Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

In titulo, adverte, novitie, quod non quaeritur hic utrum omnia sint bona a bonitate divina, sed utrum omnia sint bona bonitate divina. Ita quod sensus quaestionis non est, utrum omnia habeant quod sint bona, a divina bonitate: sed sensus est, utrum bonitas divina sit qua res bonae denominantur bonae, sicut albedine denominantur alba, aut loco locata.

II. In corpore quatuor facit: primo ponit duas distinctiones, simul innuens in quo conveniant et differant philosophi; secundo ponit opinionem Platonis¹; tertio, Aristotelis²; quarto respondet quaesito³.

III. Prima distinctio est: nominum quaedam important absolutum, et quaedam relationem. – Secunda est: denominatio est duplex, quaedam intrinseca, et quaedam extrinseca. Vocatur denominatio intrinseca, quando forma denominativi est in eo quod denominatur, ut album, quantum, etc.: denominatio vero extrinseca, quando forma denominativi non est in denominato, ut locatum, mensuratum, et similia. – Conveniunt autem omnes in hoc, quod secundum nomina importantia relationem, potest fieri denominatio extrinseca; ut patet de locato et mensurato. Differentia vero est inter Platonem et Aristotelem, an secundum nomina importantia absolutum, possit fieri denominatio extrinseca. Et hoc est ad nostrum propositum: quia bonum est nomen absolutum, et bonitas divina est extrinseca rebus aliis.

IV. Quoad secundum⁴, ibi: Plato, ponit quatuor propositiones Platonis. Prima est: species rerum separatae. Secunda est, quod particularia denominantur ab illis. Tertia est, quod invenitur idea entis, unius et boni, ita quod illa est Deus. Quarta: ab illa omnia denominantur bona. Et sic, secundum Platonem, respondetur ad quaesitum affirmative.

V. Quoad tertium⁵, ibi: Et quamvis, positio Aristotelis in primis duabus propositionibus discordat; in tertia vero concordat; de quarta nihil dicitur.

VI. Circa hanc partem dubium occurrit, quo pacto verum sit Aristotelem consentire Platoni de idea boni, cum expresse in I Ethic.⁶ impugnet eam.

Ad hoc breviter dicitur, cum Eustratio et s. Thoma⁷ in I Ethic., quod inter Aristotelem et Platonem non est hic differentia nisi verbalis. Reprehendit enim Aristoteles hoc, scilicet, bonum per essentiam debet poni per modum speciei separatae, sicut homo per essentiam, etc.⁸: non autem quin detur primum bonum per essentiam, quod Deus est, ut patet in XII Metaphys.⁹, in fine.

VII. Quoad quartum¹⁰, unica est conclusio responsiva, habens duas partes: Omnia sunt bona bonitate divina extrinsece et causaliter; bonitatibus autem propriis formaliter et intrinsece. – Probatur. A primo per essentiam bono, unumquodque potest dici bonum per modum assimilationis. Ergo unumquodque dicitur bonum bonitate divina effective, et exemplariter, et finaliter: similitudine autem illius, formaliter. Ergo. – Antecedens infertur ex praemissis. Consequentia autem, notis terminis, clara est ex se.

VIII. Tres autem termini sunt notandi. Primus est ly per modum cuiusdam assimilationis. Dupliciter enim contingit aliquid dici tale ab aliquo extrinseco. Uno modo, ita quod ratio denominationis sit ipsa relatio ad extrinsecum; ut urina dicitur sana, sola relatione signi ad sanitatem. Alio modo, ita quod ratio denominationis sit, non relatio similitudinis, aut quaevis alia, sed forma quae est fundamentum relationis similitudinis ad illud extrinsecum; ut aer dicitur lucidus luce solari, ea ratione qua participat eam per formam luminis. Et quoniam ubi est denominatio primo modo, ibi est denominatio ab extrinseco pura; ubi autem est denominatio secundo modo, ibi est denominatio ab extrinseco, sed non sola, quoniam est etiam ab intrinseco, ut patet; et in proposito sic est: ideo in littera dicitur quod a primo per essentiam bono, omnia dicuntur bona per modum assimilationis. Ex hoc enim statim sequitur et quod denominatione extrinseca, et intrinseca, possunt dici bona.

Secundus est ly sicut. Notanter non absolute in littera dicitur quod unumquodque potest dici bonum divina bonitate extrinseca denominatione: sed apponitur ly sicut principio effectivo, etc. Ut enim iam tactum est, denominatio extrinseca est duplex: quaedam pura, et quaedam causalis. Pura quidem est, quando sola relatione ad denominantem formam denominatio fit: causalis vero, quando participatio effectus extrinsecae causae denominationem fundat. Unde in proposito, quia unumquodque dicitur bonum divina bonitate extrinsece, non quomodocumque, sed causaliter, ideo dictum est sicut principio. – Et si hoc diligentius consideraveris, invenies quod impossibile est in absolutis fieri denominationem extrinsecam puram, quamvis possit fieri causalis.

Tertius est ly exemplari. Causa exemplaris distinguitur ab effectiva, et coordinatur inter formales, quia est velut extrinseca forma rei. Significatur ergo Deum non solum facere bonitatem aliorum, sed exemplari illam ex sua: quod non accidit sic, cum dicitur Deum facere bovem aut leonem, ut patet.