Ordinatio

His visis de ente, restat ulterior dubitatio, - utrum posset poni aliquod aliud transcendens primum obiectum intellectus, quod videtur habere aequalem communitatem cum ente. Et ponitur quod sic, et hoc quod 'verum' sit primum obiectum intellectus et non ens. - Quod probatur tripliciter.

Primo sic: distinctae potentiae habent distincta obiecta formalia, ex II De anima; intellectus et voluntas sunt distinctae potentiae; igitur habent distincta obiecta formalia, quod non videtur posse sustineri si ens ponatur primum obiectum intellectus, - sed si 'verum' ponatur, bene possunt assignari distincta obiecta.

Secundo sic: ens est commune, de se, ad sensibile et insensibile; obiectum autem proprium alicuius potentiae est obiectum eius sub aliqua propria ratione; ergo ad hoc quod ens sit proprium obiectum intellectus, oportet quod determinetur, et contrahatur ad ens intelligibile per aliquid per quod excludatur ens sensibile. Sed tale contrahens videtur esse 'verum', quod dicit de se rationem manifestativi vel intelligibilis.

Item, tertio sic: obiectum non est proprium alicuius potentiae nisi secundum quod est proprium motivum potentiae; non movet autem aliquid potentiam nisi secundum quod habet aliquam habitudinem ad eam; ens ergo, secundum quod est absolutum et non habens aliquam habitudinem ad intellectum, non est proximum et immediatum obiectum. Illud autem secundum quod ens formaliter habet habitudinem ad intellectum, est veritas, quia - secundum Anselmum De veritate - ((veritas est rectitudo, sola perceptibilis mente)).

Sed contra istam conclusionem de 'veritate' arguo sic: primum obiectum, hoc est adaequatum, vel aequatur secundum communitatem, vel secundum virtualitatem, vel secundum utramque primitatem concurrentem; 'verum' nullo istorum modorum adaequatur intellectui, - ens adaequatur, ut patuit; ergo etc. Probatio primae partis minoris: 'verum' non dicitur in 'quid' de omnibus per se intelligibilibus, quia non dicitur in 'quid' de ente, nec de aliquo per se inferiore ad ens. Secunda pars minoris probatur cum tertia, quia inferiora ad 'verum' licet includant ipsum essentialiter, non includunt omnia intelligibilia virtualiter vel essentialiter, quia 'hoc verum' quod est in lapide non includit essentialiter vel virtualiter lapidem, sed e converso, 'illud ens' quod est lapis includit veritatem, - et ita de quibuscumque aliis entibus et eorum veritatibus.

Item, 'verum' est passio entis et cuiuslibet inferioris ad ens; ergo intelligendo ens vel quodcumque inferius ad ens praecise sub ratione veri, non intelligetur nisi per accidens, et non secundum rationem quiditativam. Sed cognitio 'cuiuscumque secundum rationem quiditativam, est prima cognitio' et 'perfectissima' de eo, ex VII Metaphysicae cap. 1. Igitur nulla cognitio de aliquo, praecise sub ratione veri, est prima cognitio obiecti, - et ita nec veritas est prima ratio, praecise, cognoscendi obiectum.

Confirmatur ratio: ex II Priorum, cum scientia mulae ut mula stat ignorantia 'huius mulae' ut haec. Sicut enim - comparando ad habitum - inferius extraneatur suo superiori, de quo superiore est primo ille habitus, ita multo magis extraneabitur obiectum suae passioni, comparando sive ad habitum sive ad potentiam.

Item, obiectum habitus naturaliter non praecedit obiectum potentiae; sed obiectum primum metaphysicae, quae est habitus intellectus, est ens, quod est prius naturaliter 'vero', - et non 'verum', quod est passio entis, est primum subiectum metaphysicae; igitur etc.

Ad rationes 'in oppositum' respondeo, ducendo illas ad oppositum. Primam sic, quia sicut voluntas non potest habere actum circa ignotum, ita non potest habere actum circa obiectum, sub ratione formali aliqua obiecti quae ratio sit penitus ignota. Igitur omnis ratio secundum quam obicitur aliquid voluntati, est cognoscibilis ab intellectu, - et ita non potest esse prima ratio obiecti intellectus illa quae distinguitur contra rationem volibilis, si qua sit talis.

Hoc etiam patet de quibuscumque passionibus entis habetur distincta notitia, ita de bono sub ratione boni, sicut de vero sub ratione veri, quia - secundum Avicennam VI Metaphysicae cap. ultimo - ((si aliqua scientia esset de omnibus causis, illa esset nobilissima quae esset de causa finali)), cuius ratio, secundum multos, est bonitas.

Ad illud igitur quod accipitur in argumento, de distinctione obiectorum, respondeo: potentiae distinctae tripliciter se habent ad invicem - aut sunt omnino disparatae, aut sunt ordinatae, et tunc vel in eodem genere, sicut cognitiva superior et inferior, vel in alio genere potentiarum, ut cognitiva ad suam appetitivam.

Primo modo potentiae distinctae habent obiecta omnino distincta, quia nulla earum - ex quo sunt disparatae - est per se operativa circa obiectum circa quod alia. Tales sunt sensus exteriores, ut visus et auditus.

Secundo modo distinctae habent obiecta subordinata, ita quod sicut potentia superior potest habere per se actum circa quodcumque circa quod potest potentia inferior, ita obiectum primum potentiae superioris continet sub se primum obiectum potentiae inferioris, alioquin non esset illud obiectum adaequatum superiori. Unde obiectum primum visus, secundum suam communitatem, continetur ut inferius sub primo obiecto sensus communis.

Tertio potentiae sic se habent, quod si appetitiva adaequetur cognitivae operando circa quaecumque obiecta, idem esset obiectum primum utriusque, et sub eadem ratione formali, ex parte obiecti; si autem appetitiva habeat actum circa aliqua cognoscibilia et aliqua non, tunc obiectum appetitivae erit inferius ad obiectum cognitivae.

Ad propositum. Intellectus et voluntas cadunt in tertio membro: et si voluntas ponatur habere actum circa omne intelligibile et sub quacumque ratione intellectum, ponetur idem esse obiectum tam voluntatis quam intellectus, et sub eadem ratione formali; si non, sed quod voluntas tantum habeat actum circa intelligibilia quae sunt finis vel entia ad finem, et non circa mere speculabilia, tunc ponetur obiectum voluntatis aliquo modo particulare respectu obiecti intellectus, sed semper stabit quod ens est obiectum intellectus.

Secundam rationem duco ad oppositum, quia obiectum proportionatum potentiae superiori, est commune ad obiectum proprium potentiae inferioris, ex praedicta distinctione, - et ita ens, secundum quod abstrahens a sensibili et insensibili, est vere proprium obiectum intellectus, quia intellectus tamquam potentia superior potest habere actum tam circa sensibile quam circa insensibile. Unde ista abstractio, quae videtur esse non appropriatio, est sufficienter appropriatio respectu potentiae superioris. Per hoc respondeo ad rationem quod communitas entis ad sensibile et insensibile est ratio appropriandi ipsam potentiae operativae circa utrumque obiectum per se, qualis est intellectus. Et licet sub ente sic in communi contineatur sensibile, non tamen ipsum in communi est sensibile, hoc est obiectum sensus, - sed tantum intelligibile, adaequatum intellectui, quia non oportet respectum proprium inferioris esse proprium superioris. Talem dicit hoc quod est 'sensibile', qui convenit qualitati alicui, omni et soli, - sed 'intelligibile' etsi conveniat alicui enti, ita quod non sensibile, non tamen omni et soli: immo nulli soli nisi enti in communi; non ut est 'hoc aliquid', ut quoddam intelligibile singulare, sed ut est commune ad omne intelligibile, et hoc secundum modum aliquem communitatis praedictum.

Tertiam duco ad oppositum, quia 'rationem obiecti' dico esse illam secundum quam obiectum motivum est potentiae, - sicut ratio activi vel agendi dicitur esse illa forma secundum quam agens agit. Talis autem ratio obiecti non potest esse respectus ad potentiam, - et isto modo loquitur Philosophus II De anima, ubi assignat primum obiectum visus. Dicit quod ((illud cuius est visus ut obiecti, est 'visibile')), 'non per se primo modo sed secundo, ita quod ipsum ponitur in ratione visibilis'. Si autem formalis ratio obiecti potentiae esset respectus ad talem potentiam, tunc obiectum primum visus esset 'visibile' per se primo modo, quia ipsa visibilitas esset ratio formalis obiecti, et tunc facile esset assignare prima obiecta, quia obiectum primum cuiuscumque potentiae esset correlativum ad talem potentiam, puta visus 'visibile', auditus 'audibile', quo modo Philosophus non assignavit prima obiecta potentiarum, sed aliqua absoluta, puta visus 'colorem', auditus 'sonum', etc. Unde si 'verum' dicat formalem respectum ad intellectum (de quo alias) sequitur oppositum propositi in hoc. Ex hoc enim sequitur quod ratio illa non sit ratio formalis obiecti, sed aliqua alia ab ea.

Patet igitur ex dictis quod nihil potest ita convenienter poni obiectum primum intellectus sicut 'ens' - neque aliquod virtuale primum, neque aliquod transcendens aliud, quia de quolibet alio transcendente probatur per eadem per quae probatum est de vero.