Commentaria in Primam Partem Summae Theologiae

Titulus clarus. – In corpore duo. Primo, recitat tres opiniones clare: tertia est quam sequitur Scotus¹. – Secundo, impugnat simul omnes, quoad propositum, dupliciter, ut patet.

Prima ratio. Angeli non sunt compositi ex materia et forma: ergo nec plures in una specie. – Consequentia probatur: quia quaecumque conveniunt in specie et differunt numero, conveniunt in forma, et differunt materialiter.

Secundo impugnat, posito quod essent materiales, probando eandem conclusionem, sic. Distinctio causata ex materia, aut est secundum diversitatem quantitatis, aut secundum diversitatem potentiae: ibi non est prima, quia sunt incorporei: ergo esset secunda. Sed haec non solum excludit identitatem specificam, sed genericam. Ergo.

II. Circa probationem consequentiae in prima ratione, occurrit dubium: quia aut assumit falsum, aut nihil probat. Si enim ly differunt materialiter significat differre materia proprie dicta, quae sit altera pars rei differentis, falsum assumitur. Quia duae animae differunt materialiter, et tamen non differunt in materia, quia carent illa; et similiter duae lineae mathematice sumptae; et similiter duo accidentia eiusdem speciei in angelis. – Si vero ly differunt materialiter significat differentiam in materia proprie dicta, non tamen quae sit pars rei differentis, tunc et falsum assumitur, ut patet in duabus instantiis ultimo dictis: et contra hoc sunt argumenta multa Scoti, quae in quaestionibus de Ente et Essentia² habes: et intentum non probat, eo quod differre materialiter hoc modo, superius est ad differre materialiter per hoc quod est compositum ex materia et forma, et ad differre materialiter per hoc quod aliquo modo differt secundum materiam; ac per hoc, ex negatione compositionis non potest inferri negatio differentiae materialis, sed est fallacia Consequentis, ab inferiori ad superius negative. – Si autem ly differunt materialiter significat differentiam in materia communiter sumpta, idest in eo quod se habet ut materiale respectu speciei, hoc modo acceptatur ab omnibus. Sed tunc nihil omnino probatur ad propositum, propter eandem rationem: quia scilicet minor subintellecta, scilicet, angeli non differunt materialiter, non probatur ex hoc, quoniam non sunt compositi ex materia et forma; sed est sophisma Consequentis.

III. Ad hoc dicitur quod, cum propositio s. Thomae sit universalis, tertio modo intelligenda est. In cuius signum, subdit exemplum de plurificatione albedinis, quam constat individuari non ex materia, sed ex quanto.

Ad instantiam autem in oppositum, dicitur quod s. Thomae, brevitati studenti, sat fuit afferre probationem efficacem in illa materia de qua loquebatur. Ad cuius evidentiam scito quod, cum apud ipsum³ omnis differentia pure materialis oriatur aut ex quantitate, ut accidit in rebus materialibus, aut ex subiecto, ut accidit in accidentibus spiritualibus; differentia vero ex quantitate orta, in substantiis locum non habeat nisi ratione materiae; materia autem non alio pacto in substantia completa sit, nisi ut pars eius: consequens est quod, de substantiis completis, quales sunt angeli, loquendo, sufficienter excluditur ab eis differentia materialis per hoc, quod excluditur ab eisdem compositio ex materia et forma.

IV. Circa primum argumentum, nota quod s. Thomas non ex defectu argumentorum ex propriis, ut consuevit, argumentatur ex communibus: sed argumentum hoc propria angelorum scrutatur.

Ad cuius evidentiam, advertendae sunt duae propositiones quasi per se notae. Prima est, quod in substantiis quae apud nos sunt, ratio generis invenitur seorsum existens in rerum natura, absque nobilitate superadditae naturae. Corporeitas enim invenitur absque perfectione mixtionis, ut patet in elementis; et mixtum absque vita, ut patet in mixtis inanimatis; et vivum absque sensu, ut patet in plantis; et sensus absque motu, ut patet in ostreis; et hoc absque intellectu, ut patet in brutis. – Secunda est, quod intellectualitas est ultima et summa natura in universo.

Ex his enim duabus propositionibus productum est argumentum: maior enim ex prima, et minor ex secunda tenet propositione. Si enim genus seorsum invenitur a summa natura, quia natura imperfectior, consequens est quod non omnes angeli conveniant in summa natura: et si conveniunt in summa natura, quod illa non sit genus, quia non potest extra seipsam inveniri. Sed angeli conveniunt in intellectualitate, quae est nobilissimum omnium. Ergo.

V. Circa responsionem ad primum, adverte duo. Primo, quod ibi non est sermo de quacumque alietate inter naturam generis et differentiae, sed de alietate realis separationis; non rationis genericae a ratione perfectioris differentiae, sed rationis genericae a tota una latitudine differentiarum perfectioris ordinis; puta vivi a rationibus sentiendi, et sensitivi a rationibus bipedis et quadrupedis, etc. Ita quod intendit Auctor interimere primam propositionem⁴, volens eam non esse necessariam universaliter, quamvis quandoque verificetur. – Et probat hoc dupliciter. Primo, ostensive: quia genus et differentia sat est quod differant ut indeterminatum et determinatum. Secundo, ducendo ad inconveniens, scilicet quod in irrationalibus animalibus esset praeter naturam sensitivam, quae est genus, alia perfectior forma, vel essent unius speciei: utrumque enim est inconveniens, ut inferius⁵ patebit.

Secundo, quod responsio formaliter consistit in hoc, quod convenire in nobilissimo sui, contingit dupliciter: primo, in nobilissima natura; secundo, in nobilissimo gradu naturae eius communis. Primo modo maior est falsa: secundo vero modo est vera, sed tunc minor est falsa.