Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Circa ordinem et titulum quaestionis, adverte quod perfectio non significat aliquam perfectionem, ut bonitas, vita, sapientia, etc.: neque significat omnes perfectiones in communi (non enim quaerendo an aliquid sit perfectum, quaeritur an habeat omnes perfectiones, sive determinate sive indeterminate): sed significat modum essendi optimum secundum quamcumque rationem formalem; licet, extenso iam ab usu vocabulo, perfectio supponat saepe pro re aut ratione formali actuante aliquid, ut patet cum dicimus quod sapientia est perfectio, etc. Proprie igitur loquendo, ly perfectio, licet a totali factione primo derivatum sit, apud philosophos modum essendi significat, non quemcumque, sed optimum: non alicuius certae rei, sed cuiuscumque rei cui apponitur, sive sit substantia, sive accidens. Potest enim res intelligi et esse sub modo essendi multiplici, quorum unus est melior altero: sicut natura plantarum et animalium habet in semine quendam modum essendi, et alium essendi modum habet in individuis genitis, et rursus alium in eisdem augmentatis, etc.: et constat quod primus est et dicitur imperfectus, quia in potentia tantum est ibi natura specifica; secundus autem aliqualiter perfectus; tertius vero simpliciter perfectus, ut patet IV Meteor.¹: perfectum enim unumquodque ibi dicitur, cum potest facere alterum quale ipsum est; tunc enim habet naturam optimo modo. – Unde, sicut quaerere utrum aliquid sit perfectum secundum talem vel talem rationem, puta scientiam vel naturam, non est quaerere utrum illud habeat aliquam aliam perfectionem, sed utrum habeat illam optimo modo; ita quaerere absolute et sine specificatione, ut in proposito fit, utrum Deus sit perfectus, non est quaerere utrum Deus habeat aliquam perfectionem; neque utrum habeat omnes, cum hoc reservetur secundo articulo; sed est quaerere utrum Deus, id quod est, sit optimo modo: hoc est enim esse perfectum.

II. Testatur autem hunc esse manifestum sensum quaestionis, causa responsionis assignata in corpore articuli. Dicitur enim quod Deus est perfectus, quia non est in potentia, sed in actu: constat enim quod esse in actu vel in potentia, ad modum essendi spectat. Et propterea ista quaestio immediate post quaestionem de simplicitate naturae divinae ordinata est: stabilita namque essentia, quaerendum statim occurrit de modo essendi ipsius intrinseco, qualem ly perfectum significat: non enim importat modum essendi rei in respectu ad aliquod circumstans, aut quovis modo extrinsecum, sed in seipsa. Unde et Aristoteles, in I Caeli², de natura universi tractans, primo an sit perfectum determinat: quoniam et quaestio an est, et an simplex an compositum esset, quae priores erant, relinquebantur per se notae.

III. In corpore duo: primo refertur opinio Pythagoricorum; secundo respondetur quaesito. – Quoad primum, duo. Opinio: quod principio non convenit perfectio. Radix: quia principium materiale tantum intellexerunt. Probatur consecutio: quia ut sic est in potentia: ergo.

IV. Quoad secundum, similiter duo. Conclusio, responsiva quaesito affirmative: Deus est maxime perfectus. Radix, opposita primae: quia scilicet est principium activum.

Probatur. Activum oportet esse in actu: ergo primum activum maxime in actu: ergo maxime perfectum. – Omnia patent. Et ultima consequentia declaratur ex quid nominis perfecti, scilicet cui nihil deest de requisitis: existenti enim in potentia, deest id quod in actu esse potest; existenti autem in actu, ut sic, nihil deest.

V. In responsione ad tertium, adverte duo. Primo, quod responsio stat in hac distinctione: commune dupliciter, per modum actus, et per modum potentiae. Communitas per modum actus, consistit in recipi: communitas per modum potentiae, consistit in recipere. Esse autem est communissimum per modum actus: quia ad omnia comparatur ut receptum ad receptiva, ut patet. – Secundo, quod hinc patet defectus Scoti, in IV Sent., dist. I, qu. I, contra hanc s. Thomae positionem, scilicet quod esse, secundum suam formalem rationem, est perfectissima omnium perfectionum, arguentis ex communitate ipsius. Mirum est enim quod hanc rationem affert ad concludendum, quam expresse s. Thomas solverat tam clare.