Ordinatio

Quantum ad tertium articulum dicitur, secundum Boethium De hebdomadibus, quod ((diversum est 'quo est' et 'quod est')), quia illud quo aliquid est dicitur 'ratitudo' eius, quo autem ipsum est 'quod est' vel 'quid' dicitur 'aliquitas' eius. Hoc intellecto, dicitur quod respectus vestigialis in creatura non fundatur in ratitudine rei sed in aliquitate tantum, et est formaliter ratitudo eius.

Modus ponitur iste: secundum Avicennam V Metaphysicae, ((humanitas est tantum humanitas)); ergo ratio humanitatis non est res rata, - ergo oportet quod aliquo alio extra rationem formalem humanitatis sit ens ratum.

Arguitur etiam quod illud quo formaliter est ratitudo eius, sit respectus vestigialis, et hoc primo sic: quidquid includitur in per se intellectu alicuius in quantum tale, est illud quo ipsum est tale, vel idem formaliter quod ipsum in quantum est tale; sed respectus vestigialis includitur in ratione cuiuslibet entis rati; ergo etc. - Probatio minoris: quoddam ens est quod est ipsum 'esse', sicut Deus, quoddam cui convenit 'esse', sicut omne aliud ens a Deo,- quod non est de se 'esse', sed tantum ens cui convenit 'esse'. Ex hoc arguitur sic: quodcumque ens non est de se 'esse' sed cui convenit 'esse', non est ens ratum nisi participando ipsum 'esse', vel in quantum participat ipsum 'esse'; omne aliud a Deo est cui convenit 'esse', et non est ipsum 'esse', - ergo non est ratum nisi in quantum participat 'esse'; ergo illa participatione formaliter est ratum.

Secundo sic: nihil aliud a Deo potest perfecte cognosci sine cognitione omnium causarum intrinsecarum et extrinsecarum, I Physicorum, ((Tunc unumquodque)) etc.; sed si essentia alicuius talis esset absoluta et non includeret respectum essentialiter ad causam extrinsecam, posset perfecte cognosci sine cognitione causae extrinsecae; ergo oportet quod includat talem respectum.

Adducitur Augustinus VIII De Trinitate cap. 5: ((bonum omnis boni)) etc.

Item, Boethius De hebdomadibus: ((Si paulisper per intellectum amoveas ipsum primum bonum, tunc licet sint bona, non tamen in eo quod sunt erunt bona)). Ergo aufertur ratio boni ab eis, ablato per intellectum primo bono, - et per consequens bonitas formaliter in eis dicit respectum sive participationem summi boni.

Si arguitur contra istam opinionem, per Averroem XI Metaphysicae, quod 'relatio habet debilissimum esse', ergo non est nec potest esse formaliter ratitudo entis rati,- dicitur quod duplex est relatio: quaedam accidentalis, quaedam substantialis. Et accipitur ista distinctio relationis a Simplicio Super praedicamenta, ubi vult quod aliqua 'in' non constituunt praedicamenta, sicut alia, pro eo quod aliqui respectus sunt essentiales sive substantiales, aliqui non sed accidentales. Dicunt igitur quod dictum Commentatoris verum est de relatione accidentali, non de substantiali.

Si autem obicitur quod omnis relatio praesupponit fundamentum in 'esse' rato, ergo non est ipsa ratitudo fundamenti, - dicitur quod verum est de relatione adveniente fundamento, sed non de relatione constituente fundamentum.

Contra ista. Ut intelligantur verba ista, distinguo tria secundum opinionem illius doctoris in cuius dictis videtur fundari ista opinio, quia secundum ipsum res dicitur uno modo a reor reris, quod est 'opinari', - secundo modo res dicitur a ratitudine. Loco istorum verborum accipio verba planiora: pro re dicta a 'reri' accipio realitatem opinabilem, quae communis est - secundum ipsum figmentis et non figmentis; pro re dicta a ratitudine accipio, secundum intentionem suam, realitatem quiditativam, quia ponit rem quiditativam esse ratam per hoc quod est exemplata, quod non convenit figmentis. Ultra ista non restat nisi realitas 'actualis exsistentiae'. Habemus igitur tria, per ordinem: realitatem opinabilem, quiditativam et exsistentiae.

Quaero tunc, quid intelligit per aliquitatem? Si enim realitatem opinabilem, cum illa sit communis alicui et nihilo, illa de se nihil est. Igitur si ratitudo fundetur in aliquitate sic sumpta, fundatur in nihilo, - ergo est nihil, quia quod nihil est ad se, nihil est ad aliud, VII De Trinitate cap. 3; ergo ratitudo nihil est. Ergo tota res, composita ex ratitudine et aliquitate, sunt duo nihila.

Si aliquitas dicatur realitas quiditativa, quaero quid intelligit per ratitudinem: aut realitatem quiditativam, aut realitatem exsistentiae? Si quiditativam, igitur dicere ratitudinem fundari in aliquitate, est dicere realitatem quiditativam fundari in realitate quiditativa, quod nihil est dictu, quia tunc idem fundaretur in se ipso secundum idem 'esse'. Si realitatem exsistentiae, - contra: ergo illi praesupponitur ratitudo, quia res secundum istam opinionem habet vere 'esse' ratum ante 'esse' exsistentiae, et ita non potest prima ratitudo eius esse 'esse' exsistentiae.

Si dicas quod aliquitas quae est realitas opinabilis, est 'quid' commune alicui et nihilo, sed alia est aliquitas, quae est propria rei possibili esse et non convenit figmentis (ex qua componitur res habens aliquitatem, et ex ipso 'esse' sicut ex ratitudine sua), - contra: hoc est dicere quod duplex est aliquitas, alia alicuius et nihili, et alia alicuius tantum, sicut si diceretur, duplex est albedo, alia albi et nigri, alia albi tantum. Et praeter hoc, de illa aliquitate propria entitati possibili quaero: aut illa est respectus tantum, et fundatur in aliquitate communi (quia illa sola praecedit eam), et tunc fundabitur in nihilo, ut dictum est, - et tunc erit nihil; aut illa aliquitas propria est absolutum, et per eam distinguitur res habens eam, a figmentis, per te, - igitur ista est prima ratitudo rei et absoluta, et ita respectus non erit prima ratitudo rei.

Praeterea, secundo sic: humanitas aut habet de se conceptum cui non repugnat aliquid subesse in effectu, aut cui repugnat de se aliquid subesse in effectu, aut cui de se aliquid subest in effectu. Non tertio modo, secundum omnem opinionem, eo quod hoc est proprium soli Deo. Si detur quod de se repugnat sibi aliquid subesse illi conceptui, ergo per nullum respectum advenientem potest ei competere quod aliquid possit sibi subesse, quia quod repugnat alicui ex parte sui, non potest ei non repugnare stante natura eius, et ita non fit sibi non repugnans per aliquem respectum advenientem sibi. Ergo conceptus humanitatis est talis cui de se non repugnat aliquid subesse in effectu: sed talis conceptus est entis rati, secundum opinionem istius magistri, quia conceptui figmenti repugnat esse in effectu.

Praeterea, tertio: Philosophus IV Metaphysicae, ex opinione dicentium 'omnia apparentia esse vera' infert istud impossibile, quod 'omnia erunt ad aliquid', - quod non intelligit tantum denominative, quia sic 'omnia esse ad aliquid' verum est, saltem omnia alia a Deo; ergo intelligit inferre pro maximo inconvenienti 'omnia esse essentialiter ad aliquid': haec autem opinio ponit 'essentialiter omnia esse ad aliquid', - ergo haec conclusio, 'omnia' scilicet 'esse ad aliquid', est magis inconveniens quam quod 'omnia apparentia sint vera'.

Si dicas quod Philosophus dicit quod 'omnia erunt ad aliquid', scilicet ((ad opinionem et sensum)), - contra: in argumento, ad impossibile ducens conclusio debet esse aeque vel magis impossibilis quam praemissa; ista conclusio illata, quatenus illata, non differt a praemissa quae ponit omnia vera esse propter apparentiam eorum sensui vel opinioni - nisi in hoc quod infert 'omnia esse ad aliquid'; ergo si in aliquo habet maiorem impossibilitatem quam praemissa, est ista impossibilitas 'omnia sunt ad aliquid simpliciter'.

Quarto sic: humanitas in quantum humanitas, aut tantum habet 'quid' nominis, aut habet 'quid' rei quod repugnat figmentis. Si primo modo, ergo de humanitate in quantum humanitas est, non plus est scientia quam de chimera, et per consequens metaphysica, quae est de quiditatibus, non magis erit scientia quam si esset de figmentis, non intelligibilibus propter contradictionem inclusam in eis. Si vero humanitas in quantum humanitas habet 'quid' rei quod repugnat figmentis, ergo humanitas unde humanitas, est ens ratum.

Respondetur quod humanitas unde humanitas, habet aliquam definitionem, sed illa non indicat ens ratum (quia figmenta possunt habere genus et differentiam), sed ad habendum completam rationem entis rati oportet addere respectum ad ens imparticipatum.

Istud non respondet ad argumentum, quin metaphysica nulla sit scientia. - Similiter etiam quod dicit de figmentis - quod habent genus et differentiam - falsum est, quia omne tale habet rationem in se falsam, quia includentem contradictionem, quia una pars repugnat alteri: sed tales partes numquam sunt genus et differentia, quia differentia est per se determinativa generis, et per consequens non repugnat ei.

Secundo, contra opinionem, arguitur ex dictis eius. Primo sic: quidlibet est formaliter activum sua ratitudine, quod probatur, quia ratitudine est formaliter in actu; sed nihil secundum ipsum formaliter est activum relatione, quia relatio non est principium agendi; ergo ratitudo non est relatio.

Item, secundum ipsum nulla creatura in quantum rata differt specie ab illo 'esse' quod est Deus; sed ipsum 'esse' quod est Deus, secundum omnem opinionem est absolutum: quomodo ergo illud quod est formaliter relatio non differt specie ab eo quod est absolutum?

Item, secundum istum ens rationis participat ens ratum vel ens primum, non tamen est formaliter res rata. Ergo participatio talis non est formaliter ipsa ratitudo.

Ad rationes pro opinione opposita, quantum ad istum tertium articulum. Ad illud Avicennae, de humanitate, dico quod per hoc quod dicit quod ((equinitas est tantum equinitas)), non excludit illa quae sunt per se de ratione equinitatis (cuiusmodi est entitas rata), sed excludit illa quae sunt passiones entis, ut 'unum', 'actus', etc., sicut patet ibi per litteram suam.

Ad secundum, tam maior falsa est quam minor: maior, quia animal inest homini formaliter vel per se et essentialiter, in quantum homo, non tamen animalitas vel animal est formaliter homo; sed si addatur in maiore 'quidquid per se includitur in intellectu alicuius tamquam ultimum in eo ', vera est maior - et sic minor falsa est.

Cum probatur per alium prosyllogismum, ((cui convenit 'esse')) etc., - dico quod maior istius prosyllogismi falsa est, si per ly 'in quantum' intelligatur reduplicari aliquid 'per se primo modo', vel si accipiatur in maiore 'participando' gerundivum. Et prout exponitur per 'quia', si intelligatur causalitas pertinens ad primum modum 'per se', falsa est maior eodem modo, quia 'per se primo modo' participatio ipsa non est quo est ens ratum formaliter; si autem intelligatur per ly 'in quantum' causalitas pertinens ad secundum modum 'per se' (qualis est in subiecto respectu propriae passionis), sic concedo quod 'tale ens in quantum tale ens', puta lapis in quantum lapis, participat ipsum ' esse ': non tamen est propositio vera e converso videlicet quod 'in quantum participat, est ens' (exemplum: haec est falsa, proprie loquendo, 'homo in quantum risibilis, est homo', et hoc intelligendo 'per se secundo modo', et multo magis 'per se primo modo', haec tamen est vera, 'homo in quantum homo, est risibilis', secundo modo), et tamen potest concedi aliquo modo illa alia, prima - quia lapis in quantum lapis, participat ipsum 'esse', ita quod lapis, positus in entitate rata, de necessitate et 'per se secundo modo' habet respectum participationis, sine qua ipsum 'esse' includit contradictionem, sicut subiectum esse sine propria passione, vel fundamentum necessarium relationis esse sine relatione, posito termino illius relationis. Tunc intelligo sic, quod in primo instanti naturae est ens quod est ipsum 'esse', scilicet Deus; in secundo, est lapis ens ratum, absolutum, quod nec intelligitur tunc participans nec non participans; in tertio, est ipsa participatio, respectus quidam, consequens ad ipsum lapidem.

Ad aliud argumentum de I Physicorum, de causis, dico quod aliud est relationem esse priorem cognitione causati per causam, et aliud est ipsam includi in cognitione causati: licet enim prius lapis habeat respectum ad Deum quam lapis cognoscatur - et ideo non cognoscitur nisi cognito Deo, perfecte - tamen lapis cognoscitur non cognito respectu ad Deum; et ex hoc sequitur quod ille respectus non est de essentia lapidis, quia nihil cognoscitur nisi cognito eo quod est de essentia sua.

Ad Augustinum: concedo quod quodcumque 'aliud bonum' est bonum per participationem, sed non vult auctoritas quod participatio sit de essentia illius boni.

Ad Boethium, dicendum quod auctoritas concludit oppositum, quia ibi ponit subtractionem primi boni per intellectum - et hoc posito, loquendo de creaturis, dicit quod loquendo de 'esse' earum 'licet sint, et bona sint, non tamen in quantum sunt, bona sunt', - igitur ipse subtrahens secundum intellectum primum bonum, loquitur de creaturis secundum 'esse' creaturarum; sed si 'esse' creaturarum esset respectus ad summum bonum, non solum esset contradictio subtrahere primum bonum et loqui de 'esse' creaturarum, sed non esset intelligibile, quia non est intelligibile ponere respectum subtrahendo terminum respectus; ergo intelligit quod'esse' creaturarum sit absolutum. Sed 'bonitas' apud eum dicit quemdam 'fluxum' a primo bono, et verum est quod iste terminus dicit respectum, et ideo non potest 'absolute' competere rei: si ergo res secundum 'esse' suum non essent a primo bono, non essent bona in quantum sunt, quia in quantum sunt non fluxerunt a primo bono; essent tamen bona per accidens, si secundum 'esse' aliud fluerent a primo bono, - sicut lapis, si non secundum se esset a voluntate primi boni sed secundum duritiam, in quantum durus esset bonus (quia a voluntate primi boni), licet non in quantum lapis vel in quantum ens. Patet ergo quod accipit 'bonum' pro respectu fluxus a primo bono, et hoc etiam modo bonitas in aliis entibus a Deo non est nisi quia sunt a voluntate primi boni. Sed ista non est perfectio absoluta et intrinseca creaturae, et ideo bonitas, secundum aliam rationem, absolutam, non dicit respectum ad creatorem, licet bonitas ut accipit ibi, dicat respectum ad ipsum.