Ordinatio

Ad primum argumentum principale concedo quod quaelibet essentia creata in quantum 'haec essentia', producta secundum talem ideam, non repraesentat Deum sub ratione trini, quia non causatur nec ideatur a Deo sub ratione trini, sed sub ratione unius. Sed tamen aliqua essentia creata, ratione essentiae suae et multorum concurrentium in ea - tamquam unum totum aggregatum potest esse repraesentativum Trinitatis, et eorum quae apprehenduntur in Trinitate: tale quid est mens, accepta in se et cum operationibus suis, quia ibi est unitas et distinctio et ordo originis, tale etiam, quantum ad talem concursum, nihil est quod sit inferius mente, sicut patuit 'in parte sensitiva'.

Sed cum arguis quod 'si esset imago, posset Trinitas cognosci per cognitionem mentis', - respondeo: illa concurrentia in mente valent credenti Trinitatem ad persuadendum quomodo possit esse, non autem non credenti concludunt eam esse, quia tota illa congregatio plurium in mente, in quibus consistit imago, posset esse et est ab una persona; et ideo ex ipsa, demonstratione 'quia', non potest ostendi ipsam esse imaginem Trinitatis. De hoc Augustinus XV De Trinitate cap. 24: ((Qui vident suam mentem et in ea trinitatem illam, nec tamen credunt esse imaginem Dei, speculum quidem vident, sed non vident per speculum, cum nec ipsum quod vident sciant esse speculum)).

Qualiter autem valeat deductio ad ostendendum tres personas ex ratione intellectus et voluntatis in divinis, dictum fuit distinctione 2 quaestione 'de duabus productionibus'.

Ad secundum dico quod illud argumentum videtur efficax si poneretur Patrem gignere in quantum 'intelligentia', sicut posuit una opinio - superius posita et improbata distinctione 2 quaestione praedicta, - quae ponit actualem notitiam Patris habere aliquo modo rationem producentis respectu gignitionis Filii, et rationem principii formalis productivi. Sed secundum aliam viam, quam ibi tenui, quod Pater in quantum habens essentiam divinam praesentem sibi sub ratione actu intelligibilis - quod competit Patri in quantum est 'memoria' - hoc modo Pater gignit, non autem in quantum intelligens, sicut ibi fuit declaratum, - tunc falsum est antecedens, quia memoria mea magis repraesentat Patrem quam Filium: non quoad hoc quod sola memoria sit in Patre et sola intelligentia sit in Filio, sed quoad hoc quod Pater gignit Filium in quantum Pater habet rationem memoriae, non ut habet rationem intelligentiae vel voluntatis.

Ad tertium dico quod actus secundi sunt producti.

Cum probas per Philosophum V Physicorum, argumentum est pro me. Cum enim actio non sit terminus actionis, et ista vere terminant actionem - sicut Augustinus dicit IX De Trinitate cap. ultimo, quod notitia vere gignitur, et volitio procedit, ut dicit XV De Trinitate cap. 27 - ergo non sunt actiones de genere actionis, sed sunt formae absolutae de genere qualitatis.

Cum probas quod sunt 'actiones proprie', quia sunt actus secundi, - dico quod quaedam formae habent 'esse' fixum, non dependens continue a sua causa - quasi in 'fieri' - sicut calor in ligno; quaedam habent quasi continuam dependentiam ad suam causam, sicut lumen in medio ad solem, - et de hoc dicit Augustinus VIII Super Genesim ad litteram, dicens quod ((aer non est factus lucidus, sed fit lucidus)). Primae formae, propter suam independentiam in 'esse', non habent rationem actionis nec motus, - secundae, propter suam continuam dependentiam, videntur magis habere 'esse' in 'fieri' quam in 'facto esse': et ita habent, quia semper dum sunt, aeque causantur sicut in primo instanti quando incipiunt esse, et ideo cessante causa causare, istae formae cessant esse; non tamen ex hoc sequitur quod sunt actiones de genere actionis, sed oppositum, quia sunt termini talium actionuma.

Hoc secundo modo se habet intellectio, quia ipsa est in continua dependentia ad praesentiam suae causae, quia aliter non haberet 'esse', sicut patet per Augustinum XI De Trinitate cap. 10 vel 3: ((Cum autem cogitantis acies aversa inde fuerit)), ((nihil formae quae in ea praecessit, remanebit)); non manet enim actus intelligentiae absque tali praesentia causae, scilicet continue influentis. Sed istud solum non concludit ipsam esse actum secundum (ita enim ponitur lumen in medio esse actus secundus), et ideo cum ista est alia condicio ulterior, videlicet quod istae formae de ratione sui transeant in aliquid ut in terminuma, et hoc sive illud aliud sit intra operans sive extra, non curo: non est enim intelligibile quod sit intellectio vel volitio, et quod non sit alicuius termini; hoc autem competit actioni proprie dictae, ut transeat in aliquid ut in terminum. Propter illas ergo duas condiciones concurrentes in istis formis, dicuntur istae formae esse 'actus secundi', cum vere sint formae manentes.

Ad aliam probationem, cum dicitur quod actus talis 'est generativus habitus', - respondeo quod argumentum est in oppositum, quia actio de genere actionis non potest esse eiusdem rationis nisi habeat eundem terminum, sicut calefactio non est eiusdem rationis nisi calor sit eiusdem rationis, ergo si actus generaret habitum ut actio de genere actionis, terminata ad habitum ut ad terminum, non posset esse actus eiusdem rationis nisi per se esset generativus habitus, immo contradictio videretur quod esset actio eiusdem rationis et non alicuius termini, quia non potest esse actio de genere actionis nisi alicuius termini sit. Nunc autem aliquis actus intellectionis vel volitionis potest esse eiusdem rationis licet non sit alicuius termini producti: ergo actus ille non est generativus habitus ut generatio, sed ut forma, qua formaliter generatur ille habitus. Tunc dico breviter quod actus est generativus habitus sicut forma aliqua, quae est causa vel ratio causandi aliam formam, sicut lumen solis in medio est ratio gignendi ibi calorem; non autem est talis actus gignitivus ut actio, sed tali actione gignitur tam actus quam habitus, ut proprius terminus talis actionis, - et ad significandum gignitionem talem, quae est actio de genere actionis, dicimus 'potentiam elicere actum intelligendi'.