Ordinatio

Ad argumenta principalia istius quaestionis respondeo. - Ad primum dico quod non semper 'perfectissimum' est causa respectu imperfectorum, comparando imperfecta ad quodcumque tertium (sicut perfectum album non est causa visibilitatis omnibus visibilibus), aut si sit causa, non tamen praecisa et adaequata, - et si maxime motivum, non tamen praecisum et adaequatum. Primum autem obiectum intellectus de quo loquimur in ista quaestione debet esse primum adaequatum potentiae.

Ad secundam rationem dico quod si recte arguatur debet inferri quod 'nullum ens participatum potest cognosci nisi sit ens ab ente imparticipato', et non debet inferri quod 'non potest cognosci nisi per rationem entis imparticipati cogniti': tunc enim sunt quattuor termini, quia ponitur in conclusione 'esse cognitum per ens imparticipatum', qui terminus non fuit in propositione secunda. Et ratio realis istius defectus, assignati in forma arguendi, dicta est prius in respondendo ad primum argumentum secundae quaestionis huius distinctionis, quia etsi cognoscibilitas sequatur porportionaliter entitatem, non tamen sequitur eam in cognosci, nisi comparando 'ad illum intellectum qui cognoscit quodlibet secundum gradum suae cognoscibilitatis'. Ita dico hic quod licet entitas participata concludat de necessitate cognoscibilitatem imparticipatam, et ita participatam habeat cognoscibilitatem propter cognoscibile imparticipatum, non tamen 'cognosci' per cognoscibile imparticipatum ut cognitum, sed ut causam dantem sibi 'esse'; et hoc tactum est in argumento quodam 'de frui' quaestione quarta primae distinctionis.

Ad illud VIII De Trinitate dico quod loquitur de cognitione 'boni in communi', quae 'impressa' est - hoc est de facili imprimitur in intellectu a singularibus, quia intentiones universales facilius in quolibet occurrunt. Hoc probo per ipsum eodem libro cap. 7, ubi dicit: ((Habemus regulariter infixam humanae naturae notitiam, secundum quam quidquid tale aspicimus, hominem esse cognoscimus vel hominis formam)). Et sicut secundum istam notitiam hominis, quam dicit 'infixam regulariter' - hoc est faciliter a sensibilibus abstractam iudicamus de quocumque utrum sit homo vel non, ita etiam per idem possemus iudicare eminentiam in'humanitate' si illa esset in occurrentibus, quod apparet de notitia impressa albedinis, per quam non tantum iudicamus occurrens esse 'album', sed hoc esse albius altero. Ita dico hic: illud 'bonum' de quo loquitur cap. 5 - cuius 'notitia impressa est naturaliter intellectui' - est 'bonum in communi', et per illud iudicamus de occurrentibus hoc illo esse melius.

Et quod loquatur de bono 'indeterminato privative', et non de bono 'indeterminato negative' (in quo bono intelligatur Deus), videtur per hoc, quia ibi - enumeratis multis particularibus bonis - dicit: ((Bonum hoc et bonum illud, tolle 'hoc' et tolle 'illud', et vide ipsum 'bonum', si potes)) - hoc est, 'tolle illa contrahentia rationem boni ad creaturas, et vide rationem boni in communi', et in hoc 'vidisti Deum' sicut in conceptu communi primo, in quo potest naturaliter a nobis videri, et non in particulari ut 'haec essentia'.

Consimiliter intelligendum est illud quod praemittit cap. 3, ibi 'Deus est veritas': ((Noli quaerere quid sit veritas, statim obicient se phantasmata)). - Hoc intelligo sic: quando conceptus universalis abstrahitur a singulari, quanto est universalior tanto difficilius potest intellectus diu sistere in tali conceptu, quia, ut praedictum est, quandocumque 'intelligimus universale, phantasiamur eius singulare'; et illud universale facilius et diutius possumus intelligere, quod est similius singulari relucenti in phantasmate, - et universalissima sunt remotiora ab ipso singulari, et ideo difficillimum est stare in conceptu illorum universalissimorum. Concipiendo igitur Deum in conceptu universalissimo, 'noli quaerere quid hoc est', noli descendere in aliquem conceptum particularem in quo ille universalior salvatur, qui particularior propinquior est phantasmati. Descendendo enim ad talem qui magis relucet in phantasmatibus occurrentibus, 'statim amittitur illa serenitas veritatis, in qua intelligebatur Deus', quia statim intelligitur veritas contracta, quae non convenit Deo - cui conveniebat veritas in communi concepta non contracta.

Contra. - Capitulo 5 vel 10: ((Si potueris per se perspicere bonum, perspexeris Deum, et si amore inhaeseris, continuo beatificaberis)). Beatitudo non est in bono universali sive 'indeterminato privative'. Item, capitulo 10 vel 26: ((Unde iusti esse poterint, nisi inhaerendo ipsi formae quam intuentur, ut inde formentur?)) Formari forma iustitiae non est ab universali intellecto.

Per idem etiam dico ad illud VIII cap. 5 de bono et voluntate, ((pudeat, cum alia non amentur nisi quia bona sunt, eis inhaerendo non amare bonum ipsum unde bona sunt)). Bene probat ratio quod ipsum bonum summum magis est amandum quam bona participata, non tamen probat quod sit primum amatum primitate adaequationis, - et quia etsi ipsum sit ratio bonitatis in aliis, et ita ratio amabilitatis eorum, non tamen ipsum ut amatum est ratio aliorum ut amatorum: potest enim aliquid ad amari ipso non amato, sicut patet 'utendo fruendis vel fruendo utendis'.

Et ista intentio Augustini colligitur ex cap. 7 IX, ubi tractans de dilectione alicuius quia 'creditur esse iustus', si postea inveniatur non esse iustus, ((statim)) - inquit - ((amor ille, per quem ferebar in eum, repulsus et quasi repercussus, in ea forma permanet in qua eum talem amaveram)); hoc est si dilexi iustitiam, et ipsum quia credidi in ipso esse iustitiam, si inveniam 'iniustum', resilit voluntas ab eo, sed adhuc stat dilectio ipsius iustitiae ut obiecti. Istud non est de iustitia aliqua imparticipata, sed de communi ratione iustitiae, quae amatur propter se, et quodcumque in quo est ista, propter illam.

Contra: voluntas non est universalium, tum quia tendit in rem ut in se, tum quia tam amor amicitiae quam concupiscentiae est alicuius secundum exsistentiam realem, praesentem vel possibilem.

Respondeo. Primis principiis practicis in intellectu correspondet aliqua volitio, quae est principium bonitatis moralis sicut illa principia sunt principia veritatis practicae in intellectu. - Patet etiam quod quaecumque ratio boni vel appetibilis potest intelligi in universali: et si sic ostendatur voluntati, quare non potest habere actum circa proprium obiectum ostensum? - Tertio: appetitiva 'singularis' ut singularis tantum, non habet cognitivam 'universalis' propriam sibi.

Ad illam metaphoram 'motus animae ad res': - hoc est causaliter, quia imperat coniungi rei desideratae in se, non autem formaliter, nisi quia voluntas est activa sui actus, sed non circa rem, sub maiore ratione exsistentis quam apprehendatur ab intellectu; immo desiderium et intellectio abstractiva sunt rei sub ratione aeque exsistentis ut obiecti (ita visio et fruitio praesentis), sed desiderium movet effective ad rem quia est imperium, non sic intellectio abstractiva.

Ad secundum dico quod homo in universali ostensus amatur amore amicitiae, et propter illud amatur 'hic homo': sic etiam iustitia in universali concupiscitur, et ideo 'haec iustitia' huic.

Ita etiam patet expositio illius auctoritatis VIII cap. 10 vel 27, 'Cur alium diligimus' etc.: in illa auctoritate 'forma', ((ubi videmus quid sit 'iustus animus')), debet intelligi ipsa 'iustitia in communi' sicut forma 'hominis in communi' est illa per quam videmus quid requiratur ad esse hominem, et per quam formam iudicamus illud quod occurrit esse vel non esse hominem, secundum ipsum in eodem, cap. 7; 'nisi igitur hanc formam in communi diligeremus, non diligeremus illum quem credimus esse iustum, quem ex ista forma diligimus' - sicut si non diligas formam hominis in communi, numquam occurrens, propter formam hominis dilectam diliges; 'et dum non sumus iusti, minus diligimus iustitiam in communi quam oportet', quia diligimus quadam volitione seu complacentia simplici, quae non sufficit ad esse iustum, sed oportet eam diligere volitione efficaci, qua videlicet volens eligeret ipsam in se tamquam vitae suae regulam observare. Est igitur hic iustitia 'indeterminata privative', secundum quam de 'mente iusta' iudicamus, et propter quam dilectam diligimus mentem quam credimus esse iustam.