Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

In titulo, nomen dicatur, idest secundum suum formale significatum attribuatur: et non, secundum id quod copulat, aut pro quo supponit, etc. Substantialiter, ut distinguitur contra accidentaliter, vocando accidens omne quod est extra esse rei: sic enim homo dicitur substantialiter de Socrate, disciplinabile vero et album dicuntur accidentaliter de eodem. Nec restringes quaestionem: sed, iuxta tituli amplitudinem, sive substantialiter complete, ut ultima differentia vel definitio, sive substantialiter incomplete, ut animal respectu hominis, dicatur, totum sub quaesito praesenti concluditur, cum quaerimus: An aliquod nomen substantialiter de Deo dicatur.

II. In corpore quinque: primo, ponit in quibus nominibus habet locum haec quaestio; secundo, refert duas opiniones; tertio, reprobat eas; quarto, respondet quaesito affirmative; quinto, ostendit quis sit sensus, cum huiusmodi nomina Deo attribuuntur. Et patet particularum distinctio in littera.

III. Quoad primum, duo dicit. Primo, quod sunt tria genera nominum de Deo: negativa, ut incorporeus, immensus, etc.; relativa, ut Dominus, finis, efficiens; et positiva absoluta, ut ens, sapiens, vivens, etc. – Secundo, quod quaestio non est de primo aut secundo genere, sed tertio tantum: quia constat quod illa puram negationem, aut relationem significant, sicut album puram qualitatem.

IV. Quoad secundum, duae sunt opiniones. Prima est ponentium nomina haec dici de Deo negative: secunda, relative. Et patet.

V. Quoad tertium, contra utramque opinionem simul tripliciter arguitur clare. In secunda tamen ratione, adverte quod fundatur super illa maxima: Omne nomen primum dicitur de eo de quo dicitur formaliter, quam de ceteris, quomodolibet aliter dicatur.

VI. Quoad quartum, conclusio responsiva quaesito affirmative est: Huiusmodi nomina dicuntur de Deo substantialiter, imperfecte tamen. – Probatur. Nomina significant Deum ut a nostro intellectu cognitum: ergo ut cognitum ex creaturis: ergo ut assimilantur ei creaturae: ergo ut supereminens principium, cuius forma defective participatur ab eis: ergo substantialiter.

Antecedens patet ex I Periherm.¹, cum prima et secunda consequentia. Tertia autem est per se nota. Quarta vero probatur ex IV quaestione: quia non ut repraesentatum similitudine specifica aut generica; igitur analoga, ut principium, etc. Ultima autem manifeste sequitur: si enim quod quid est cuiusque creaturae diminuta quaedam similitudo est substantiae divinae simplicissimae, oportet ut ipsa divina substantia participetur, repraesentetur, cognoscatur, nominetur, et significetur, etc.

VII. Quoad quintum, sensus propositionum ex dictis aperitur, explicite dicendo quod, cum dicimus Deus est bonus, sensus est, id quod bonitatem in creaturis dicimus, est in Deo, et hoc altiori modo.

Adverte hic duo. Primo, quod ly est denotat habitudinem formalem: ita quod intendit, est in Deo formaliter. Non sic potest exponi Deus est corpus, etc. – Secundo, quod ly et hoc altiori modo non est accipiendum ut pars significati. Non enim, cum dicimus Deus est bonus, significatur bonitas Dei et eminentia eius, sed bonitas tantum: eminentia vero ex modo significandi innuitur, ut ex sequenti articulo patet. Ita quod, dicendo Deus est bonus, ex significato non habetur nisi quod id quod boni nomine formaliter importatur, est in Deo formaliter. Et quoniam boni nomen importat bonitatem in concretione, quae in Deo non habet locum, quia est modus imperfectus; ideo insinuatur quod bonitas est in Deo eminentiori modo quam significetur, quia significatur ut est in creaturis.

VIII. In responsione ad primum, adverte quod, apud excellentes doctores, non est idem significare quid est, et esse nomen substantiale: quoniam ad primum exigitur perfectio, ad secundum non, ut in littera dicitur. Et radix est, quia loquuntur proprie de quid posterioristice et metaphysice, quod absque propriis non est: et non topice, quod communibus contentatur.

IX. In responsione ad secundum, distinctio est, sub aliis verbis: importare processus dupliciter, formaliter, vel originaliter.