Ordinatio

Consequenter quaero de frui in se, et primo - supposito quod sit aliquid voluntatis praecise - quaero, an sit aliquis actus elicitus a voluntate, vel passio recepta in voluntate, puta aliqua delectatio. Quod sit delectatio, probo: Quia fructus est ultimum quod exspectatur de arbore, et frui dicitur a fructu; sed ultimum fructus non est ipsa comestio, sed delectatio, propter quam comeditur et quaeritur fructus. Ergo similiter est in spiritualibus, quod scilicet fructus est ultimum quod exspectatur de obiecto; sed tale est delectatio; quia delectatio etiam sequitur actum, X Ethicorum, ergo est ultimum; ergo etc.

Item, ad Galatas 5: Fructus Spiritus sunt pax, gaudium, etc. Omnia ista sunt passiones - et praecipue gaudium, quod est delectatio aut saltem non sunt actus, sed consequentes actum; fructu autem per se fruimur; ergo frui est aliquid per se consequens actum, ut videtur.

Contra: Voluntas actu elicito amat Deum; aut ergo propter aliud, et tunc utitur, et ita est perversa, aut propter se, et tunc fruitur (ex definitione 'frui'), et ita frui est actus.

In ista quaestione primo videndum est de ipsis conceptibus et secundo de significato nominis.

Quantum ad primum dico quod sicut in intellectu sunt duo actus assentiendi alicui complexo - unus quo assentitur alicui vero propter se, sicut principio, alius quo assentitur alicui vero complexo non propter se sed propter aliud verum, sicut conclusioni ita in voluntate sunt duo actus assentiendi bono, unus quo assentitur alicui bono propter se, alius quo assentitur alicui bono propter aliud, ad quod illud bonum refertur, sicut conclusioni assentitur propter principium, quia conclusio veritatem suam habet a principio. Ista similitudo accipi potest a Philosopho VI Ethicorum, ubi dicitur quod ((in mente est affirmatio et negatio, sed hoc in appetitu est prosecutio et fuga)); et ita, ultra, sicut in mente ƿest duplex affirmatio, propter se et propter aliud, ita in appetitu est duplex prosecutio vel adhaesio, et propter se et propter aliud.

Est tamen inter haec duplex differentia. Prima, quia illi duo assensus intellectus distinguuntur ex natura obiectorum; sunt enim alteri propter alteram evidentiam huius et illius veri, et ideo habent distincta obiecta sibi correspondentia et ipsos causantia. Hic autem isti assensus non sunt ex distinctione obiectorum, sed ex distincto actu potentiae liberae, sic vel sic acceptantis eius obiectum, quia, sicut prius dictum est, in potestate eius est sic vel sic agere, referendo vel non referendo; et ideo non correspondent istis actibus propria obiecta distincta, sed quodcumque bonum volibile potest voluntas habere obiectum secundum hunc actum vel secundum illum. Secunda differentia est quod illi duo assensus intellectus sufficienter dividunt assensum intellectus in communi, nec inter ipsos est aliquid medium, quia nulla est evidentia media ex parte obiecti a qua possit accipi alia veritas quam veritas principii vel conclusionis. Praeter autem istos duos assensus voluntatis est aliquis assensus medius, quia voluntati potest ostendi aliquod ƿbonum absolute apprehensum, non sub ratione alicuius propter se boni nec propter aliud boni. Voluntas autem circa tale sic ostensum potest habere aliquem actum, et non necessario inordinatum; ergo potest habere aliquem actum volendi illud absolute, absque relatione ad aliud, aut absque fruitione propter se; et ulterius, potest imperare intellectui ut inquirat quale bonum illud sit et qualiter volendum, et tunc potest illi sic assentire,- et tota ratio differentiae hinc et inde est libertas voluntatis et necessitas naturalis ex parte intellectus.

Ex his ultra: actus assensus bono propter se est actus perfectus; actum autem perfectum consequitur delectatio, ex X Ethicorum; ergo actum volendi bonum propter se consequitur aliqua delectatio. Habemus igitur quantum ad propositum quattuor distincta: actum imperfectum volendi bonum propter aliud, qui vocatur usus, et actum perfectum volendi bonum propter se, qui vocatur fruitio, et actum neutrum, et delectationem consequentem actum.

De secundo principali, cui scilicet istorum convenit hoc nomen 'frui', potest colligi ex auctoritatibus loquentibus de hoc vocabulo 'frui'; planum est quod non est actus neuter, nec actus usus ƿest actus fruitionis, sed tantum est altercatio de actu perfecto et delectatione consequente. Respondeo: aliquae auctoritates videntur dicere quod frui est iste actus perfectus tantum, aliquae quod est delectatio tantum; aliquae quod includit utrumque, et tunc non significat aliquod ens per se unum, sed unum aggregatione ex duobus entibus vel ens per accidens: nec est hoc inconveniens quod unum nomen significet multa, quia Ilias secundum Philosophum VII Metaphysicae potest significare totum bellum troianum.

Quod tantum sit actus videtur illa auctoritate Augustini 83 Quaestionum quaestione 30: ((Omnis perversitas, quae vitium nominatur, est uti fruendis et frui utendis)). Perversitas formaliter est in actu voluntatis elicito, non in delectatione, quia delectatio non est prava nisi quia actus est pravus, nec delectatio est in potestate delectantis nisi quia actus est in potestate eius; peccatum ƿautem in quantum peccatum formaliter est in potestate peccantis. Hoc etiam videtur manifeste dicere Augustinus I De doctrina christiana cap. l: ((Frui est amore inhaerere alicui rei propter se)). Ista inhaesio videtur esse per potentiam motivam inhaerentis, sicut in corporibus (a quibus transumptum est hoc nomen 'inhaerere' ibi) inhaesio est virtute inhaerentis.

Quod autem frui sit tantum delectatio videtur dicere illa auctoritas Augustini I De Trinitate cap. l0 g: ((Plenum gaudium est ƿfrui Trinitate)); quod si non distorqueatur auctoritas ad causalitatem vel ad alium intellectum, quem non sonant verba, gaudium est formaliter delectatio. Similiter et in illa quaestione praeallegata Augustini: ((Fruimur illa re de qua capimus voluptatem)); si sit locutio per identitatem vel quasi definitio, tunc 'capere voluptatem' est frui essentialiter.

Quod autem frui accipiatur pro utroque, actu scilicet et delectatione simul, probatur ex definitione illa 'frui' X De Trinitate cap. 9: ((Fruimur cognitis, in quibus voluntas propter se delectata conquiescit)). Ad actum enim pertinet quod dicitur 'fruimur cognitis', quia actui voluntatis praesupponitur obiectum cognitum; sed post subditur 'in quibus voluntas delectata conquiescit' etc., quod, si delectatio accideret fruitioni, non debet poni in eius definitione. Similiter, si ponatur ad beatitudinem essentialiter pertinere et actus et delectatio sequens, tunc omnes auctoritates quae dicunt ƿfrui esse summum praemium vel beatitudinem nostram dicunt eam includere utrumque, et actum et delectationem. Istam minorem dicit illa auctoritas I De doctrina christiana cap. 6: ((Summa merces est ut ipso perfruamur)).

Sed de significato vocabuli non est contendendum, quia secundum Augustinum I Retractationum cap. 9 ((cum res constat, non est vis facienda in nominibus)). Res constat quod voluntas haƿbet triplicem actum, et quartum, puta passionem consequentem: et duobus actibus nullo modo convenit hoc nomen; pro alterutro aliorum duorum et pro ambobus simul videntur aliqui uti vocabulo, et tunc erit aequivocum, - vel si est univocum, oportet quasdam auctoritates exponere quod loquuntur causaliter vel concomitanter.

Ad primum argumentum dico quod fructus est ultimum quod exspectatur ab arbore, non ut possidendum corporaliter, sed ut habendum per actum potentiae attingentis illud ut obiectum; pomum enim non est fructus in quantum exspectatur ut possidendum sed in quantum exspectatur ut gustandum et actu gustus attingendum, quam gustationem sequitur delectatio- si ergo fructus dicatur quo fruendum est, delectatio non est fructus, sed illud ultimum exspectandum; sed nec delectatio erit frui si primum quo attingo exspectatum ut exspectatum est frui, - quod videtur proƿbabile, cum fructus sit quid exspectatum sub prima ratione, sub qua exspectatur ut a potentia attingendum.

Ad secundum dico quod auctoritas est in oppositum. Cum enim dicat auctoritas 'non actus esse fructus sed passiones', sequitur quod frui non est delectari, quia fructus est obiectum fruitionis; passio autem non potest esse ita primo obiectum sui, sicut potest esse obiectum actus; ideo frui si est passionis ut obiecti, ut sonat auctoritas, non erit passio, sed actus aliquis, potens illas passiones habere pro obiectis quasi proximis suo primo obiecto. Et cum dicitur quod 'per se fructu fruimur', non est hoc intelligendum in ratione formali principali, sicut 'calore calet', sed in ratione obiecti, sicut si diceretur quod 'amabili amamus'; in ratione autem causae formalis fruitione fruimur. Auctoritas autem non dicit aliquid consequens actum esse fruitionem, sed fructum, id est fruitionis obiectum.

Opinio quod dilectio et delectatio sunt idem, quattuor raƿtionibus: prima, eiusdem potentiae circa idem obiectum est unicus actus; secunda, eandem cognitionem non sequitur immediate nisi idem; tertia, quorum opposita sunt eadem, et ipsa sunt eadem; quarta, habentia eosdem effectus et eadem consequentia sunt eadem. - Differunt ratione sicut ab hoc in illud et e converso; etiam sicut unio et quietatio, privatio divisionis et privatio motus. Contra: definitio dilectionis II Rhetoricae et definitio delectationis I Rhetoricae differunt. Responsio: Contra de tristitia quadrupliciter: nolle est in Deo et in beatis; nolle non requirit apprehensionem exsistentiae rei, vel est circa illud quod nec exsistit in re nec apprehenditur exsistere; nolle intensissimum ante fieri rei; voluntarie nolo. Contra de dilectione: delectatio est per se obiectum dilectionis, sicut et desiderii praecedentis, IX Trinitatis ultimo: ((Desiderium inhiantis)) etc. Item, Lucifer potest se summe diligere, XIV Civitatis ultimo et Anselmus De casu diaboli 3. Item, intensior dilectio minor delectatio. ƿContra distinctionem primam rationis, aliud agens; contra secundum, unio est relatio. - Solutio X Ethicorum.