Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Titulus clarus. - In corpore quatuor: primo, distinguit ly communicabile; secundo, tradit regulas quasdam¹; tertio, respondet quaesito²; quarto, perficit doctrinam de communicabilitate divinorum nominum³.

II. Quoad primum, communicabilitas duplex ponitur: scilicet proprie, et metaphorice. Et satis clara in littera, in qua et definitur utrumque membrum, et exemplo leonis nomine aperiuntur.

III. Quoad secundum, ponuntur quatuor regulae ad discernendum nomina communicabilia ab aliis, et quam differenter sint communicabilia. Duae regulae ad sensibilia spectant, duae autem ad formas separatas: et sic nihil universi praetermissum est.

Prima regula est: Omne nomen significans naturam distinctam ab individuo, est communicabile proprie, secundum rem, vel secundum rationem saltem. - Probatur a priori. Omnis forma in supposito individuante existens, est secundum se praedicto modo communis: ergo. - Antecedens, quoad communitatem rei, probatur in natura hominis. Quoad communitatem vero rationis tantum, probatur ex natura solis sic. Natura specifica intelligitur a nobis, abstrahendo a singulari: ergo esse in uno vel pluribus singularibus est praeter intellectum naturae specificae: ergo, servato intellectu naturae specificae, potest etiam sol intelligi ut in pluribus existens.

Adverte hic quod communicabilitas proprie, subdivisa insinuatur in hac regula: scilicet in communicabilitatem secundum rem et rationem simul, et secundum rationem tantum. Et insinuatum est simul quod fundamentum communicabilitatis realis est inventio illius naturae in multis. Quae, ut Avicenna dixit⁴, trifariam invenitur: scilicet, aut in actu simultaneo, ut patet in natura humana, cuius sunt simul actu plura singularia; aut in actu successivo, ut dicitur de Phoenice quod vita sequentis mortem exigit prioris; aut in potentia tantum, ut domus mille angulorum, si nunquam fiet. Fundamentum autem communicabilitatis secundum rationem tantum, ex parte nostri intellectus assignatum est; et dictum quod est cognitio naturae absque cognitione individuantium. Et haec pluribus modis contingit, ut infra⁵ patebit.

IV. Secunda regula est: Omne nomen significans singulare, est incommunicabile proprie, tam secundum rem, quam rationem; licet sit communicabile metaphorice. - Probatur a priori, quoad primam partem: quia singulare ut sic, est divisum ab omnibus aliis. Quoad secundam vero: quia non potest in apprehensione intellectus cadere pluralitas huius individui. Quoad tertiam autem, exemplo Achillis.

V. Tertia regula est: Omne nomen significans formam non individuam per aliud suppositum, sed per seipsam, secundum quod in se est, est incommunicabile proprie et re et ratione, quamvis non metaphorice. - Probatur a priori, quoad primam partem: quia sunt per seipsas subsistentes. Quoad secundam vero: quia sic intelligerentur secundum quod sunt. - Sed scito quod huiusmodi nominibus caremus: quia non possumus intelligere tales formas secundum quod in se sunt.

VI. Quarta regula est: Omne nomen quod habemus, significans huiusmodi formas per se subsistentes, est communicabile proprie, non secundum rem, sed secundum rationem tantum. – Probatur ultima pars a priori. Huiusmodi formae intelliguntur a nobis, non suo modo, sed modo rerum compositarum, scilicet habentium formam in materia: ergo, quantum ad rationem nominum, idem est iudicium de nominibus significantibus formas, sive separatae sint, sive in alio. – Antecedens probatur ex signo: imponimus illis formis nomina concreta; ergo intelligimus illas modo compositorum. Antecedens patet. Et consequentia probatur: concreta significant naturam in aliquo; ergo, si etc.

VII. Adverte hic latitudinem insinuatam in communicabilitate nominum secundum rationem. Sol enim et Gabriel, verbi gratia, nomina communia sunt secundum rationem, sed dissimiliter. Sol enim ideo communicabilis dictus est, quia natura sua abstrahit ab hoc, et consequenter praeter eius rationem est unitas aut pluralitas singularium: Gabriel vero, quia intelligitur per modum quo intelliguntur naturae compositorum. Quae ut planius intelligas, scito quod ly secundum rationem, universaliter et proprie loquendo, in proposito non sonat idem quod secundum definitionem: sed importat modum essendi in ratione nostra. Ita quod sensus est, quod omnis natura specifica, ut obiecta est intellectui nostro, communis est pluribus, quia obiicitur non ut haec, sed ut natura specifica: sive ipsa secundum rem sit ex alio haec, ut natura solis et sensibilium omnium; sive ex se sit haec, ut de Deo patet, et de angelis probabitur⁶. Latitudo autem manifeste hinc habetur, quod natura solis, cum non sit ex se haec, et ex parte sui et ex parte intellectus habet quod obiiciatur intellectui nostro non ut haec; et consequenter communitas eius secundum rationem habet utrinque fundamentum: natura autem Gabrielis, cum sit ex se haec, ex solo modo intelligendi nostro sortitur quod nobis obiiciatur ut ipsa, et non ut haec; et propterea communicabilitas ista ex nostra tantum parte habet fundamentum. Unde hinc habere potes quomodo intelligendum sit quod Gabriel est universale, et praedicabile de multis, et species, etc.: haec enim et similia sufficit verificari, non de eis absolute, sed ut obiectis, seu cognitis a nobis. Et quoniam diffuse de his in commentariis De Ente et Essentia⁷ scripsimus, non est opus hic eadem replicare.

VIII. Quoad tertium⁸, respondet quaesito una conclusione trimembri: Hoc nomen Deus est incommunicabile secundum rem, communicabile autem secundum opinionem, et secundum similitudinem. – Probatur prima pars: natura divina significata hoc nomine, est incommunicabilis secundum rem; ergo. Secunda quoque declaratur exemplo solis: et confirmatur auctoritate glossae ad Galat. IV. Tertia vero pars declaratur in participantibus divina, adiuncta auctoritate Psalmi.

Adverte hic quod, quia praedicta conclusio, cum sequente, ex praedictis regulis sequitur manifeste, ideo non oportuit alias addere probationes.

IX. Quoad quartum⁹, ponitur haec conclusio: Si esset aliquod nomen divinum significans naturam illam inquantum hanc, illud esset omnino incommunicabile proprie ad extra. Manifestaturque exemplo ficto in sole: inseriturque dubium de nomine Tetragrammaton.

Adverte hic, quod haec conclusio non solum ad doctrinae huius complementum posita est; sed ex vera, ut reor, dubitatione, quae est de illo nomine quod apud Hebraeos in tanta fuit reverentia. Nos enim nomen illud in actu exercito latet, quamvis in actu signato dicatur Tetragrammaton. Et propterea littera dubitative loquitur.