Ordinatio

Cum arguitur in opinione prima quod 'recipere speciem convenit sensui praecise quia potentia organica', dico quod falsum est, quia illud non est praecisa causa. Sed praecisa causa, cuiuscumque potentiae, habendi speciem repraesentantem obiectum suum ut suum est, est ista, quia ipsa est cognitiva, - et natura dedit sibi ut possit habere obiectum praesens sibi prius naturaliter quam cognoscat. Sed potentiae organicae dedit ut obiectum sit praesens non in potentia ipsa sed in organo, hoc est in parte corporis quam perficit potentia organica: et ista praesentia sufficit, quia totum - compositum ex parte corporis sic mixta et ex potentia - est organum; et huic toti obiectum sufficienter est praesens quando species est in illa parte corporis. Cum ergo intellectui nihil perfectionis auferatur in quantum potentia cognitiva est, per hoc quod non est organicus, immo magis additur perfectio, - sequitur quod sibi potest esse obiectum praesens ante actum, sicut aliis potentiis cognitivis; sed illa praesentia non erit per aliquid impressum organo, quia non habet organum: igitur erit per aliquid impressum ipsi potentiae. Tale impressum repraesentans, praecedens in potentia intellectiva actum intelligendi, voco 'speciem intelligibilem'.

Breviter ergo: sensus habet obiectum praesens in illa parte corporis, quae dicitur 'organum' illius sensus; sed intellectus tam illam praesentiam priorem actu quam ipsum actum habet ratione eiusdem receptivi.

Et ideo falsum accipitur quod species talis non est praecise nisi propter organum. Natura enim causat talem partem talis corporis sic mixtam, ut esset perfectibilis a tali potentia animae et congrueret operationi eius, quia ((materia est propter formam)) et non e converso, II Physicorum, et I De anima: ((membra enim leonis non differunt a membris cervi nisi quia anima ab anima)). Non ergo forma est propter materiam, sed e converso. Et ideo talis pars facta est talis speciei receptiva, ut per talem speciem sit obiectum praesens tali composito, quod est totum organum. Unde non prima causa praesentiae obiecti in specie est talis dispositio corporis, sed prior causa est ut potentia apprehensiva habeat obiectum actu cognoscibile, sibi praesens, vel in se ipsa, vel in aliquo quod est pars ipsius organi in tali operatione.

Ad aliud, de Philosopho, quod 'intellectus est locus specierum': potest exponi quod intellectus dicitur 'locus specierum' quia salvans (sicut dicitur quod ipsius 'loci' est salvare locatum), et aliae potentiae non sunt 'loca' quia non ita salvant. Species quippe intelligibilis non videtur deleri sicut sensibilis, quia species sensibilis ita est in organo quod corrumpitur per contrarium formaliter, vel per dispositionem in susceptivo disconvenientem tali formae sicut patet secundum Philosophum in libro De memoria et reminiscentia, quod senes et iuvenes et pueri sunt male reminiscitivi propter nimiam abundantiam humorum, et etiam propter laesionem et indispositionem organi. Isto utroque modo non est species intelligibilis in intellectu, ut per se deleatur per aliquod contrarium ad ipsum seu per indispositionem susceptivi. - Aliae multae congruentiae possent assignari circa illud vocabulum 'locus', circa quod non oportet modo immorari.

Quod additur de Philosopho quod ((speculamur 'quod quid est' in phantasmatibus)), etc., - pro omnibus talibus auctoritatibus dico quod talis est conexio istarum potentiarum phantasiae et intellectus pro statu isto, quod nihil intelligimus in universali nisi cuius singulare phantasiamur, nec est alia conversio ad phantasmata nisi quod intelligens universale imaginatur eius singulare: nec intellectus videt 'quod quid est' in phantasmatibus sicut in ratione videndi, sed intelligens 'quod quid est' relucens in specie intelligibili, ut relucens in specie intelligibili, videt illud in suo singulari, viso per virtutem phantasticam in phantasmate.

Quod adducitur 'de Augustino qui non ponit speciem intelligibilem in memoria, sed scientiam', respondeo: ubi ponit scientiam, statim ponit aliquid quod includit speciem intelligibilem, licet non utatur isto vocabulo, - quia XV De Trinitate cap. 10, cum praemisisset quod ((ex ipsa scientia quam memoria tenemus, gignitur verbum)), subdit quod ((formata cogitatio ab ea re quam scimus, verbum est)); et ibidem, cap. 12, cum praemisisset ((Simillima est visio cogitationis visioni scientiae)), subdit: ((Quando quod est in notitia hoc est in verbo, tunc est verum verbum)); et in eodem cap. 12, in fine - ((verbum simillimum rei notae de qua gignitur, et de visione scientiae visio cogitationis exoritur)), subdit: ((Nec interest quando illud didicerit qui quod scit loquitur)); similiter cap. 22: ((Quando ad memoriam meam aciem cogitationis meae converto, ac si in corde meo dico quod 'scio')), etc. Item, XV Trinitatis cap. 27 vel 82, quando loquitur de luce in qua videntur vera, ((Ipsa)) - inquit - ((ostendit tibi verbum verum esse in te, quando de scientia tua gignitur, id est quando quod scimus dicimus)). - Haec ille.

Ex istis omnibus apparet quod illud quod Augustinus attribuit memoriae ut rationi scientiae ut gignenti, exponit se semper de obiecto praesente in memoria. Non est autem obiectum praesens in memoria, ut memoria intellectiva est, per scientiam ut est habitus distinctus a specie. Ergo oportet quod intelligat istam praesentiam esse per speciem intelligibilem, et sub illa ratione sub qua etiam distinguitur ab habitu scientiae proprie sumptae.

Et hoc modo etiam debet accipi illud verbum Philosophi III De anima, qui cum praemisisset quod anima est ((quodammodo omnia)), subdit: ((per sensum est sensibilia, per scientiam scibilia)). - Scientia quippe, tam apud Philosophum quam apud Augustinum, in locis praedictis, accipitur pro ipsa praesentia habituali obiecti in memoria intellectiva, quae 'praesentia habitualis' est virtualiter scientia de tali obiecto, quia in obiecto sic praesente continetur virtualiter tota scientia de tali obiecto.

Haec species est illa scientia quae reducit de potentia essentiali ad accidentalem (secundum Aristotelem VIII Physicorum et II De anima), non autem illa quae proprie dicitur scientia, quae scilicet est habilitas derelicta ex actibus, nam ante illam ad primum actum considerandi requiritur quod sit iam reductus intellectus de potentia essentiali ad accidentalem, alioquin tunc non operaretur. Nec incongrue species in qua relucet quiditas dicitur 'scientia', non tantum virtualiter quia totam continet, sed formaliter potest dici 'habitus cognitivus', quia qualitas mansiva in intellectu, disponens quantum ad actum.

Et ex hoc, scilicet ex prima condicione, habetur argumentum pro specie intelligibili, quia non videtur quomodo possit aliqua scientia tota dici 'una' ratione primi obiecti, nisi quatenus illa scientia continetur virtualiter in illo primo obiecto intelligibili: non enim tota illa scientia dicitur 'una' ab obiecto, quatenus obiectum continens illam relucet in phantasmate, quia illa non esset 'unitas' habitus intellectualis sed alicuius imaginationis.

Quod arguitur post, pro secunda opinione, quod 'potentia quae est ad aliquem actum, actuatur primo secundum illum actum', dico quod quaelibet potentia apprehensiva, ut apprehensiva, est in potentia ad apprehendere 'primo' primitate perfectionis, licet non primitate in via generationis; et quandoque 'primo' primitate generationis, quando scilicet obiectum in se est praesens tali potentiae ut actu cognoscibile ab ea: tunc enim non oportet, ante actum, in ipso aliquid aliud fieri in quo ipsum sit praesens, sed primum quod fit ab eo est actus.- Quando autem obiectum non est natum esse in se praesens sub ratione actu cognoscibilis a tali potentia, tunc quaelibet potentia apprehensiva est in potentia ad apprehensionem et ad illud in quo cognoscibile erit praesens, et prius, ordine originis, ad habendum illam praesentiam quam ad habendum actum. Ita est in proposito. Sensibilia non sunt nata esse in se praesentia intellectui sub ratione actu intelligibilium, sed tantum in specie intelligibili possunt sic esse praesentia, et hoc quantum ad intellectionem abstractivam, de qua est sermo in proposito; et ideo potentia apprehensiva respectu talium est in potentia ad duplicem actum, et ab agente approximato prius, ordine originis, recipiet priorem actum quam posteriorem.

Nec tamen intelligo ita istos actus esse ordinatos quod prior sit ratio receptiva respectu posterioris, sicut scilicet superficies est ratio recipiendi albedinem: tunc enim intellectus respectu nullius 'intelligibilis' recipere posset actum secundum (qui est intellectio), nisi prius haberet actum primum (ut speciem eiusdem obiecti); sed intelligo quod intellectus de se est ratio immediata recipiendi utrumque actum. Ipsi tamen inter se sunt ordinati quando obiectum non est natum esse praesens in se, quia tunc oportet prius naturaliter esse illum actum quo obiectum est praesens ut intelligibile, quam illum qui elicitur circa obiectum intelligibile ut praesens, - et hoc non salvatur nisi in specie intelligibili.

Non etiam ponitur perfectio summa possibilis potentiae cognitivae, nisi ponatur eam posse conservare speciem intelligibilem praeter actum, et ita habere obiectum suum praesens, conservatum sine actu, quia hoc conceditur sensitivae, - et perfectio est in intellectiva cognitiva potentia quod non dependeat ab alio in cognitione sua, sed quod possit habere obiectum praesens sine dependentia ad aliam potentiam.