Ordinatio

De vestigio quaero, utrum in qualibet creatura sit vestigium Trinitatis. Quod non: Quia per vestigium potest investigari illud cuius est vestigium; igitur per creaturam posset naturaliter investigari Trinitas, quod falsum est, quia hoc excedit naturalem rationem.

Item, in natura intellectuali est imago Trinitatis; non ergo vestigium. - Consequentia patet, quia ista habent oppositas rationes repraesentandi; ergo non conveniunt eidem.

Item, natura intellectualis, quia nobilior est, habet aliam rationem repraesentandi quam naturae inferiores, ut rationem imaginis; sed citra naturam intellectualem sunt aliae multae naturae, habentes ordinem in perfectione, sicut animata supra inanimata et mixta supra simplicia; ergo in eis erit alia ratio repraesentandi, ita quod ratio vestigii non erit communis omnibus.

Contra est Augustinus VI De Trinitate cap. ultimo vel 28: ((Oportet ut creatorem 'per ea quae facta sunt' conspicientes, intelligamus Trinitatem, cuius in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium)).

Quantum ad primum dicitur quod vestigium est impressio, derelicta ex transitu alicuius super vacuum vel plenum, ipsum imperfecte repraesentans, - et ideo 'imperfecte', quia vestigium repraesentat aliquid confuse et sub ratione speciei, imago perfecte, quia sub ratione individui: sicut per vestigium distinguitur equus a bove, vel quod transiens est equus, non bos, non autem distinguitur hic equus ab illo; sed imago distinguit, quia imago Iovis non repraesentat Caesarem.

Quantum ad secundum dicitur quod creatura habet ad Deum triplicem relationem, sicut ad triplicem causam, - et hoc secundum tres modos relativorum, quos ponit Philosophus V Metaphysicae. Quantum ad primum modum, creatura refertur ad Deum relatione fundata super 'unum', relatione scilicet 'similis', et hoc in quantum creatura est exemplata et refertur ad Deum in quantum est causa exemplaris. Quantum ad secundum modum, scilicet potentiae, refertur creatura ad Deum ut productum ad producentem. Quantum ad tertium modum, scilicet modo mensurae, refertur creatura ad Deum ut ordinata ad ipsum sicut ad causam finalem. Isti ergo tres respectus integrant rationem vestigii, quia una non sufficit sine aliis, ut colligitur ab Augustino 83 Quaestionum quaestione 74, quia ((de duobus ovis)) etc.

Habetur ergo in quo consistit vestigium in creatura. Sed respectu cuius est ex parte Dei? - Responsio: in respectu appropriatorum tribus personis, nam creatura per primum respectum (scilicet similitudinis) repraesentat artem exemplantem, quae appropriatur Filio; per secundum repraesentat potentiam producentis, quae appropriatur Patri; per tertium repraesentat bonitatem finientis, quae appropriatur Spiritui Sancto.

Contra illud quod dicitur in primo membro. Si tantum esset unum animal, ita quod non esset aliud possibile in universo, adhuc eius vestigium non esset eius imago (quia adhuc non esset vestigium similitudo 'totius', sed partis; imago autem est similitudo 'totius'), et tamen tunc non repraesentaret ipsum confuse, id est secundum aliquam rationem communem sibi et aliis.

Dicetur quod sic, sicut modo sol est universale, licet impossibile esset plures esse soles, - et scientia quae est de sole, est de ipso sub ratione universalis, non de hoc sole: et ita species intelligibilis repraesentat universale, non autem hoc, licet universale non possit esse nisi in hoc.

Contra. Si respectu alicuius in quantum est 'hoc' vestigium non est imago, habetur propositum, et hoc, posito - per quamcumque positionem - quod ab 'hoc' nihil posset abstrahi. Sed hoc posito, adhuc posset aliquid repraesentare 'totum hoc' ut 'hoc', aliquid autem partem huius ut 'huius'.

Item, si partes animalium diversorum specie, quae imprimunt in molle cedens, essent similes in quantitate et figura, et vestigium non duceret in cognitionem sub ratione speciei sed tantum generis: si in eadem specie essent tales partes dissimiles in quantitate et figura, vestigium duceret in cognitionem individui ut 'hoc', licet non 'totius' ut repraesentati totaliter. Ergo accidentalis differentia est species vel non species.

Quantum ergo ad hoc dico quod vestigium est similitudo partis animalis, a qua imprimitur in aliquid sibi cedens. Sed similitudo expressa partis non est similitudo expressa 'totius', quia neque secundum rationem 'totius' in se, neque etiam qua 'totum' immediate cognoscitur, sed tantum arguitive, et ex hoc quia cognoscitur illud repraesentatum esse aliquid istius; et ideo si illud suppositum sit falsum, puta quod illud imprimens esset separatum a 'toto' - ut si pes amputatus a corpore imprimeret vestigium - erraret anima circa 'totum' cuius nata est esse talis pars impressiva vestigii. Patet etiam quod si totum corpus esset ita impressum pulveri sicut pes est impressus, ista impressio derelicta vere esset imago et similitudo 'totius', sicut modo vestigium est similitudo partis.

Hoc etiam ad propositum applicando, non videtur quod prima distinctio posita inter vestigium et imaginem sit vera, quia nulla creatura repraesentat Deum nisi secundum conceptus communes, et non secundum conceptus speciales, speciei scilicet specialissimae. Ergo non est differentia creaturae ad creaturam in repraesentando Deum in ratione communi et non communi.

Quod etiam dicitur in secundo membro, quod vestigium consistit in illis tribus relationibus, non videtur verum, quia licet ratio vestigii dicat respectum, quemadmodum similitudo realiter est respectus, tamen sicut non dicitur similitudo esse in respectu praecise sed in aliquo absoluto, in quo fundetur ratio similitudinis, ita etiam videtur ratio vestigii non esse in respectu praecise, sed in aliquo in quo fundatur ille respectus. Et hoc probatur sic, quia vestigium est similitudo vestigiati, ex quo cognito cognoscitur illud, - ergo vestigium potest praecognosci naturaliter illo cuius est; sed relatio non potest praecognosci termino naturaliter; ergo etc.

Item, quod dicitur quod illi tres respectus pertinent ad tres modos relativorum, hoc videtur falsum, quia Philosophus V Metaphysicae, ponens differentiam duorum modorum ad tertium, vult quod in duobus primis modis sit mutua relatio, in tertio non, sed tantum unum dicitur ad aliud quia aliud est eius; omnis autem relatio creaturae ad Deum est non mutua, sed tantum dicitur Deus ad creaturam quia creatura ad ipsum; ergo omnis respectus creaturae ad Deum est secundum tertium modum.

Quod etiam adducit de primo modo 'de similitudine', non valet, quia illa similitudo quae est exemplati ad exemplans non est de primo modo, quia non est similitudo univocationis, immo pertinet ad tertium modum, sicut manifeste patet per Philosophum, qui in tertio modo ponit relationem scientiae ad scibile et, universaliter, mensurati ad mensuram; exemplar autem habet rationem mensurae respectu exemplati; ergo etc.

Quantum ergo ad secundum articulum concedo quod omnis respectus creaturae ad Deum pertinet ad illum tertium modum relativorum. Nec in solis respectibus consistit vestigium sed in aliquibus absolutis, et forte in aliquo respectu sicut in tertia sui parte, secundum quod assignat Augustinus partem vestigii VI De Trinitate capitulo ultimo ubi dicit de creaturis: ((Haec omnia quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt et speciem et ordinem)). Unitas autem est perfectio absoluta, sicut patet per exempla sua ibi, ((unum aliquid est, sicut naturae corporum)) etc.; species etiam, seu forma, absolutum aliquid est, sicut patet per exempla sua ibidem, ((sicut sunt qualitates corporum et doctrinae animarum)); ordo autem aliquem respectum dicit, sed non ad finem ultimum sed ad operationem, - unde dicit: ((aliquem ordinem tenet, sicut sunt pondera, collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum)). Haec tria sic sumpta repraesentant, sub ratione similitudinis, tria correspondentia eis in Deo, quia unitas repraesentat summam unitatem primi principii, a quo est origo, - et quoad hoc ait Augustinus ibi: ((In illa Trinitate est summa origo omnium rerum)); species in creatura repraesentat summam pulchritudinem, unde subdit: ((summa pulchritudo)) est; ordo seu operatio in creatura repraesentat operationem perfectissimam in Deo, et quoad hoc subdit: ((et beatissima delectatio)).

Possunt et alia multa in creaturis assignari, quae velut similia repraesentant in divinis aliqua appropriata personis, puta unum, verum et bonum: unum in creatura repraesentat unitatem appropriatam Patri, verum veritatem appropriatam Filio, bonum bonitatem appropriatam Spiritui Sancto. Et istae perfectiones omnes se habent absolute, et repraesentant absolutas perfectiones Dei appropriatas personis.

Aliter multipliciter assignatur vestigium, sive in illis quae per rationem similitudinis repraesentant aliqua appropriata personis sive per rationem proportionalis. Dico autem 'proportionaliter repraesentare' quando ratio illius repraesentantis non est formaliter in Deo, sed aliquid proportionale illi rationi, - sicut de illa assignatione 'modus et species et ordo', cum qua videtur esse eadem illa assignatio Sap. 11: ((in numero, pondere et mensura)). Modus enim accipitur pro limitatione, et pro eodem accipitur mensura in illa assignatione Sap. 11; pondus autem sumitur ibi pro ordine, et numerus pro specie. Numerus sive species, et pondus sive ordo, exponatur sicut in prima expositione vel assignatione; sed mensura (quae hic idem est quod modus) non repraesentat aliquid sub ratione similis, sed proportionalis, quia limitatio producti repraesentat illimitationem producentis. - Et sic patet in quibus in creatura consistat vestigium, et respectu quorum in divinis - quia respectu appropriatorum personis divinis.

Sed quomodo tunc accipitur ratio vestigii, in divinis, quae sit similitudo partis, cum in divinis non sit pars? Responsio. Trinitas est quasi quoddam totum numerale, saltem in conceptu intellectus, persona autem ibi est quasi pars totius huius: ita etiam appropriatum personae in quantum appropriatum, est ibi quasi pars eiusdem, quia accipitur pro eo cui appropriatur; nec tantum hoc, sed appropriabile licet non acceptum ut appropriatum, adhuc est ibi quasi pars eiusdem, quia eius ratio ut est et ut accipitur, complete salvatur in una persona, et per consequens ratio eius non ponit trinitatem, sed ponit concomitanter unitatem alicuius personae in qua sit. Licet igitur creatura communiter non repraesentet nec personam ut persona quae in intellectu nostro est quasi pars Trinitatis, nec appropriatum ut appropriatum - non enim sic cognoscitur nisi cognoscatur illud cui appropriatur - repraesentat tamen appropriabile, in quo salvatur quasi ratio partis, modo praedicto, respectu Trinitatis.

Quantum ad tertium articulum dicitur, secundum Boethium De hebdomadibus, quod ((diversum est 'quo est' et 'quod est')), quia illud quo aliquid est dicitur 'ratitudo' eius, quo autem ipsum est 'quod est' vel 'quid' dicitur 'aliquitas' eius. Hoc intellecto, dicitur quod respectus vestigialis in creatura non fundatur in ratitudine rei sed in aliquitate tantum, et est formaliter ratitudo eius.

Modus ponitur iste: secundum Avicennam V Metaphysicae, ((humanitas est tantum humanitas)); ergo ratio humanitatis non est res rata, - ergo oportet quod aliquo alio extra rationem formalem humanitatis sit ens ratum.

Arguitur etiam quod illud quo formaliter est ratitudo eius, sit respectus vestigialis, et hoc primo sic: quidquid includitur in per se intellectu alicuius in quantum tale, est illud quo ipsum est tale, vel idem formaliter quod ipsum in quantum est tale; sed respectus vestigialis includitur in ratione cuiuslibet entis rati; ergo etc. - Probatio minoris: quoddam ens est quod est ipsum 'esse', sicut Deus, quoddam cui convenit 'esse', sicut omne aliud ens a Deo,- quod non est de se 'esse', sed tantum ens cui convenit 'esse'. Ex hoc arguitur sic: quodcumque ens non est de se 'esse' sed cui convenit 'esse', non est ens ratum nisi participando ipsum 'esse', vel in quantum participat ipsum 'esse'; omne aliud a Deo est cui convenit 'esse', et non est ipsum 'esse', - ergo non est ratum nisi in quantum participat 'esse'; ergo illa participatione formaliter est ratum.

Secundo sic: nihil aliud a Deo potest perfecte cognosci sine cognitione omnium causarum intrinsecarum et extrinsecarum, I Physicorum, ((Tunc unumquodque)) etc.; sed si essentia alicuius talis esset absoluta et non includeret respectum essentialiter ad causam extrinsecam, posset perfecte cognosci sine cognitione causae extrinsecae; ergo oportet quod includat talem respectum.

Adducitur Augustinus VIII De Trinitate cap. 5: ((bonum omnis boni)) etc.

Item, Boethius De hebdomadibus: ((Si paulisper per intellectum amoveas ipsum primum bonum, tunc licet sint bona, non tamen in eo quod sunt erunt bona)). Ergo aufertur ratio boni ab eis, ablato per intellectum primo bono, - et per consequens bonitas formaliter in eis dicit respectum sive participationem summi boni.

Si arguitur contra istam opinionem, per Averroem XI Metaphysicae, quod 'relatio habet debilissimum esse', ergo non est nec potest esse formaliter ratitudo entis rati,- dicitur quod duplex est relatio: quaedam accidentalis, quaedam substantialis. Et accipitur ista distinctio relationis a Simplicio Super praedicamenta, ubi vult quod aliqua 'in' non constituunt praedicamenta, sicut alia, pro eo quod aliqui respectus sunt essentiales sive substantiales, aliqui non sed accidentales. Dicunt igitur quod dictum Commentatoris verum est de relatione accidentali, non de substantiali.

Si autem obicitur quod omnis relatio praesupponit fundamentum in 'esse' rato, ergo non est ipsa ratitudo fundamenti, - dicitur quod verum est de relatione adveniente fundamento, sed non de relatione constituente fundamentum.

Contra ista. Ut intelligantur verba ista, distinguo tria secundum opinionem illius doctoris in cuius dictis videtur fundari ista opinio, quia secundum ipsum res dicitur uno modo a reor reris, quod est 'opinari', - secundo modo res dicitur a ratitudine. Loco istorum verborum accipio verba planiora: pro re dicta a 'reri' accipio realitatem opinabilem, quae communis est - secundum ipsum figmentis et non figmentis; pro re dicta a ratitudine accipio, secundum intentionem suam, realitatem quiditativam, quia ponit rem quiditativam esse ratam per hoc quod est exemplata, quod non convenit figmentis. Ultra ista non restat nisi realitas 'actualis exsistentiae'. Habemus igitur tria, per ordinem: realitatem opinabilem, quiditativam et exsistentiae.

Quaero tunc, quid intelligit per aliquitatem? Si enim realitatem opinabilem, cum illa sit communis alicui et nihilo, illa de se nihil est. Igitur si ratitudo fundetur in aliquitate sic sumpta, fundatur in nihilo, - ergo est nihil, quia quod nihil est ad se, nihil est ad aliud, VII De Trinitate cap. 3; ergo ratitudo nihil est. Ergo tota res, composita ex ratitudine et aliquitate, sunt duo nihila.

Si aliquitas dicatur realitas quiditativa, quaero quid intelligit per ratitudinem: aut realitatem quiditativam, aut realitatem exsistentiae? Si quiditativam, igitur dicere ratitudinem fundari in aliquitate, est dicere realitatem quiditativam fundari in realitate quiditativa, quod nihil est dictu, quia tunc idem fundaretur in se ipso secundum idem 'esse'. Si realitatem exsistentiae, - contra: ergo illi praesupponitur ratitudo, quia res secundum istam opinionem habet vere 'esse' ratum ante 'esse' exsistentiae, et ita non potest prima ratitudo eius esse 'esse' exsistentiae.

Si dicas quod aliquitas quae est realitas opinabilis, est 'quid' commune alicui et nihilo, sed alia est aliquitas, quae est propria rei possibili esse et non convenit figmentis (ex qua componitur res habens aliquitatem, et ex ipso 'esse' sicut ex ratitudine sua), - contra: hoc est dicere quod duplex est aliquitas, alia alicuius et nihili, et alia alicuius tantum, sicut si diceretur, duplex est albedo, alia albi et nigri, alia albi tantum. Et praeter hoc, de illa aliquitate propria entitati possibili quaero: aut illa est respectus tantum, et fundatur in aliquitate communi (quia illa sola praecedit eam), et tunc fundabitur in nihilo, ut dictum est, - et tunc erit nihil; aut illa aliquitas propria est absolutum, et per eam distinguitur res habens eam, a figmentis, per te, - igitur ista est prima ratitudo rei et absoluta, et ita respectus non erit prima ratitudo rei.

Praeterea, secundo sic: humanitas aut habet de se conceptum cui non repugnat aliquid subesse in effectu, aut cui repugnat de se aliquid subesse in effectu, aut cui de se aliquid subest in effectu. Non tertio modo, secundum omnem opinionem, eo quod hoc est proprium soli Deo. Si detur quod de se repugnat sibi aliquid subesse illi conceptui, ergo per nullum respectum advenientem potest ei competere quod aliquid possit sibi subesse, quia quod repugnat alicui ex parte sui, non potest ei non repugnare stante natura eius, et ita non fit sibi non repugnans per aliquem respectum advenientem sibi. Ergo conceptus humanitatis est talis cui de se non repugnat aliquid subesse in effectu: sed talis conceptus est entis rati, secundum opinionem istius magistri, quia conceptui figmenti repugnat esse in effectu.

Praeterea, tertio: Philosophus IV Metaphysicae, ex opinione dicentium 'omnia apparentia esse vera' infert istud impossibile, quod 'omnia erunt ad aliquid', - quod non intelligit tantum denominative, quia sic 'omnia esse ad aliquid' verum est, saltem omnia alia a Deo; ergo intelligit inferre pro maximo inconvenienti 'omnia esse essentialiter ad aliquid': haec autem opinio ponit 'essentialiter omnia esse ad aliquid', - ergo haec conclusio, 'omnia' scilicet 'esse ad aliquid', est magis inconveniens quam quod 'omnia apparentia sint vera'.

Si dicas quod Philosophus dicit quod 'omnia erunt ad aliquid', scilicet ((ad opinionem et sensum)), - contra: in argumento, ad impossibile ducens conclusio debet esse aeque vel magis impossibilis quam praemissa; ista conclusio illata, quatenus illata, non differt a praemissa quae ponit omnia vera esse propter apparentiam eorum sensui vel opinioni - nisi in hoc quod infert 'omnia esse ad aliquid'; ergo si in aliquo habet maiorem impossibilitatem quam praemissa, est ista impossibilitas 'omnia sunt ad aliquid simpliciter'.

Quarto sic: humanitas in quantum humanitas, aut tantum habet 'quid' nominis, aut habet 'quid' rei quod repugnat figmentis. Si primo modo, ergo de humanitate in quantum humanitas est, non plus est scientia quam de chimera, et per consequens metaphysica, quae est de quiditatibus, non magis erit scientia quam si esset de figmentis, non intelligibilibus propter contradictionem inclusam in eis. Si vero humanitas in quantum humanitas habet 'quid' rei quod repugnat figmentis, ergo humanitas unde humanitas, est ens ratum.

Respondetur quod humanitas unde humanitas, habet aliquam definitionem, sed illa non indicat ens ratum (quia figmenta possunt habere genus et differentiam), sed ad habendum completam rationem entis rati oportet addere respectum ad ens imparticipatum.

Istud non respondet ad argumentum, quin metaphysica nulla sit scientia. - Similiter etiam quod dicit de figmentis - quod habent genus et differentiam - falsum est, quia omne tale habet rationem in se falsam, quia includentem contradictionem, quia una pars repugnat alteri: sed tales partes numquam sunt genus et differentia, quia differentia est per se determinativa generis, et per consequens non repugnat ei.

Secundo, contra opinionem, arguitur ex dictis eius. Primo sic: quidlibet est formaliter activum sua ratitudine, quod probatur, quia ratitudine est formaliter in actu; sed nihil secundum ipsum formaliter est activum relatione, quia relatio non est principium agendi; ergo ratitudo non est relatio.

Item, secundum ipsum nulla creatura in quantum rata differt specie ab illo 'esse' quod est Deus; sed ipsum 'esse' quod est Deus, secundum omnem opinionem est absolutum: quomodo ergo illud quod est formaliter relatio non differt specie ab eo quod est absolutum?

Item, secundum istum ens rationis participat ens ratum vel ens primum, non tamen est formaliter res rata. Ergo participatio talis non est formaliter ipsa ratitudo.