam tantum, et ita habens infinitas tales ut totalis causa, est infinitum perfectione.

Similiter, quinto, non videretur quomodo aliqua tota scientia contineretur virtualiter in obiecto, si sola anima intellectiva haberet causalitatem respectu actus et habitus. - Istarum quinque probabilitatum, tertia et quarta possunt ponderari.

Ex istis solvitur quaestio sic: si ergo nec anima sola nec obiectum solum sit causa totalis intellectionis actualis - et illa sola videntur requiri ad intellectionem - sequitur quod ista duo sunt una causa integra respectu notitiae genitae. Et ista est sententia Augustini IX De Trinitate cap. ultimo, sicut allegatum fuit arguendo contra primam opinionem (((Liquido tenendum)) etc.).

Qualiter autem hoc sit intelligendum, distinguo de pluribus causis concurrentibus ad eundem effectum.

Quaedam enim ex aequo concurrunt, sicut duo trahentes aliquod idem corpus. Quaedam non ex aequo, sed habentes ordinem essentialem, et hoc dupliciter: vel sic quod superior moveat inferiorem, ita quod inferior non agit nisi quia mota ex superiore, et quandoque causa talis inferior habet a superiore virtutem illam seu formam qua movet, quandoque non, sed formam ab alio, et a causa superiore solam motionem actualem, ad producendum effectum; quandoque autem superior non movet inferiorem, nec dat ei virtutem qua movet, sed superior de se habet virtutem perfectiorem agendi, et inferior habet virtutem imperfectiorem agendi. Exemplum primi membri huius divisionis: de potentia motiva quae est in manu, et baculo et pila; exemplum secundi: Si mater ponatur habere virtutem activam in generatione prolis, illa et potentia activa patris concurrunt ut duae causae partiales, ordinatae quidem, quia altera perfectior reliqua; non tamen imperfectior recipit suam causalitatem a causa perfectiore, nec tota illa causalitas est eminenter in causa perfectiore, sed aliquid addit causa imperfectior, in tantum quod effectus potest esse perfectior a causa perfectiore et imperfectiore quam a sola perfectiore.

Ad propositum. Obiectum intelligibile - praesens in se vel in specie intelligibili - et pars intellectiva non concurrunt ut 'causae ex aequo' ad intellectionem, quia tunc alterum haberet causalitatem talem imperfectam, et reliquum suppleret eam; et si alterum esset perfectum, posset habere in se uno totam causalitatem amborum, sicut si virtus motiva unius esset perfecta, suppleret virtutem alterius: et tunc species esset quasi quidam gradus intellectivitatis, supplens gradum intellectivitatis deficientem intellectui, et tunc si fieret perfectior intellectus secundum gradum talem, posset sine specie et sine obiecto habere actum intelligendi, quod falsum est.

Concurrunt ergo ista duo ut habentia ordinem essentialem. Non tamen primo modo, quia nec intellectus dat obiecto vel speciei rationem suae causalitatis - non enim obiectum natum est, in se vel in specie sui, facere intellectionem per aliquid quod recipit ab intellectu, sed ex natura sua, - nec intellectus recipit suam causalitatem ab obiecto vel specie obiecti, sicut probatum est prima ratione contra secundam opinionem. Sunt ergo causae essentialiter ordinatae, et ultimo modo, videlicet quod una est simpliciter perfectior altera, ita tamen quod utraque in sua propria causalitate est perfecta, non dependens ab alia.

Si arguitur contra istud quod 'in causis talibus essentialiter ordinatis neutra est perfectio alterius, igitur species intelligibilis non erit forma ipsius intellectus', - similiter, ad idem, 'si sit perfectio intellectus, et totum hoc sit ratio agendi, ergo una operatio (utpote intellectio) non habebit unam rationem formalem agendi', et similiter, 'ab ente per accidens (quale est hoc totum, intellectus habens speciem) erit una per se operatio, quod est inconveniens, quia quidquid non est per se unum ens, non est ratio formalis agendi', - responsio:

Ad primum: accidit speciei in quantum est causa partialis respectu actus intelligendi, concurrens cum intellectu ut alia causa partiali, quod ipsa perficiat intellectum, quia etsi perficiat eum, non tamen dat intellectui aliquam activitatem, pertinentem ad causalitatem intellectus. Exemplum: potentia motiva in manu potest uti cultello in quantum acutus est, ad dividendum aliquod corpus. Ista acuties si esset in manu ut in subiecto, posset manus uti ea ad eandem operationem, et tamen accideret manui - in quantum est in ea potentia motiva - quod acuties in ea esset, et e converso, quia acuties nullam perfectionem daret manui pertinentem ad potentiam motivam. Quod apparet, quia aeque perfecta est potentia motiva sine tali acutie, - et eodem modo utitur ea quando est in alio, coniuncto manui (ut cultello), sicut uteretur ea si esset in manu. Ita in proposito. Si species posset esse inexsistens intellectui absque inhaerentia per modum formae, si illo modo inexsistens esset vel posset esse sufficienter coniuncta intellectui, possent istae duae causae partiales - intellectus et species - coniunctae sibi invicem, in eandem operationem in quam modo possunt quando species informat intellectum. Quod etiam apparet ponendoa aliquod intelligibile praesens sine specie: illud enim obiectum est causa partialis, et non informat intellectum, qui est altera causa partialis; sed istae duae causae partiales approximatae, absque informatione alterius ab altera, per solam approximationem debitam causant unum effectum communem.

Hoc secundum si ponitur, non sine causa forte impossibile est 'accidens' quod est principium immanentis et non transeuntis esse sufficienter coniunctum passo nisi sit in illo subiective, quare dicitur 'accidens'. Nonne essentia divina in intellectu beati est principium intuitionis, quae non immanet essentiae illi nec alicui cuius ipsa sit forma? Similiter, caritas in patria est principium intuitionis sui, et tamen non est in intellectu intuente. Ergo intellectio est actio immanens, accipiendo actionem pro operatione.

Contra: sic non est aliqua actio 'immanens' et aliqua 'transiens'. Respondeo tunc et dico quod est divisio vocis in significata; aliter: actio de genere actionis immanet alteri causae, scilicet intellectui, et respectu eius est immanens, - non autem respectu reliquae, scilicet obiecti.

Per idem patet ad secundum, quia in quocumque uno ordine causae, oportet ponere respectu unius effectus unam per se causam, et unam rationem per se causandi (ita intellectus in suo ordine causalitatis est unus, et habet unam rationem formalem causandi, - et species vel obiectum in suo ordine causandi est una causa specialis, et habet unam rationem causandi), sed non oportet totalem causam prout complectitur omnes causas partiales, habere unam rationem causandi nisi unitate ordinis; quod si cum unitate ordinis concurrat 'unitas per accidens', hoc accidit, sed unitas ordinis est 'per se'. Exemplum: sol in suo ordine causandi habet unam rationem causandi respectu prolis, et pater in suo ordine causandi est una causa unius rationis, sed causa totalis quae complectitur solem et patrem, non habet aliquam unam rationem formalem causandi - sicut non est una causa - nisi unitate ordinis; et si contingat causas sic ordinatas praeter unitatem ordinis habere 'unitatem per accidens', in quantum scilicet una accidit alteri, hoc non competit eis 'per se in quantum causae ordinatae.