Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

In titulo, aliud realiter. – In corpore quinque. Primo, ostendit quod dubium in hoc quaesito sit, non quaesitum, sed ratio quaesiti.

Secundo, refert quandam opinionem circa dubium (scilicet rationem alietatis inter haec): scilicet, propter habere principium et finem et non habere haec.

Tertio, improbatur: quia hoc est per accidens. Probatur: quia, hac differentia sublata, remaneret alia a Boetio posita; scilicet, per esse totum simul et esse successivum.

Quarto, salvatur improbata opinio secundum duplicem sensum: scilicet, intelligendo illam differentiam quoad mensurata; vel de principio et fine in potentia.

Quinto, respondetur quaesito, inquantum dubitabile est, una conclusione complectente quodammodo omnia dicta. Et est ista: Inter aeternitatem et tempus per se primo differentia est per esse totum simul et non esse huiusmodi; ita quod reliqua hanc consequuntur. Et relinquitur ex dictis nota.

II. Adverte hic, quod opinio recitata in littera tres sensus habere potest: primo, de habere principium et finem in seipsa mensura, in actu tamen; secundo, in mensuratis, similiter in actu; tertio, in potentia, in seipsa tamen mensura. Et quia, cum aliqua differentia de aliquo assignatur, intelligitur quod illa differentia insit illi in seipso; et rursus, cum absolute dicimus principium aut finem, intelligitur in actu; ideo primus sensus absolute improbatus est. Secundus vero et tertius, qui possunt exponendo sufferri, deinde appositi ut veri sunt. Sed quoniam non radicalem differentiam, sed secundariam tangebant, ideo ultimo respondendo radicem posuit. Omnia in littera clare patent.

III. Circa illud dictum in secundo sensu, scilicet quod motus caeli, si esset aeternus, non mensuraretur tempore secundum totum, sed secundum partes, dubium occurrit ex Scoto, in Secundo, dist. II, qu. III. Sed quia hoc spectat ad IV Physic., in textu 117¹, ideo hic, ubi non ex proposito agitur, omittitur.

Et similiter dubitatio circa identitatem nunc in toto tempore, tactam in responsione ad secundum, cum tractetur in eodem quarto, a textu 103 usque ad textum 108², ibidem, Deo dante, tractabitur; et de his est quaestio specialis.

IV. In responsione ad tertium, est dubium circa illud dictum, scilicet quod esse rerum generabilium mensuretur tempore. Arguit enim contra illud Scotus, in Secundo, dist. II, qu. IV, volens quod absolute mensuretur aevo. Sed quia in sequenti articulo aevi natura notificanda est, et eodem utitur Scotus argumento contra hoc et contra mensuram operationis angelicae, idcirco usque ad sequentem differatur articulum³.