Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Titulus clarus est. – In corpore est unica conclusio, responsiva quaesito affirmative: Voluntas Dei est omnino immutabilis.

Probatur. Voluntas est boni: ergo dupliciter tantum potest incipere velle, scilicet, quia incipit vel esse, vel cognosci sibi bonum: ergo non potest incipere velle absque praesupposita mutatione intellectus, vel dispositionis substantiae propriae: ergo non est mutabilis absque aliqua harum mutationum: ergo voluntas Dei est immutabilis omnino.

Prima consequentia aliter non probatur: ipsum tamen consequens declaratur, quoad utramque partem, ex calefieri et consilio. – Secunda est per se nota. – Tertia autem ex differentia inter mutare voluntatem et velle mutationem, manifestatur. – Quarta demum probatur: quia tam substantia quam scientia Dei est omnino immutabilis.

II. Circa has consequentias duo nota. Primo, quod antecedens, tanquam vulgata propositio, est diminute scriptum: subintelligi enim oportet ly intellecti. Et tunc manifeste patet primam consequentiam non egere probatione: quoniam, si velle est tantum respectu boni intellecti, oportet quod nova volitio sit aut ex novitate boni, aut ex novitate intellectionis. – Secundo, quod tertia consequentia in littera non habetur in se, sed in sua tantum probatione: sed ad claritatem maiorem expressimus illam.

III. Circa primam consequentiam ¹ dubium occurrit, propter ly sibi in consequente positum. Videtur enim quod illa particula falsificet consequens; et non sequatur ex antecedente. Falsum quidem reddit consequens: quia potest aliquis incipere velle, quia incipit esse vel cognosci bonum alteri, ut manifeste patet in amore amicitiae. Quod non sequatur vero ex antecedente, clare liquet: quoniam bonum alterius sub bono clauditur intellecto.

IV. Ad hoc dicitur quod, ut patet VIII Ethic. ², amabile quidem bonum, unicuique autem proprium. Et propterea voluntas primo est boni proprii, secundario autem est boni alieni. Unde et ibidem ³ dicitur quod amicabilia quae sunt ad alios, venerunt ex amicabilibus quae sunt ad se. Propter quod, consequentia ista, si de bono per se primo volito, seu volibili, intelligatur, est optima formaliter. Si autem de bono universaliter intelligitur, ut antecedens sonat, consequentia tenet etiam formaliter: et fundatur super hoc, quod mutabilitas seu novitas volitionis circa aliena, oritur ex mutabilitate amoris proprii; et immutabilitas circa aliena, ex immutabilitate circa propria. Et hoc rationabiliter: quia amor aliorum oritur ex proprio. Ex hoc enim patet quod in consequente alienus amor, etsi non formaliter, virtualiter tamen est inclusus: et consequenter incipere velle quia incipit esse vel cognosci bonum alteri, non est alia ratio seu alius modus incipiendi velle, ab his qui in consequente sunt expressi.

Et sic cessat et obiectio falsitatis, quia illi alii modi non ponunt in numerum cum istis, nec excluduntur, sed clauduntur in his virtualiter: et obiectio consequentiae, quia, ut dictum est, infertur novitas volitionis respectu boni universaliter, quamvis difformiter; quia respectu proprii, formaliter, respectu alieni, virtualiter.

Fecit autem hoc Auctor, non tantum brevitatis gratia; sed ea potius ratione motus, quia de voluntate divina loquebatur, de qua perspicuum ex dictis erat, quod alia non vult nisi bonitatem propriam volendo, ita quod ipsa sola est ei volendi causa. Et sic, in materia de qua est quaestio, sat fuit universalem maiorem de proprio bono assumere, verissimam formaliter: minor enim iam probata est ⁴, scilicet, Deus quidquid vult, bonitatem propriam volendo vult.

V. In responsione ad quartum, diligenter adverte quod intentio eius est negare in Dei voluntate potentiam ad opposita: quoniam in ea nulla omnino est potentia, sed est velle eius aut necessarium simpliciter, ut velle se; aut necessarium immutabiliter, ut velle alia. Et huc tendunt manifeste verba litterae in responseione, ex negatione necessarii absolute, eligendo necessarium immutabiliter: quasi dixisset quod ex negatione necessarii absolute non sequitur potentia, seu possibile secundum aliquam potentiam; sed stat quod ponatur necessarium immutabiliter. Non enim, cum dicitur, Deus potest velle hoc aut oppositum, ly potest denotat possibile secundum aliquam potentiam; sed possibile ex habitudine terminorum, ut expresse habes in I Contra Gentiles, cap. LXXXII. Et propterea imaginatio Scotica, in I, dist. XXXIX, qu. I, de potentia priore naturaliter actu absque mutabilitate, quam in voluntate divina fingit, voluntaria est: omnis enim potentia contradictionis est cum mutabilitate aliqua, ut IX Metaphys.⁵ habetur, et argumentum hoc in littera factum convincit.