Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

In titulo, ly essentia significat deitatem, quae per definitionem Dei importaretur, si definiretur: ly esse importat significatum per ly est secundum adiacens, cum dicimus « Deus est », et similiter, « homo est », etc.: ly idem importat identitatem realem. Ita quod sensus est: Utrum res significata per ly Deus, sit res significata per ly est, cum dicitur Deus est.

Et scito quod ista quaestio est subtilissima, et propria antiquis metaphysicis: a modernis autem valde aliena, quia tenent non solum in Deo, sed in omni re, essentiam identificari existentiae illius. Sit ergo nostra haec quaestio: ad alios autem erit quaestio specialis, de distinctione esse ab essentia universaliter¹.

II. In corpore una conclusio: Deus est suum esse. – Probatur tripliciter. Primo. Deus est primum efficiens: ergo habet esse non causatum ab extrinseco: ergo est suum esse.

Antecedens ex dictis² patet. – Consequentia prima patet ex terminis. – Secunda autem probatur. Omne conveniens alicui distinctum ab essentia eius, aut causatur ab essentia tantum, aut ab extrinseco: ergo si esse distinguitur, causatur vel ab intra vel extra. Sed ab intra tantum, est impossibile: quia nihil est sibi ipsi sufficiens causa ut sit. Ergo, si ab extrinseco non est causatum, est idem. Quod est consequentia probanda.

III. Secundo. Deus est actus purus: ergo essentia eius non se habet ad esse ut potentia ad actum: ergo est suum esse. – Antecedens patet. Et prima consequentia est nota ex terminis. Secunda probatur. Esse est actualitas omnis formae seu naturae: ergo omnis natura distincta ab esse, comparatur ad ipsum ut potentia ad actum: ergo, si non comparatur ut potentia, est ipsum esse. Assumptum probatur: quia nulla res significatur in actu, nisi significetur ut est.

Adverte hic quod ista ratio fundatur super hoc, quod quaecumque quidditas vel natura, quantumcumque secundum rationem quidditativam sit actualis, relata tamen ad esse, habet rationem potentiae: sapientia namque, et bonitas, etc., actuatur per hoc quod dico est; et similiter humanitas, et equinitas, etc. Et propterea dicitur et quod esse est actualitas omnis formae; et quod nulla natura significatur in actu ultimato, nisi prout significatur esse in actu exercito.

IV. Tertio. Deus est primum ens: ergo est ens per essentiam: ergo est suum esse. – Antecedens, cum prima consequentia, patet. Secunda vero probatur a destructione consequentis, dupliciter. Primo, ex quid nominis entis per essentiam, sic. Non est suum esse: ergo habet esse, et non est ipsum esse: ergo est ens per participationem: ergo non est ens per essentiam; sicut si habet ignem, et non est ignis, etc. Secundo, Deus non est suum esse, et est sua essentia: ergo non est ens per essentiam, sed per aliud additum. – Omnia clara sunt.

V. In responsione ad secundum, dubium occurrit: quia videtur implicare responsio duo contradictoria. Si enim scimus quod haec propositio est vera, Deus est, ergo cognoscimus ita esse in re, quod Deus est: hoc autem est cognoscere esse quod in ipso Deo est: ergo.

Ad hoc dubium (quod in II Poster., cap. I, diffuse tractavimus, et Scotus, in I Sent., dist. III, qu. I, in princ., affert, reprehendendo hanc responsionem) breviter dicitur, quod haec responsio est optima, et singularis de Deo. In hoc enim differt esse Dei a reliquorum entium esse, quod esse Dei est quod quid est ipsius Dei, ut hic determinatur: ita quod haec propositio, Deus est, est in primo modo dicendi per se. Esse autem ceterorum non sic se habet, sed distinguitur a quidditatibus eorum. Et ex hoc nascitur quod esse Dei, secundum se et absolute, est proprius terminus quaestionis quid est: et est terminus quaestionis an est, secundum quid, idest ut fundat veritatem propositionis. Esse vero aliorum non spectat ad quaestionem quid est, quia non est praedicatum primi modi, ut patet inductive, homo est, caelum est, etc.: sed secundum se et simpliciter spectat ad quaestionem an est. Et propterea, cum de aliis scimus quaestionem an est, et dicimur scire esse quod significat veritatem propositionis, et esse ipsius rei: quia scitur secundum proprium modum quo scibile est. Cum autem de Deo scimus an est, dicimur scire esse quod significat veritatem propositionis, et nescire esse Dei: non quod terminus ultimus cognitionis nostrae sit esse propositionis, ut obiectio intellexit (quoniam terminus est esse Dei, non absolute, sed ut respondet veritati propositionis); sed quia per hanc cognitionem non cognoscitur esse Dei propria quaestione qua est secundum se cognoscibile, quia non scitur per quid.