Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

In titulo, ly proprie potest sumi dupliciter. Uno modo, ut distinguitur contra communiter: et sic animal non dicitur proprie de homine, quia dicitur de aliis. Alio modo, ut distinguitur contra metaphorice: et sic animal dicitur proprie de homine, florere autem non. Proprie enim dici, est significatum nominis inveniri in eo de quo dicitur, secundum se: metaphorice autem, est significatum nominis inveniri in eo de quo dicitur, secundum suam similitudinem tantum. Hic sumitur proprie, ut distinguitur contra metaphorice.

II. Circa ordinem horum articulorum, dubium occurrit: quoniam praeposterus videtur ordo servatus in 2 et 3 articulo. Quia, in ordine compositivo, communiora prius tractanda sunt: communius autem est nomen proprie dictum de aliquo, quam substantialiter; quoniam accidentalia nomina etiam proprie dicuntur, ut patet dicendo Socrates est albus.

III. Ad hoc breviter dicitur, quod ordo horum articulorum est optimus. Non tamen attenditur penes communitatem maiorem et minorem, sed intimiorem ac priorem rationem dubitandi. Prima namque quaestio cum sit quaestio an est, ideo prima quaerendi ratio est: an Deus sit nominabilis. Secundam vero quaestionem constat esse quaestionem quid est, et ideo secunda quaerendi ratio est: quid in Deo est nominabile, substantia scilicet sua, an relatio, an negatio, etc. Tertia vero quaestio quoniam est quia est, ideo tertio loco quaerendum est: quomodo Deus nominatur. Et inter hos modos datur latitudo: nam primus spectat ad ipsam nominis praedicationem, scilicet proprie vel metaphorice; secundus, ad unitatem et multitudinem, scilicet synonyme, etc.¹ Constat autem quod talis est ordo servatus in littera. Optimus igitur est.

Nec est verum quod dici proprie sit communius quam dici substantialiter: sed habent se sicut excedentia et excessa. Quoniam dici substantialiter contingit et proprie et metaphorice: possumus enim quod quid est rerum metaphorice significare, ut antiqui fecerunt. Unde, post determinationem quod dicuntur nomina de Deo substantialiter, merito dubitatum est an dicantur de Deo proprie.

IV. In corpore duo: primo, distinguit; secundo, respondet quaesito. Quoad primum, distinguit ea quae sunt in nomine dicto de Deo, sic. In nominibus Deo attributis sunt duo: scilicet perfectio significata, et modus significandi. – Probatur haec distinctio sic. Perfectiones procedentes in creaturas a Deo, sunt eminentiori modo in Deo quam in creaturis: ergo habent in se duo, scilicet ipsam perfectionem, et modum essendi: ergo conceptus nostri de Deo habent in se duo proportionaliter, scilicet rem conceptam, et modum concipiendi: ergo nomina attributa Deo habent in se duo, scilicet rem significatam, et modum significandi.

Antecedens patet, cum prima consequentia. Secunda vero probatur: quia Deum ex his perfectionibus cognoscimus, non quomodolibet, sed secundum modum quo sunt in creaturis; idest, quod Deum ex effectibus suis sic cognoscimus, quod modus essendi effectuum redundat in nostrum modum concipiendi proportionaliter. Et sic conceptus de Deo in duo distingui oportet, non tanquam in diversa concepta; sed in unum ut rem conceptam, et alterum ut modum, non rei conceptae, sed ipsius conceptus; qui tamen modus ipsius conceptus a modo rei conceptae derivatur. Tertia autem sequela evidens est.

V. Quoad secundum, iuxta membra duo distinctionis factae, respondet quaesito unica conclusione bimembri. Est autem conclusio haec: Aliqua nomina dicta de Deo, proprie et magis et prius dicuntur de Deo quoad rem significatam; nulla autem quoad modum significandi. – Haec ultima pars probatur: quia habent modum significandi proprium creaturarum. Prima autem pars relinquitur per se nota ex dictis in qu. IV².

VI. In responsione ad primum, adverte ly in ipso nominis significato, quod intelligitur de significato formali proprio, non autem de materiali et communi. Sapientia enim non significat qualitatem nisi gratia materiae, et tanquam quid commune: ex formali enim et sibi proprio significato, nec qualitas, nec habitus, nec aliquid aliud insinuatur, nisi ratio ordinandi, iudicandi, regendique, etc.; quam contingit esse substantiam et accidens, habitum et actum, etc.