Ordinatio

In ista quaestione est opinio una talis, quod intentiones generales habent inter se ordinem naturalem. De duabus, quae sunt ad propositum, videlicet de intentione entis et veri, loquamur. Intentio prima est entis, - quod probatur per illud De causis propositionis quartae, ((Prima rerum creatarum est 'esse')), et in commento primae propositionis, (('Esse' est vehementioris adhaerentiae)); et ratio est, quia 'entitas' est absoluta, 'veritas' dicit respectum ad exemplar. Ex hoc sequitur quod ens possit cognosci sub ratione entitatis licet non sub ratione veritatis. ƿHaec etiam conclusio probatur ex parte intellectus, quia ens potest concipi simplici intelligentia, et tunc concipitur illud quod verum est; sed ratio veritatis non concipitur nisi intelligentia componente et dividente. Compositionem et divisionem praecedit simplex intelligentia.

Si autem quaeratur de notitia entis, sive eius quod verum est, dicitur quod intellectus ex puris naturalibus potest sic intelligere 'verum', - quod probatur, quia inconveniens est ((naturam esse expertem propriae operationis)), secundum Damascenum, et hoc magis inconveniens est in natura perfectiore, secundum Philosophum II De caelo et mundo, de stellis. Igitur cum propria operatio intellectus sit intelligere 'verum', videtur inconveniens quod natura non concesserit intellectui illa quae sufficiunt ad hanc operationem.

Sed si loquamur de cognitione veritatis, respondetur quod sicut est duplex exemplar, creatum et increatum, secundum Plaƿtonem in Timaeo (videlicet exemplar factum et non factum, sive creatum et non creatum: 'exemplar creatum' est species universalis causata a re, 'exemplar increatum' est idea in mente divina), ita duplex est conformitas ad exemplar et duplex veritas. Una est conformitas ad exemplar creatum, et isto modo posuit Aristoteles veritates rerum cognosci per conformitatem earum ad speciem intelligibilem: et ita videtur Augustinus ponere VIII De Trinitate cap. 7, ubi vult quod rerum notitiam, generalem et specialem, ex sensibilibus collectam habemus, secundum quam de quocumque occurrente veritatem iudicamus quod ipsum sit tale vel tale.

Sed quod per tale exemplar, acquisitum in nobis, habeatur omnino certa et infallibilis notitia veritatis de re, hoc videtur omnino impossibile, - et hoc probatur triplici ratione, secundum istos: prima sumitur ex parte rei de qua exemplar est extractum, secunda ex parte subiecti in quo est, et tertia ex parte exemplaris in se. Prima ratio est talis: obiectum illud a quo abstrahitur exemplar ƿest mutabile, igitur non potest esse causa alicuius immutabilis; sed certa notitia alicuius de aliquo sub ratione veritatis, in eo habetur per rationem immutabilem; igitur non habetur per tale exemplar. Haec icitur ratio Augustini 83 Quaestionum quaestione 9, ubi dicit quod ((a sensibilibus non est exspectanda veritas)), quia ((sensibilia sine intermissione mutantur)).

Secunda ratio talis est: anima est ex se mutabilis et passiva erroris, igitur per nihil mutabilius ea potest rectificari sive regulari ne erret; sed tale exemplar in ea est mutabilius quam ipsa anima sit; igitur illud exemplar non perfecte regulat animam ne erret. - Haec dicitur ratio Augustini De vera religione, ((Lex omnium artium)) etc.

Tertia ratio: notitiam veritatis nullus habet certam et infallibilem nisi habeat unde possit 'verum' discernere a verisimili, quia si non possit discernere 'verum' a falso vel a verisimili, potest dubitare se falli; sed per exemplar praedictum creatum non potest discerni 'verum' a verisimili; ergo etc. - Probatio minoris: species talis potƿest repraesentare se tamquam se, vel alio modo se tamquam obiectum, sicut est in somniis. Si repraesentet se tamquam obiectum, falsitas est, si se tamquam se, veritas est. Igitur per talem speciem non habetur sufficiens distinctivum, quando repraesentat se ut se, vel ut obiectum, et ita nec sufficiens distinctivum veri a falso.

Ex istis concluditur quod certam scientiam et infallibilem veritatem si contingat hominem cognoscere, hoc non contingit ei aspiciendo ad exemplar a re per sensus acceptum, quantumcumque sit depuratum et universale factum, sed requiritur quod respiciat ad exemplar increatum. Et tunc modus ponendi est iste: Deus non ut cognitum habet rationem exemplaris, ad quod aspiciendo cognoscitur sincera veritas (est enim ' cognitum ' in generali attributo), sed est ratio cognoscendi ut nudum exemplar et propria ratio essentiae creatae.

Qualiter autem possit esse ratio cognoscendi et non 'cognitum', ponitur exemplum, quia sicut radius solis quandoque derivatur quasi obliquato aspectu a suo fonte, quandoque directo: quod videtur in radio primo modo derivato, licet sol sit ratio videndi, non tamen ut visus in se, - eius autem quod videtur secundo modo in ƿradio, sol est ita ratio cognoscendi quod etiam est cognitus. Quando igitur ista lux increata intellectum quasi directo aspectu illustrat, tunc ut 'visa' est ratio videndi alia in ipsa. Intellectum autem nostrum pro statu viae quasi obliquato aspectu illustrat, et ideo est intellectui nostro ratio videndi non 'visa'.

Ponitur autem qualiter habeat triplicem rationem respectu actus videndi, scilicet: lucis acuentis, speciei immutantis et characteris sive exemplaris configurantis; et ex hoc concluditur ultra quod requiritur specialis influentia, quia sicut illa essentia non videtur naturaliter a nobis in se, ita, ut illa essentia est exemplar respectu alicuius creaturae, naturaliter non videtur, secundum Augustinum De videndo Deum - in eius enim potestate est videri: ((si vult, videtur, si non vult, non videtur)).

Ultimo additur quod perfecta notitia veritatis est quando ƿduae species exemplares concurrunt in mente: una inhaerens, scilicet creata, alia illapsa, scilicet ncn creata - et sic contingimus verbum perfectae veritatis.