Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino
Francisco Suárez (1548–1617)
First published 1607
Francisco Suárez’s Commentaria ac Disputationes in Primam Partem D. Thomae: De Deo Uno et Trino is a systematic scholastic treatment of the doctrine of God in relation to Aquinas’s Prima Pars. Its three principal divisions examine the divine substance and attributes, predestination and reprobation, and the mystery of the Trinity. Rather than simply reproducing Aquinas’s sequence of articles, Suárez recasts the material into books and disputations, allowing extended treatment of metaphysical and theological problems. The work is characteristic of his method: close engagement with Aquinas combined with an independent organization and detailed comparison of scholastic positions.
Tractatus I: De Divina Substantia Eiusque Attributis
Prooemium I: Prooemium
Liber I: De Existentia Dei, de Essentia Eiusque Attributis in Communi
Caput I: An Existentia Necessitate Absoluta Deo Conveniat, id est, an Deus Necessario Sit
Caput II: An Esse Dei Sit de Essentia Dei
Caput III: An Essentia Dei Consistat in Solo Esse, vel Quid Proprie Deus Sit?
Caput IV: Sit ne Divina Essentia Omnino Simplex Substantia, Ita ut Nullam Substantialem Compositionem Admittat
Caput V: Sit ne Deus Ita Simplex, ut in Compositionem Venire Non Possit
Caput VI: De Divina Unitate
Caput VII: De Veritate Divini Esse
Caput VIII: De Bonitate Divini Esse
Caput IX: Utrum Deo Recte Tribuantur Alia Praedicata seu Attributa, et Quotuplicia Illa Sint
Caput X: An Divina Attributa Distinguantur in Re ab Essentia Dei
Caput XI: Utrum Haec Divina Attributa Sint de Essentia Dei, Ita ut de Illo Essentialiter Praedicentur
Caput XII: An Divina Natura Sit de Essentia Omnium et Singulorum Attributorum, Ita ut de Illis Essentialiter Dicatur
Caput XIII: Utrum Attributa Invicem se Includant Salva Distinctione Rationis Eorum, Tam inter se quam ab Essentia
Caput XIV: Quomodo Possint Divina Attributa Vere de Deo Enuntiari et Deus de Illis
Liber II: De Attributis Dei Negativis prout Unus est
Caput I: An Deus Sit Infinitus Simpliciter Hocque Illi Proprium Sit
Caput II: De Immensitate Dei Eiusque Existentia in Omnibus Rebus seu Locis
Caput III: De Immutabilitate Dei
Caput IV: De Dei Aeternitate, Quatenus Illi Propria est
Caput V: An Deus Sit Omnino Incomprehensibilis
Caput VI: Sit-ne Deus Invisibilis, Praesertim Corporalibus Oculis
Caput VII: An Deus Sit Invisibilis in se et in Substantia Sua Respectu Omnis Intellectus Creati
Caput VIII: An Deus Sit Invisibilis per Naturales Vires Cuiuscumque Creaturae et Consequenter Nonnisi Supernaturaliter Videatur
Caput IX: Utrum Visio Dei Sit Supernaturalis Omni Intellectui seu Naturae Intellectuali Creabili
Caput X: Utrum Visio Dei Proxime Fiat ab Intellectu Videntis Ipsum
Caput XI: An Videatur Deus per Verbum Creatum Productum a Videntibus Ipsum
Caput XII: An Videatur Deus per Speciem Creatam
Caput XIII: An de Potentia Absoluta Possit Videri Deus, prout est in se, per Speciem Creatam Impressam Eiusdem Dei, ab Eodem Infusam
Caput XIV: Utrum Infundatur Lumen Gloriae Videntibus Deum
Caput XV: Quae Sit Necessitas, Quodve Munus Luminis Gloriae
Caput XVI: An de Absoluta Potentia Possit Videri Deus sine Lumine Gloriae
Caput XVII: An Visio Dei Sit Connaturalis Intellectui Lumine Gloriae Informato
Caput XVIII: An Visio Dei Sit Cognitio Quidditativa et Intuitiva Dei, Habeatque Omnes Conditiones Perfectae Scientiae
Caput XIX: Sit-ne Dei Visio Eiusdem Speciei Essentialis in Omnibus Beatis, Ita ut Deus Uno Tantum Modo Visibilis Sit
Caput XX: An Visio Dei Aequalis Perfectionis Sit in Omnibus Videntibus Ipsum
Caput XXI: Unde Proxime Oriatur Inaequalitas Visionis in Beatis
Caput XXII: An Videntes Divinam Essentiam Necessario Videant Omnia Attributa, Quae in Ea Formaliter Sunt, Ita ut ex Hac Parte Non Possint Visiones Esse Inaequales in Obiecto
Caput XXIII: Utrum Necesse Sit, Beatos Videntes Divinam Essentiam Videri Simul Tres Personas; ac Subinde Etiam in Hoc Visiones Omnes Sint Aequales
Caput XXIV: Utrum Beati Videntes Deum, Videant aut Videri Possint Liberos Actus Voluntatis Eius
Caput XXV: An Viso Deo, Videri Possint in Ipso Creaturae
Caput XXVI: An, Viso Deo, Necessarium Sit Videri Creaturas, Saltem ut Possibiles
Caput XXVII: An in Deo Viso Videri Possint Creaturae secundum Suam Existentiam Actualem
Caput XXVIII: Quae Res de Facto Videantur a Beatis in Deo
Caput XXIX: Cur Visio Dei Clara Non Sit Eius Comprehensio, et Quomodo ab Illa Differat
Caput XXX: Sit-ne Deus Omnino Invisibilis Homini in Vita Mortali, Ita ut pro Hoc Statu Visio Clara Dei Illi Communicari Non Possit
Caput XXXI: An Deus Ineffabilis Sit, seu Innominabilis
Caput XXXII: De Variis Nominibus Dei
Liber III: De Proprietatibus Quae Positivam Perfectionem Deo Attribuunt
Caput I: De Scientia, quam Deus de se Habet
Caput II: De Scientia, quam Deus Habet de Creaturis ut Possibilibus
Caput III: De Scientia, quam Deus Habet de Creaturis Aliquando Futuris seu Existentibus
Caput IV: An Scientia Dei Practica Sit et Causa Rerum; Ubi de Variis Nominibus Divinae Scientiae
Caput V: An in Divina Scientia Practica Sint Ideae Creaturarum Omnium, et Quot, Quarumcumque Rerum Sunt
Caput VI: De Divina Voluntate
Caput VII: De Actibus Divinae Voluntatis circa Obiecta Creata
Caput VIII: De Voluntate Signi et Beneplaciti, Antecedente et Consequente
Caput IX: De Omnipotentia Dei
Caput X: De Divina Providentia
Tractatus II: De Divina Praedestinatione et Reprobatione
Prooemium I: Prooemium
Liber I: De praedestinationis necessitate, ac natura
Caput I: Necessarium Esse in Deo Praedestinationem Ponere
Caput II: Sit ne Praedestinatio Actus Immanens ex Aeternitate Deo Conveniens
Caput III: Praedestinatio Libere ne, vel Necessario Deo Conveniat
Caput IV: Quae Res Proprie Praedestinari Dicantur
Caput V: Quae Res Cadant sub Praedestinatione Tanquam Ipsius Termini
Caput VI: Quae Scientia Necessario in Deo Supponenda Sit Ante Omne Decretum Praedestinationis
Caput VII: Quomodo Scientia Conditionata Effectum Contingentium ad Praedestinationem Necessaria Sit, vel ad Illam Comparetur
Caput VIII: Sit ne Voluntas Absoluta Dandi Gloriam Electis, Primus Actus, Quem Deus Habet Erga Homines, Qui Salvantur
Caput IX: Non Solum Circa Homines, Sed Etiam Circa Angelos Sanctos, Habuisse Deum Propositum Absolutum Salvandi Illos Ante Omnem Alium Voluntatis Actum
Caput X: Decretum Gratuitum, Quod Deus Habuit de Aeterna Felicitate Plurium Angelorum, et Hominum Fuisse Definitum quoad Personas, et Gradus Gratiae, et Gloriae
Caput XI: An Hoc Decretum Dandi Gloriam Praedestinatis, Fuerit Eorum Electio, vel Dilectio et Quomodo Haec Differant
Caput XII: Electionem Omnium Salvandorum in Eodem Signo Rationis Factum Fuisse
Caput XIII: Quomodo Divina Voluntas Praeparavit Media, Quibus Electi Infallibiliter Salvantur
Caput XIV: Habeat ne Deus Voluntatem Exequentem Circa Bona, Quae Confert Praedestinatis, Praeter Eas, Quae ad Ordinem Intentionis Pertinent
Caput XV: An Intentio Efficax Dei, et Executio Mediorum, Diversas Mutationes ex Necessitate Efficiant in Praedestinato
Caput XVI: Sitne ad Praedestinationem Necessarius Actus Imperii, Ratione Distinctus ab Omnibus Numeratis
Caput XVII: Quis Tandem Actus Intellectus, aut Voluntatis Dei Sit Praedestinatio
Caput XVIII: Sit-ne Praedestinatio Pars Providentiae, et Quibus Aliis Modis ab Illa Differat
Caput XIX: Quomodo Praedestinatio ad Gratiam et Supernaturalem Gubernationem Comparetur
Caput XX: Quomodo Praedestinatio ad Librum Vitae Comparatur
Liber II: De causis praedestinationis
Caput I: Status Controversiae, Multiplexque Disputationis Sensus Aperitur
Caput II: Quas Physicas Causas Habeat Praedestinatio quoad Effectus Suos
Caput III: Possit-ne Dari ex Parte Hominis Praedestinati Moralis Causa Praedestinationis quoad Effectus Eius
Caput IV: Utrum Praecesserit Ante Hanc Vitam Actio Aliqua Hominis Praedestinati, Quae Sit Causa Praedestinationis Eius ex Parte Effectum
Caput V: Utrum ex Operibus, Quae Homo Facturus Esset, Si in Alio Statu Constitueretur, Sumi Possit Ratio Praesentis Praedestinationis, Etiamsi Talia Opera Absolute Nunquam Futura Sint. Ubi de Praedestinatione Infantium Praesertim Disseritur
Caput VI: Nullam Hominis Actionem ex Solis Viribus Liberi Arbitrii Procedente Virtute, et Merito Sui, Esse Posse Causam Praedestinationis, quoad Effectus Eius. Contra Pelagianos, et Semipelagianos Ostenditur
Caput VII: An Homo per Opera Moralia Solius Liberi Arbitrii Possit Esse Causa, Saltem Dispositiva, Praedestinationis Suae, quoad Effectus Eius
Caput VIII: Quid Senserint Antiqui Patres Praesertim Graeci, et inter Eos Chrysostomus de Initio Gratiae, vel Praedestinationis ex Operibus Naturae
Caput IX: Contra Resolutionem Superiorem Obiectio Proponitur
Caput X: Tractantur Tres Modi Asserendi Bonum Opus Morale, Quod Non Possit Esse Nisi ex Praedestinatione, seu Gratia
Caput XI: Proponitur Quarta Sententia Negans Posse Hominem per Vires Naturae Bonum Morale Perficere
Caput XII: Vera Sententia, Scilicet, Hominem per Rationem et Liberum Arbitrium Posse Aliquod Bonum Opus Morale Honeste Perficere, ex Scripturis Probatur
Caput XIII: Eadem Sententia Conciliorum Auctoritate Comprobatur
Caput XIV: Probatur Eadem Sententia Auctoritate Patrum
Caput XV: Ratione Comprobatur Eadem Sententia
Caput XVI: Eadem Vero Sententia Suadetur, Ostendendo Varia Incommoda, Quae ex Contraria Sequuntur
Caput XVII: Respondetur Fundamentis Contrariae Sententiae Positis Capite Decimo
Caput XVIII: Satisfit Principali Obiectioni in Capite Nono Propositae
Caput XIX: Bonum Opus Morale Ordinis Naturalis, seu Virtutis Acquisitae Non Posse Esse Causam Propriam Praedestinationis quoad Aliquem Effectum Eius, Etiam Si ex Aliqua Gratia Extrinseca Proficiscatur
Caput XX: Opera Supernaturalia Procedentia ex Gratia Non Esse Causam Praedestinationis quoad Omnes Effectus Eius
Caput XXI: An ex Parte Christi, vel Alicuius Puri Hominis Possit Dari Causa Praedestinationis Alterius quoad Omnes Effectus Eius
Caput XXII: Possit-ne Dari Causa Praedestinationis ex Parte Actus Divinae Voluntatis
Caput XXIII: An ex Parte Hominis Electi Dari Possit Causa, vel Ratio Praedestinationis Secundum Se, seu quoad Liberam Determinationem Aeterni Actus
Caput XXIV: Potuerit ne Homo Purus, vel Etiam Christus Dominus Mereri Aliis Praedestinationem, quoad Liberam Determinationem Electionis Divinae
Caput XXV: Detur ne Aliqua Causa, vel Ratio ex Parte Dei Electionis Praedestinatorum
Liber III: De praedestinationis effectibus, eorumque concordia cum arbitrii libertate
Caput I: Habeat-ne Praedestinatio Aliquos Effectus, et in Quo Genere Causae
Caput II: Quae Conditiones Necessariae Sint, ut Aliquod Beneficium Sit Praedestinationis Effectus
Caput III: Sint-ne Gloria et Perseverantia Praedestinationis Effectus
Caput IV: An Prima Iustificatio, Omnisque Gratia Habitualis, Quae in Hac Vita Datur Praedestinato, Sit Effectus Praedestinationis Eius
Caput V: An Omnes Supernaturales Actus Quovis Modo Meritorii, Quos Praedestinatus Facit, Sint Effectus Praedestinationis Eius
Caput VI: Quae Vocatio et Praevenientia Auxilia Sint Praedestinationis Effectus
Caput VII: Quae Bona Naturae, et Quomodo Sint Praedestinationis Effectus
Caput VIII: An Malum, Eiusve Permissio Sit Praedestinationis Effectus
Caput IX: Ex Praedestinatione Non Sequi Necessitatem Habendi, vel Conservandi Gratiam
Caput X: Ex Praedestinatione Non Sequi Necessitatem, aut Non Peccandi, aut Bene Operandi in Singulis Actibus: Ubi Magis Explicatur Concordia Praedestinationis cum Libertate
Liber IV: De supernaturali providentia Dei circa aeternam salutem reproborum seu non electorum
Caput I: Quam Certum Sit, Voluisse Deum Salvare Omnes Homines, Etiam Non Praedestinatos
Caput II: Qualis Sit in Deo Haec Voluntas Salvandi Omnes Homines, et Quod Proprium Obiectum Habeat
Caput III: An Deus Providerit Omnibus Adultis Non Electis Sufficientia Media ad Aeternam Salutem Consequendam
Caput IV: Utrum Omnibus Infantibus, Qui in Hac Vita ad Rationis Usum Non Perveniunt, Providerit Deus Sufficientia Media ad Salutem
Liber V: De reprobatione
Caput I: Reprobationem Esse in Deo, et Quid Sit
Caput II: Sitne Praecipue Reprobatio Actus Intellectus, an Voluntatis
Caput III: An Deus ex Se Voluerit Aliquem a Regno Coelesti Excludere in Primo Signo Rationis, in Quo de Salute Hominum Decrevit
Caput IV: Qui Actus Divini Intellectus, vel Voluntatis in Reprobatione Interveniant
Caput V: Reprobationis Negativae Non Dari Causam ex Parte Hominis Praesciti
Caput VI: Detur ne Causa ex Parte Hominis Positivae Reprobationis Eius
Caput VII: De Effectibus Reprobationis, Praesertim de Permissione Peccati
Caput VIII: Utrum Reprobatio Tollat Aliquo Modo Reprobi Libertatem
Liber VI: De nonnullis comparationibus inter praedestinatos et reprobos, seu inter praedestinationem et reprobationem
Caput I: Utrum Praedestinatus Semper in Hac Vita Recipiat Maiora Dona Gratiae, Quam Reprobus
Caput II: Quomodo Numerus Praedestinatorum et Reproborum Certus Sit
Caput III: Sit ne Maior Numerus Praedestinatorum, an Reproborum
Caput IV: Quomodo Ratio Divinae Providentiae Supernaturalis ex Praedestinatione et Reprobatione Compleatur
Tractatus III: De Sanctissimo Trinitatis Mysterio
Prooemium I: Prooemium
Liber I: De Trinitate Personarum Earumque Processione an in Deo Sit
Caput I: In Deum Tam Nomen, quam Rationem Personae Vere et Proprie Convenire
Caput II: In Deo Esse Plures Personas
Caput III: Quomodo Ratio Personae Communis Sit Tribus Divinis Personis
Caput IV: Personas Non Multiplicari in Deo, nisi per Realem Processionem
Caput V: In Trinitate Processiones Non Esse Immediate a Natura, sed per Intellectum, et Voluntatem
Caput VI: Personas Productas in Deo Procedere per Actus Intelligendi et Amandi, ut Tales Sunt
Caput VII: Per Quos Actus Intelligendi, et Amandi Producantur in Deo Personae Procedentes
Caput VIII: Sit-ne Actus Intelligendi et Amandi Principium Quo Producendi, vel Ipsa Productio
Caput IX: In Deo Tantum Esse Duas Processiones Reales
Caput X: In Deo Esse Tres Personas, et Non Plures
Caput XI: Non Posse Intellectum Creatum sine Divina Revelatione Trinitatem Personarum in Deo Cognoscere
Caput XII: Quomodo Possit Intellectus Creatus Cognoscere, vel Ostendere Personarum Trinitatem in Deo, Supposita Divina Revelatione
Liber II: De Vera Trium Personarum Divinitate
Caput I: Sitne Pater Verus Deus
Caput II: An Persona, Quae est Verus Deus, Possit Esse Producta
Caput III: Filium Secundam Trinitatis Personam Esse Verum Deum
Caput IV: Respondetur Argumentis Haereticorum contra Veram Filii Divinitatem
Caput V: Spiritum Sanctum, Tertiam Trinitatis Personam, Esse Verum Deum
Caput VI: Respondetur Argumentis contra Divinitatem Spiritus Sancti
Liber III: De Vera Distinctione Trium Personarum, et Praedicatis, Quae in Illis Multiplicantur
Caput I: Divinas Personas Realiter inter se Distingui, Ostenditur
Caput II: Satisfit Obiectionibus Haereticorum contra Veram Trium Divinarum Personarum, Realemque Distinctionem
Caput III: Sicut Trinitate Sunt Tres Personae, Ita Etiam Esse Tres Personalitates Realiter Distinctas
Caput IV: Sintne in Tribus Personis Tres Subsistentiae Personales Realiter Distinctae
Caput V: Sint ne in Divinis Personis Tres Existentiae Personales Realiter Distinctae
Caput VI: Quomodo Transcendentalia Praedicata, Res, Aliquid, Ens Multiplicentur Simpliciter in Trinitate
Caput VII: Sint-ne in Tribus Divinis Personis Tres Unitates Transcendentales
Caput VIII: Sint-ne in Tribus Personis Tres Veritates Transcendentales
Caput IX: Sint ne in Trinitate Tres Bonitates, ac Subinde Tres Perfectiones Personales
Caput X: Satisfit Fundamentis Aliarum Opinionum
Caput XI: Utrum Attributa Divina Positiva Multiplicentur in Divinis Personis, aut de Eis Possint Aliquo Modo Pluraliter Praedicari
Caput XII: An Divina Attributa Privativa Multiplicentur Aliquo Modo in Personis Divinis
Caput XIII: Quibus Verbis Distinctio Personarum Explicanda Sit
Liber IV: De Vera Unitate et Identitate Trium Personarum, et Omnibus, Quae ad Illam Pertinent
Caput I: Tres Personas Esse Unius, et Eiusdem Essentiae ac Naturae
Caput II: Tres Personas Divinas Esse Idem Realiter in Una Deitate
Caput III: Occurritur Fundamento Contrarii Erroris et Conciliatur cum Trinitatis Mysterio Principium Illud
Caput IV: Sit-ne inter Personas et Essentiam Aliqua Distinctio in Re, vel Summa Identitas cum Sola Distinctione Rationis
Caput V: Utrum Divinae Personae, seu Proprietates Earum, Sint de Essentia Divinitatis
Caput VI: Satisfit Fundamentis Contrariae Sententiae et Eorum Occasione Nonnulla Dubia Expediuntur
Caput VII: Sit-ne Divina Essentia de Conceptu Essentiali, et Quidditativo Singularum Relationum, ac Proprietatum
Caput VIII: Satisfit Argumentis Contrariae Sententiae et Duo Dubia Illorum Occasione Incidentia Expediuntur
Caput IX: Tres Divinas Personas Habere Eamdem Perfectam Unitatem in Omnibus Attributis Divinis
Caput X: Quomodo Una et Eadem Omnipotentia Sit in Omnibus et Singulis Personis
Caput XI: An Tres Personae Divinae Sint Unum in Aliqua Subsistentia Absoluta et Essentiali
Caput XII: Tres Divinas Personas Vere, ac Proprie Esse et Dici Unum Deum propter Essentiae Unitatem
Caput XIII: Explicantur Varii Modi Loquendi de Unitate Trium Personarum in Esse Dei
Caput XIV: Pro Quo Supponat Hic Deus, cum de Tribus Personis Dicitur
1. Prima opinio. — Haec quaestio ex parte videri potest dialectica, tractatur autem a divo Thoma, quaest. 39, et a caeteris theologis, quia necessaria est ad recte loquendum in hoc mysterio: et ideo non debuit omnino praetermitti: breviter autem expedietur. Prima ergo sententia est Deum semper supponere immediate pro personis. Ita sentit Henricus, quodlib. 5, quaest. 8, et fundamentum eius est, quia nomina concreta semper supponunt immediate pro aliquo supposito: in Deo autem non datur aliquod suppositum praeter tres divinas personas, ergo, etc.
2. Reiicitur. — Haec vero sententia sustineri commodè non potest, nam multae sunt locutiones verae in Trinitate, ad quarum veritatem non sufficit illa suppositio, ut patet de locutionibus sequentibus, una est. Hic Deus est Trinitas, quae de nulla persona verificari potest. Fortasse tamen diceret Henricus verificari de collectione trium personarum. Sed hoc non satisfacit. Nam hic Deus, qui est Trinitas, est etiam Pater, et Filius divisim, seu sigillatim. Idem est de hac locutione: Hic Deus realiter communis est Patri et Filio, et Spiritui sancto, quod praedicatum neque alicui personae, neque omnibus simul attribui potest. Deinde Henricus videtur supponere, non dari in Deo subsistentiam realem et communem, singularem tribus personis: nam illa posita, facile intelligitur, non esse necessarium, ut hic Deus immediate supponat pro supposito, sed pro natura Deitatis subsistente essentialiter. Ac denique illa sententia supposita, non recte infert Henricus, illum esse unicum et universalem supponendi modum, ut declarabitur statim.
3. Secunda opinio. — Est ergo secunda opinio, quae licet neget subsistentiam absolutam, nihilominus dicit hunc Deum ex se non supponere immediate pro personis, sed pro concreto, seu individuo Deitatis. Per concretum autem Deitatis intelligunt huius opinionis auctores hunc Deum, qui includit singularem, seu particularem naturam, non tamen particularem subsistentiam: sed abstracte et indifferenter, quidquid est subsistens in natura tali: Unde licet suppositio illius termini sit particularis ex parte Divinitatis, tamen ex parte subsistentiae est communis et abstrahens a tribus personis. Et hac ratione dicitur ille terminus non supponere immediate pro personis, sed pro illo concreto: cuius sententiae fundamentum est, quia non datur subsistentia communis secundum rem, et aliunde ad rationem individui concreti sufficit unitas naturae. Haec sententia videtur posse sumi ex Capreolo in 1, dist. 4, quaest. 1, et Torres, quaest. 39, art. 4. Et quidem ablata subsistentia communi, hic dicendi modus est caeteris probabilior, et illo ego usus sum in 3 part., quaest. 24, ad explicandum quo modo Christus in quantum hic homo, fuerit praedestinatus Filius Dei naturalis.
4. Reiicitur. — Tamen in praesentí materia, neque est necessarius, quia Divinitas habet particularem subsistentiam realiter communem: neque etiam est sufficiens ad omnes locutiones et suppositiones verificandas, praesertim iuxta varias sententias D. Thomae, ille enim in 1 part., quaest. 39, art. 4, docet in hac propositione, Deus creat, Deum non supponere immediate pro personis, sed pro essentia: non potest autem ibi supponere immediate pro concreto Deitatis abstrahente ex parte subsistentiae a particularibus suppositis solum secundum rationem. Quod probatur ex alia doctrina eiusdem Divi Thomae, 8 part., quaest. 24, art. 1, ad 3, ubi dicit, illum modum suppositionis habere locum in ordine ad actus mentis, non vero ad actiones reales. Unde cum vera sit illa locutio: Christus, ut hic homo est praedestinatus Filius Dei: Haec tamen est falsa: Christus, ut hic homo est factus Filius Dei. Et ratio est, quia actus mentis terminatur ad rationes abstracte conceptas, actiones vero reales exeunt immediate a rebus, prout a parte rei subsistunt. Cum ergo in hac propositione: Deus creat, realis actio praedicetur, immediate dicitur de particulari re subsistente, et prout in re ipsa subsistens est.
5. Tertia opinio. — Defenditur. — Est ergo tertia opinio, Deum ex se, ac sine restrictione positum supponere immediate pro hoc Deo, praescindendo secundum rationem a personis, non solum secundum rationem subsistentiae communem per solam abstractionem mentis, sed etiam secundum subsistentiam realem communem. Haec est sententia Caietani, 1 part., quaest. 3, art. 3, et 3 part., quaest. 3, ad 3, quam multi vehementer reprobant, quia videtur confundere tres personas in unam, vel quartam tribus adiungere. Sed haec obiectiones frivolae sunt. Nam hic Deus pro quo immediate et realiter dicitur supponere Deus, non est aliquid distinctum in re a tribus personis, sed ratione tantum, et ideo nulla quaternitas sequitur iuxta doctrinam Concilii Lateranensis, in capite Damnamus, dicentis, ex personis et essentia, non consurgere quaternitatem, quia in re non distinguuntur. Neque etiam hic Deus est persona, vel suppositum, quia est realiter communis tribus personis. In quo non probamus modum loquendi Caietani, ut superius attigi, et latius, 3 part., disp. 13, sect. 3. Haec ergo sententia sic exposita vera est, et sine dubio est D. Thomae, dicta quaest. 39, art. 4. Eandem indicat Alensis, 1 part., quaest. 10, memb. 3, per totum, et Bonaventura, in 1, dist. 4, art. 1, quaest. 4. Et omnes qui admittunt subsistentiam absolutam, hoc ipsum sentire debent, si consequenter loquantur.
6. Prima assertio. — Ut autem tota res melius intelligatur, dicendum imprimis est, Deum ex sua vi, si aliunde non restringatur, vel determinetur, immediate supponere pro hoc subsistente in Divinitate, realiter communi tribus personis. Probatur, quia ille terminus, cum sit concretus ex modo suae significationis habet supponere pro re subsistente, quatenus vero terminus singularis est, habet etiam supponere pro subsistente singulari, quantum potest: sed potest supponere pro tali subsistente particulari et realiter communi, quia in re ipsa datur: ergo vere pro illo supponit. Quod autem haec sit suppositio immediata, patet, tum quia illud significatum est maxime adaequatum illius vocis, tum etiam quia nostro modo concipiendi subsistentia communis immediatius convenit divinitati, quam personalis.
7. Secunda assertio. — Secundo vero addimus, Deum ex se, si aliunde non restringatur, simul etiam supponere pro personis. Hoc etiam docet D. Thomas, dict. art. 4, et probat ex modo significandi termini concreti: significat enim naturam ut in habente ipsam, et ideo ex se aptus est supponere pro quocumque supposito talis naturae, quia vere habet ipsam. Et in hoc est differentia, (notanda pro his, quae infra dicemus de actibus notionalibus) inter Deum in concreto et Deitatem in abstracto. Nam Deus propriissime supponit pro personis, et ideo non tantum essentiales actus, ut creare, sed etiam notionales, ut generare, illi attribuuntur, Deitas vero ex vi modi significandi non habet supponere pro persona, et ideo notionales actus illi tribuuntur, ut postea videbimus.
8. Tertia assertio. — Tertio dicendum est, ratione adiuncti, vel ratione praedicati posse suppositionem Dei determinari, vel ad hunc Deum tantum, vel ad personam tantum, unam, vel duas, vel aliquando etiam ad omnes divisively, aut collective. Declaro breviter singula: nam imprimis de hoc Deo, potest aliquid praedicari, quod illi soli secundum se conveniat, ut in his locutionibus: Deus est realiter communis tribus personis, subsistit subsistentia absoluta et similibus. Confirmatur, nam in concretis creatis terminus communis ex adiuncto determinatur aliquando ad communem suppositionem, ut in hac, homo est species: ergo idem erit in Deo, quatenus communitatem habet, hac servata differentia, quod in homine communitas illa est rationis, in Deo est realis. Aliae partes assertionis locum habent, quoties aliquid notionale huic termino adiungitur, nam illud determinat suppositionem. Unde in hac, Deus pater generat, clarum est suppositionem esse tantum pro prima persona. Imo etiamsi determinatio non addatur in subiecto, praedicatum censetur sufficere ad restringendam suppositionem, ut in hac etiam, Deus generat, censetur Deus supponere pro solo Patre. In hac vero Deus spirat, pro Patre et Filio, de quo latius dicetur in libro sexto. In hac vero propositione Deus est persona, clarum est, immediatam suppositionem esse pro personis, quia hoc praedicatum convenit Deo ratione hypostasis: est autem commune omnibus singulis personis: et ideo ibi Deus pro omnibus divisively supponit.
9. Exponitur illud soli Deo honor et gloria. — In hac etiam propositione: Soli Deo honor et gloria, ait D. Thomas supra, suppositionem esse pro omnibus personis, secutus Augustinum, lib. 6, de Trinitate, cap. 8. Indicatque esse differentiam inter illam propositionem et alteram, Deus creat, Caietanus autem sentit, non esse differentiam inter illas duas propositiones: Deus creat, et soli Deo honor et gloria, quia in utraque Deus supponit pro natura et pro personis. Aliqui vero sentiunt discrimen aliquod oriri ex rigorosa significatione illius particulae soli. Nam in illa, Deus creat, suppositio pro personis est divisa, seu distributiva: de singulis enim vere dicitur, quod creant. At vero in alia, suppositio pro personis videtur esse collectiva, quia in rigore solum de tota Trinitate dici potest: quod illa tantum sit digna honore et gloria. Quod mihi etiam aliquando visum est: sed re attentius considerata non placet. Quia si particula soli in eo rigore sumatur, ut excludat etiam concomitantia, propositio erit falsa, quia non sola Trinitas collective, sed etiam unaquaeque persona sigillatim sumpta est digna honore et gloria, aeque, ac tota Trinitas, si autem sumatur soli secundum theologicam proprietatem, ut nimirum concomitantia non excludat, si vera est locutio, etiam si Deus divisim pro personis et pro Hoc Deo, et simul pro tota Trinitate supponat, quod idem est in altera enuntiatione Deus creat, nulla ergo est differentia. Clarior autem est illa suppositio collectiva, in hac propositione Deus est Trinitas, quae primum verificari potest de hoc Deo, ut sic, ille enim et est singulae personae, et omnes simul. Descendendo vero ad personas, non potest verificari de singulis, sed de omnibus collective.
10. Atque ita tandem clara est etiam differentia, quam D. Thomas ibi assignat inter hos terminos, Homo et Deus, quia homo unum immediate significat, scilicet speciem humanam, ut sic et pro alio immediate supponit ex natura sua, et aliunde non restrictus, scilicet pro individuis, quia non datur homo subsistens nisi ratione singulorum suppositorum. Deus autem ex se immediate supponit pro suo immediato significato, scilicet, pro hoc Deo realiter et subsistente et communi tribus personis per summam identitatem cum singulis illarum, et cum omnibus simul. Unde etiam fit, ut homo, iuxta usitatum morem loquendi non sit capax suppositionis collectivae pro suppositis: Deus autem, non obstante determinata suppositione pro hoc Deo, habere possit collectivam suppositionem pro personis, ut satis declaratum est.