Ordinatio

Sed restat unum dubium. Si ens secundum suam rationem communissimam sit primum obiectum intellectus, quare non potest quodcumque contentum sub ente naturaliter movere intellectum, sicut fuit argutum in prima ratione ad primam quaestionem: et tunc videtur quod Deus naturaliter posset cognosci a nobis, et substantiae omnes immateriales, quod negatum est; immo negatum est de omnibus substantiis et de omnibus partibus essentialibus substantiarum, quia dictum est quod non concipiuntur in aliquo conceptu quiditativo nisi in conceptu entis.

Respondeo. Obiectum primum potentiae assignatur illud quod adaequatum est potentiae ex ratione potentiae, non autem quod adaequatur potentiae in aliquo statu: quemadmodum primum obiectum visus non ponitur illud quod adaequatur visui exsistenti in medio illuminato a candela, praecise, sed quod natum est adaequari visui ex se, quantum est ex natura visus. Nunc autem, ut probatum est prius - contra primam opinionem de primo obiecto intellectus, hoc est adaequato, quae ponit quiditatem rei materialis primum obiectum - nihil potest adaequari intellectui nostro ex natura potentiae in ratione primi obiecti nisi communissimum; tamen ei pro statu isto adaequatur in ratione motivi quiditas rei sensibilis, et ideo pro isto statu non naturaliter intelliget alia quae non continentur sub isto primo motivo.

Sed quae est ratio huius status? - Respondeo. 'Status' non videtur esse nisi 'stabilis permanentia', firmata legibus sapientiae. Firmatum est autem illis legibus, quod intellectus noster non intelligat pro statu isto nisi illa quorum species relucent in phantasmate, et hoc sive propter poenam peccati originalis, sive propter naturalem concordantiam potentiarum animae in operando, secundum quod videmus quod potentia superior operatur circa idem circa quod inferior, si utraque habebit operationem perfectam. Et de facto ita est in nobis, quod quodcumque universale intelligimus, eius singulare actu phantasiamur. Ista tamen concordantia, quae est de facto pro statu isto, non est de natura intellectus unde intellectus est, nec etiam unde in corpore, quia tunc in corpore glorioso necessario haberet similem concordantiam, quod falsum est. Undecumque ergo sit iste status, sive ex mera voluntate Dei, sive ex iustitia puniente (quam causam innuit Augustinus XV De Trinitate cap. 5 ultimo: ((Quae causa)) - inquit - ((cur ipsam lucem acie fixa videre non possis, nisi utique infirmitas? et quis eam tibi fecit, nisi utique iniquitas?))), sive - inquam - haec sit tota causa, sive aliqua alia, saltem non est primum obiectum intellectus unde potentia est et natura, nisi aliquid commune ad omnia intelligibilia, licet primum obiectum, adaequatum sibi in movendo, pro statu isto sit quiditas rei sensibilis.

Et si dicas, dato quod 'ens in communi' esset obiectum commune adaequatum pro statu isto, non tamen moverent substantiae separatae nisi in maiore lumine quam sit lumen naturale intellectus agentis, - ista ratio nulla videtur: tum quia, si tale lumen requiritur, non est ratio ex parte intellectus unde talis potentia est, quare modo non possit habere tale lumen, est enim de se receptivus talis luminis, alioquin - manens idem - numquam posset illud recipere; tum quia, quando aliqua duo agentia concurrunt ad aliquem effectum, quanto unum illorum plus potest supplere vicem alterius, tanto minor perfectio requiritur in alio, - quandoque autem nulla, si illud supplet totam vicem eius; ad immutationem autem intellectus possibilis concurrunt obiectum et lumen: ergo quanto obiectum est perfectius et magis potest supplere vicem luminis, tanto sufficit minus lumen, vel saltem non requiritur maius. Sed 'primum intelligibile' est maxime lux et maxime potest supplere vicem luminis intellectualis; ergo quantum est ex parte sua, si concipiatur sub primo obiecto adaequato intellectui nostro, pro statu isto, non esset defectus ex parte luminis, quin posset movere intellectum nostrum.