Ordinatio

Contra istam positionem arguo. - Sive singulare intelligatur, sive non, non curo modo; certum est enim quod universale potest intelligi ab intellectu et magis a philosophis intellectus ponitur potentia distincta a potentiis sensitivis propter intellectionem universalis, et propter compositionem et divisionem, et propter syllogizationem, quam propter cognitionem singularis, si possit intelligere singulare.

Ex hoc ergo manifesto, scilicet quod intellectus potest intelligere universale, accipio hanc propositionem: 'intellectus potest habere obiectum actu universale, per se sibi praesens in ratione obiecti, prius naturaliter quam intelligat'. Ex hoc sequitur propositum, quod in illo priore habet obiectum praesens in specie intelligibili, et ita habet speciem intelligibilem priorem actu.

Antecedens assumptum videtur satis manifestum, quia obiectum est prius naturaliter actu: ergo universalitas, quae est propria condicio obiecti in quantum obiectum, praecedit actum intellectus vel intelligendi; ergo sub illa ratione etiam oportet obiectum esse praesens, quia praesentia obiecti praecedit actum.

Consequentiam probo primo ex parte universalitatis obiecti, secundo ex parte praesentiae. Ex parte universalitatis obiecti arguo tribus viis, quarum una sumitur a parte phantasmatis repraesentantis, et una ex parte intellectus agentis, et una ex parte communioris et minus communis.

Primo arguo sic: species ex hoc quod est talis species, habet talem rationem repraesentandi, et hoc respectu obiecti sub tali ratione repraesentati; ergo eadem species manens, non habet duas rationes repraesentativas, nec est repraesentativa respectu duarum rationum in repraesentabili. Sed intelligere obiectum sub ratione universalis et singularis requirit duplicem rationem repraesentativam vel repraesentandi, et est respectu duplicis rationis 'repraesentabilis' formaliter; ergo idem manens idem, non repraesentat sic et sic: ergo phantasma, quod de se repraesentat obiectum sub ratione singularis, non potest repraesentare ipsum sub ratione universalis.

Responsio: idem repraesentativum in alio et alio lumine, repraesentat obiectum sub alia et alia ratione, sicut nocte lucentia in lumine diei se repraesentant sub ratione coloratorum, in lumine noctis sub ratione lucentium.

Contra. 'Hoc repraesentativum' prius naturaliter est aliquid in se quam in tali lumine vel in tali repraesentet: quia enim est 'talis species', ideo congruit sibi lumen in quo repraesentet unum, et non aliud, - alioquin poneretur, vel posset poni, quod eadem species repraesentaret colorem et sonum (sed illa species ut est in aere tremulo, repraesentat sonum, ut in aere illuminato, repraesentat colorem), et ita non posset ostendi aliqua distinctio repraesentativorum. In illo ergo priore oportet intelligere 'unitatem speciei in se', quam consequatur unitas repraesentationis et obiecti repraesentabilis per ipsam in quantum repraesentatur in ea vel per eam, et ita aliquid quod idem est in isto priore, non potest habere diversam rationem repraesentandi, nec repraesentare istud sub alia et alia ratione repraesentabilis. - Confirmatur, quia lumen non repraesentat formaliter, nec est ratio formalis repraesentativi, sed tantum est in quo aliquid repraesentatur. Videtur etiam, quanto lumen est perfectius, tanto in ipso praecisius et distinctius relucet illud quod repraesentativum repraesentat.

Nec exemplum aliquid valet ad propositum, immo est ad oppositum, quia vel duae qualitates sunt in tali corpore, ut lux et color, quarum altera multiplicat se in luce maiore praesente, alia in minore, quando nihil alterum efficacius movet (vel simul utraque multiplicat se in luce maiore, sed efficacius movens percipitur et minus efficaciter movens non percipitur: sicut stellae multiplicant de die radios suos, nec tamen videntur, quia aliud luminosius efficacius movet visum), - vel si una est qualitas sensibilis in tali corpore, ipsa in alio et alio lumine causat diversa repraesentativa, aliud scilicet in maiore, aliud in minore: et ita semper stat quod non est idem repraesentativum obiecti sub diversa ratione repraesentabilis, quantumcumque aliud lumen et aliud concurrat.

Si respondeas quod idem secundum eandem qualitatem potest esse simile diversis, sicut unum album secundum eandem albedinem diversis albis, - hoc nihil est ad propositum, quia in relationibus ordinis essentialis non potest esse alia et alia dependentia, in aliquo, ad duo in eodem ordine: puta ut eiusdem mensurati ad duas mensuras in eodem ordine, nec eiusdem participantis ad duo participata in eodem ordine, nec eiusdem effectus ad duas causas totales in eodem ordine, - sicut probatum est in quaestione de unitate Dei prius; ergo in ista relatione, ubi non est tantum similitudo sed imitatio et exemplatio passiva, impossibile est idem absolutum referri ad diversa, et ita non potest esse eadem species in ratione repraesentantis diversorum sub ratione diversorum.

Secundo ad illam viam primam arguo sic, quia repraesentativum secundum totam virtutem suam repraesentans aliquid sub una ratione, non potest simul repraesentare idem vel aliud sub alia ratione obiecti; sed phantasma - in quo intelligitur universale - secundum totam virtutem suam repraesentat obiectum ut singulare virtuti phantasticae, quia tunc est actualis imaginatio illius obiecti in singulari: et patet quod secundum totam virtutem phantasmatis, quia alias virtus phantastica non posset habere per phantasma ita perfectum actum circa obiectum sicut obiectum natum est repraesentari per illud phantasma; ergo tunc non potest phantasma repraesentare obiectum sub alia ratione repraesentabilis.

Item, quare non potest in imaginativa esse actus respectu obiecti actu universalis, si potest esse ibi species respectu obiecti talis, cum actus sit quaedam species?

Ex secunda via arguo sic: intellectus agens est mere potentia activa, secundum Philosophum III De anima, tum quia est ((quo est omnia facere)), tum quia comparatur ad possibilem etiam ((ut ars ad materia)); ergo potest habere actionem realem. Omnis actio realis habet aliquem terminum realem. Ille terminus realis non recipitur in phantasmate, quia illud receptum esset extensum, et ita intellectus agens non transferret ab ordine in ordinem, - nec illud esset magis proportionatum intellectui possibili quam phantasma; nec etiam intellectus agens causat aliquid in phantasmatibus, quia non est suum passivum, secundum praedictas auctoritates; ergo tantum recipitur in intellectu possibili, quia intellectus agens nullius est receptivus. Illud primum causatum non potest poni actus intelligendi, quia primus terminus actionis intellectus agentis est universale in actu, quia 'transfert de ordine in ordinem'; universale autem in actu praecedit actum intelligendi (sicut praeassumptum est in antecedente), quia obiectum sub ratione obiecti praecedit actum. Non arguitur hic quod phantasma cum intellectu agente non possit causare intellectionem, sed non intellectionem universalis nisi prius speciem - quia et 'actu universale' praecedit natura intellectionem sui, et universale est primus terminus eius.

Et confirmatur ratio, quia ponitur intellectum agentem facere 'de non universali universale' vel 'de intellecto in potentia intel lectum in actu', sicut dicunt auctoritates Philosophi et Commentatoris. Cum universale ut universale, nihil sit in exsistentia, sed tantum sit in aliquo ut repraesentante ipsum sub tali ratione, ista verba nullum intellectum habebunt, nisi quia intellectus agens facit aliquid repraesentativum universalis de eo quod fuit repraesentativum singularis, quantumcumque illud 'de' intelligatur, materialiter vel virtualiter; actio realis non terminatur nisi ad repraesentativum obiecti sub ratione universalis; ergo realis actio intellectus agentis terminatur ad formam aliquam realem, in exsistentia, quae formaliter repraesentat universale ut universale, quia aliter non posset terminari actio eius ad universale sub ratione universalis.

Hic de actione intellectus agentis, Godefridus: - removet prohibens, sequestrando quiditatem a singularitate, non in essendo sed in immutando; nec agit in phantasma, nec in possibilem, sed contingit phantasma virtualiter. Hoc sic exponitur: in phantasmate - 'quid' et 'hoc'; in lumine, concreato 'possibili', 'quid' est motivum potentiae sic illuminatae, 'hoc' non. - Exemplum: si simul album et dulce, album movet medium illuminatum, dulce non; ergo lumen abstrahit colorem a dulcedine et sequestrat, quantum ad immutare, et removet 'prohibens in non immutativum'.

Contra. Aut 'quid' ut in phantasmate, habet sufficientem virtutem activam immutandi possibilem ad intellectionem universalis, et sequitur quod universale non est terminus actionis intellectus agentis, - aut non, et requiritur aliud 'agens proprie', agens eo modo quo ipsi 'quid' deest virtus activa proprie. Item, 'hoc', coniunctum 'quid', non prohibet - sicut nec 'quid' esse, ita nec esse motivum intellectus. Item, removens prohibens habet actionem praeviam actioni illius a quo removetur; da illam hic, et in quid? et ad quem terminum? Sed haec ratio solvitur per illud 'Hoc exponitur', quia arguit contra proprie removens, non contra disponens passum ad recipiendum.

Item, secundo secundum istam viam, quia intellectus agens in ratione activi non excedit possibilem in ratione passivi; ergo quidquid causatur ab intellectu agente, recipitur in possibili. Ergo primus terminus actionis intellectus agentis recipitur in possibili, et ita cum prima actio intellectus agentis sit ad universale in actu, istud universale - vel illud quo ipsum habet 'esse' tale - recipitur in intellectu possibili.

Secundum tertiam viam arguo sic: habitus minus universalis et magis universalis sunt distincti habitus proprii, alioquin metaphysica ut metaphysica non esset habitus intellectus, quia esset de obiecto universalissimo ad omnia alia obiecta. Habitu autem universaliore contingit uti non utendo aliquo alio habitu minus universali, sicut contingit habere actum intelligendi circa universalius - eodem modo quo respicitur ab habitu illo - non habendo actum circa minus universale; sed non habetur actus intelligendi circa universalius, nisi ipsum sub tali ratione sit praesens intellectui; ergo universalius potest esse praesens intellectui per aliud quam per quod est apud intellectum praesentia alicuius minus universalis: sed si praecise intelligeretur obiectum in phantasmate, numquam esset magis universale praesens nisi in minus universali, quia numquam nisi in singulari phantasiabili, - ergo etc.

Item, ultimo quoad hanc viam: universalius numquam apprehenditur secundum suam indifferentiam totam, quando apprehenditur in suo inferiore. Tota enim indifferentia universalioris est secundum quod ipsum, ut conceptum, est idem cuilibet suo inferiori; numquam autem communius ut conceptum in inferiore aliquo, est idem inferiori cuilibet, sed praecise illi in quo concipitur; ergo quodcumque universale conceptum in singulari, vel communius in minus communi, non concipitur secundum totam indifferentiam suam: potest autem intellectus concipere illud secundum totam indifferentiam suam, igitur non concipitur praecise communius in minus communi vel universale in singulari, - et ita non praecise universale in phantasmate. Phantasma enim non est proprie nisi ipsius singularis, et hoc in quantum est singulare speciei specialissimae, - et hoc si phantasma sit impressum ab aliquo debite approximato.

Ex secundo membro, scilicet praesentia obiecti, probatur illa consequentia prima, - primo sic: aut intellectus potest habere obiectum sibi praesens in ratione obiecti intelligibilis, absque hoc quod sit praesens alicui potentiae inferiori, aut non. Si non, ergo non potest habere aliquam operationem sine potentiis inferioribus (quia non potest habere obiectum praesens sine eis), et si non potest habere operationem sine illis, ergo nec esse sine eisdem, secundum argumentum Philosophi in prooemio libri De anima . - Si autem potest habere obiectum praesens absque eius praesentia potentiae inferiori, ergo habet; consequentia probatur, quia agentia talis praesentiae obiecti - scilicet phantasma et intellectus agens - sunt sufficienter approximata intellectui possibili, et agunt per modum naturae, et ita causant necessario in illo illud cuius ipse est receptivus.

Secundo sic: aliae potentiae cognitivae habent obiectum praesens eis non tantum secundario - quia scilicet illa sunt praesentia aliis potentiis inferioribus - sed propria praesentialitate, sicut sensus communis habet colorem sibi praesentem non tantum in quantum est praesens visui, sed quia habet speciem eius praesentem in organo sensus communis. Ergo cum hoc sit perfectionis in potentia cognitiva - posse habere obiectum praesens sibi sub ratione qua est obiectum talis potentiae, sequitur quod non tantum potest habere obiectum praesens sibi quia est praesens virtuti phantasticae, sed propria praesentialitate, in quantum scilicet relucet intellectui per aliquid quod est in intellectu.

Item, tertio: potentia non potens habere actum nisi circa obiectum sibi praesens, si non potest illud habere praesens nisi per aliam potentiam cui contingenter coniungitur, dependet in operatione sua a tali potentia sibi contingenter coniuncta, et ita est imperfecta. Sed intellectus non potest habere actum nisi circa obiectum sibi praesens, et per te non potest habere obiectum praesens nisi in virtute phantastica; virtus autem phantastica contingenter coniungitur intellectui in quantum potentia est; ergo intellectus in operatione sua dependet ab alia potentia cui contingenter coniungitur, et ita hoc ponit in eo imperfectionem potentiae cognitivae: nulla autem imperfectio ponenda est in aliqua natura nisi necessitas appareat in natura tali, - ergo talis imperfectio non est ponenda in intellectu.

Si obicias 'pluralitas non est ponenda nisi ubi est necessitas, hic non est necessitas, ergo etc.', - respondeo: necessitas est quando perfectio naturae hoc requirit. Licet autem hoc suppositum quod est homo, possit habere obiectum praesens in phantasmate, quia homo est, tamen natura intellectualis hominis, ut intellectualis est, non habet obiectum sufficienter praesens si non habet ipsum nisi in praesentia mendicata a virtute phantastica. Hoc ergo multum vilificat naturam intellectivam ut intellectiva est, quia removetur ab ea illud quod est perfectionis in potentia cognitiva, et quod invenitur in potentia sensitiva, ut in virtute phantastica. Ponitur ergo hic pluralitas propter necessitatem, quia propter perfectionem naturae perfectioris salvandam, maiorem quam sit naturae imperfectioris, vel saltem aequalem.

Hoc etiam quod supra probavi, videtur esse intentio Aristotelis expressa, in III De anima, ubi volens quod anima sit ((quodammodo omnia)), quasi probando exponit se, quod est ((per sensus sensibilia et per scientiam scibilia)).

Quod dictum Philosophi alii exponunt quod Aristoteles non loquitur uniformiter hic et ibi, quia de sensu intelligit quantum ad speciem impressam, de intellectu quantum ad habitum scientiae.

Haec expositio non videtur esse ad intentionem Philosophi, quia sicut antiqui posuerunt animam esse omnia realiter, ut ea omnia cognosceret, ita Philosophus ponit eam esse omnia non realiter sed per quamdam similitudinem. Si autem 'per sensus esset sensibilia' propter species sive similitudines impressas, et 'per intellectum esset intelligibilia', - aut hoc esset propter scientiam quae est in intellectu, et ita non esset scibilia secundum similitudinem (quia scientia secundum se non est similitudo 'intelligibilis', circumscripta specie obiectum illud repraesentante), - aut propter aliquid aliud repraesentans obiectum intelligibile, et tunc a specie intelligibili non esset intellectus intelligibilia, sed anima per phantasma: nihil enim esset ibi repraesentans intelligibile nisi phantasma tantum, secundum talem positionem.

Item, Aristoteles VIII Physicorum (commento 30 secundum Commentatorem) ponit quod acquisita scientia reducitur intellectus de potentia essentiali ad accidentalem. - Quaero quid intelligit per 'scientiam'? Non habitum sequentem actum, quia quando egit non fuit in potentia essentiali. Ergo formam praecedentem actum, - ergo speciem intelligibilem. Probatio: tum quia phantasma non reducit intellectum ad potentiam accidentalem; tum quia tunc omnis scientia quae dicitur esse habitus quiditatis primi obiecti, esset in phantasia, - ergo ibidem omnis habitus de eodem, quia secundum Philosophum idem habitus est intellectus et scientia.

Expressius est ad istud intentio Augustini. Quod probo sic: nihil enim sufficienter natum est gignere notitiam actualem nisi ipsum habeat obiectum prius naturaliter quam actum, praesens sibi, in se vel in aliquo repraesentante ipsum; sed negando speciem intelligibilem, tota pars intellectiva non habet ante actum intelligendi obiectum sibi praesens, nec in se nec in aliquo repraesentante; ergo negando speciem intelligibilem, nihil in intellectiva erit sufficienter natum gignere actum intelligendi, et ita nihil in parte intellectiva erit sufficienter memoria respectu talium intellectionum quod negat Augustinus XII De Trinitate cap. 4 et XV cap. 10.

Si respondeas quod 'memoria est in parte intellectiva proprie sumpta per hoc quod intellectus factus est in actu primo intelligendi, et sic est activus respectu secundi actus intelligendi, ita quod habens notitiam primam confusam activus est respectu secundae notitiae distinctae', - hoc est contra opinantem opinionem istaml et contra Augustinum . Contra opinantem, quia ponit quod 'universale ut in phantasmate, est ibi quasi in memoria, - ut autem movens ad actum intelligendi, est ibi praesens quasi in intelligentia'. Ergo per illam scilicet opinionem, nullus actus intelligendi est memoriae, sed intelligentiae: hoc apparet per Augustinum XV Trinitatis cap. 63 vel 21, 'intelligentiae tribuentes quidquid cogitatur' etc.

Similiter, arguitur ratione, quia aut tunc actus ille quo memoria est in actu primo, erit idem cum illo actu intelligentiae, et tunc idem erit ratio gignendi se, aut erit alius: et tunc vel erit simul cum actu intelligentiae, et tunc duo actus simul, - aut non est simul, et tunc memoria formaliter gignet quando non erit. Est enim memoria formaliter per illud quod per te non est quando gignitur actus secundus.

Si etiam dicas quod 'memoria est per habitum scientiae', hoc non stat cum opinione, quia dicit quod 'habitu non est obiectum praesens nisi in phantasmate', et ideo 'habentem habitum oportet recurrere ad phantasma, ad hoc quod actu intelligat'. Ergo non est obiectum praesens per habitum praecise, sed per phantasma, quod non est in parte intellectiva, - et hoc magis patebit respondendo 'ad auctoritates Augustini, ponentis scientiam in memoria et non speciem impressam in intellectu', sicut arguitur ex verbis eius.