Ordinatio

De secundo articulo dicicitur quod non est possibile loquendo de potentia absoluta Dei quod aliquis comprehensor fruatur essentia divina non fruendo persona. Quod probatur primo de visione, videlicet quod non sit possibile absolute aliquem intellectum videre essentiam divinam nisi videndo personam: Primo sic, quia cognitio confusa est cognitio imperfecta; visio illius essentiae non potest esse imperfecta; ergo cognitio visiva eius non potest esse confusa. Sed si esset tantum cognitio vel visio - de essentia et non de persona vel essentiae et non personae, esset visio confusa, quia esset alicuius communis ad personas et non illarum personarum, quod videtur inconveniens.

Secundo sic: visio est exsistentis ut exsistens est et ut praesens est videnti secundum suam exsistentiam; et secundum hoc distinguitur visio ab intellectione abstractiva, quae potest esse non exsistentis, vel exsistentis non in quantum in se praesens est; et est in intellectu ista distinctio inter intellectionem intuitivam et abstractivam sicut in parte sensitiva est distinctio inter actum visus et actum phantasiae. Est ergo alia cognitio essentiae divinae intuitiva ab illa quae est cognitio abstractiva, quae visio est exsistentiae eius ut exsistens est et secundum exsistentiam eius praesens virtuti cognoscenti; sed essentia divina non exsistit nisi in persona; ergo non potest esse visio eius nisi in persona.

Item, non potest aliquid cognosci cognitione intuitiva in quo sunt aliqua plura distincta ex natura rei nisi etiam omnia illa distincte videantur et perfecte. Exemplum: albedo non videtur distincte nisi videantur omnes partes quae sunt in basi pyramidis, quae partes distinguuntur ex natura rei. Sed personae sunt in essentia et distinguuntur ex natura rei; ergo non distincte videtur essentia nisi videantur personae.

Ex his arguitur ad propositum quantum ad secundam distinctionem, scilicet personarum inter se, quia si non potest videri essentia nisi in persona - et non magis videtur in una persona quam in alia, quia aeque immediate videtur se habere ad quamlibet personam - ergo non potest videri nisi videatur in qualibet persona, et ita non videtur in una persona nisi videatur in alia.

Arguitur etiam ultra quantum ad frui propositum, quia voluntas non potest magis abstrahere obiectum suum quam intellectus ostendere; igitur si intellectus non potest distincte ostendere essentiam sine persona vel personam sine persona, igitur nec voluntas poterit distincte frui.

Et hoc etiam confirmatur sic, quia voluntas non potest habere actum distinctum ex parte obiecti nisi ponatur distinctio ex parte obiecti vel realis vel secundum rationem; sed si intellectus apprehendat indistincte essentiam et personam, non erit distinctio ex parte obiecti nec rei nec rationis; ergo voluntas non potest habere actum distinctum ex parte distinctionis in obiecto primo. Quod non sit distinctio realis ex parte obiecti, patet; quod non sit rationis, probatur, quia intellectus non distinctive comprehendit vel non distincte apprehendit hoc et illud; ergo non distinguit hoc et illud.

Ex parte fruitionis arguitur sic: fruitio quietat fruentem; una persona non perfecte quietat fruitionem fruentis sine alia nec essentia sine persona, quia tunc potentia quietata in illa non posset ulterius quietari; nec in aliquo alio quietari potest, quia ultimate quietatum non est ulterius quietabile, et per consequens illa potentia non posset quietari in alia persona nec frui ea, quod est falsum.

Item, si quietatur in ista persona sola, et patet quod potest frui alia, ergo vel fruitio alterius personae potest esse cum fruitione istius personae, vel erunt incompossibilia, ita quod una non erit cum alia; si primo modo, ergo duo actus eiusdem speciei erunt simul in eadem potentia quorum uterque aequatur capacitati illius potentiae, quod est impossibile; si secundo modo, ergo neuter actus erit fruitio, quia neuter actus poterit esse perpetuus.

Quantum ad istum articulum dico quod de potentia Dei absoluta loquendo non videtur contradictio quin possibile sit ex parte intellectus et ex parte voluntatis quod utriusque actum terminet essentia et non persona vel una persona et non alia, puta quod intellectus videat essentiam et non personam vel unam personam et non aliam, et quod voluntas fruatur essentia et non persona vel una persona et non alia.

Hoc persuadetur sic: aliquis actus habet primum obiectum a quo essentialiter dependet, et habet obiectum secundum a quo essentialiter non dependet sed tendit in illud virtute primi obiecti; licet igitur non possit manere ibidem actus idem nisi habeat habitudinem ad primum obiectum, potest tamen manere idem sine habitudine ad obiectum secundum, quia ab eo non dependet. Exemplum: idem est actus visionis essentiae divinae et aliarum rerum in essentia divina, sed essentia est primum obiectum, res visae sunt secundarium obiectum; non posset autem manere eadem visio nisi esset eiusdem essentiae, posset tamen manere absque hoc quod esset rerum visarum in ea. Sicut ergo Deus sine contradictione potest cooperari ad actum illum in quantum tendit in primum obiectum et non in quantum tendit in secundum, et tamen erit idem actus, ita sine contradictione potest cooperari ad visionem essentiae, quia essentia habet rationem primi obiecti, non cooperando eidem actui visionis vel fruitionis in quantum tendit in personam, et pari ratione in quantum tendit in unam personam et non in aliam.

Per hoc ad argumenta contra istam viam. Cum primo dicitur de visione confusa, dico quod universale in creaturis dividitur in suis singularibus; hoc autem quod est 'dividi', est imperfectionis, et ita non competit ei quod est commune in Deo, immo essentia divina, quae communis est tribus personis, est de se haec. Ideo igitur est cognitio alicuius universalis abstracti a singularibus confusa et imperfecta, quia obiectum est confusum, divisum in illis quae in ipso confuse concipiuntur. Haec autem cognitio divinae essentiae est distincta, quia eius obiecti est quod est de se hoc, et tamen non oportet in illo distincte concepto personam distincte concipi vel cognosci, quia ipsa non est primus terminus fruitionis vel visionis, ut dictum est.

Ad secundum, cum arguitur de essentia exsistente etc., dico quod necessarium est terminum visionis esse exsistens in quantum exsistens, non tamen oportet quod subsistentia, id est incommunicabilis exsistentia, sit de ratione termini visionis. Essentia autem divina est de se haec et actu exsistens licet non includat de sua ratione incommunicabilem subsistentiam, et ideo ipsa ut haec potest terminare visionem absque hoc quod videantur personae. Exemplum: album videtur intuitive in quantum exsistens et praesens visioni secundum exsistentiam suam; non oportet tamen album videri tamquam subsistens vel in quantum habet rationem suppositi, quia non habet rationem suppositi nec suppositum in quo est vel videtur. Ad formam igitur argumenti patet, quia licet non sit visio nisi exsistentis in quantum exsistens est, et non est exsistens nisi in persona, non tamen sequitur 'ergo est exsistentis in quantum est in persona', sed tantum debet inferri quod est subsistentis vel exsistentis in subsistente.

Ad tertium dico quod prima propositio est falsa, nisi quando in illis distinctis ex natura rei ipsum primum visum distinguitur, sicut apparet in exemplo tuo de basi pyramidis, nam albedo et album visum distinguuntur in partes in quibus videntur, et ideo non distincte videtur album nisi istae partes in quibus distinguitur album visum distincte videantur. In proposito autem etsi personae divinae ex natura rei distinguantur, tamen essentia visa non distinguitur in eis, quia est de se haec; ideo potest distincte videri sine illis visis quae subsistunt in ea.

Ad illam deductionem ulteriorem de voluntate etsi non oporteat respondere, quia antecedens est negandum, tamen quia consequentia non videtur necessaria, potest responderi. Cum dicitur quod 'voluntas non plus abstrahit quam intellectus ostendit', dico quod intellectus potest ostendere aliquod obiectum primum voluntati et in isto obiecto primo aliquod per se obiectum et non primum (et vocatur hic 'obiectum primum' totum illud ad quod terminatur actus potentiae et 'obiectum per se' quod includitur per se in obiecto terminante primo). Utraque autem ratio ostensa ibi sufficit ad hoc quod voluntas habeat actum suum circa illud; non enim oportet quod voluntas velit totum primum obiectum ostensum, sed potest velle primum ostensum et potest nolle illud quod ostenditur in illo primo ostenso. Exemplum ponatur tale: in episcopatu ostenditur sacerdotium; talis ostensio sufficit ad hoc quod voluntas habeat velle vel nolle circa sacerdotium, ita quod ex tali ostensione possit habere velle circa episcopatum et non circa sacerdotium; et tamen non est nisi una ostensio, et unius obiecti primi, in quo tamen includitur aliquid ut per se obiectum. Dico quod voluntas non abstrahit universale a singulari, sed voluntati ostenduntur plura volita per intellectum qui est aliquorum plurium inclusorum in primo obiecto, quorum utrumque ut sic ostensum potest voluntas velle.

Ad confirmationem, cum dicitur 'obiectum aut differt re aut ratione', dico quod differt ratione. Et cum improbatur quod non, 'quia intellectus non distincte concipit hoc ab illo', dico quod non oportet ad distinctionem rationis quod intellectus habeat illa sicut obiecta distincta, sed sufficit quod in primo obiecto concipiat illa.

Ad aliud de quietatione dico quod Pater quietatur in essentia sua ut est in se; nec sequitur 'ergo non potest quietari in ea ut in Filio vel in Spiritu Sancto', immo quietatur in essentia ut communicata est eis, et hoc eadem quietatione qua quietatur in essentia ut in se. Quod enim quietatur primo in aliquo obiecto, quietatur in illo in quocumque est secundum illum modum; ita hic, si beatus prius fruatur essentia quam persona, non quietatur ulteriori quietatione quam prius quietabatur sed eadem quietatione, in quantum obiectum quietans terminat ut in aliquo et prius non terminavit ut in illo.

Per hoc ad quintum argumentum dico quod non erunt ibi duo actus, quia quicumque actus est ibi fruitionis vel visionis, est obiecti primi sub una formali ratione; sed ille unus actus potest esse omnium vel obiecti per se virtute primi obiecti, vel potest esse tantum ipsius obiecti primi: nec igitur erunt duo actus eiusdem speciei simul, nec successive.